# সাহিত্য

| সাহিত্য |
| --- |
| প্ৰধান ক্ষেত্ৰ |
|
উপন্যাস ·  কবিতা ·  নাটক
চুটি গল্প ·  চুটি উপন্যাস  |
| গোত্ৰ |
|
মহাকাব্য ·  গীতি-কাব্য ·  নাটক
প্ৰেমধৰ্মী ·  বিদ্ৰুপাত্মক
বিয়োগাত্মক ·  হাস্যৰসাত্মক
হাস্য-বিয়োগাত্মক  |
| মাধ্যম |
|
অভিনয় (নাট্যমঞ্চ বা থিয়েটাৰ) ·  গ্ৰন্থ |
| কৌশল |
|
গদ্য ·  পদ্য |
| ইতিহাস আৰু তালিকা |
|
সাহিত্যৰ ক্ৰম বিকাশ
সাহিত্য বিষয়ক সূচীকৰণ
সাহিত্যৰ ইতিহাস ·  আধুনিক সাহিত্যৰ ইতিহাস
গ্ৰন্থৰ তালিকা ·  লিখকসকলৰ তালিকা
সাহিত্য পুৰস্কাৰ ·  কাব্যিক পুৰস্কাৰ |
| আলোচনা |
|
সাহিত্য সমালোচনা ·  সাহিত্য তত্ত্ব ·  সাহিত্য-সাময়িকী |

লিখন-শিল্পক এক কথাত **সাহিত্য** (ইংৰাজী: literature) বোলা হয়। গদ্য, পদ্য আৰু নাটক - এই তিনি ধাৰাত প্ৰাথমিকভাৱে সাহিত্যক ভাগ কৰা হৈছে। গদ্যৰ কিছুমান ভাগ হৈছে প্ৰবন্ধ, নিবন্ধ, গল্প ইত্যাদি। সমাজ জীৱনৰ প্ৰকৃত ছবি যি মাধ্যমৰ জৰিয়তে লিখিতভাৱে প্ৰকাশ কৰা হয় সেয়ে **সাহিত্য**।

‘সম’ আৰু ‘হিত’ – এই দুয়োটা শব্দৰপৰাই সাহিত্য শব্দটোৰ সৃষ্টি হৈছে। সাহিত্যৰ লগত ভাষাৰ সম্পৰ্ক ওতপ্ৰোত, দুয়ো দুয়োৰে পৰিপূৰক। সাহিত্য হ’ল সমাজৰ দাপোন স্বৰূপ। সমাজত বৰ্তি থকা আৱেগ-অনুভূতি, বিদ্ৰোহ-আকাংক্ষা, মৰম-অত্যাচাৰ আদি বিভিন্ন দিশক সাহিত্যৰ যোগেদি প্ৰতিফলিত কৰা হয়। সামাজিক জনজীৱনৰ প্ৰতিটো দশকে ভাষাৰ সহায়ত সাহিত্যৰ যোগেদি প্ৰকাশ কৰিব পাৰি। সাহিত্য অবিহনে এটা ভাষা বা জাতি জীয়াই থাকিব নোৱাৰে। সাহিত্য চৰ্চাই ভাষা বা জাতিক উন্নতিৰ পথত আগুৱাই নিয়াত প্ৰত্যক্ষভাৱে সহায় কৰে।

সাহিত্য হ'ল যিকোনো লিখিত ৰচনাৰ সংকলন, কিন্তু ইয়াক বিশেষভাৱে কলা বুলি গণ্য কৰা লেখাৰ বাবেও অধিক সংকীৰ্ণভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ উপন্যাস, নাটক আৰু কবিতাৰ বাবে। ইয়াত ছপা আৰু ডিজিটেল লেখা দুয়োটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। শেহতীয়া শতিকাবোৰত এই সংজ্ঞাটো মৌখিক সাহিত্যকো সামৰি লোৱা হৈছে, যাৰ বহুখিনি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। সাহিত্য হৈছে জ্ঞান আৰু মনোৰঞ্জনৰ ৰেকৰ্ডিং, সংৰক্ষণ, আৰু প্ৰেৰণৰ এক পদ্ধতি। ইয়াৰ সামাজিক, মানসিক, আধ্যাত্মিক বা ৰাজনৈতিক ভূমিকাও থাকিব পাৰে।

সাহিত্য সমালোচনা অন্যতম পুৰণি শৈক্ষিক শাখা, আৰু ই নিৰ্দিষ্ট গ্ৰন্থৰ সাহিত্যিক যোগ্যতা বা বৌদ্ধিক তাৎপৰ্য্যৰ সৈতে জড়িত। গ্ৰন্থ আৰু অন্যান্য গ্ৰন্থক শিল্পকৰ্ম বা পৰম্পৰা হিচাপে অধ্যয়ন কৰাটো ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে পাঠ্য সমালোচনা বা গ্ৰন্থখনৰ ইতিহাসে সামৰি লৈছে। "সাহিত্য", শিল্পৰূপ হিচাপে কেতিয়াবা সাহিত্যিক কল্পকাহিনী, শিল্পকৌশলতাৰ লক্ষ্যৰে লিখা কল্পকাহিনীৰ সমাৰ্থকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু বিভিন্ন অকল্পনীয় ধাৰা, যেনে জীৱনী, ডায়েৰী, স্মৃতিগ্ৰন্থ, চিঠি, আৰু ৰচনা। এই বহল সংজ্ঞাৰ ভিতৰত সাহিত্যত কোনো বিশেষ বিষয়ৰ অকাল্পনিক কিতাপ, প্ৰবন্ধ বা অন্যান্য লিখিত তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।

ছপা প্ৰযুক্তিৰ বিকাশে লিখিত ৰচনাৰ প্ৰতিদিনে বৃদ্ধি পোৱা বিতৰণ আৰু প্ৰসাৰৰ সুবিধা দিছে, আনহাতে ডিজিটেল যুগে অনলাইন ইলেক্ট্ৰনিক সাহিত্য আৰু অন্যান্য আধুনিক সংবাদ মাধ্যমৰ মাজৰ ৰেখাডাল ম্লান কৰি পেলাইছে।

## সংজ্ঞা

সাহিত্য শব্দটোৰ অৰ্থ ব্যাপক আৰু সংকুচিত দুটা ৰূপ পোৱা যায়। যিকোনো পুথিৰ প্ৰসংগতে সাহিত্য শব্দটো ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। সেই অৰ্থত প্ৰচাৰ পুস্তিকাৰপৰা আৰম্ভকৰি জ্যোতিষ, ব্যাকৰণ, দৰ্শন, বিজ্ঞান, অংক অৰ্থশাস্ত্ৰ আদি যিবোৰ পুথিয়ে মানুহৰ জ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰৰ পৰিধি বিস্তৃত কৰে সেই সকলোবোৰেই সাহিত্য। কিন্তু জ্ঞান বিলোৱাটোৱে সাহিত্যৰ উদ্দেশ্য নহয়। সংস্কৃত আলংকৰিক তথা পাশ্চাত্য সাহিত্যবেত্তাসকলৰ পাঠক আৰু শ্ৰোতাৰ মনত আনন্দপূৰ্ণ মানসিক অৱস্থা এটা সৃষ্টি কৰাহে সাহিত্যৰ উদ্দেশ্য। আই এ ৰিচাৰ্ডচ আদি পাশ্চাত্য সাহিত্যিকেও এই আনন্দপূৰ্ণ অৱস্থাটোৰ ওপৰতহে গুৰুত্ব দিছে। তেওঁৰ মতে সাহিত্যৰ সহায়ত আমাৰ ভাবনা শক্তি অধিকভাৱে পৰিষ্কাৰ হয় আৰু সেই হেতুকে প্ৰাকৃতিক বস্তুত উপলব্ধ হোৱা আনন্দতকৈ সাহিত্যৰ আনন্দ বেছি তীব্ৰ আৰু প্ৰভাৱশালী। গতিকে প্ৰসাৰিত অৰ্থত সাধাৰণ প্ৰচাৰ পুস্তিকাৰপৰা আৰম্ভ কৰি জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ গ্ৰন্থবোৰো সাহিত্য নামেৰেই পৰিচিত। আনহাতে অকল আনন্দদানক্ষম ৰচনাইহে প্ৰকৃত সাহিত্যৰ নাম পায়। য়ে হ'ল সাহিত্যৰ সংকুচিত ৰূপ।

সময়ৰ লগে লগে সাহিত্যৰ সংজ্ঞা ভিন্ন হৈ আহিছে। পশ্চিম ইউৰোপত ১৮ শতিকাৰ আগতে সাহিত্যই সকলো কিতাপ আৰু লেখাক বুজাইছিল। ইয়াক পুৰণি, অধিক অন্তৰ্ভুক্ত ধাৰণালৈ ঘূৰি অহা বুলি ক’ব পাৰি, যাতে উদাহৰণস্বৰূপে সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত কেন’নিক ৰচনাৰ উপৰি জনপ্ৰিয় আৰু সংখ্যালঘু ধাৰাসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। এই শব্দটো অলিখিত ৰচনাৰ উল্লেখতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়: "মৌখিক সাহিত্য" আৰু "প্ৰাকসাক্ষৰ সংস্কৃতিৰ সাহিত্য"লৈ।

ব্যুৎপত্তিগতভাৱে এই শব্দটো লেটিন লিটেৰাটুৰা/লিটেৰাটুৰা, "শিক্ষণ, লিখা, ব্যাকৰণ"ৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে, মূলতঃ "আখৰেৰে গঠিত লিখা," লিটেৰা/লিটেৰা, "আখৰ"ৰপৰা। ইয়াৰ পিছতো এই শব্দটো প্ৰয়োগ কৰা হৈছে কথিত বা গোৱা গ্ৰন্থলৈ। সাহিত্যক প্ৰায়ে ছিনেকড'চিকভাৱে "লেখা" বুলি কোৱা হয়, বিশেষকৈ সৃষ্টিশীল লেখা আৰু কাব্যিকভাৱে "লেখাৰ কলা" (বা কেৱল "কলা") বুলি কোৱা হয়। ছিড ফিল্ডে তেওঁৰ শাখা চিত্ৰনাট্যক "এটা কলা যি মাজে মাজে শিল্পৰ স্তৰলৈ উন্নীত হয়" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।

সাহিত্যৰ মূল্য বিচাৰ সংজ্ঞাই ইয়াক কেৱল উচ্চমানৰ লেখাৰে গঠিত বুলি গণ্য কৰে যি বেলেছ-লেট্ৰেছ ("সূক্ষ্ম লেখা") পৰম্পৰাৰ অংশ।[14] ইয়াৰ উদাহৰণ ১৯১০–১৯১১ চনৰ এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাত সাহিত্যক "লেখালৈ হ্ৰাস কৰা শ্ৰেষ্ঠ চিন্তাৰ সৰ্বোত্তম প্ৰকাশ" বুলি শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।

মেথিউ আৰ্নল্ডে সাহিত্যক জীৱনৰ সমালোচনা বুলি উল্লেখ কৰিছে। জৰ্জ ইলিয়তে সাহিত্যক জীৱনৰ লগত সংলগ্ন বুলি উল্লেখ কৰিছে।

## সাহিত্যৰ বিষয়-বস্তু

সাহিত্যৰ বিষয়-বস্তু ব্যাপক হ'লেও সুবিধাৰ কাৰণে তাক কেইটামান ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি। সেইবোৰ হ'ল

* ব্যক্তিগত অভিজ্ঞতা: ব্যক্তিৰ ব্যক্তি হিচাপে আহৰিত অভিজ্ঞতাকেই ই সামৰি লয়। ব্যক্তিগত জীৱনৰ অন্তৰ আৰু বৰ্হিজগতৰ লগত ই সম্পৰ্কান্বিত।
* মানৱীয় অভিজ্ঞতা: প্ৰত্যেক মানুহে জীৱন জগত ভগৱান ইত্যাদি বিষয় সম্পৰ্কে কিছুমান প্ৰশ্নৰ সন্মুখীন হয়। এই ধাৰণা আৰু অভিজ্ঞতাবোৰেই ব্যক্তিগত স্তৰৰপৰা সামূহিক স্তৰলৈ উন্নীত হয়।
* মানুহৰ সমাজ প্ৰতিবেশী আৰু অন্য ব্যক্তিৰ লগত মানুহৰ সম্পৰ্কও সাহিত্যৰ বিষয় হয়।
* নৈসৰ্গিক প্ৰকৃতি আৰু ইয়াৰ লগত মানুহৰ সম্পৰ্কও সাহিত্যৰ বিষয় হয়।
* বিভিন্ন বিভিন্ন ৰূপত মানুহে সৃষ্টি আৰু প্ৰকাশ কৰা ক্ষমতা আৰু ইয়াৰ শিল্পায়িত ৰূপ সাহিত্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়।

এই পাঁচটা বিষয়ৰ সন্দৰ্ভত সাহিত্যক এনেদৰে ভাগ কৰি দেখুৱাব পাৰি।

* ব্যক্তিগত অভিজ্ঞতাৰ সাহিত্য।
* সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনৰ ওপৰত ৰচিত সাহিত্য।
* সামাজিক জীৱনৰ সাহিত্য
* প্ৰকৃতি বিষয়ক সাহিত্য।
* সাহিত্য আৰু কলাৰ বিশ্লেষণাত্মক সাহিত্য।

## পৌৰাণিক সাহিত্য

## বিভিন্ন প্ৰকাৰ

### কবিতা

### প্ৰবন্ধ

### গল্প

### উপন্যাস

### নাট্য সাহিত্য

## লগতে চাওক

* অসমীয়া সাহিত্য
* তৰুণ চন্দ্ৰ পামেগাম

## তথ্য সংগ্ৰহ

## বাহ্যিক সংযোগ

* ডিক্সনাৰী অৱ দ্য হিষ্টৰী অৱ আইদিয়াছ Archived 2009-05-06 at the Wayback Machine
* কাৰ্ণেগী মেলন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিশ্বজনীন পাঠগাৰ
* ইংৰাজী লিটাৰেচাৰ ফোৰাম Archived 2018-12-28 at the Wayback Machine
* প্ৰজেক্ট গুটেনবাৰ্গৰ অনলাইন পাঠগাৰ Archived 2002-01-24 at the Wayback Machine
* আৰ্টচ, বিডিনিউজ টুৱেণ্টি ফৰ ডটকম Archived 2007-10-12 at the Wayback Machine