# বনাঞ্চলৰ আৱৰণ

**বনাঞ্চলৰ আৱৰণ** ভূমিপৃষ্ঠৰ কোনো বিশেষ অঞ্চল সামৰি লোৱা গছৰ পৰিমাণক বুজোৱা হয়। ইয়াক আপেক্ষিক (শতাংশত) বা নিৰপেক্ষ (বৰ্গ কিলোমিটাৰ/বৰ্গমাইলত) হিচাপে জুখিব পাৰি। বিশ্বৰ প্ৰায় এক তৃতীয়াংশ ভূমি অৰণ্যৰে আবৃত, আবৃত অৰণ্যৰ ৪ - ৫ বিলিয়ন হেক্টৰ ভূমি। বনাঞ্চলে বহুতো পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ সেৱা প্ৰদান কৰে যাৰ অবিহনে মানুহ আৰু প্ৰাণীয়ে জীয়াই থাকিব নোৱাৰে, কিন্তু মানুহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা কাৰ্য আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তনে সম্ভাৱ্যভাৱে অপ্ৰত্যাৱৰ্তনীয়ভাৱে বিশ্বব্যাপী বনাঞ্চলৰ আৱৰণৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে।

## গোলকীয় আৰ্হি

### সংখ্যাৰ হিচাপত বন আৱৰণ

ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ *খাদ্য আৰু কৃষি সংস্থা*, চমুকৈ FAO ৰ *Global Forest Resources Assessment 2020* অনুসৰি বিশ্বৰ মুঠ বনাঞ্চল ৪.০৬ বিলিয়ন হেক্টৰ (১০.০ বিলিয়ন একৰ) হৈছে, যিটো মুঠ ভূমিৰ ৩১%। বিশ্বৰ এক তৃতীয়াংশতকৈ অধিক বনাঞ্চল প্ৰাথমিক অৰণ্য: প্ৰাকৃতিকভাৱে পুনৰুৎপাদিত বনাঞ্চল য’ত থলুৱা প্ৰজাতি আৰু মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ কোনো দৃশ্যমান ইংগিত নাই।

বিশ্বৰ আধাতকৈ অধিক (৫৪%) বনাঞ্চল মাত্ৰ পাঁচখন দেশত (ব্ৰাজিল, কানাডা, চীন, ৰাছিয়া আৰু আমেৰিকা) পোৱা যায়। স্থলভাগত বনাঞ্চলৰ সৰ্বাধিক অংশ থকা দেশসমূহ বিশ্বৰ সকলো অঞ্চলতে অৱস্থিত, বেছিভাগেই গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় অঞ্চল; ইয়াৰ উপৰি কম আৰু মধ্যম আয়ৰ দেশ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে। ২০২২ চনত চুৰিনামৰ ৯৫%, গুয়েনাত ৯৪% আৰু মাইক্ৰ'নেছিয়াৰ ফেডাৰেটেড ষ্টেটছৰ ৯২% ভূমি বনাঞ্চলে সামৰি লৈছিল। ৰাছিয়াৰ বনাঞ্চল বিশ্বৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক, ৮১৫ মিলিয়ন হেক্টৰ (গোলকীয় বনাঞ্চলৰ এক পঞ্চমাংশ)। বাকী চাৰিখন দেশৰ সকলোবোৰতে ১০ কোটি হেক্টৰতকৈ অধিক বনাঞ্চল আছে। আফ্ৰিকাৰ সৰু ৰাষ্ট্ৰ গেবনত বিশ্বৰ বনাঞ্চলৰ মাত্ৰ ০.৫৮% অংশহে আছে যদিও যিকোনো দেশৰ তুলনাত বনাঞ্চল আৰু ভূমিৰ অনুপাত সৰ্বাধিক (৯১.৩%)।

### বন পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ তাৰতম্য

উষ্ণতা আৰু বৰষুণৰদ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত স্থানীয় হাৰত সমগ্ৰ বিশ্বতে বনাঞ্চল পোৱা যায়। বন বায়’ম চাৰিপ্ৰকাৰৰ: গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয়, নাতিশীতোষ্ণ, উপগ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু ব’ৰিয়েল। বিশ্বৰ অধিকাংশ বনাঞ্চল(৪৫%) উচ্চ উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতা থকা ক্ৰান্তীয় অঞ্চলত পোৱা যায়। ৰাছিয়া আৰু আৰ্কটিক সামৰি লোৱা ব’ৰিয়েল জ’নত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক পৰিমাণৰ বনাঞ্চল (৩৩%) আছে। গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু ব’ৰিয়েলৰ মাজত অৱস্থিত নাতিশীতোষ্ণ/উপগ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় অঞ্চলত ২৫%। বিশ্বৰ বনাঞ্চলৰ প্ৰায় আধা অংশ (৪৯%) তুলনামূলকভাৱে অবিৰত, আনহাতে ৯% সংযোগ কম বা একেবাৰেই নথকা খণ্ডবোৰত পোৱা যায়। বিশ্বৰ প্ৰায় ৮০% বনাঞ্চল ১০ লাখ হেক্টৰ (২৫ লাখ একৰ)তকৈও অধিক ঠাইত পোৱা যায়। বাকী ২০% সমগ্ৰ বিশ্বৰ ৩৪ মিলিয়নতকৈও অধিক ঠাইত অৱস্থিত যিবোৰৰ বিপুলসংখ্যকৰ আকাৰ ১০০০ হেক্টৰ (২,৫০০ একৰ)তকৈয়ো কম। গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় বৰ্ষাৰণ্য আৰু ব’ৰিয়েল কনিফেৰাছ অৰণ্যসমূহ আটাইতকৈ কম খণ্ডিত, আনহাতে উপগ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় শুকান অৰণ্য আৰু নাতিশীতোষ্ণ সাগৰীয় অৰণ্যসমূহ আটাইতকৈ খণ্ডিত হোৱাৰ ভিতৰত অন্যতম।

## পৰিৱেশগত প্ৰভাৱ

### বনাঞ্চলৰ আৱৰণৰ উপকাৰিতা

বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাই বনাঞ্চলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আৰু যাৰ অবিহনে মানুহ জীয়াই থাকিব নোৱাৰে, তেনে পৰিৱেশগত সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ এক তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে, য’ত আছে: বান আৰু খৰাং প্ৰশমন, পানী বিশুদ্ধকৰণ, খহনীয়া নিয়ন্ত্ৰণ আৰু ৰোগ হ্ৰাস। বিশেষকৈ ক্ৰান্তীয় অৰণ্যসমূহে বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ কাৰ্বন খাদ স্থান হিচাপে কাম কৰে, সালোক সংশ্লেষণৰ সময়ত বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জমা কৰি জলবায়ু পৰিৱৰ্তন হ্ৰাস কৰে। বিশ্বৰ বনাঞ্চলৰ আকাৰ, ধাৰাবাহিকতা আৰু জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য বজাই ৰখাটো মানুহৰ স্বাস্থ্য আৰু সমৃদ্ধিৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। কিন্তু কৃষি, চৰণীয়া পথাৰ আৰু খননৰ প্ৰত্যক্ষ ফলস্বৰূপে বনাঞ্চল ধ্বংসৰ ফলত বনাঞ্চলৰ আৱৰণ যথেষ্ট ভাবুকি আহিছে। কৃষি আৰম্ভ হোৱাৰ পিছৰেপৰা (প্ৰায় ১২,০০০ বছৰ আগতে) বিশ্বজুৰি গছৰ সংখ্যা ৪৬% হ্ৰাস পাইছে। ১৯৯০ চনৰপৰা বিশ্বই ১৭.৮ কোটি হেক্টৰ বনাঞ্চল (মোটামুটি লিবিয়াৰ আকাৰৰ অঞ্চল) হেৰুৱাইছে।

### বন আৱৰণৰ প্ৰতিকাৰৰ কৌশল

যদিও বিশ্বব্যাপী বনাঞ্চলৰ পৰিমাণ কমি আহিছে, তথাপি আমি যি হাৰত গছ হেৰুৱাইছো, সেই হাৰ লেহেমীয়া হৈছে। ১৯৯০ চনত বিশ্বই বছৰি ৭৮ লাখ হেক্টৰ বনভূমি হেৰুৱাইছিল যদিও ২০০০ চনত এই হাৰ ৫২ লাখ হেক্টৰলৈ হ্ৰাস পাইছিল আৰু ২০১০ চনত ই আৰু অধিক সংকুচিত হৈছিল (৪৭ লাখ হেক্টৰলৈ নামি আহিছিল)। এই আৰ্হিৰ কাৰণ হৈছে বনাঞ্চলৰ পুনৰুৎপাদন ক্ষমতাৰ লগতে বনাঞ্চল ধ্বংস হ্ৰাস কৰাৰ বাবে লোৱা সচেতনতাৰ বিশ্বব্যাপী প্ৰচেষ্টা। বাগিছা বনাঞ্চল হৈছে পুনৰ বনানীকৰণ/বনানীকৰণৰ এটা পদ্ধতি যিটো ১৯৯০ চনৰপৰা ক্ৰমান্বয়ে জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে। জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ আৰু সুপৰিচালিত হ'বলৈ নিবিড়ভাৱে পৰিকল্পিত এই অৰণ্যসমূহ আমাৰ বিশ্বব্যাপী বনাঞ্চল আৱৰণ পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে বিদ্যমান। যদিও ঔদ্যোগিক উদ্দেশ্যত বনাঞ্চলৰ এটা অংশ ধ্বংস হ'লে হেৰুওৱা পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ সেৱাসমূহ ঘূৰাই পোৱাটো অসম্ভৱ, এই নতুন পুনৰুৎপাদন পদ্ধতিসমূহে আমাৰ বিশ্বব্যাপী বন জৈৱ-জীৱৰ ভৱিষ্যতৰ বাবে আশা কঢ়িয়াই আনে।[*উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন*]

## তথ্যসূত্ৰ