Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# বিপাক ক্ৰিয়া

শক্তি­ৰ বিপাকৰ অন্যতম মুখ্য মাধ্যম **এটিপি**ৰ (এডিন'চিন ট্ৰাইফছফেট) গঠন
**বিপাক** (ইংৰাজী: Metabolism; গ্ৰীক: μεταβολή metabolē, "পৰিবৰ্তন") হৈছে কোনো জীৱৰ দেহত সংঘটিত সমষ্ট ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া।

বিপাক ২ প্ৰকাৰ। **বিশ্লেষণ** বা **কেটাবলিক**, যি বৃহৎ জৈৱ পদাৰ্থক ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ অংশলৈ বিভক্ত কৰে আৰু **সংশ্লেষণ** বা **এনাবলিক**, যি অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ অংশ সংযুক্ত কৰি বৃহৎ পদাৰ্থৰ গঠন কৰে, যেনে প্ৰ'টিন আৰু নিউক্লিক এচিড।

বিপাকত সংঘটিত ক্ৰিয়া-বিক্ৰিয়াই বিপাকীয় পথ অনুসৰণ কৰে, য'ত এটা ৰসায়ন উৎসেচকৰ সহায়ত বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ মাধ্যমেদি অন্য এটা ৰসায়নলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। বিপাকৰ বাবে উৎসেচকৰ আবশ্যক।

কোনো উপাদান জীৱৰ বাবে পুষ্টিকৰ নে বিষাক্ত সেইটো বিপাকীয় পথে নিৰ্ধাৰণ কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে­, কিছুমান প্ৰকোষকেন্দ্ৰী জীৱই হাইড্ৰ'জেন ছালফাইডক পুষ্টি হিচাপে ব্যবহাৰ কৰে, যদিও এই গেছ প্ৰাণীৰ বাবে ক্ষতিকৰ। বিপাকৰ গতি, হাৰে এটা জীৱক কিমান খাদ্যৰ প্ৰয়োজন তাক নিৰ্ধাৰণ কৰে।

বিপাকৰ এটা আকৰ্ষণীয় বৈশিষ্ট্য হ'ল বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ মাজত মৌলিক বিপাকীয় পথ আৰু উপাদান একে হয়। উদাহৰণস্বৰূপে­ চাইট্ৰিক এচিড চক্ৰৰ **intermediates** নামে পৰিচিত কাৰ্বক্সিলিক এচিড যি ক্ষুদ্ৰাতিক্ষুদ্ৰ **Escherichia Coli**ৰ দৰে এককোষী জীৱৰ পৰা হাতীৰ দৰে বৃহৎ জীৱৰ মাজতো পোৱা যায়। এই আকৰ্ষণীয় মিলৰ কাৰণেই বিৱৰ্তনৰ ইতিহাসত ইয়াৰ প্ৰাচীন পদাৰ্পণ।

## প্ৰধান জৈবৰসায়নিক

প্ৰাণী, উদ্ভিদৰ গঠনৰ অধিকাংশই এমিন' এচিড, কাৰ্ব'হাইড্ৰেট আৰু লিপিডৰ অণুৰ দ্বাৰা গঠিত। এই ৰসায়নবোৰ জীৱনৰ বিপাকীয় ক্ৰিয়া-বিক্ৰিয়াৰ বাবে অত্যাৱশকীয়, সংশ্লেষণৰ মাধ্যমত কোষ আৰু কলাৰ তৈয়াৰ কৰে বা বিশ্লেষণৰ মাধ্যমত শক্তিৰ উৎস হিচাপে ব্যবহাৰ কৰে। এই উপাদানবোৰ একত্ৰিত হৈয়ে প্ৰ'টিনৰ দৰে বহুযোগী তৈয়াৰ কৰে।

| অনুৰ প্ৰকাৰ | একযোগী গঠনৰ নাম | বহুযোগী গঠনৰ নাম | বহুযোগীৰ উদাহৰণ |
| --- | --- | --- | --- |
| এমিন' এচিড | এমিন' এচিড | প্ৰ'টিন (বা বহুপেপ্টাইড) | আঁহযুক্ত প্ৰ'টিন আৰু গোলাকাৰ প্ৰ'টিন |
| শৰ্কৰা | এক শৰ্কৰা | বহু শৰ্কৰা | স্বেতসাৰ, গ্লাইক'জেন আৰু চেলুল'জ |
| নিউক্লিক এচিড | নিউক্লিঅ'টাইড | বহুনিউক্লিঅ'টাইড | ডি এন এ আৰু আৰ এন এ |

## তথ্য সংগ্ৰহ
# আচৰণ

**আচৰণ** বা **আচাৰ** বা **ব্যৱহাৰ** (ইংৰাজী: Behaviour) হৈছে কোনো ব্যক্তিবিশেষ, জীৱ, প্ৰণালী অথবা কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাচালিত যন্ত্ৰই তেওঁলোকৰ লগত অথবা কিছুমান বিশেষ পৰিৱেশত প্ৰদৰ্শন কৰা ক্ৰিয়াকলাপ অথবা ধৰণ-কৰণ ; যিয়ে অইন এটা প্ৰণালী অথবা জীৱকো কেতিয়াবা জড়িত কৰি লয়। আচৰণ হৈছে
কোনো এটা প্ৰণালী অথবা জীৱই বিভিন্ন বাহ্যিক অথবা অভ্যন্তৰীণ, সচেতন, অৱচেতন, সুপ্ত, গুপ্ত, স্বেচ্ছামূলক, বলপূৰ্বক আদি উদ্দীপকৰ প্ৰতি প্ৰদৰ্শন কৰা এক সামগ্ৰিক সঁহাৰি।

## আৰ্হি

### জীৱবিদ্যা

জীৱবিদ্যাত আচৰণ সম্বন্ধীয় সংজ্ঞা এটা সঠিক নিৰূপণ আজিও বিনাদ্বিধাই দিব পৰা হোৱা নাই। অৱশ্যে বৈজ্ঞানিক ৰচনাৰ এটা বিশেষ মেটা-বিশ্লেষণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি স্থাপন কৰা এক ব্যাখ্যা অনুযায়ী-*"আচৰণ হৈছে অভ্যন্তৰীণ অথবা বাহ্যিক উদ্দীপকৰ প্ৰতি সমূহ জীৱন্ত প্ৰাণীৰ (ব্যক্তি অথবা গোট) এক নিজস্ব সমন্বিত সঁহাৰি (ক্ৰিয়াশীল অথবা ক্ৰিয়াবিহীন)। "*

উদ্ভিদ বা অন্যান্য জীৱৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য হোৱাকৈ অলপ বহল অৰ্থত নিৰ্ণয় কৰিব পৰা আচৰণৰ সংজ্ঞাটো "ফেন'টাইপিক প্লাষ্টিছিটী"ৰ ধাৰণাৰ লগত সাদৃশ্য আছে। এই ধাৰণাটোৰ মতে, *"আচৰণ হৈছে এক জীৱনকালত কোনো ব্যক্তিবিশেষে কোনো এটা ঘটনা অথবা পৰিৱৰ্তনশীল পৰিৱেশৰ প্ৰতি দেখুউৱা সঁহাৰি, যাৰ লগত সঘনে দেখিবলৈ পোৱা দেহতত্ত্বগত আৰু জৈৱৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তনবোৰৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে আৰু য'ত বিকাশৰ ফলস্বৰূপে দেখা দিয়া পৰিৱৰ্তনবোৰ বিবেচনা কৰা নহয়। "*

### মানৱীয় আচৰণ

ভবা হয় যে মানৱীয় আচৰণ স্নায়ু-তন্ত্ৰ আৰু অন্তঃস্ৰাৱী তন্ত্ৰৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱান্বিত। বহুপ্ৰচলিত বিশ্বাস যে জীৱ এটাৰ আচৰণত দেখা দিয়া জটিলতাৰ লগত তাৰ স্নায়ুতন্ত্ৰৰ জটিলতাৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক আছে। তাতোকৈ জটিল স্নায়ুতন্ত্ৰ থকা প্ৰাণীয়ে নতুন নতুন সঁহাৰি শিকা আৰু সেইবোৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি নিজৰ আচৰণ খাপ খুৱাই লোৱাত অধিক সামৰ্থ অৰ্জন কৰে।

### জীৱ-জন্তুৰ আচৰণ

চৰিত্ৰ-গঠন বিজ্ঞান হৈছে জীৱ-জন্তুৰ আচৰণৰ এক বিজ্ঞানসন্মত আৰু বস্তুনিষ্ঠ অধ্যয়ন। য'ত প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিত দেখুউৱা আচৰণৰ ওপৰত আলোকপাত কৰা হয়। আৰু আচৰণক এক বিৱৰ্তনীয় অভিযোজিত চৰিত্ৰ হিচাপে লক্ষ্য কৰা হয়। আচৰণবাদৰ পৰিভাষাই জীৱ-জন্তুৰ আচৰণ সম্পৰ্কে বৈজ্ঞানিক আৰু বস্তুনিষ্ঠ অধ্যয়ন আগবঢ়ায় য'ত বিৱৰ্তনীয় অভিযোজকৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব প্ৰদান নকৰাকৈয়ে গৱেষণালব্ধ অনুষংগত প্ৰশিক্ষিত আচৰণগত সঁহাৰি অথবা উদ্দীপকৰ প্ৰতি দেখুৱা পৰিমিত সঁহাৰিক নিৰ্দেশিত কৰা হয়।

## উপভোক্তাৰ আচৰণ

উপভোক্তাৰ আচৰণে এটা বস্তু অথবা সেৱাৰ প্ৰতি উপভোক্তাসকলে দেখুউৱা সঁহাৰি আৰু পৰ্যায়বোৰক বুজায়; (ডাউহান, ২০১৩)। ই ব্যৱহাৰ অথবা উপভোগৰ লগত জড়িত; আৰু পণ্য-দ্ৰব্য তথা সেৱাসমূহ ক্ৰয় অথবা উপভোগ কৰিবলৈ যাওঁতে উপভোক্তাই অতিক্ৰম কৰিবলগীয়া হোৱা পৰ্যায়কেইটাক ই চিহ্নিত কৰে, (ৱাকা-ঝাইকা, ২০১৫)।

## তথ্যসূত্ৰ
# ভূগোল

পৃথিৱীৰ মানচিত্ৰ
**ভূগোল** (ইংৰাজী :- *Geography* গ্ৰীক ভাষাৰ *γεωγραφία* - *geographia*ৰ পৰা, যাৰ অৰ্থ "পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠভাগৰ বৰ্ণনা") হৈছে ভূমি, ইয়াৰ বৈশিষ্ট, বাসিন্দাসকল, আৰু পৃথিৱীৰ পৰিঘটনাসমূহৰ অধ্যয়ন কৰা বিজ্ঞানৰ ভাগ। ইংৰাজী শব্দটোৰ পোনপটীয়া অৰ্থ হ'ব "পৃথিৱীৰ বিষয়ে লিখা বা বৰ্ণনা কৰা"। "geography" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰথম ব্যক্তিজন আছিল ইৰেট'স্থেনিছ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৭৬-১৯৪)। ভূগোলৰ গৱেষণাৰ চাৰিটা পৰম্পৰাগত ভাগ হৈছে প্ৰকৃতি আৰু মানৱ পৰিঘটনাৰ বিশ্লেষণ, ভূমি অধ্যয়ন (স্থান), মানুহ-ভূমিৰ সম্পৰ্কৰ অধ্যয়ন, আৰু ভূ বিজ্ঞানৰ গৱেষণা। আধুনিক ভূগোলে বিভিন্ন বিষয় সামৰি লৈ পৃথিৱী আৰু ইয়াৰ বাসিন্দা বা প্ৰকৃতিৰ জটিলতাক বুজিবলৈ চেষ্টা কৰে- কেৱল বস্তুটো কি সেয়াই নহয় কিন্তু সালসলনিৰ মাজেৰে কিদৰে আজিৰ ৰূপ পালে সেই সকলো। ভূগোলক "বিশ্বৰ বিষয়" আৰু "মানুহ আৰু ভৌতিক বিজ্ঞানৰ মাজৰ সেতু" বুলিও অভিহিত কৰা হৈছে। ভূগোলক মানৱ ভূগোল আৰু ভৌতিক ভূগোল এই দুটা বহল ভাগত ভগোৱা হৈছে।

## ভাগ সমূহ

ভূগোলক দুটা প্ৰধান ভাগত ভগোৱা হৈছে।

1. প্ৰাকৃতিক ভূগোল বা ভৌতিক ভূগোল আৰু
2. মানৱ ভূগোল

### প্ৰাকৃতিক ভূগোল বা ভৌতিক ভূগোল

প্ৰাকৃতিক ভূগোল বা ভৌতিক ভূগোলৰ মূল বিষয়বস্তু হ'ল - পৃথিবীৰ বিভিন্ন অংশ আৰু সেইবোৰৰ গঠন, উপাদান আদিৰ বিষয়ে আৰু প্ৰাকৃতিক সমস্যা সমূহৰ ব্যাখ্যা, আলোচনা আদি কৰা হয়।
ই প্ৰধানকৈ ভূ-মণ্ডল বা লিথ'স্ফিয়েৰ বা ছিয়াল বা ওপৰৰ স্তৰ, জলমণ্ডল, বায়ুমণ্ডল, ভূপৃষ্ঠ, আৰু গোলকীয় উদ্ভিদ জগত আৰু প্ৰাণী জগতৰ (জীৱমণ্ডল) গঠন, আৰ্হি, আৰু এইবোৰৰ সমস্যা আৰু সমাধানৰ বিষয়ে আলোচনা কৰে।

**প্ৰাকৃতিক ভূগোল বা ভৌতিক ভূগোলক অসংখ্য বিশাল উপভাগত ভগাব পাৰি, এইবোৰৰ কিছুমান হ'ল:**

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
| জীৱভূগোল | জলবায়ু বিজ্ঞান আৰু বতৰবিজ্ঞান | উপকূলীয় ভূগোল | পৰিৱেশ ব্যৱস্থাপনা |
|  |  |  |  |
| ভূ-মিতি বা গাণিতিক ভূগোল | ভূ-আকৃতি বিজ্ঞান | হিমবাহবিদ্যা | জল-বিজ্ঞান আৰু হাইড্ৰগ্ৰেফি |
|  |  |  |  |
| ভূ-দৃশ্য বাস্তুব্য বিজ্ঞান | সমুদ্ৰ বিজ্ঞান | মৃত্তিকা বিজ্ঞান | প্ৰত্নভূগোল |
|  |
| ক্কোৱেটাৰনেৰি বিজ্ঞান |

### মানৱ ভূূগোল

ভূগোলৰ এটা প্ৰধান ভাগ হৈছে মানৱ ভূগোল। ইয়াত মূলতঃ মানুহ আৰু পৰিৱেশৰ আন্তঃসম্পৰ্কৰ ভৌগোলিক  অধ্যয়ন কৰা হয়। মানৱীয় কাম কাজক কেন্দ্ৰ কৰি ভূগোলৰ এইটো শাখাৰ জন্ম হৈছে। জাৰ্মান ভূগোলবিদ ফ্ৰেডৰিক ৰাটজেলক মানৱ ভূগোলৰ পিতৃ বুলি কোৱা হয়।

### মানৱ ভূগোলৰ ভাগসমূহ

### জনসংখ্যা ভূগোল

ভূগোলৰ যি শাখাত কোনো এখন ঠাই বা ৰাষ্ট্ৰৰ জনসংখ্যা, জনসংখ্যাৰ গাঠনি, জনসংখ্যাৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ, জন্ম-মৃত্যুৰ হাৰ, লিংগ অনুপাত, সাক্ষৰতা আদিবোৰ পুংখানুপুংখ ভাৱে অধ্যয়ন কৰা হয়, ভূগোলৰ সেই শাখাটোকে জনসংখ্যা ভূগোল বোলে।

### পৌৰ ভূগোল

ভূগোলৰ এই শাখাত নগৰ-মহানগৰ আদিৰ বিভিন্ন দিশ, যেনে- নগৰীয়া অঞ্চলৰ জনগাঁথনি, জনসংখ্যা, ঘনত্ব, বিতৰণ, নগৰ পৰিচালনা, উন্নয়নৰ পৰিকল্পনা, আদিৰ বিষয়ে বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভঙ্গীৰে পুংখানুপুংখ ভাৱে অধ্যয়ন কৰে, ভূগোলৰ সেই শাখাটোক পৌৰ ভূগোল বা নগৰীয়া ভূগোল বোলে।

### অৰ্থনৈতিক ভূগোল

#### কৃষি ভূগোল

#### উদ্যোগ ভূগোল

#### বাণিজ্য ভূগোল

#### পৰ্যটন ভূগোল

#### আচৰণ ভূগোল

#### কল্যাণ ভূগোল

### সমাজ ভূগোল

#### সাংস্কৃতিক ভূগোল

#### ঐতিহাসিক ভূগোল

#### চিকিৎসা ভূগোল

#### ভূ-ৰাজনীতি

#### লিংগৰ ভূগোল

### ৰাজনৈতিক ভূগোল

#### নিৰ্বাচন ভূগোল

#### প্ৰতিৰক্ষা ভূগোল

#### প্ৰশাসন ভূগোল

## তথ্যসূত্ৰ
# পৰিস্থিতি বিজ্ঞান

পৰিস্থিতি বিজ্ঞান|  |
|  |
|  |
| পৰিস্থিতি বিজ্ঞানে গ্ৰহটোৰ অতি ক্ষুদ্ৰ বেক্টেৰিয়াটোৰ পৰা আৰম্ভ কৰি জীৱনৰ সম্পূৰ্ণ পৰিসৰক সাঙুৰি লয়। |

**পৰিস্থিতি বিজ্ঞান** (ইংৰাজী: Ecology) হৈছে কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ ভৌতিক পৰিৱেশৰ লগত সেই অঞ্চলৰ সকলো প্ৰকাৰৰ জীৱৰ আন্তঃক্ৰিয়াসমূহৰ বৈজ্ঞানিক অধ্যয়ন। জীৱবিজ্ঞান আৰু ভূবিজ্ঞানক সাঙুৰি ই এটা বহু শাখাযুক্ৰ ক্ষেত্ৰ। পৰিস্থিতি বিজ্ঞানে জীৱসমূহৰ পৰস্পৰৰ, অন্য জীৱ আৰু পৰিৱেশৰ অজৈৱ উপাদানৰ লগত কৰা আন্তঃক্ৰিয়াসমূহৰ অধ্যয়ন কৰে। কোনো এটা জীৱৰ বিচিত্ৰতা, বিস্তাৰ, পৰিমাণ (জৈৱভৰ), আৰু সংখ্যা (জনসংখ্যা); লগতে অন্য জীৱৰ সৈতে কৰা সহযোগিতা আৰু প্ৰতিযোগিতা, আদি পৰিস্থিতিবিদৰ বাবে আগ্ৰহৰ বিষয়।

পৰিস্থিতি বিজ্ঞান, পৰিৱেশ, পৰিৱেশতত্ত্ব, পৰিৱেশীয় ইতিবৃত্ত বা পৰিৱেশ বিজ্ঞানৰ সমাৰ্থক নহয়। ই বিৱৰ্তনীয় জীৱবিদ্যা, বংশগতিবিদ্যা, আৰু এথ'লজিৰ নিকট সম্বন্ধীয়। পৰিস্থিতি বিজ্ঞানীয়ে তলৰ বিষয়বোৰৰ বিশ্লেষণ কৰাৰ প্ৰচেষ্টা কৰে:

* জীৱন প্ৰক্ৰিয়া, আন্তঃক্ৰিয়া আৰু অভিযোজন,
* জীৱন মাজেৰে প্ৰৱাহিত পদাৰ্থ আৰু শক্তি,
* পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ বিকাশ,
* পৰিৱেশৰ ভিত্তিত জীৱৰ পৰিসৰ আৰু বিস্তাৰ আৰু জৈৱবিচিত্ৰতা।

পৰিস্থিতি বিজ্ঞান একপ্ৰকাৰৰ মানৱ বিজ্ঞান। সংৰক্ষণ জীৱবিদ্যা, জলাশয় পৰিচালনা, পাকৃতিক সম্পদ পৰিচালনা (কৃষিপৰিস্থিতি বিজ্ঞান, কৃষি, বনাঞ্চল, মীন পালন), নগৰ পৰিচালনা (নগৰ পৰিস্থিতি বিজ্ঞান), সামাজিক স্বাস্থ্য, অৰ্থনীতি, সাঘাৰণ বিজ্ঞান আৰু প্ৰায়োগিক বিজ্ঞান, আৰু মানুহৰ সামাজিক আন্তঃক্ৰিয়া (মানৱ পৰিস্থিতি বিজ্ঞান) আদি বিভিন্ন দিশত ইয়াৰ ব্যৱহাৰিক প্ৰয়োগ দেখা পোৱা যায়।

## তথ্য সংগ্ৰহ

## বাহ্যিক সংযোগ

* Ecology (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
* The Nature Education Knowledge Project: Ecology
* Ecology Journals List of ecological scientific journals Archived 2017-04-29 at the Wayback Machine
* Ecology Dictionary - Explanation of Ecological Terms
* Basic Terms of Ecology Archived 2013-06-21 at the Wayback Machine
* Canadian Society for Ecology and Evolution
* Ecological Society of America
* Ecology Global Network
* Ecological Society of Australia
* British Ecological Society Archived 2015-01-20 at the Wayback Machine
* Ecological Society of China
* International Society for Ecological Economics
* European Ecological Federation
* UN Millennium Ecosystem Assessment
* The Encyclopedia of Earth – Wilderness: Biology & Ecology
* Ecology and Society - A journal of integrative science for resilience and sustainability
* Science Aid: Ecology, U.K. High School (GCSE, Alevel) Ecology Archived 2009-05-22 at the Wayback Machine
# তিমি

| তিমি জীৱাশ্ম কাল: ৫৫–০ নিযুত বছৰ
প্ৰিকে
কেম
অ
ছি
ডে
কা
পা
ট্ৰি
জু
ক্ৰি
পে
নি

Early Eocene – Present
 |
| --- |
| জীৱবৈজ্ঞানিক শ্ৰেণীবিভাজন |
| ৰাজ্য: | Animalia  |
| পৰ্ব: | Chordata  |
| শ্ৰেণী: | Mammalia  |
| বৰ্গ: | Artiodactyla  |
| উপবৰ্গ: | Whippomorpha  |
| অনুবৰ্গ: | Cetacea  |
| Parvorders |
|
Mysticeti
Odontoceti
†Archaeoceti  |
| [[{{{diversity\_link}}}|Diversity]]  |
| প্ৰায় ৮৮টা প্ৰজাতি |

তিমি (ইংৰাজী: Cetacea) হৈছে এক প্ৰকাৰৰ জলজ প্ৰাণীৰ এক বিচিত্কতাৰে ভৰা অনুবৰ্গ। তিমিৰ প্ৰায় ৮৮টা জীৱিত প্ৰজাতি আছে। তিমিৰ দুটা উপ-বৰ্গ হৈছে Mysticeti আৰু Odontoceti। হোৱেল, ডলফিন আৰু পৰপইজ, হৈছে তিমিৰ অশ্ৰেণীকৃত উপগোট।

তিমিৰ আকাৰ আৰু ওজন ক্ৰমে প্ৰায় ৪.৫ ফুট (1.4 মিটাৰ) আৰু সাঁচ:Convert/lbsৰ পৰা ১১০ ফুট (34 মিটাৰ) আৰু সাঁচ:Convert/ST পৰ্যন্ত হোৱা দেখা যায়। নীলী তিমি পৃথিৱীৰ আটাইটকৈ ডাঙৰ জীৱ।

## তথ্য সংগ্ৰহ
# হাংগৰ

| হাংগৰ জীৱাশ্ম কাল: ছিলুৰিয়ান–শেহতীয়া
প্ৰিকে
কেম
অ
ছি
ডে
কা
পা
ট্ৰি
জু
ক্ৰি
পে
নি

 |
| --- |
|  |
| এটা হাংগৰৰ (*Carcharhinus amblyrhynchos*) ছবি |
| জীৱবৈজ্ঞানিক শ্ৰেণীবিভাজন |
| ৰাজ্য: | Animalia  |
| পৰ্ব: | Chordata  |
| শ্ৰেণী: | Chondrichthyes  |
| উপশ্ৰেণী: | Elasmobranchii  |
| মহাবৰ্গ: | **Selachimorpha**  |
| বৰ্গসমূহ |
|
Carcharhiniformes
Heterodontiformes
Hexanchiformes
Lamniformes
Orectolobiformes
Pristiophoriformes
Squaliformes
Squatiniformes
† Cladoselachiformes
† Hybodontiformes
† Symmoriida
† Xenacanthida (Xenacantiformes)
† = বিলুপ্ত |

**হাংগৰ** বা **শ্বাৰ্ক** (ইংৰাজী: Shark) হৈছে মাছৰ এটা গোট। ইহঁতৰ এটা কাৰ্টিলেজৰ দ্বাৰা গঠিত কংকাল, মূৰৰ কাযত পাঁচৰ পৰা সাতটা পৰ্যন্ত ফুল প্ৰণালী থাকে, আৰু বিভক্তিত ফিছা থাকে। হাংগৰবোৰ অতি ভয়ানক আৰু সেইবাবে সিহঁতক দানৱ আখ্যাও দিয়া হয়৷ হাংগৰ থাকে সাগৰ-মহাসাগৰত৷ সাগৰত ২৫০ বিধমান হাংগৰ পোৱা যায়৷ সিঁহতৰ আকাৰ আৰু ৰং বেলেগ বেলেগ৷ আটাইতকৈ ডাঙৰ আকাৰৰ হাংগৰবোৰ ১৬ মিটাৰমান ডাঙৰ আৰু ১২০০ কিল'গ্ৰাম মানলৈকে ওজন হয়৷ আটাইতকৈ সৰু হাংগৰবিধ মাত্ৰ ৩০ চেণ্টিমিটাৰ দীঘল৷ আধুনিক হাংগৰবোৰ **Selachimorpha** (বা **Selachii**) গোত্ৰৰ অন্তৰ্গত raysবোৰৰ এটা ভগ্নী গোট। যিকিনহওক "হাংগৰ" বুলিলে Selachimorphaৰ বাহিৰেও উপ-শ্ৰেণী Elasmobranchiiৰ কিছুমান সদস্য, যেনে *Cladoselache* আৰু *Xenacanthus*ৰ, লগতে Chondrichthyesৰ অন্তৰ্গত holocephalid eugenedontidansবোৰকো বুজায়। এই ব্যাপক অৰ্থ মতে, প্ৰায় ৪২০ নিযুত বছৰ আগতেই হাংগৰ প্ৰথম অৱস্থিতি ধাৰণা কৰা হয়। Acanthodiansবোৰক প্ৰায়েই "spiny sharks" বুলি কোৱা হয়; যগিও ইহঁক প্ৰকৃততে Chondrichthyes নহয়।

## প্ৰকাৰ

হাংগৰৰ প্ৰায় ৫০০ত কৈও অধিক প্ৰজাতি আছে। ইহঁতৰ আকাৰ ক্ষুদ্ৰ dwarf lanternshark (*Etmopterus perryi*), যাৰ দৈৰ্ঘ্য মাত্ৰ ১৭ centimetre (6.7 in)ৰ পৰা ১২ মিটাৰ (39 ফুট) পৰ্যন্ত দৈৰ্ঘ্যৰ whale shark (*Rhincodon typus*) পৰ্যন্ত হব পাৰে। whale shark হৈছে পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ মাছ। হাংগৰ সমুদ্ৰত থাকে আৰু প্ৰায় ২,০০০ মিটাৰ (6,600 ফুট) গভীৰতাত বেছিকৈ দেখা পোৱা যায়। bull shark আৰু river sharkৰ দৰে কিছুমান ব্যতিক্ৰম বাদ দি ইহঁতক সাধাৰণতে অলুনীয়া পানীত দেখা পোৱা নাযায়। ইহঁতে সাতটা ফুল প্ৰণালীৰ জৰিয়তে শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়। হাংগৰৰ এক প্ৰকাৰৰ dermal denticle আৱৰণ থাকে, যি সিহঁতৰ চালক ক্ষতি তথা পৰজীৱীৰ পৰা সুৰক্ষিত কৰাৰ লগতে জলীয় গতিতো সহায় কৰে। ইহঁতৰ কেইবা শাৰীও প্ৰতিস্থাপনীয় দাঁত থাকে।

Great white shark, tiger shark, blue shark, mako shark আৰু hammerhead shark-ৰ দৰে বিখ্যাত হাংগৰ প্ৰজাতিবোৰ প্ৰথম শ্ৰেণীৰ উপভোক্তা —জলজ খাদ্য সৃংখলৰ একেবাৰে ওপৰত অৱস্থিত জীৱ। মানুহৰ ক্ৰিয়াকলাপৰ ফলত বহু হাংগৰ প্ৰজাতি আজি বিলুপ্তিৰ পথত।

## আকৃতি

General anatomical features of sharks
হাংগৰৰ নাক জোঙা আৰু মুখখন ডাঙৰ৷ দাঁতবোৰ চোকা আৰু কেবাপাৰিকৈ থাকে৷ সিহঁতৰ ঘ্ৰাণশক্তি প্ৰখৰ৷ শ্ৰৱণ শক্তিও সমানে তীব্ৰ৷ কেইবিধমান হাংগৰহে নৰখাদক৷ যেনে - হোৱাই ছাৰ্ক৷ ইহঁত ৩৬ ফুট দীঘল আৰু ৪ টন ওজনৰ হয়৷

## তথ্য সংগ্ৰহ
# টমাচ আকুইনাচ

টমাচ আকুইনাচ|  টমাচ আকুইনাচ (কাৰ্ল’ ক্ৰিভেল্লিৰ আঁকা) |
| সম্পূৰ্ণ নাম | টমাচ আকুইনাচ |
| জন্ম | ১২২৫ ৰক্কাসেচ্চা, ইতালি |
| মৃত্যু | ৭ মাৰ্চ, ১২৭৪ (৪৯ বছৰ) ফ’শাভানা, ইটালী |
| যুগ | মধ্যযুগীয় দাৰ্শনিকতা |
| অঞ্চল | পশ্চিমী দাৰ্শনিকতা |
| ধাৰা | থমিষ্টিক দৰ্শন, চোলাষ্টিকিজ্‌ম |
| আগ্ৰহ | ধৰ্মতত্ত্ব, নৈতিকতা, metaphysics |
| উল্লেখযোগ্য কৰ্ম | ঈশ্বৰ অস্তিত্বৰ পাঁচ যুক্তি, বিশ্বাস আৰু যুক্তিৰ সমন্বয় |
|
প্ৰভাৱিত হয়
* আৰিষ্টটল, আগষ্টিন, আল-ফাৰাবি, মাইম’নিদিছ
 |
|
প্ৰভাৱিত কৰে
* কেথলিক দাৰ্শনিকতা, modern theology
 |

**টমাচ আকুইনাচ** (Thomas Aquinas) (১২২৫ চন চাৰা, ৰক্কাসেচ্চা, ইটালী – ৭ মাৰ্চ ১২৭৪, ফ’শাভানা, ইতালি) আছিল এজন ইটালীয় ডমিনিকান তাত্ত্বিক, দাৰ্শনিক আৰু মধ্যযুগীয় চোলাষ্টিক চিন্তাবিদ। তেওঁ 'Summa Theologiae' আৰু 'Summa Contra Gentiles' লিখি খ্ৰীষ্টান ধৰ্মতত্ত্বত বিষদ ও যুক্তিপূৰ্ণ পদ্ধতি স্থাপন কৰে।

## জীৱন

তেওঁ ৰক্কাসেচ্চাৰ এটা সম্ভ্ৰান্ত তটাত জন্মগ্ৰহণ কৰে আৰু আগতে Benedictine মঠত শিক্ষালাভ কৰিলে। কৈশোৰতে তেওঁ ডমিনিকান ব্ৰাদাৰহুডত অন্তৰ্ভুক্ত হয়।

## তাত্ত্বিক অৱদান

‘Summa Theologiae’য়ে ঈশ্বৰ, সৃষ্টি, মনুষ্য, খ্ৰীষ্ট, ছাকৰামেণ্ট আদিৰ ওপৰত এক সুসংগঠিত তত্ত্ব উপস্থাপন কৰে। এছাড়াও ‘পাঁচ পথ’যুক্ত অবস্থান (Five Ways) ঈশ্বৰ অস্তিত্বৰ যুক্তিপূৰ্ণ ব্যাখ্যা প্ৰদান কৰে।

## প্ৰশংসা

কাঠলিক ধৰ্মালয়ে তেওঁক "Doctor of the Church" আৰু "Angelic Doctor" উপাধি প্ৰদান কৰে, আৰু তেওঁ থমিষ্টিক তত্ত্বৰ মুখ্য ব্যক্তি হিচাপে পৰিচিত।

## তথ্যসূত্ৰ
# নৱ-জাগৰণ

ইটালীৰ ফ্লৰেন্স চহৰ, যাক ৰেনেছাঁৰ জন্মস্থান বুলি গণ্য কৰা হয়
**নৱ-জাগৰণ** বা **ৰেনেছাঁ** (ইংৰাজী: Renaissance, ফৰাচী: Renaissance) হৈছে ইউৰোপত ১৪শ শতিকাৰ অন্ত ভাগৰ পৰা ১৭শ শতিকালৈকে হোৱা এক সাংস্কৃতিক, বৌদ্ধিক আৰু কলামূলক আন্দোলন। এই আন্দোলনে শাস্ত্ৰীয় প্ৰাচীন গ্ৰীক আৰু ৰোমান সভ্যতাৰ জ্ঞানক পুনৰ্জীৱিত কৰে, আৰু নতুন দৃষ্টিভংগীৰে মানৱতা, বিজ্ঞান, কলা, সাহিত্য আৰু শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰসমূহত এক গভীৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।

## শব্দৰ উৎস

*ৰেনেছাঁ* (*Renaissance*) শব্দটো ফৰাচী ভাষাৰ শব্দ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে পুনৰ্জন্ম বা পুনৰুজ্জীৱন। ইয়াৰ দ্বাৰা বুজোৱা হয় — গ্ৰীক আৰু ৰোমান সভ্যতাৰ শ্ৰেষ্ঠতাৰ পুনঃআবিষ্কাৰ আৰু পুনঃবিকাশ। ইউৰোপত মধ্যযুগীয় অন্ধবিশ্বাসেৰে আগুৰি থকা লোকসকলৰ বুদ্ধিমত্তাই এক দুখজনক অৱস্থাত উপনীত হ’ল। ফলত অন্ধবিশ্বাস, অজ্ঞানতা, অৰ্থহীনতাৰ সৃষ্টি হৈ মুক্ত আৰু মুকলি চিন্তাৰ দুৱাৰ বন্ধ হৈ পৰিল। ফলত ব্যক্তিগত মানসিকতাৰ বিকাশত বাধাৰ সৃষ্টি হয়। যিহেতু তেওঁলোকৰ মাজত সুস্থ চিন্তা, গভীৰ অনুসন্ধান আৰু বাধাহীন জ্ঞানৰ দুৱাৰ নাছিল, সেয়েহে ব্যক্তিগত মনৰ প্ৰকৃত বিকাশ অসম্ভৱ আছিল। ৰেনেছাঁৰ এই দুৰ্বিষহ অৱস্থাৰ পৰা মুক্তি পাবলৈ ধৰিলে। আৰু এই ৰেনেছাঁৰ অৰ্থ হ’ল অন্ধকাৰ মধ্যযুগৰ পৰা মুক্তি পোৱা।

## সময়সীমা আৰু স্থান

ৰেনেছাঁৰ আৰম্ভণি ইটালীত (বিশেষকৈ ফ্লৰেন্স চহৰত) ১৪শ শতিকাৰ শেষৰ ফালে হৈছিল। পিছত ই ইউৰোপৰ অন্যান্য দেশসমূহলৈ—ফ্ৰান্স, জাৰ্মানি, ইংলেণ্ড, স্পেইন আদিত—ব্যাপি পৰে। সাধাৰণতে ১৩০০–১৬০০ চনৰ সময়ছোৱাক ৰেনেছাঁ যুগ বুলি গণ্য কৰা হয়।

## বৈশিষ্ট্য

* গ্ৰীক আৰু ৰোমান সাহিত্য, দৰ্শন, স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য আৰু কলাৰ পুনৰ্জাগৰণ
* মানৱতাবাদ (Humanism) – মানৱৰ ক্ষমতা, যুক্তি আৰু স্বাধীনতাত বিশ্বাস
* বৈজ্ঞানিক চিন্তাৰ বিকাশ (Galileo, Copernicus)
* কলা আৰু চিত্ৰকলাত নতুন দিশ (Michelangelo, Leonardo da Vinci, Raphael)
* সাহিত্যত জাতীয় ভাষাৰ প্ৰয়োগ (Dante, Petrarch, Shakespeare)
* ছাপাখিনিৰ উদ্ভৱ (Johannes Gutenberg) আৰু জ্ঞানৰ বিস্তাৰ

## উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিত্ব

* লিঅ'নাৰ্ড' দা ভিন্সি – বিজ্ঞানী, চিত্ৰশিল্পী, উদ্ভাৱক।
* মাইকেলেঞ্জেল' – ভাস্কৰ্যবিদ, চিত্ৰকৰ, স্থপতিবিদ, কবি আৰু অভিযন্তা।
* গেলিলিঅ’ গেলিলি – বিজ্ঞানী, জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ জনক।
* নিক'ল’ মেকিয়াভেল্লি – কূটনীতিবিদ, লেখক, দাৰ্শনিক আৰু ইতিহাসবিদ।
* উইলিয়াম শ্বেইকছপীয়েৰ – ইংৰাজ নাট্যকাৰ।

## প্ৰভাৱ

নৱ-জাগৰণৰ ফলত ইউৰোপীয় সমাজত যুক্তিবাদ, অনুসন্ধিৎসূতা আৰু শৈল্পিক স্বাধীনতাৰ বিকাশ ঘটে। ই আধুনিক বিজ্ঞান, আধুনিক শিক্ষা পদ্ধতি, শাসনতান্ত্ৰিক চিন্তাধাৰা আৰু সাংস্কৃতিক মুক্তিৰ বাট মুকলি কৰে।

## আৰু চাওক

* মানৱতাবাদ

## তথ্যসূত্ৰ
# ইউৰোপীয় জ্ঞানোদয়

**ইউৰোপীয় জ্ঞানোদয়** (ইংৰাজী: Age of Enlightenment) বা **বৌদ্ধিক যুগ** (Enlightenment) হৈছে ইউৰোপত ১৭শ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৮শ শতিকালৈ চলি থকা এক বৌদ্ধিক আৰু দাৰ্শনিক আন্দোলন। এই যুগত যুক্তি, বিজ্ঞান, মানৱ অধিকাৰ, ধৰ্মীয় সহিষ্ণুতা আৰু ৰাজনৈতিক স্বাধীনতাৰ ক্ষেত্ৰত নতুন চিন্তাধাৰাৰ বিকাশ ঘটে।

## পৰিচয়

জ্ঞানোদয় যুগৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল—মানৱজীৱনৰ সকলো দিশত যুক্তিবাদ, অনুসন্ধিৎসু আৰু বিজ্ঞানসন্মত মনোভাৱ প্ৰৱেশ কৰোৱা। এই যুগত বিভিন্ন দাৰ্শনিক আৰু লেখকে সমাজ, ধৰ্ম, শিক্ষা আৰু ৰাজনৈতিক প্ৰথাসমূহৰ সমালোচনা কৰিছিল।

## মূল বৈশিষ্ট্য

* যুক্তি আৰু বিজ্ঞানৰ ওপৰত গভীৰ বিশ্বাস
* ধৰ্মীয় সহিষ্ণুতা আৰু ধৰ্মীয় গোঁড়ামিৰ বিৰোধিতা
* ৰাজনৈতিক স্বাধীনতা আৰু গণতন্ত্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতা
* শিক্ষা আৰু মানব অধিকাৰৰ প্ৰসাৰ
* একবাৰ্ষিক পুথি, বিশ্বকোষ (Encyclopédie) সম্পাদনাৰ আৰম্ভণি

## উল্লেখযোগ্য চিন্তাবিদ

* **ইমানুৱেল কাণ্ট** – "Sapere Aude" (নিজে ভাবিবলৈ সাহস কৰা) বুলি আহ্বান জনায়।
* **ভলতেয়ৰ** – ফ্ৰান্সৰ বৌদ্ধিক জাগৰণ যুগৰ এজন মহান লেখক, নাট্যকাৰ আৰু দাৰ্শনিক তথা ধৰ্মীয় সহিষ্ণুতা আৰু বাক্-স্বাধীনতাৰ সমৰ্থক।
* **জঁ-জাক ৰুছ’** – জেনেভান দাৰ্শনিক, লেখক আৰু সুৰকাৰ তথা সমাজ চুক্তি আৰু গণইচ্ছাৰ তাত্ত্বিক।
* **জন লক** – ব্যক্তিগত স্বাধীনতা আৰু ৰাজনৈতিক অধিকাৰৰ সমৰ্থক।
* **ডেনি দিদ’ৰ’** – বিশ্বকোষ (Encyclopédie)-ৰ সম্পাদক।
* **ডেভিড হিউম** – অভিজ্ঞতা আৰু সন্দেহবাদৰ দাৰ্শনিক।

## প্ৰভাৱ

* ফ্ৰান্স বিপ্লৱৰ চিন্তাধাৰাত জ্ঞানোদয়ৰ গভীৰ প্ৰভাৱ আছিল।
* মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ স্বাধীনতা ঘোষণাত (১৭৭৬) জন লকৰ মতবাদৰ প্ৰভাৱ আছিল।
* ৰাজনীতি, শিক্ষা, ধৰ্ম আৰু সমাজৰ ক্ষেত্ৰত গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধ বিস্তাৰ পায়।

## জ্ঞানোদয় যুগৰ শেষ

১৮শ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ৰোমাণ্টিক আন্দোলনৰ আৰম্ভণিৰ সৈতে জ্ঞানোদয় যুগৰ অন্ত পৰিলেও, ইয়াৰ আদৰ্শসমূহ আধুনিক গণতন্ত্ৰ আৰু সমাজত বেছিভাগে প্ৰৱহমান হৈ আছে।

## আৰু চাওক

* মানৱ অধিকাৰ

## তথ্যসূত্ৰ
# আৰ্কিয়া

| আৰ্কিয়া (Archeabacteria) জীৱাশ্ম কাল: Paleoarchean or perhaps Eoarchean – Recent
Had'n

Archean

Proterozoic

Pha.

 |
| --- |
|  |
| আৰ্কিয়া |
| জীৱবৈজ্ঞানিক শ্ৰেণীবিভাজন |
| সাম্ৰাজ্য: | **Archaea** Woese, Kandler & Wheelis, 1990 |
| জগৎ |
| * "DPANN?"
* "Euryarchaeida"
* "Proteoarchaeota"
 |
| সমাৰ্থক |
| * Archaebacteria Woese & Fox, 1977
* Mendosicutes Gibbons & Murray, 1978
* Metabacteria Hori and Osawa 1979
 |

**আৰ্কিয়া** (/ɑːrˈkiːə/ ( শুনক)Archaea) হল অণুজীৱ নামৰ কিছুমান এককোষী জীৱৰ এখন সাম্ৰাজ্য। ইহঁত প্ৰকোষকেন্দ্ৰীয় জীৱ, অৰ্থাৎ ইহঁতৰ কোষ কেন্দ্ৰ নাই বা কোষৰ ভিতৰত কোনো ধৰণৰ আৱৰণ যুক্ত অংগাণু নাই।

আৰ্কিয়াক প্ৰথমে বেক্টেৰিয়া হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছিল, যাৰ পৰাই ইহঁতে আৰ্কিবেক্টেৰিয়া নাম লাভ কৰিছিল যদিও বৰ্তমান এই শ্ৰেণীবিভাজন ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। প্ৰাচ্যৰ কোষবোৰৰ অনন্য বৈশিষ্ট্য আছে যিয়ে ইয়াক জীৱৰ আন দুখন ৰাজ্য বেক্টেৰিয়া আৰু ইউকেৰিয়টৰ পৰা পৃথক কৰে। আৰ্কিয়াক আৰু কেইবাটাও চিনাক্তকৃত গোটত বিভক্ত কৰা হৈছে। যিহেতু বেছিভাগ আৰ্কিয়া পৰীক্ষাগাৰত পৃথক কৰা হোৱা নাই আৰু কেৱল পৰিৱেশৰ নমুনাত ইহঁতৰ জিন ক্ৰমৰ দ্বাৰাহে ধৰা পৰিছে সেয়ে ইহঁতক শ্ৰেণীবিভাজন কৰা কঠিন কাম। ইহঁতে এণ্ড’স্প’ৰ উৎপন্ন কৰিবলৈ সক্ষম হয় নে নহয় সেয়াও জনা নাযায়।

আৰ্কিয়া আৰু বেক্টেৰিয়াৰ আকাৰ আৰু আকৃতি সাধাৰণতে একে যদিও কিছুমান আৰ্কিয়াৰ আকৃতি বহু বেলেগ, যেনে হেল'কুৱাড্ৰেটাম ৱালছবিৰ কোষ চেপেটা আৰু বৰ্গাকৃতিৰ হোৱা দেখা যায়। বেক্টেৰিয়াৰ সৈতে এই ৰূপগত সাদৃশ্য থকাৰ পিছতো আৰ্কিয়াৰ জিন আৰু কেইবাটাও বিপাকীয় পথ থাকে যিবোৰ সংকোষকেন্দ্ৰী জীৱৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত, বিশেষকৈ ট্ৰান্সক্ৰিপচন আৰু অনুবাদৰ সৈতে এনজাইমৰ সম্পৰ্কৰ কথা ক’ব পাৰি। প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৈৱ ৰসায়নৰ অন্যান্য দিশসমূহ অনন্য। আৰ্কিয়াই সংকোষকেন্দ্ৰী জীৱতকৈ চেনিৰ দৰে জৈৱিক যৌগসমূহৰ পৰা আৰম্ভ কৰি এমোনিয়া, ধাতৱ আয়ন বা আনকি হাইড্ৰজেন গেছলৈকে অধিক বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ শক্তিৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰে।

## তথ্য সংগ্ৰহ
# প্ৰটিষ্টা

| প্ৰটিষ্টা জীৱাশ্ম কাল: Neoproterozoic – Recent |
| --- |
|  |
| জীৱবৈজ্ঞানিক শ্ৰেণীবিভাজন |
| সাম্ৰাজ্য: | Eukarya  |
| Excluded groups
* Fungi
* Plantae
* Animalia

 Many others; classification varies |
| * Excavata
	+ Euglenozoa
	+ Percolozoa
	+ Metamonada
* Rhizaria
* + Cercozoa
* Archaeplastida (in part)
	+ Rhodophyta (red algae)
	+ Glaucophyta (basal archaeplastids)
	+ Green algae (in some classifications)
* Unikonta (in part)
	+ Amoebozoa
	+ Choanozoa
 |

কিছুমান জীৱবৈজ্ঞানিক শ্ৰেণীবিভাজন পদ্ধতি অনুসৰি **প্ৰটিষ্ট**বোৰ (/ˈproʊt**[invalid input: 'ɨ']**st/) হ'ল সংকোষকেন্দ্ৰীয় অনুজীৱৰ বৃহৎ গোট, যিবিলাক প্ৰটিষ্টা নামৰ জগতৰ অন্তৰ্গত। আধুনিক বৰ্গীকৰণৰ পৰা এই জগৎ খন আঁতৰোৱাৰ চেষ্টা কৰা হৈছে যদিও এতিয়াও ই বহুলভাৱে প্ৰচলিত হৈ আছে।আধুনিক বৰ্গীকৰণত ভিন্ন আৰু দুৰ সমন্ধীয় পৰ্ব হিচাপে এই গোটটো পুনঃ পৰিভাষিত কৰিবলৈ আনবিক তথ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৰ্তমান প্ৰটিষ্টাক, বিবৰ্তনিক ভাৱে ওচৰ সমন্ধীয় নোহোৱা, ভিন্ন জীৱন চক্ৰ, পোষণৰ স্তৰ, চলনৰ প্ৰকাৰ আৰু কোষীয় গঠনৰ অসম পৰ্ব (diverse phyla) হিচাপে বিবেচনা কৰা হয়।প্ৰটিষ্টবোৰ এককোষী বা বিশেষ কলাহীন বহুকোষী, আৰু এই সৰল কোষীয় সংঘই প্ৰটিষ্টবোৰক ভেঁকুৰ, প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদৰ দৰে অন্য সংকোষকেন্দ্ৰীয় জীৱবোৰৰ পৰা পৃথক কৰিছে।

প্ৰটিষ্টা পদটো প্ৰথম আৰ্নষ্ট হেকেলে ১৮৬৬ চনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰটিষ্টবোৰক উচ্চ জগতৰ সাদৃশ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কেইবাটাও গোটত ভাগ কৰা হৈছে: এককোষী প্ৰাণী সদৃশ "প্ৰ'ট'য'ৱা, উদ্ভিদ সদৃশ "প্ৰ'ট'ফাইটা, (বেছিভাগ এককোষী শেলাই), আৰু ভেকুঁৰ সদৃশ স্লাইম মল্ড (slime mold) আৰু ৱাটাৰ মল্ড (water mold)। এই চুপাৰফিচিয়েল কমনেলিটিজৰ (superficial commonalities) ওপৰত ভিত্তি কৰি গঠন কৰা পৰম্পৰাগত উপবিভাগবোৰৰ বেছিভাগেই , ফাইল'জেনেটিক (জীৱৰ মাজৰ বিৱৰ্তনিক সম্পৰ্ক)ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা শ্ৰেণীবিভাজনেৰে প্ৰতিস্থাপন কৰা হৈছিল। বহুতো প্ৰটিষ্টৰ গঠন আৰু পৰিস্থিতি বৰ্ণনা কৰিবলৈ এতিয়াও পুৰনা পদবোৰ অনানুষ্ঠানিক নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

পানী থকা সকলো পৰিৱেশতে প্ৰটিষ্টবোৰ জীয়াই থাকিব পাৰে। শেলাইৰ দৰে বহুটো প্ৰটিষ্টে, সালোক সংশ্লেষন কৰে আৰু পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ বিশেষকৈ সাগৰত প্লাংটনৰ (plankton) এটা অংশৰ দৰে প্ৰাথমিক উৎপাদক। প্ৰটিষ্টাৰ বহু প্ৰজাতি বিভিন্ন ৰোগৰ কাৰক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। যেনে - মেলেৰিয়া সৃষ্টিকাৰি *এপিকমপ্লেক্সান প্লাছম'ডিয়াম* (apicomplexan *Plasmodium*)।

## তথ্য সংগ্ৰহ