Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# অকোষীয় জীৱন

এবিধ ভাইৰাছ
**অকোষীয় জীৱন**, যাক *অনা-কোষীয় জীৱন* বুলিও কোৱা হয়, জীৱনচক্ৰৰ অন্ততঃ কিছু অংশ কোষীয় গঠন অবিহনে জীয়াই থকা জীৱন। ঐতিহাসিকভাৱে প্ৰাণীৰ প্ৰাণৰ বেছিভাগ সংজ্ঞাই ধাৰণা কৰিছিল যে এটা জীৱ এটা বা ততোধিক কোষেৰে গঠিত হ'ব লাগিব, কিন্তু কিছুমানৰ বাবে ইয়াক আৰু প্ৰয়োজনীয় বুলি গণ্য কৰা নহয় আৰু আধুনিক মাপকাঠীসমূহে অন্যান্য গাঁথনিগত ব্যৱস্থাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জীৱনৰ ৰূপসমূহ বেলেগ বেলেগো হ’ব পাৰে।

## নিউক্লিক এচিডযুক্ত সংক্ৰামক কাৰক

### ভাইৰাছ

ভাইৰাছৰ প্ৰকাৰ
গৱেষকসকলে প্ৰথমে ভাইৰাছক বিষ বা প্ৰতিবিষ বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল, তাৰ পিছত "সংক্ৰামক প্ৰ'টিন" বুলি; কিন্তু ইহঁতৰ জিনীয় পদাৰ্থ, এটা নিৰ্দিষ্ট গঠন আৰু ইহঁতৰ গঠনকাৰী অংশৰ পৰা স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে একত্ৰিত হোৱাৰ ক্ষমতা থাকে। ইয়াৰ ফলত ইহঁতক মৌলিকভাৱে জৈৱিক বা অজৈৱিক বুলি গণ্য কৰা উচিত নে—অতি সৰু জৈৱিক জীৱ হিচাপে বা অতি বৃহৎ জৈৱ-ৰাসায়নিক অণু হিচাপে গণ্য কৰা উচিত- সেই সম্পৰ্কে ব্যাপক বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। ইহঁতে গৃহস্থৰ অবিহনে ইহঁতৰ জীৱনৰ কোনো কাম—যেনে বিপাকীয় ক্ৰিয়া, বৃদ্ধি বা প্ৰজনন আদি কৰিব নোৱাৰে। ১৯৫০ চনৰ পৰা বহু বিজ্ঞানীয়ে ভাইৰাছক ৰসায়ন বিজ্ঞান আৰু জীৱনৰ সীমাত জীৱিত আৰু অজীৱিতৰ মাজৰ এটা ধূসৰ অঞ্চলত থকা বুলি ধৰিছে।

### ভাইৰ’ইড

যদি ভাইৰাছবোৰ জীৱৰ শেষসীমাত থাকে বা অজীৱিত হয়, তেন্তে ভাইৰ’ডবোৰ জীৱিত জীৱৰ পৰা বহু দূৰত থাকে। ভাইৰয়ড হৈছে কিছুমান সৰু সংক্ৰামক কাৰক, ই কেৱল প্ৰটিনৰ আৱৰণ নথকা বৃত্তাকাৰ, একক ডালযুক্ত আৰ এন এৰ চুটি ডালৰে গঠিত। ইহঁতে কেৱল ফুলৰ উদ্ভিদকহে সংক্ৰমিত কৰে বুলি জনা যায়, ইয়াৰে কিছুমানৰ ব্যৱসায়িক গুৰুত্ব আছে। ভাইৰ’ইডৰ জিন’মৰ আকাৰ অতি সৰু, ২৪৬ৰ পৰা ৪৬৭ নিউক্লিঅ’বেজৰ ভিতৰত। তুলনামূলকভাৱে সংক্ৰমণ ঘটাব পৰা সৰু ভাইৰাছৰ জিনমৰ আকাৰ প্ৰায় ২০০০ নিউক্লিঅ'বেজৰ। ভাইৰইড আৰ এন এ কোনো প্ৰটিনৰ বাবে ক'ড নকৰে। ইয়াৰ প্ৰতিলিপিকৰণ ব্যৱস্থাই আৰ এন এ(RNA) পলিমেৰেজ II হাইজেক কৰে, যিটো সাধাৰণতে ডি এন এৰ পৰা মেচেঞ্জাৰ আৰ এন এ সংশ্লেষণৰ সৈতে জড়িত গৃহস্থ-কোষ এনজাইম, যিয়ে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ভাইৰ'ইডৰ আৰ এন এক টেমপ্লেট হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি নতুন আৰ এন এৰ "ৰোলিং চাৰ্কল" সংশ্লেষণৰ অনুঘটক হিচাপে কাম কৰে। কিছুমান ভাইৰ’ইড ৰাইব’জাইম, ইয়াৰ অনুঘটকীয় ধৰ্ম থাকে যিয়ে বৃহৎ প্ৰতিলিপি মধ্যৱৰ্তী পদাৰ্থৰ পৰা একক আকাৰৰ জিন’মসমূহ স্ব-বিভাজন আৰু লাইগেচনৰ অনুমতি দিয়ে।

ভাইৰ’ইডৰ উৎপত্তিৰ এটা সম্ভাৱ্য ব্যাখ্যাই ইয়াক ডি এন এ(DNA) বা প্ৰটিনৰ বিৱৰ্তনৰ পূৰ্বে কাল্পনিক, প্ৰাচীন আৰু অকোষীয় আৰ এন এ জগতৰ পৰা "জীৱিত ধ্বংসাৱশেষ" হিচাপে দেখা যায়। ১৯৮০ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰস্তাৱিত এই মতামত ২০১০ চনত নিৰ্জীৱ পদাৰ্থৰ (এবায়'জেনেছিছ) পৰা জীৱনৰ বিৱৰ্তনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মধ্যৱৰ্তী পদক্ষেপসমূহৰ ব্যাখ্যাৰ বাবে পুনৰ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।

### অবেলিস্ক

২০২৪ চনত গৱেষকসকলে ভাইৰ’ইডৰ দৰে, কিন্তু সুকীয়া, আৰ এন এ ভিত্তিক মৌলৰ সম্ভাৱ্য আৱিষ্কাৰৰ কথা ঘোষণা কৰে যাক অবেলিস্ক বুলি অভিহিত কৰা হয়।ৱমানৱ মাইক্ৰ’বায়’মৰ ক্ৰমৰ তথ্যকোষত পোৱা অবেলিস্ক সম্ভৱতঃ আন্ত্ৰিক বেক্টেৰিয়াত ৰখা হয়।
ইহঁতৰ ভাইৰ’ইডৰ পৰা পৃথক কাৰণ ইহঁতে দুটা সুকীয়া প্ৰটিনৰ বাবে ক’ড কৰে, যাক "অবলিন" বুলি অভিহিত কৰা হয়।
আৰু ইহঁতৰ আৰ এন এৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰা ৰডৰ দৰে গৌণ গঠনৰ বাবে।

### প্ৰথম সাৰ্বজনীন উমৈহতীয়া পূৰ্বপুৰুষ

প্ৰথম সাৰ্বজনীন সাধাৰণ পূৰ্বপুৰুষ (FUCA) এটা প্ৰস্তাৱিত অকোষীয় জীৱৰূপৰ উদাহৰণ, কাৰণ ই শেষৰ সাৰ্বজনীন সাধাৰণ পূৰ্বপুৰুষ, ইয়াৰ ভগ্নী বংশ আৰু বৰ্তমান জীৱিত প্ৰতিটো কোষৰ আদিম পূৰ্বপুৰুষ।

## তথ্যসূত্ৰ
# প্ৰ'কোষকেন্দ্ৰীয় জীৱ

এক প্ৰ'কোষকেন্দ্ৰীয় কোষৰ ছবি
**প্ৰ'কোষকেন্দ্ৰীয়** বা **prokaryote** হ'ল এককোষী জীৱ যাৰ জিনীয় পদাৰ্থ, মাইট'কন্দ্ৰিয়া আৰু আন কোষাঙ্গৰ কোনো আৱৰণ নাথাকে। *prokaryote* নামটো গ্ৰীক πρό (*pro*) "আগত" আৰু κάρυον (*karyon*) "ফল বা বীজ"ৰ পৰা আহিছে। প্ৰ'কোষকেন্দ্ৰীয় জীৱসমূহক আৰ্কিয়া আৰু বেক্টেৰিয়া এই দুটা ভাগত ভগোৱা হয়। আৱৰণ সমৃদ্ধ কোষকেন্দ্ৰ আৰু কোষাঙ্গ থকা প্ৰজাতিবোৰক সংকোষকেন্দ্ৰীয় বোলা হয়। প্ৰ'কোষকেন্দ্ৰীয়বোৰে জনন কোষৰ মিলন নোহোৱাকৈ বংশবৃদ্ধি কৰে। জীৱৰ আৰম্ভণি প্ৰ'কোষকেন্দ্ৰীয়ৰ পৰাই হোৱা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।

প্ৰ'কোষকেন্দ্ৰীয়ৰ সকলো কোষীয় উপাদান (প্ৰ'টিন, ডি এন এ আৰু আন পদাৰ্থ) কোষবেৰেৰে আবৃত হৈ একেলগে চাইট'প্লাজমত থাকে, ভিন ভিনকৈ নাথাকে। কিন্তু বেক্টেৰিয়াৰ কোষত প্ৰ'টিন-ভিত্তিক কিছুমান কোঠালি থাকে যিবোৰ আদি-কোষাঙ্গ বুলি ভবা হয়। চায়ান'বেক্টেৰিয়াৰ দৰে কিছুমান প্ৰ'কোষকেন্দ্ৰীয়ই বৃহৎ উপনিৱেশ কৰি থাকিব পাৰে। মিক্স'বেক্টেৰিয়াৰ দৰে আন কিছুমানৰ জীৱন চক্ৰত বহুকোষী স্তৰ থাকে।

আণৱিক অধ্যয়নে জৈৱিক প্ৰজাতিৰ তিনিটা গোটৰ ক্ৰমবিকাশ আৰু পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ বহু কথা পোহৰলৈ আনিছে। মানুহৰ দৰে সংকোষকেন্দ্ৰীয় জীৱৰ কোষত সুনিৰ্দিষ্ট আৱৰণেৰে আবৃত কোষকেন্দ্ৰ আৰু কোষাঙ্গ থাকে। প্ৰ'কোষকেন্দ্ৰীয় আৰু সংকোষকেন্দ্ৰীয়ৰ বিভাজনে কোষৰ সংগঠনৰ দুটা অতি পৃথক স্তৰক সূচায়। এক্সট্ৰিম'ফিল আৰু মিথানোজেনৰ দৰে প্ৰ'কোষকেন্দ্ৰীয় কঠিন বা চৰম পৰিবেধত বাস কৰে।

## গঠন

| **প্ৰ'কোষকেন্দ্ৰীয় কোষৰ গঠন** |
| --- |
| ফ্লেজেলাম (কিছুমান প্ৰ'কোষকেন্দ্ৰীয়ত)
গ্ৰাম ধনাত্মক আৰু ঋণাত্মক দুয়ো প্ৰকাৰৰ জীৱৰ দেহত থকা চাবুকৰ দৰে দীঘল অংগ যি চলনত সহায় কৰে। |
| কোষাবৰণ
কোষপ্ৰৰসক আৱৰি থাকে আৰু কোষৰ ভিতৰলৈ-বাহিৰলৈ পদাৰ্থৰ অহা-যোৱা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। |
| কোষ বেৰ (মাইক'অপ্লাজমা আৰু থাৰ্ম'প্লাজমাৰ বাহিৰে)
বেক্টেৰিয়াৰ কোষক সুৰক্ষা দিয়া বহিৰৰ আৱৰণ। |
| কোষপ্ৰৰস
ঘাইকৈ পানীৰে গঠিত জেলৰ দৰে পদাৰ্থ য'ত উৎসেচক, লৱণ, কোষ উপাদান আৰু নানা জৈৱিক অণু থাকে। |
| ৰাইব'জ'ম
প্ৰ'টিন উৎপাদন কৰা কোষৰ উপাদান। |
| নিউক্লিঅয়ড
প্ৰ'কোষকেন্দ্ৰীয়ৰ এটা ডি এন এল অণু থকা কোষপ্ৰৰসৰ ঠাই। |
| গ্লাইক'কেলিক্স (কিছুমান প্ৰ'কোষকেন্দ্ৰীয়ত)
কোষাবৰণক আৱৰি থকা গ্লাইক'প্ৰ'টিন-বহুশৰ্কৰা বেৰ। |
| আন উপাদান
কোষপ্ৰৰসত থকা ৰাইব'জ'ম আৰু আন উপাদান। |

## আকৃতি

প্ৰ'কোষকেন্দ্ৰীয় জীৱৰ নানা আকৃতি থাকে; চাৰিটা সাধাৰণ আকৃতিৰ বেক্টেৰিয়া হৈছে:

* কক্কাছ – ঘূৰণীয়া বা ডিম্বাকৃতিৰ (বহু- কক্কাই)। যেনে *ষ্টেফাইল'কক্কাছ।*
* বেচিলাছ – দণ্ডাকৃতিৰ বেক্টেৰিয়া (বহু- বেচিলাই)।
* স্পাইৰিলাম – সৰ্পিল আকৃতিৰ (বহু- স্পাইৰিলা)।
* ভাব্ৰিয়াম – ক'মাকৃতিৰ।

হেল'কোৱাড্ৰেটাম নামৰ আৰ্কিবেক্টেৰিয়াৰ চেপেটা বৰ্গাকৃতিৰ কোষ থাকে।

## তথ্যসূত্ৰ

## বাহ্যিক সংযোগ

* Prokaryote versus eukaryote, BioMineWiki Archived 2012-10-25 at the Wayback Machine
* The Taxonomic Outline of Bacteria and Archaea Archived 2013-05-02 at the Wayback Machine
* The Prokaryote-Eukaryote Dichotomy: Meanings and Mythology
* Quiz on prokaryote anatomy
* TOLWEB page on Eukaryote-Prokaryote phylogeny Archived 2012-09-11 at the Wayback Machine
# প্ৰাণীবিজ্ঞান

**প্ৰাণী বিদ্যা** হৈছে জীৱবিজ্ঞানৰ এটা শাখা। এই শাখাত সকলো প্ৰাণীৰ বিষয়ে গৱেষণা কৰা হয়। জীৱবিদ্যা বা জীৱ বিজ্ঞানৰ যি শাখাত প্ৰাণীৰ বিষয়ে সম্যক আলোচনা আৰু বিভিন্ন তথ্য পৰিবেশিত কৰা হয় তাকে প্ৰাণী বিজ্ঞান বা প্ৰাণী বিদ্যা বোলে।

প্ৰাণী বিজ্ঞানত প্ৰাণীৰ শৰীৰৰ গঠন, ভ্ৰূণবিজ্ঞান, বিৱৰ্তন, শ্ৰেণীবিন্যাসৰ অভ্যাস আৰু জীৱন্ত আৰু বিলুপ্ত উভয় প্ৰাণীৰ বিস্তাৰ আৰু প্ৰজনন আদি সকলো বিষয় অধ্যয়ন কৰা হয়। প্ৰাণীবিদ্যাৰ ইংৰাজী প্ৰতিশব্দ 'Zoology' প্ৰাচীন, গ্ৰীক অভিধানৰ পৰা আহৰণ কৰা হৈছে ( ζῷον, zōion, অৰ্থাৎ প্ৰাণী আৰু λόγος, logos, অৰ্থাৎ "জ্ঞান অধ্যয়ন")।

কনৰাড জেছনাৰ (১৫১৬–১৫৬৫)। তেঁওৰ "Historiae animalium"ক আধুনিক প্ৰাণী বিদ্যাৰ আৰম্ভণি বুলি বিবেচনা কৰা হয়।
## প্ৰাণী বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন শাখা

* অঙ্গসংস্থান
* শৰীৰস্থান
* শৰীৰবিদ্যা
* কোষবিদ্যা
* কলাসংস্থানবিদ্যা
* ভ্ৰূণবিদ্যা
* বংশগতিবিদ্যা
* শ্ৰেণীবিন্যাসবিদ্যা
* মৎস্য খেতি
* মৌমাখি পালন
* ৰেচম খেতি
* ফিতাকৃমিবিদ্যা
* পতঙ্গবিদ্যা
* মৎস্যবিদ্যা
* পক্ষীবিদ্যা
* স্তন্যপায়ীবিদ্যা

## তথ্য সংগ্ৰহ

## বহিঃসংযোগ

* Books on Zoology at Project Gutenberg
* *Online Dictionary of Invertebrate Zoology*
# সংহতি তত্ত্ব

এটা ভেন চিত্ৰই দুটা সংহতিৰ সাধাৰণ অংশক বুজাইছে
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
**সংহতি তত্ত্ব** (ইংৰাজী: Set theory) গাণিতিক লজিকৰ এটি শাখা য'ত কোনো একে বৈশিষ্ট্য যুক্ত উপাদানৰ গোট সম্পৰ্কীয় আলোচনা কৰা হয়। বাস্তৱ বা চিন্তা জগতৰ সু-সংজ্ঞাবদ্ধ বস্তুৰ সমাৱেশ বা সংগ্ৰহকে সংহতি বোলে। যেনেঃ অসমীয়া, ইংৰাজি আৰু গণিত এই তিনিটা শিক্ষা বিষয়ক এটা সংহতি। একেদৰে প্ৰথম দহটি অযুগ্ম সংখ্যাৰ সংহতি, পূৰ্ণ সংখ্যাৰ সংহতি, বাস্তৱ সংখ্যাৰ সংহতি ইত্যাদি। প্ৰায় সকলো গাণিতিক উপাদানৰ সংজ্ঞাতে সংহতি তত্ত্বৰ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
বিখ্যাত জাৰ্মান গণিতবিদ জৰ্জ কেন্টৰে (১৮৪৫-১৯১৮) সংহতি সম্পৰ্কীয় প্ৰথম ধাৰণা ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁ অসীম সংহতিৰ ধাৰণা প্ৰদান কৰি গণিত শাস্ত্ৰত আলোড়নৰ সৃষ্টি কৰিছিল। এই সংহতিৰ ধাৰণাই পিছলৈ সংহতি তত্ত্ব (Set theory) নামে পৰিচিত হৈ পৰে।

## আৱিষ্কাৰ

জৰ্জ কেণ্টৰ
বিখ্যাত জাৰ্মান গণিতবিদ জৰ্জ কেন্টৰ (১৮৪৫-১৯১৮) সংহতি সম্পৰ্কীয় প্ৰথম ধাৰণা ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেৱেঁই সংহতি তত্ত্বৰ প্ৰৱৰ্তক। বৰ্তমান বিভিন্ন গাণিতিক সমস্যা সমাধানৰ ভিত্তি হিচাপে এই সংহতি তত্ত্বৰ ব্যৱহাৰ হয়।

## সংহতি কি

কোনো বস্তু, সংখ্যা, চিন্তা ইত্যাদিৰ সমাৰোহকে সংহতি বোলা হয়। সাধাৰৰণতে সংহতি ইংৰাজি বৰ্ণমালাৰ ডাঙৰ ফলাৰ আখৰ A,B,C.............X,Y,Z দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হয়।

যেনে, 2,4,6 সংখ্যা তিনটাৰ সংহতি A = {2,4,6}

সংহতিৰ প্ৰতিটো বস্তু বা সদস্যকে সংহতিৰ উপাদান (Element) বোলা হয়। যেনে, B = {a,b} হ'লে, B সংহতিৰ উপাদান a আৰু b ; এই উপাদান প্ৰকাশৰ চিহ্নটি হ'ল- ' WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 '।

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 , ইয়াক পঢ়া হয় a, B ৰ সদস্য বা উপাদান (a belongs to B)।

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 , ইয়াক পঢ়া হয় b, B ৰ সদস্য বা উপাদান (b belongs to B)।

ওপৰৰ B সংহতিটোত c উপাদান নাই অৰ্থাৎ,

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 , ইয়াক পঢ়া হয় c, B ৰ সদস্য বা উপাদান নহয় (c does not belongs to B)।

## সংহতিৰ প্ৰকাৰভেদ

সংহতিক মুঠ চাৰিটা পদ্ধতিত প্ৰকাশ কৰা হয়। যথাঃ (১) তালিকা পদ্ধতি (Roster Method বা Tabular Method), (২) সংহতি গঠন পদ্ধতি (Set Builder Method), (৩) সাধাৰন ভাষাগত বৰ্ননা আৰু (৪)ভেনচিত্ৰ।

তালিকা পদ্ধতি
এই পদ্ধতিত সংহতিৰ সকলো উপাদান সুনিৰ্দিষ্টভাৱে উল্লেখ কৰি দ্বিতীয় বন্ধনী { } ৰ মাজত আবদ্ধ কৰা হয় আৰু একাধিক উপাদান থাকিলে 'কমা' ব্যবহাৰ কৰি উপদান সমূহক পৃথক ভাবে প্ৰকাশ কৰা হয়।

যেনে-
A = {a,b}, B = {2,4,6}

C = {সাগৰ, নদী, জলপ্ৰপাত}
ইত্যাদি।

সংহতি গঠন পদ্ধতি
এই পদ্ধতিত সংহতিৰ সকলো উপাদান সুনিৰ্দিষ্টভাবে উল্লেখ কৰা নহয়, ইয়াত উপাদান নিৰ্ধাৰণৰ বাবে সধাৰণ ধৰ্মৰ উল্লেখ থাকে।

যেনে-
A = {X : X স্বাভাৱিক অযুগ্ম সংখ্যা}

B = {X : X, 28 ৰ গুণনীয়ক}
ইত্যাদি।

ইয়াত, ':' দ্বাৰা ' সংক্ষেপে 'যেন' (such that) বুজোৱা হয়। যিহেতু এই পদ্ধতিত সংহতিৰ উপাদান নিৰ্ধাৰণৰ বাবে চৰ্ত বা নিয়ম (Rule) দিয়া থাকে সেয়ে এই পদ্ধতিক Rule Method বুলি কোৱা হয়।

## তথ্যসূত্ৰ
# নৃতত্ত্ব

নৃতত্ত্ব ( ইংৰাজী -Anthropology) হৈছে মানৱ জাতিৰ বিজ্ঞানসন্মত আৰু সামগ্ৰিক অধ্যয়ন। ইংৰাজী 'Anthropology' শব্দটো দুটা গ্ৰীক শব্দৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে— 'Anthropos' (অৰ্থাৎ মানুহ) আৰু 'Logos' (অৰ্থাৎ অধ্যয়ন বা বিজ্ঞান)। গতিকে আক্ষৰিক অৰ্থত নৃতত্ত্ব হৈছে মানুহৰ উৎপত্তি, ক্ৰমবিকাশ, শাৰীৰিক গঠন, আৰু সামাজিক-সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক পূৰ্ণাংগ অধ্যয়ন। অতীতৰ আদিম অৱস্থাৰ পৰা বৰ্তমানৰ আধুনিক অৱস্থালৈকে মানৱ সমাজৰ যি বিৱৰ্তন ঘটিছে, সেয়া নৃতত্ত্বৰ মূল আলোচ্য বিষয়।

## নৃতত্ত্বৰ প্ৰধান শাখাসমূহ

নৃতত্ত্বই মানুহৰ জৈৱিক আৰু সাংস্কৃতিক দুয়োটা দিশকে সামৰি লয় বাবে ইয়াক প্ৰধানকৈ চাৰিটা বহল শাখাত ভাগ কৰা হয়:

1. **শাৰীৰিক বা জৈৱিক নৃতত্ত্ব (Physical/Biological Anthropology):** ই মানুহৰ জৈৱিক বিৱৰ্তন, জিনীয় বৈশিষ্ট্য (Genetics), শাৰীৰিক গঠন আৰু বান্দৰ জাতীয় প্ৰাণীসমূহৰ (Primates) বিষয়ে অধ্যয়ন কৰে। সময়ৰ লগে লগে মানুহে পৰিৱেশৰ লগত কেনেদৰে খাপ খাই পৰিছে আৰু মানৱ প্ৰজাতিৰ মাজত থকা শাৰীৰিক বৈচিত্ৰ্যৰ কাৰণসমূহ ইয়াৰ মূল আলোচ্য বিষয়।
2. **সামাজিক-সাংস্কৃতিক নৃতত্ত্ব (Socio-cultural Anthropology):** এই শাখাই মানৱ সমাজৰ গঠন, ৰীতি-নীতি, বিশ্বাস, ধৰ্ম, পৰিয়াল, বিবাহ, আৰু অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ অধ্যয়ন কৰে। ই বিভিন্ন সংস্কৃতিৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য আৰু সাদৃশ্যসমূহ গভীৰভাৱে বিশ্লেষণ কৰে।
3. **প্ৰত্নতাত্ত্বিক নৃতত্ত্ব (Archaeological Anthropology):** অতীতৰ মানৱ সমাজৰ অৱশিষ্টসমূহ, যেনে— সঁজুলি, অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ, আৱাসস্থল, আৰু মৃণ্ময় পাত্ৰ আদি খান্দি উলিয়াই অতীতৰ মানুহৰ জীৱনশৈলী আৰু সংস্কৃতিৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰাই হৈছে প্ৰত্নতাত্ত্বিক নৃতত্ত্বৰ কাম। লিখিত ইতিহাস নথকা সময়ছোৱাৰ ইতিহাস পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাত ইয়াৰ ভূমিকা অপৰিসীম।
4. **ভাষিক নৃতত্ত্ব (Linguistic Anthropology):** মানৱ সমাজত ভাষাৰ উৎপত্তি, বিকাশ আৰু যোগাযোগৰ মাধ্যম হিচাপে ইয়াৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ বিষয়ে এই শাখাই অধ্যয়ন কৰে। ভাষাই কেনেদৰে এখন সমাজৰ চিন্তা-ধাৰা গঢ় দিয়ে, সেয়া ইয়াত বিশ্লেষণ কৰা হয়।

## নৃতত্ত্ব অধ্যয়নৰ গুৰুত্ব

মানৱ সভ্যতাৰ বিকাশ আৰু বৰ্তমান সমাজৰ জটিলতাসমূহ বুজি পোৱাত নৃতত্ত্বৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম:

1. **সাংস্কৃতিক বুজাবুজি:** ই আমাক আনৰ সংস্কৃতিক সন্মান কৰিবলৈ আৰু 'স্বজাতীয়তাবাদ' (Ethnocentrism - নিজৰ সংস্কৃতিক শ্ৰেষ্ঠ বুলি ভবা প্ৰৱণতা) দূৰ কৰিবলৈ শিকায়।
2. **ইতিহাসৰ পুনৰ নিৰ্মাণ:** প্ৰাচীন সমাজ আৰু সভ্যতাৰ প্ৰকৃত স্বৰূপ উদ্ঘাটন কৰি ইতিহাসক অধিক বিজ্ঞানসন্মত আৰু তথ্যসমৃদ্ধ কৰি তোলাত নৃতত্ত্বই সহায় কৰে।
3. **সামাজিক সমস্যা সমাধান:** বৰ্তমানৰ বিভিন্ন সামাজিক সমস্যা, যেনে— বৰ্ণবাদ, দৰিদ্ৰতা, আৰু পাৰস্পৰিক সংঘাত দূৰ কৰাত নৃতাত্ত্বিক দৃষ্টিকোণে সহায় কৰে।
4. **উন্নয়নমূলক নীতি নিৰ্ধাৰণ:** চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী সংস্থাসমূহক জনজাতীয় লোক আৰু পিছপৰা শ্ৰেণীৰ উন্নয়নৰ বাবে সঠিক নীতি আৰু আঁচনি প্ৰস্তুত কৰাত নৃতত্ত্ববিদসকলে পথ প্ৰদৰ্শক হিচাপে কাম কৰে।

## তথ্যসূত্ৰ
# অণুজীৱবিজ্ঞান

**অণুজীৱবিজ্ঞান** (Microbiology) চকুৰে মণিব নোৱাৰা জীৱ বা জীৱসদৃশ কণাৰ জীৱন প্ৰণালী, ইহঁতৰ প্ৰভাৱ, প্ৰতিৰোধ আৰু শৰীৰে এনে জীৱৰ প্ৰতি দেখুওৱা প্ৰতিক্ৰিয়াৰ অধ্যয়ন। এই বিষয়ৰ ক্ষুদ্ৰ জীৱ যেনে, ভাইৰাছ, বেক্টেৰিয়া, পৰজীৱী, ভেঁকুৰ, পেলু ইত্যাদি সাঙুৰি লোৱা হয়। প্ৰিঅ'নৰ দৰে অজীৱ কিন্তু জীৱিন্ত লক্ষণ থকা কণাসমূহকো এই বিজ্ঞানৰ ভিতৰতে অধ্যয়ন কৰা হয়। শৰীৰে অনুজীৱৰ সংক্ৰমণৰ প্ৰতি প্ৰতিৰোধী ব্যৱস্থাৰে (Immune System) প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰে। অণুজীৱবিজ্ঞানৰ আওতাতে প্ৰতিৰোধী ব্যৱস্থাও অধয়্যন কৰা হয়। অধ্যয়নৰ বিষয় ভেদে অণুজীৱবিজ্ঞানক ভাইৰ'লজী, বেক্টেৰিঅ'লজী, পেৰাছাইট'লজী, মাইক'লজী, ইম্যুনোলজী আদি ভাগত ভগোৱা হৈছে। অধ্যয়নৰ উদ্দেশ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি অণুজীৱবিজ্ঞানক চিকিৎসা অণুজীৱবিজ্ঞান, কৃষি অণুজীৱবিজ্ঞান, ঔষধি অণুজীৱবিজ্ঞান ইত্যাদি বহুতো ভাগত ভাগ কৰা হৈছে। চিকিৎসা অণুজীৱবিজ্ঞানত মানৱ দেহত ৰোগৰ সৃষ্টি কৰিব পৰা অণুজীৱ বিলাকৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰা হয়। তেনেকৈ কৃষিৰ ক্ষেত্ৰত বেমাৰ সৃষ্টি কৰিব পৰা অণুজীৱৰ অধ্যয়ন কৰা হয় কৃষি অণুজীৱবিজ্ঞানত।

অণুজীৱবিজ্ঞানৰ বিশেষজ্ঞ সকলক মাইক্ৰ'বায়োলজিষ্ট বোলা হয়।

## ইতিহাস

## তথ্য উৎস
# বাদাম

**বাদাম** হৈছে এক প্ৰকাৰৰ খাদ্য, যাক সাধাৰণতে বীজ ৰূপে খোৱা হয় আৰু যাৰ ওপৰত এক কঠিন আৱৰণ থাকে। যদিও বহু প্ৰকাৰৰ বীজ আৰু ফলক সাধাৰণ কথোপকথনত "বাদাম" বুলি কোৱা হয়, উদ্ভিদবিদ্যাৰ দৃষ্টিকোণত কেৱল বিশেষ ধৰণৰ ফলবোৰহে প্ৰকৃত বাদাম হিচাপে গণ্য কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে- হেজেলনাট, চেষ্টানাট, আৰু একোৰ্ণ হ'ল প্ৰকৃত বাদাম।

## বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ বাদাম

| বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ বাদাম |
| --- |
| নাম | ছবি | উৎপত্তি |
| কাঠবাদাম (*Prunus dulcis*) |  | ইৰাণ |
| ব্ৰাজিলিয়ান বাদাম (*Bertholletia excelsa*) |  |  |
| কাজু বাদাম (*Anacardium occidentale*) |  | উত্তৰ-পূব ব্ৰাজিল |
| চেষ্টনাট (*Castanea dentata*) |  | উত্তৰ গোলাৰ্ধৰ নাতিশীতোষ্ণ অঞ্চল |
| নাৰিকল (*Cocos nucifera*) |  | গ্ৰীষ্মমণ্ডল |
| হেজেলনাট (*Corylus avellana*) |  | উত্তৰ গোলাৰ্ধৰ নাতিশীতোষ্ণ অঞ্চল |
| মেকাডামিয়া (*Macadamia* spp.) |  | অষ্ট্ৰেলিয়া |
| চীনা বাদাম (*Arachis hypogaea*) |  | দক্ষিণ আমেৰিকা |
| পিকান বাদাম (*Carya illinoinensis*) |  | দক্ষিণ মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ, উত্তৰ মেক্সিকো |
| পাইন বাদাম (*Pinus* spp.) |  | উত্তৰ গোলাৰ্ধ |
| পেস্তা বাদাম (*Pistacia vera*) |  | মধ্য এছিয়া |
| আখৰ'ট (*Juglans regia*) Black walnut (*Juglans nigra*) |  | ইৰাণ, মধ্য এছিয়া |

## উদ্ভিদবিদ্যা

উদ্ভিদবিদ্যাৰ দৃষ্টিকোণত বাদাম হৈছে এটা শুকান ফল, যাৰ বীজটো কঠিন আৱৰণৰ ভিতৰত থাকে। এইবিলাক সাধাৰণতে যৌগিক ডিম্বাশয়ৰ পৰা উৎপন্ন হয়।

## সাধাৰণ ব্যৱহাৰ

দৈনন্দিন কথোপকথনত বহু ধৰণৰ খোলা বা গুটিকেই বাদাম বুলি কোৱা হয়, যদিও ইবোৰ প্ৰকৃত বাদাম নহয়। উদাহৰণস্বৰূপে:চীনাবাদাম, লেগিউম, কাজু, কলাবাদাম আদি।

এইবোৰত বীজটো খোৱা হয় আৰু বহলভাৱে খাদ্য হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, সেয়ে সৰ্বসাধাৰণতে "বাদাম" বুলি কোৱা হয়।

## পুষ্টিমান

বাদাম উচ্চ শক্তি সম্পন্ন খাদ্য, য’ত প্ৰচুৰ পৰিমাণে প্ৰটিন, অসম্পৃক্ত চৰ্বি, আঁহ, ভিটামিন E, মেগনেছিয়াম, আৰু এণ্টিঅক্সিডেণ্ট থাকে। এইসকল উপাদানে হৃদযন্ত্ৰৰ ৰোগ, ৰক্তচাপ, আৰু মগজুৰ ক্ৰিয়া উন্নত কৰিবলৈ সহায় কৰে।

## খাদ্যৰূপে ব্যৱহাৰ

বাদাম কেঁচাই বা ভাজি খোৱা হয়, লগতে মিঠাই, চকলেট, পেকেট খাদ্য আদিত বহুল ব্যৱহৃত। বাদামৰ পৰা তেল (চীনাবাদাম, কাজু) আৰু গাখীৰ (বাদাম গুটি) তৈয়াৰ কৰা হয়।

## তথ্যসূত্ৰ
# যৱ

**যৱ** (ইংৰাজী: Barley (বাৰ্লি), বৈজ্ঞানিক নাম: Hordeum vulgare), বিশ্বজুৰি নাতিশীতোষ্ণ জলবায়ুত উৎপাদিত এটা প্ৰধান শস্য, যি ঘাঁহ পৰিয়ালৰ সদস্য। প্ৰথম খেতি কৰা শস্যৰ ভিতৰত ই অন্যতম আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৯০০০ চনত যৱ খেতি কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। তাৰ পিছত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০০০ চনৰ ভিতৰত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ সমগ্ৰ ইউৰেছিয়াত বিয়পি পৰে। যৱৰ বৃদ্ধিৰ বাবে তুলনামূলকভাৱে কম উষ্ণতা আৰু ভালদৰে পানী ওলাই যোৱা মাটি উৎকৃষ্ট।

২০২৩ চনত উৎপাদিত শস্যৰ ভিতৰত কুঁহিয়াৰ, ধান আৰু ঘেঁহুৰ পিছত চতুৰ্থ স্থানত আছিল য়শ। বিশ্বজুৰি উৎপাদন কৰা যৱৰ ৭০% পশুৰ খাদ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, আনহাতে ৩০% বিয়েৰৰ বাবে কিম্বনযোগ্য সামগ্ৰীৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বা হুইস্কিত অধিক ডিষ্টিল কৰা হয়, আৰু বিভিন্ন খাদ্যৰ উপাদান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াক চূপ আৰু ষ্টুত আৰু বিভিন্ন সংস্কৃতিৰ যৱৰ ৰুটি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। যৱৰ শস্য সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত আৰু প্ৰাচীন পদ্ধতিৰে প্ৰস্তুত কৰা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি মাল্ট তৈয়াৰ কৰা হয়। ইংৰাজী লোককথাতজন বাৰ্লিকৰ্ণে শস্য আৰু ইয়াৰ পৰা তৈয়াৰী মদ্যপানক ব্যক্তিগতকৰণ কৰিছে। ইংৰাজী পাবৰ নাম যেনে দ্য বাৰ্লি ম’ৱে বিয়েৰ উৎপাদনত ইয়াৰ ভূমিকাৰ ইংগিত দিয়ে।

## উত্‍পত্তি

ক্ৰেচিং, এছেক্সৰ দ্য বাৰ্লি ব্ৰেন, প্ৰায় ১২২০ চনত নিৰ্মিত; ইয়াৰ নামৰ অৰ্থ হৈছে "যৱৰ ভঁৰাল।"
প্ৰাচীন ইংৰাজী ভাষাত যৱক *bere* বোলা হৈছিল। এই শব্দটো এতিয়াও উত্তৰ স্কটলেণ্ডত *bere* হিচাপে ব্যৱহৃত হয়। আধুনিক ইংৰাজী শব্দ *barley* প্ৰাচীন ইংৰাজী বিশেষণ *bærlic*ৰ পৰা আহিছে। ইংৰাজী শব্দ *barn* আহিছে প্ৰাচীন ইংৰাজী *bere-aern*ৰ পৰা, যাৰ অৰ্থ "যৱৰ ভঁৰাল।"

এই উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি নামটো লেটিন শব্দ *hordeum*ৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ "যৱ" আৰু সম্ভৱতঃ লেটিন *horrere* (অৰ্থাৎ কঁপনি ধৰা বা কাঁইট থকা)ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।

## উৎপাদন

২০২৩ চনত বিশ্বৰ যৱৰ উৎপাদন আছিল ১৪৬ মিলিয়ন টন, যাৰ নেতৃত্বত ৰাছিয়াই বিশ্বৰ মুঠ উৎপাদনৰ ১৪% উৎপাদন কৰিছিল। অষ্ট্ৰেলিয়া, ফ্ৰান্স আৰু জাৰ্মানী আছিল গৌণ উৎপাদক।

২০২৩ চনত বিশ্বজুৰি যৱ উৎপাদন শস্যৰ ভিতৰত চতুৰ্থ স্থানত আছিল, তাৰ পিছত কুঁহিয়াৰ (১২ বিলিয়ন টন), ধান (৮০ কোটি টন), আৰু ঘেঁহু (৭৯৯ মিলিয়ন টন)।

## কৃষি

* Young winter barley in early November,
Scotland, 2009
* Spraying barley for rust fungus,
New Zealand, 1979
* Traditional barley harvest by hand with scythes, England, c. 1886.
Photo Peter Henry Emerson
* Harvesting winter barley with a combine harvester, Germany, 2017

## তথ্যসূত্ৰ
# ভাৰ্জিল

| ভাৰ্জিল |
| --- |
|  |
| জন্ম | পুব্লিয়াছ ভাৰ্জিলিয়াছ মাৰো ৭০ খ্ৰীষ্টপূৰ্বৰ ১৫ অক্টোবৰ ৱাৰ্জিলিঅ', ৰোমান প্ৰজাতন্ত্ৰ |
| মৃত্যু | ১৯ খ্ৰীষ্টপূৰ্বৰ ২১ ছেপ্টেম্বৰ (৫০ বছৰ) বৃণ্ডিছি, ইটালী, ৰোমান সাম্ৰাজ্য |
| পেচা | কবি |
| ৰাষ্ট্ৰীয়তা | ৰোমান |
| ধৰণ | মহাকাব্যিক |
| সাহিত্যিক বিপ্লৱ | অগষ্টান কাব্য |

**পুব্লিয়াছ ভাৰ্জিলিয়াছ মাৰো** (ইংৰাজী: Publius Vergilius Maro) বা **ভাৰ্জিল** (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭০-১৯) আগষ্টান যুগৰ এজন প্ৰাচীন ৰোমান কবি আছিল। তেওঁ লেটিন সাহিত্যৰ তিনিটা বিখ্যাত কবিতা ৰচনা কৰিছিল। এইকেইটা হৈছে: একলগ (বা বুকলিক্স), জৰ্জিক্স আৰু মহাকাব্য এনিড। *এপেণ্ডিক্স ভাৰ্জিলিয়ানা*ত সংকলিত কৰা কেইবাটাও সৰু কবিতাৰ ৰচনাৰ কৃতিত্ব প্ৰাচীন কালত তেওঁক দিয়া হৈছিল। কিন্তু আধুনিক পণ্ডিতসকলে তেওঁ এই কবিতাসমূহৰ ৰচয়িতা হয় নে নহয় সেয়া সন্দেহজনক বুলি গণ্য কৰে।

ভাৰ্জিলৰ কামে পাশ্চাত্য সাহিত্যৰ ওপৰত ব্যাপক আৰু গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছে। বিশেষকৈ দান্তেৰ ডিভাইন কমেডিত ভাৰ্জিলৰ নৰক আৰু পুৰগেটৰীক লেখকৰ নিৰ্দেশক হিচাপে দেখা যায়।

ভাৰ্জিলক পৰম্পৰাগতভাৱে ৰোমৰ অন্যতম মহান কবি হিচাপে স্থান দিয়া হৈছে। তেওঁৰ *এনিড*ক প্ৰাচীন ৰোমৰ এক ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাব্য বুলিও গণ্য কৰা হয়।

পুব্লিয়াছ ভাৰ্জিলিয়াছ মাৰোৰ জন্ম হৈছিল ১৫ অক্টোবৰ ৭০ খ্ৰীষ্টপূৰ্বত ৰোমান গণৰাজ্যৰ মন্টুয়াৰ ওচৰত।

## তথ্য সংগ্ৰহ

## বাহ্যিক সংযোগ
# ফৰাচী ভাষা

**ফৰাচী** (français) ভাৰত-ইউৰোপীয় পৰিয়ালৰ এটা ৰোমান ভাষা৷ আন সকলো ৰোমান ভাষাৰ দৰেই ই ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ ভলগাৰ লেটিন ভাষাৰ অন্তৰ্গত। ফৰাচী ভাষা ২৭খন দেশৰ চৰকাৰী ভাষা, লগতে বিশ্বৰ ভৌগোলিকভাৱে ব্যাপক ভাষাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ই ফ্ৰান্স, বেলজিয়াম, চুইজাৰলেণ্ড, মনাকো, ফ্ৰাংকোফোন আফ্ৰিকা, কানাডা আদি অঞ্চলৰ মুখ্য ভাষা। ফৰাচী ভাষাত প্ৰায় ৩১ কোটি ভাষী আছে বুলি অনুমান কৰা হৈছে, ইয়াৰে প্ৰায় ৮ কোটি লোক স্থানীয় ভাষী। অ'আইএফৰ মতে, ২০২২ চনৰ হিচাপত বিশ্বজুৰি প্ৰায় ৩২.১ কোটি লোকে এই ভাষাটো ক'বলৈ সক্ষম।

## লিখন ব্যৱস্থা

### বৰ্ণমালা

ফৰাচী ভাষা লেটিন লিপিৰ ২৬টা আখৰেৰে লিখা হয়, স্বৰবৰ্ণত চাৰিটা ডায়েক্ৰিটিক দেখা যায় (circumflex accent, acute accent, grave accent, diaeresis) আৰু cedilla "ç" ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

দুটা লিগাচাৰ আছে, "œ" আৰু "æ", কিন্তু সমসাময়িক ফৰাচী ভাষাত ইয়াৰ ঠাইত "oe" আৰু "ae" ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কাৰণ ফৰাচী ভাষী দেশসমূহত ব্যৱহৃত AZERTY কিবৰ্ড বিন্যাসত লিগাচাৰসমূহ দেখা নাযায়। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক আৰু সাহিত্যিক গ্ৰন্থত এইটো অমান্য।

## ফৰাচী ভাষাৰ বিভিন্নতা

* আফ্ৰিকান ফৰাচী
	+ উত্তৰ আফ্ৰিকান ফৰাচী
* আওষ্টান ফৰাচী
* বেলজিয়াম ফৰাচী
* কম্বোডিয়ান ফৰাচী
* কানাডাৰ ফৰাচী
	+ একাডিয়ান ফৰাচী
	+ নিউফাউণ্ডলেণ্ড ফৰাচী
	+ নিউ ইংলেণ্ড ফৰাচী
	+ অন্টাৰিঅ' ফৰাচী
	+ ক্যুবেক ফৰাচী
* ফ্ৰান্সৰ ফৰাচী
	+ গিয়ানিজ ফৰাচী
	+ মেৰিডিয়ান ফৰাচী
* হাইটি ফৰাচী
* ভাৰতীয় ফৰাচী
* জাৰ্চি আইনী ফৰাচী
* লাও ফৰাচী
* লুইজিয়ানা ফৰাচী
	+ কেজুন ফৰাচী
* মিছৌৰী ফৰাচী
* দক্ষিণ-পূব এছিয়ান ফৰাচী
* চুইছ ফৰাচী
* ভিয়েটনামী ফৰাচী
* পশ্চিম ভাৰতীয় ফৰাচী

## তথ্যসূত্ৰ
# শ্বসন (শৰীৰতত্ত্ব)

শৰীৰতত্বত **শ্বসন** (ইংৰাজী: Respiration) হৈছে জীৱৰ কলাৰ ভিতৰত কোষলৈ বায়ুমণ্ডলৰ পৰা অক্সিজেন আৰু বিপৰীত দিশত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিবহন প্ৰক্ৰিয়া।

শ্বসনৰ শৰীৰতাত্বিক বৰ্ণনা আৰু জৈৱৰাসায়নিক বৰ্ণনা একে নহয়। জৈৱৰাসায়নিক শ্বসন হৈছে কোষীয় শ্বসন: শৰ্কৰা আৰু অক্সিজেনৰ বিক্ৰিয়াৰ ফলত পানী, কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু 38ATP (শক্তি) উৎপাদন কৰা পৰিপাক ক্ৰিয়া, যাৰ উদ্দেশ্য হৈছে শক্তি আহৰণ কৰা। জীৱৰ কোষীয় শ্বসনৰ বাবে দৈহিক শ্বসন অতি আৱশ্যক। কোষীয় শ্বসন জীৱৰ কোষৰ ভিতৰত সংঘটিত হয় আনহাতে দৈহিক শ্বসনে জীৱ আৰু বাহ্যিক পৰিৱেশৰ মাজত গেছৰ আদান-প্ৰদানেৰে সমন্বয় সাধন কৰে।

শ্বাসক্ৰিয়া (হাঁওফাঁওৰ জৰিয়তে হোৱা বাতায়ন আৰু শ্বাস-নিশ্বাসক সাঙুৰি লয়), দৈহিক শ্বসনৰ এটা অংশ। প্ৰকৃততে, শ্বাসক্ৰিয়া আৰু বাতায়ন, শ্বসনৰ সমাৰ্থক শব্দ নহয়, বিশেষাৰ্থক শব্দহে (অৱশব্দ); কিন্তু এই যথাৰ্থতা সাধাৰণতে অনুসৰণ কৰা নহয়। আনকি স্বাস্থ্য সেৱাতো এই যথাৰ্থতা অনুসৰণ কৰা দেখা নাযায় কাৰণ, *শ্বসন হাৰ* (respiratory rate, RR) হৈছে এটা বহু ব্যৱহৃত পদ, যদিও প্ৰকৃতাৰ্থত ই *বাতায়ন হাৰ*হে হোৱা উচিত।

## তথ্য সংগ্ৰহ
# হাঁহঠুঁটীয়া

| হাঁহঠুঁটীয়া জীৱাশ্ম কাল: ৬৬–০ নিযুত বছৰ
প্ৰিকে
কেম
অ
ছি
ডে
কা
পা
ট্ৰি
জু
ক্ৰি
পে
নি

 অন্ত্য ক্ৰিটিছিয়াছৰ পৰা সাম্প্ৰতিক |
| --- |
|  |
| সংৰক্ষণ স্থিতি |
|  কম উদ্বেগজনক  (IUCN 3.1) The IUCN lists the platypus on its Red List as Least Concern. |
| জীৱবৈজ্ঞানিক শ্ৰেণীবিভাজন |
| ৰাজ্য: | Animalia  |
| পৰ্ব: | ক’ৰডাটা  |
| শ্ৰেণী: | স্তন্যপায়ী  |
| বৰ্গ: | মন’ট্ৰিমাটা  |
| পৰিয়াল: | অৰ্ণিথ’ৰিংকিডি  |
| গণ: | অৰ্ণিথ’ৰিংকাছ ১৮০০ ব্লুমেনবাখ, ১৮০০ |
| প্ৰজাতি: | অ’ এনিটাছ |
| বৈজ্ঞানিক নাম |
| অৰ্ণিথ’ৰিংকাছ এনিটাছ জৰ্জ ছ’ |
|  |
| হাঁহঠুঁটীয়াৰ আবাসস্থল নীলা- প্ৰাকৃতিক |

**হাঁহঠুঁটীয়া** বা **প্লেটিপাছ** (বৈজ্ঞানিক নাম: *Ornithorhynchus anatinus*) মনেট্ৰিমাটা বৰ্গৰ এটি স্তন্যপায়ী প্ৰাণী। এই প্ৰাণীটোয়ে অষ্ট্ৰেলিয়াৰ পূব প্ৰান্ত, টাস্মানিয়া প্ৰদেশ আদিত বাস কৰে।

আন স্তন্যপায়ীৰ বিপৰীতে হাঁহঠুঁটীয়াই কণী পাৰে। হাঁহঠুঁটীয়াৰ বিষয়ে সৰ্বপ্ৰথম ইউৰোপত সবিশেষ প্ৰকাশ পাইছিল।

## বৈশিষ্ট্য

হাঁহঠুঁটীয়া দেখিবলৈ উদৰ দৰে। এই প্ৰাণীৰ ৰং কপিল। টাস্মেনিয়া, কুইন্সলেণ্ড আদিত বৃহৎ আকাৰৰ প্লাটিপাছ দেখা যায়। প্ৰাপ্তবয়স্ক হাঁহঠুঁটীয়াৰ ওজন প্ৰায় ১ কিলোগ্ৰাম (২ পাউণ্ড)। হাঁহঠুঁটীয়াৰ দীঘ প্ৰায় 30 centimetres (12 in)। নেজ 10 centimetres (4 in)ৰ পৰা 15 centimetres (6 in) লৈ হ’ব পাৰে। মতা হাঁহঠুঁটীয়াই বিহ এৰিব পাৰে, এই বিহে মানুহৰ প্ৰাণ ল’ব নোৱাৰিলেও কুকুৰৰ দৰে প্ৰাণীৰ প্ৰাণ কাঢ়িব পাৰে।

## জীৱন প্ৰণালী

হাঁহঠুঁটীয়া সাধাৰণতে ৰাতি ওলায় আৰু দিনত জিৰায়। সাৰে থকাৰ সময়ত ই প্ৰায় পানীৰ কাষত থাকে।

## তথ্য সংগ্ৰহ

## পঠনযোগ্য গ্ৰন্থ

* Augee, Michael L. (2001). "Platypus". *World Book Encyclopedia*.
* Burrell, Harry (1974). *The Platypus*. প্ৰকাশক Adelaide SA: Rigby. ISBN 0-85179-521-8.
* Fleay, David H. (1980). *Paradoxical Platypus: Hobnobbing with Duckbills*. Jacaranda Press. ISBN 0-7016-1364-5.
* Grant, Tom (1995). *The platypus: a unique mammal*. প্ৰকাশক Sydney: University of New South Wales Press. ISBN 0-86840-143-9.
* Griffiths, Mervyn (1978). *The Biology of the Monotremes*. Academic Press. ISBN 0-12-303850-2.
* Hutch, Michael; McDade, Melissa C., ed. (2004). *Grzimek's Animal Life Encyclopedia*. **12**. Gale. CS1 maint: Multiple names: editors list (link)
* Moyal, Ann Mozley (2004). *Platypus: The Extraordinary Story of How a Curious Creature Baffled the World*. প্ৰকাশক Baltimore: The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8052-1.
* Strahan, Ronald; Van Dyck, Steve (April 2006). *Mammals of Australia* (3rd সম্পাদনা). New Holland. ISBN 978-1-877069-25-3.

## হাঁহঠুঁটীয়া সম্বন্ধিত তথ্যচিত্ৰ

* "Southern Exposure". *Eye of the Storm*. 2000. Australian Broadcasting Corporation. Platypus  DVD EAN 9398710245592
* "El Niño". *Eye of the Storm*. 2000. Platypus

## বহিঃসংযোগ

* Biodiversity Heritage Library bibliography for *Ornithorhynchus anatinus*
* Platypus-Evolution and Conservation
* Platypus-Live Web Camera