# কৃত্ৰিম উপগ্ৰহ

**কৃত্ৰিম উপগ্ৰহ** (ইংৰাজী: satellite) হৈছে মহাকাশলৈ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে উৎক্ষেপণ কৰা উপগ্ৰহ। বিভিন্ন বৈজ্ঞানিক পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা আৰু বৈজ্ঞানিক সা-সুবিধা লাভৰ বাবে ইয়াক উৎক্ষেপণ কৰা হয়। মহাকাশলৈ প্ৰথমে কৃত্ৰিম উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণ কৰিছিল ছোভিয়েট ইউনিয়নে। ১৯৫৭ চনৰ ৪ অক্টোবৰত উৎক্ষেপণ কৰা স্পুটনিক-১ নামৰ উপগ্ৰহটোৱেই প্ৰথমটো কৃত্ৰিম উপগ্ৰহ।

NASA's Earth-observing fleet as of June 2012.
## দেশভিত্তিক প্ৰথম উৎক্ষেপণ সমূহ

*দেশভিত্তিক প্ৰথম উৎক্ষেপিত কৃত্ৰিম উপগ্ৰহ*| ক্ৰম | দেশ | বছৰ | ৰকেটৰ নাম | কৃত্ৰিম উপগ্ৰহৰ নাম |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  ছ'ভিয়েট সংঘ | ১৯৫৭ | স্পুটনিক-পিএচ (ৰকেট) | *স্পুটনিক-১* |
| 2 |  আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ | ১৯৫৮ | জুনো-১ | *এক্সপ্লোৰাৰ-১* |
| 3 |  ফ্ৰান্স | ১৯৬৫ | ডায়ামাণ্ট | *এষ্টাৰিস্ক* |
| 4 |  জাপান | ১৯৭০ | ল্যাম্বডা-৪এচ (ৰকেট) | *ওচুমি* |
| 5 |  চীন | ১৯৭০ | লং মাৰ্চ-১ | *ডং ফ্যাং হং-১* |
| 6 |  যুক্তৰাজ্য | ১৯৭১ | ব্ল্যাক এযাৰো | *প্ৰোচপেৰো এক্স-৩* |
| 7 |  ভাৰত | ১৯৮০ | চেটেলাইট লাঞ্চ ভিহাইকেল (এচএলভি) | *ৰোহিণী* |
| 8 |  ইজৰাইল | ১৯৮৮ | চ্যভিত | *ওফেক-১* |
| \_ |  ৰাছিয়া | ১৯৯২ | সোয়ুজ-ইউ | ক'চ'ম'চ 2175 |
| 9 |  ইউক্ৰেইন | ১৯৯২ | চাইক্লোন-৩ | *ষ্ট্ৰেলা* |
| 10 |  ইৰান | ২০০৯ | ছাফিৰ-২ | অ'মিড |

An animation depicting the orbits of GPS satellites in medium Earth orbit.
A full-size model of the Earth observation satellite ERS 2
## ভাৰতৰ কৃত্ৰিম উপগ্ৰহ

ভাৰতৰ কৃত্ৰিম উপগ্ৰহসমূহ প্ৰধানকৈ তিনি প্ৰকাৰৰ :

1. বৈজ্ঞানিক অনুসন্ধানমূলক
2. ভাৰতীয় জাতীয় কৃত্ৰিম উপগ্ৰহ (INSAT)
3. দূৰসংবেদী উপগ্ৰহ (IRS)

## ভাৰতৰ কৃত্ৰিম উপগ্ৰহসমূহ

| ক্ৰম | উপগ্ৰহৰ নাম | প্ৰক্ষেপণ যান | তাৰিখ | কাৰ্য বা উপগ্ৰহৰ শ্ৰেণী | ফলাফল | ISROৰ লিংক |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ১ | আৰ্য্যভট্ট | USSR | ১৯-৪-৭৬ | বৈজ্ঞানিক | সফল |  |
| ২ | ভাস্কৰ-১ | USSR | ৭-৬-৭৯ | পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ | সফল |  |
| ৩ | ৰোহিণী | SLV-3 | ১০-৮-৭৯ | পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ | ব্যৰ্থ |  |
| ৪ | ৰোহিণী | SLV-3 | ১৮-৭-৮০ | পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ | সফল |  |
| ৫ | ৰোহিণী | SLV-3 | ৩১-৫-৮১ | বৈজ্ঞানিক অধ্যয়ন | সফল |  Archived 2010-09-26 at the Wayback Machine |
| ৬ | এপল্ | Ariane | ১৯-৬-৮১ | যোগাযোগ | সফল |  |
| ৭ | ভাস্কৰ-২ | USSR | ২০-১১-৮১ | পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ | সফল |  |
| ৮ | INSAT-1A | BLTA | ১০-৪-৮২ | বহুমুখী | ব্যৰ্থ |  |
| ৯ | ৰোহিণী | SLV-3 | ১৭-৪-৮৩ | বৈজ্ঞানিক | সফল |  |
| ১০ | INSAT-1B | Space shuttle | ৩০-৮-৮৩ | বহুমুখী | সফল |  |
| ১১ | SROSS-I | ASLV | ২৪-৩-৮৭ | প্ৰযুক্তিমূলক | ব্যৰ্থ |  |
| ১২ | IRS-1A | USSR | ১৭-৩-৮৮ | দূৰসংবেদী | সফল |  |
| ১৩ | SROSS-II | ASLV | ১৩-৭-৮৮ | প্ৰযুক্তিমূলক | ব্যৰ্থ |  |
| ১৪ | INSAT-1C | Ariane | ২১-৭-৮৮ | বহুমুখী | ব্যৰ্থ |  |
| ১৫ | INSAT-1D | DELTA | ১২-৬-৯০ | বহুমুখী | সফল |  Archived 2014-10-17 at the Wayback Machine |
| ১৬ | IRS-1B | USSR | ২৯-৮-৯১ | দূৰসংবেদী | সফল |  |
| ১৭ | INSAT-2DT | Ariane-44L H10 | ২৬-২-৯২ |  | সফল |  |
| ১৮ | SROSS-C | ASLV | ২০-৫-৯২ | বৈজ্ঞানিক | সফল |  Archived 2011-03-20 at the Wayback Machine |
| ১৯ | INSAT-2A | DELTA | ১০-৭-৯২ | বহুমুখী | সফল |  |
| ২০ | INSAT-2B | Ariane | ২৩-৭-৯৩ | বহুমুখী | সফল |  Archived 2011-03-19 at the Wayback Machine |
| ২১ | IRS-1E | PSLV-D1 | ২০-৯-৯৩ | দূৰসংবেদী | ব্যৰ্থ |  Archived 2011-03-17 at the Wayback Machine |
| ২২ | SROSS-C2 | ASLV | ৪-৫-৯৪ | বৈজ্ঞানিক | সফল |  Archived 2011-03-19 at the Wayback Machine |
| ২৩ | IRS-P2 | PSLV-D2 | ১৫-১০-৯৪ | দূৰসংযোগ | সফল |  |
| ২৪ | INSAT-2C | Ariane-44L H10-3 | ০৭-১২-১৯৯৫ | বহুমুখী | সফল |  |
| ২৫ | IRS-1C | USSR | ২৮-১২-৯৫ | দূৰসংবেদী | সফল |  |
| ২৬ | IRS-P3 | PSLV-D3 | ২১-৩-৯৬ | দূৰসংবেদী | সফল |  |
| ২৭ | INSAT-2D | Ariane | ৪-৬-৯৭ | দূৰসংযোগ | সফল |  |
| ২৮ | IRS-1D | PSLV | ২৯-৯-৯৭ | দূৰসংবেদী | সফল |  |
| ২৯ | INSAT-2E | Ariane | ৩-৪-৯৯ | বহুমুখী | সফল |  |
| ৩০ | IRS-P4 | PSLV-C2 | ২৬-৫-৯৯ | সাগৰীয় অধ্যয়ন | সফল |  |
| ৩১ | INSAT-3B | Ariane-5 | ২২-৩-২০০০ | বহুমুখী | সফল |  |
| ৩২ | GSAT-1 | GSLV-D1 | ১৮-৪-২০০১ |  | সফল |  Archived 2014-01-13 at the Wayback Machine |
| ৩৩ | TES | PSLV-C3 | ২২-১০-২০০১ |  | সফল |  Archived 2010-06-12 at the Wayback Machine |
| ৩৪ | INSAT-3C | Ariane-42L H10-3 | ২৪-১-২০০২ |  | সফল |  |
| ৩৫ | Kalpana-1 (METSAT) | PSLV-C4 | ১২-৯-২০০২ |  | সফল |  |
| ৩৬ | INSAT-3A | Ariane-5G | ১০-৪-২০০৩ |  | সফল |  |
| ৩৭ | GSAT-2 | GSLV-D2 | ০৮-৫-২০০৩ |  | সফল |  Archived 2009-10-12 at the Wayback Machine |
| ৩৮ | INSAT-3E | Ariane-5G | ২৮-৯-২০০৩ |  | সফল |  |
| ৩৯ | RESOURCESAT-1 (IRS-P6) | PSLV-C5 | ১৭-১০-২০০৩ |  | সফল |  Archived 2010-11-25 at the Wayback Machine |
| ৪০ | EDUSAT | GSLV-F01 | ২০-১০-২০০৪ |  | সফল |  |
| ৪১ | HAMSAT | PSLV-C6 | ০৫-৫-২০০৫ |  | সফল |  Archived 2010-09-26 at the Wayback Machine |
| ৪২ | CARTOSAT-1 | PSLV-C6 | ০৫-৫-২০০৫ |  | সফল |  |
| ৪৩ | INSAT-4A | Ariane-5GS | ২২-১২-২০০৫ |  | সফল |  |
| ৪৪ | INSAT-4C | GSLV-F02 | ১০-৭-২০০৬ |  | ব্যৰ্থ |  Archived 2010-11-25 at the Wayback Machine |
| ৪৫ | CARTOSAT-2 | PSLV-C7 | ১০-১-২০০৭ |  | সফল |  Archived 2010-11-25 at the Wayback Machine |
| ৪৬ | (SRE-1) | PSLV-C7 | ১০-১-২০০৭ |  | সফল |  |
| ৪৭ | INSAT-4B | Ariane-5ECA | ১২-৩-২০০৭ |  | সফল |  |
| ৪৮ | INSAT-4CR | GSLV-F04 | ২-৯-২০০৭ |  | সফল |  |
| ৪৯ | CARTOSAT-2A | PSLV-C9 | ২৮-৪-২০০৮ |  | সফল |  Archived 2012-01-06 at the Wayback Machine |
| ৫০ | IMS-1 | PSLV-C9 | ২৮-৪-২০০৮ |  | সফল |  |
| ৫১ | Chandrayaan-1 | PSLV-C11 | ২২-১০-২০০৮ |  | সফল |  Archived 2011-03-17 at the Wayback Machine |
| ৫২ | RISAT-2 | PSLV-C12 | ২০-৪-২০০৯ |  | সফল |  Archived 2010-06-12 at the Wayback Machine |
| ৫৩ | ANUSAT | PSLV-C12 | ২০-৪-২০০৯ |  | সফল |  Archived 2011-03-17 at the Wayback Machine |
| ৫৪ | Oceansat-2 (IRS-P4) | PSLV-C14 | ২৩-৯-২০০৯ |  | সফল |  Archived 2009-09-26 at the Wayback Machine |
| ৫৫ | GSAT-4 | GSLV-D3 | ১৫-৪-২০১০ |  | ব্যৰ্থ |  |
| ৫৬ | CARTOSAT-2B | PSLV-C15 | ১২-৭-২০১০ |  | সফল |  Archived 2013-01-21 at the Wayback Machine |
| ৫৭ | GSAT-5P / INSAT-4D | GSLV-F06 | ২৫-১২-২০১০ |  | ব্যৰ্থ |  |
| ৫৮ | RESOURCESAT-2 | PSLV-C16 | ২০-৪-২০১১ |  | সফল |  |
| ৫৯ | GSAT-8 / INSAT-4G | Ariane-5 VA-202 | ২১-৫-২০১১ |  | সফল |  |
| ৬০ | GSAT-12 | PSLV-C17 | ১৫-৭-২০১১ |  | সফল |  |
| ৬১ | Megha-Tropiques | PSLV-C18 | ১২-১০-২০১১ |  | সফল |  Archived 2011-10-15 at the Wayback Machine |
| ৬২ | RISAT-1 | PSLV-C19 | ২৬-৪-২০১২ |  | সফল |  Archived 2013-10-29 at the Wayback Machine |
| ৬৩ | GSAT-10 | Ariane-5 VA-209 | ২৯-৯-২০১২ |  | সফল |  |

## তথ্য সংগ্ৰহ

## বাহ্যিক সংযোগ

* কৃত্ৰিম উপগ্ৰহ বিষয়ে Curlie (DMOZ)-ত থকা তথ্য
* Satellite Ground Tracks Real time satellite tracks (Full catalog of satellite orbit)
* Real Time Satellite Tracking provides real-time tracks for about 17000 satellites, as well as 5-day predicitions of visibility
* Heavens Above provides 10-day predictions of satellite visibility
* 'Eyes in the Sky' Free video by the Vega Science Trust and the BBC/OU Satellites and their implications over the last 50 years.
* UCS Satellite Database Lists operational satellites currently in orbit around the Earth. Updated quarterly.
* Current and Historical Launch Calendar Archived 2013-02-03 at the Wayback Machine
* Satellite launch schedule Archived 2008-06-16 at the Wayback Machine