# تكنولوجيا

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | تكنولوجيا |  |

 |
|   |
|

---

 |
|  |
|  |
| تعديل
 |

|  |
| --- |
|  لنك عشوائى |
| تصانيف | شوف كمان |
| مصطلحات | مهن جهاز| جوايز كل الليستات | تكنولوجيا |

**تكنولوجيا** (بالانجليزى: **Technology**) هو علم التطبيق, و اساسه هو استخدام الافكار المجرده و النظريات و نطبقهم بشكل عملى عشان نعمل بضايع او خدمات او اى حاجة تخدم حاجتنا, و بتساعد فى تحسين الاقتصاد و الانتاجيه و بالتالى حياتنا اليوميه, و برضو بتساعد فى تطوير العلوم بكل انواعها زى الهندسه و الرياضيات.

اول مره استخدمنا فيها تكنولوجيا كان من قبل بداية التاريخ. كانت استخدام النار و شوية ادوات بسيطه معموله من الطوب. التكنولوجيا فضلت تتطور و صنعنا العجلات فى العصر البرونزى الى ساعدنا نسافر مسافات ابعد و اننا نعمل مكن معقد اكتر. فى اختراعات احدث و غيرت شكل البشريه و سهلو التواصل زى ألة الطباعه و التليفون و النت.

رغم كل مزايا التكنولوجيا, بس برضو فيها عيوب واضحه, زى التلوث و اهدار الطاقه و دا اللى مش اضرار الاجتماعيه زى البطاله اللى ممكن تزيد بسبب تطور التكنولوجيا لانها بتستبدل الناس اللى بتشتغل, و عشان كدا فى مناقشات فلسفية و سياسيه عن دور و طريقة استخدام التكنولوجيا عشان نفضل نستفيد بيها زى ما نقدر بس بأقل ضرر ممكن.

## التسميه

كلمة تكنولوجيا هيا كلمه اجنبية اصلها يونانى و متكونه من جزئين, اول جزء هو **تكنو (Techno)** و معناه صنعه او حرفة, و الجزء التانى **لوجيا (logia)** و معناه علم او دراسه و زمان كان معناها "طريقة عمل الحاجات" و المصطلح دا ابتدا بيظهر مع بدايات القرن ال17 و كان بيستخدم لوصف انشطه زى الهندسه المعمارى.

فى العربى الفصحى. بيستخدمو كلمة "**التِّقَانَةُ"**, بس فى مصر ,و فى شوية دول عربيه غيرها, الناس بتستخدم كلمة **تكنولوجيا** زى ما هيا و دا بسبب ان من طبيعة اللغه المصريه انها بتستلف الكلمات التقنيه زى ما هيا من غير ما تغير فيها حاجه.

مع بداية القرن ال19, الاوروبيين بدأو يستخدمو مصطلحات زى *Technik* (المانى) او *technique* *(*فرنسى) كدلاله لـ"طريقة عمل الشئ" و كانت بتتقال على كل الفنون التطبيقيه, زى الرقص و الملاحه و الطباعه, بغض النظر كانو محتاجين ادوات او لا. فى الوقت دا, *Technologie* (المانى و فرنسى) إما كان بيشير للتخصص الاكاديمى اللى بيدرس "طرق الفن و الحِرَف", او التخصص السياسى اللى "بيشرع شغلانات الفنون و الحرف". الفرق مابين المصطلحين, تكنيك و تكنولوجي, مش موجود فى الانجليزي, و الاتنين بيتقال عليهم تكنولوجى (Technology). المصطلح كان نادر فى الانجليزى و غالبا كانو بيستخدموه للتخصص الاكاديمي, زى فى معهد ماساتشوستس للتكنولوجيا.

فى القرن ال20, كنتيجة للتقدم العلمى و الثوره الصناعيه التانيه. مصطلح تكنولوجى مبقاش تخصص اكاديمى بس و بقا له معنى جديد: استخدام المعرفه للوصول لنتايج.

## التطورات

### قبل التاريخ

راس فاس حجرى من قبل التاريخ
الانسان البدائى عمل الادوات الحجريه عن طريق الملاحظه و التجربه. الانسان اتعلم ازاى يعمل الادوات دى حوالى 2 مليون سنه من دلوقتى بإنه يخبط الحجر فى بعض عشان يسنه و يشكله بالشكل اللى عايزه و يعمل الفاس الحجرى. الطريقه دى اتطورت 75 الف سنة من دلوقتى و بقو بيستخدمو النحت الضغطى (الضغط بزوايا معينه و قوه معينه) عشان يعملو الادوات بدقه اعلى.

صوره لشكل المستوقدات
تشارلز داروين وصف اكتشاف النار انه "غالبا اعظم اختراع للانسان." علما الاثار بيقولو ان البشر كانو بيستخدمو النار "بشكل مستمر" على الاقل حوالى 1.5 مليون سنه. النار اللى مصدرها الخشب و الفحم العضوى ساعدت الانسان زمان انه يطبخ اكلهم عشان يسهلو هضمه, و دا خلّاهم يستفادو بالاكل اكتر و يزود انواع الاكل اللى ممكن يكلوها. *فرضية الطبخ* بتقترح احتمالية ان تعلم الطبخ زود حجم الدماغ للبشر وقتها, بس فى باحثين كتير مش مقتنعين بالأدله. علما الاثار لقو ادله على استخدام المستوقدات من 790 الف سنه. الباحثين مقتنعين ان دا غالبا ساعد فى تكوين مجتمعات مٌنظمه اكتر, و بالتالى ساعد فى تطور اللغات فى المجتمعات دى.

فى برضو اختراعات تانيه اتعملت فى فترة العصر الحجرى القديم و منهم اللبس و المسكن. مفيش اتفاق لسه مابين علما الاثار على وقت ظهور الاختراعين دول, بس فى ادله على وجود لبس مابين 90-120 الف سنه فاتو, و المسكن من 450 الف سنه. مع تقدم الوقت فى فترة العصر الحجرى القديم, المساكن اتطورت. البشر بدأو يبنو اكواخ خشب من 380 الف سنة. الهدوم كانت بتتعمل من فرو و جلود الحيوانات اللى كانو بيصطادوها, و دا ساعدهم انهم يروحو لاماكن برد اكتر, و الناس ابتدت تهاجر من الاماكن الحر فى افريقيا لاماكن ابرد فى اوراسيا (اوروبا و اسيا).

### العصر الحجرى الحديث

ثورة العصر الحجرى الحديث (او الثوره الزراعيه الاولى) سرَّعت الاختراع التكنولوجى و دا خلا شكل المجتمعات يتغير و يتطور. اختراع الفاس الحجرى المتصنفر (اللى معموله صنفره) كان تقدم كبير و ساعد فى قطع الشجر بشكل اوسع و فى الزراعه. استخدام الفاس الحجرى المتصنفر انتشر بشكل كبير فى العصر الحجرى الحديث. بس كان برضو ببيستخدم فى العصر الحجرى المتوسط فى شوية مناطق زى ايرلاندا. الزراعه وفرت اكل لعدد اكبر من الناس, و دا خلى الناس تستقر و ادى فرصه لتربية اطفال اكتر. الاطفال كانو يقدرو يساعدو فى الزراعه بشكل مستمر مقارنه بانشطه تانيه زى الصيد او جمع الفاكهه.

مع الزياده السكانيه و وجود عِماله كتير, بدا بيظهر تخصصات فى الشغل. مش معروف ايه اللى سبب التحول من العيش فى القرى لبداية وجود المدن, بس مع زيادة وجود انظمه اجتماعيه طبقيه و شغلانات متخصصه, و اللى كان سبب ان يحصل تجاره او حروب مع المجمعات اللى جمب بعض, و برضو احتياج حل مشكلات بيئيه زى الرى. ممكن يكونو اسباب محتمله و كلهم ليهم دور فى الموضوع دا.

اختراع الكتابه كان سبب انتشار العلوم و الثقافات و المعرفه و بقا الاساس لحاجات كتير زى التاريخ. المكتبات. المدارس, و البحث العلمى.

استمرار التطورات خلّانا نخترع المنفاخ و فرن الصهر. دا خلّانا, و لاول مره, نقدر نسيَّح و نشكل معادن زى الدهب و النحاس و الفضه و الرصاص. دول كانو معادن موجوده فى صوره شِبه نقيه فى الطبيعه (بيتقال عليهم فلزات طبيعيه). الادوات النحاس كانت مليانه مميزات كتير لو جينا نقارنها بالادوات اللى معموله من حجر او عضم او خشب و دا كان معروف من زمان للناس, و النحاس شِبه النقى كانو بيستخدموه من بدايات العصر الحجرى الحديث (حوالى 10 الاف سنه فاتت). النحاس شِبه النقى مش بيبقى متوفر بكميات كبيره, بس خامات النحاس (النحاس اللى فيه شوايب) كان منتشر شويه و معظمهم ممكن يتعمل بيه معادن بسهوله لما بيتحرق فى الخشب او الفحم العضوى. مع الوقت, الشغل مع المعادن خلّانا نكتشف السبايك (ميكس معدنين او اكتر مع بعض) زى البرونز و النحاس الاصفر. دا كان حوالى 4 الاف سنه قبل الميلاد. اول استخدام لسبايك الحديد زى الحديد الصلب كان حوالى 1800 سنه قبل الميلاد.

### القديم

سفينة خوفو
بعد استخدام النار, البشر اكتشفو انواع تانيه من الطاقه. اول استخدام لطاقه الرياح كان فى الفلوكه (السفن الشراعيه), و اول حاله متسجله لفلوكه كانت فى نهر النيل حوالى 7 الاف سنه قبل الميلاد. فى فترات قبل التاريخ, المصريين غالبا استخدمو فيضان النيل السنوى عشان رى الاراضى الزراعيه, و مع الوقت اتعلمو ازاى يتحكمو فى معظم المايه الجايه عن طريق انهم يبنو قنوات رى و تِرع عشان يخزنو المايه. السومريين و اهل منطقة مابين النهرين استخدمو انظمه معقده من من القنوات و السدود عشان يوجهو المايه الجايه من نهرين الدجله و الفرات لرى الاراضى الزراعيه.

اقدم عجله فى التاريخ تم اكتشافها فى تاريخ لحد سنة 2024
علما الاثار بيقدرو ان العجله تم اختراعها بشكل منفصل و متوازى فى بلاد مابين النهرين (العراق زمان), و فى منطقة القوقاز الشمالى (حضارة مايكوب), و اوروبا الوسطى. الفتره الزمنيه كانت مابين 5,500 لـ3,000 قبل الميلاد و معظم الخبرا بيقربوها لـ4,000 قبل الميلاد. اقدم تحفه فيها رسمه بتصور العربيات اللى بعجلات بترجع لسنة 3,500 قبل الميلاد. من وقت قريب, اقدم عجله خشب معروفه فى سنة 2024 لاقوها فى مستنقع ليوبليانا فى سلوفينيا. خبراء نمساويين قالو ان عمْر العجله مابين 5,100 لـ5,350 سنه.

اختراع العجله غير شكل التجاره و الحرب. الناس عرفت على طول انها تقدر تستخدم العربيات الحنطور عشان تنقل اوزان و حمولات تقيله. السوماريين القديمين استخدمو عجلة الفخار و ممكن يكونو اللى اخترعوها. عجله فخار من الطوب اتلاقت فى مدينة اور و بترجع لسنة 3,429 قبل الميلاد, و لحد كان اتلاقى اجزاء من الفخار موجود فى نفس المنطقه. عجل الفخار السريع سمح لانتاج الفخار بشكل واسع, بس استخدام العجله لنقل الطاقه (عن طريق عجل المايه, توربينات الهوا, و لحد الجرايات) هو اللى غير شكل استخدام مصادر الطاقه اللى مش بشريه. اول عربيات حنطور بعجلتين اتأصلو من ترافوا و تم استخدامهم لاول مره فى بلاد مابين النهرين و ايران حوالى سنة 3,000 قبل الميلاد.

اقدم الطرق المعروف انها اتبنت هيا الشوارع المترصفه بالطوب فى دولة-مدينة أور اللى تاريخها بيرجع تقريبا لسنة 4000 قبل الميلاد، و كمان كان فيه طرق خشب كانت معديه وسط مستنقعات جلاستونبرى فى انجلترا من نفس الفتره تقريبا. اول طريق للمسافات البعيده ظهر حوالى سنة 3500 قبل الميلاد؛ كان بيمتد حوالى 2400 كم من الخليج الفارسى لحد البحر المتوسط، بس ماكانش مترصف و ماكانش بيتعمله صيانه غير فى اجزاء قليله منه. حوالى سنة 2000 قبل الميلاد، المينويين فى جزيرة كريت اليونانية بنو طريق طوله 50 كم بيبدا من قصر جورتين فى جنوب الجزيرة، بيقطع الجبال، و بيوصل لقصر كنوسوس فى شمالها. عكس الطريق الاقدم، طريق المينويين كان مرصوف بالكامل.

البيوت الخاصه بتاعة المينويين زمان كان فيها ميّة حنفيه. فى قصر كنوسوس لقوا بانيو شبه اللى بنستعمله دلوقتى بالظبط. كذا بيت مينوى خاص كان فيه كمان تواليت, و كانو بيقدروا يشطفوه لما يصبّوا ميه فى البلّاعه. الرومان زمان كان عندهم حمامات عامه كتير فيها سيفون، و الحمامات دى كانت بتفرّغ على شبكة صرف صحى كبيره. اهم مجرى صرف فى روما كان كلواكا ماكسيما؛ الشغل البنا بتاعه ابتدى فى القرن السادس قبل الميلاد و لسه شغال لحد النهارده.

صوره لـ بون دو جارد فى فرنسا، واحد من اشهر قنوات الميه الرومانيه القديمه.
الرومان زمان كان عندهم كمان نظام معقد من قنوات الميه اللى كانت بتنقل الميه لمسافات بعيده. اول قناه رومانيه اتبنت سنة 312 قبل الميلاد، و القناه الحداشر و الاخيره اتبنت سنة 226 قبل الميلاد. مجموع اطوال القنوات دى كان اكتر من 450 كم، بس اقل من 70 كم منهم كان فوق الأرض و مبنى على كبارى بشكل اقواس.

### قبل الحديث

الابتكارات فضلت ماشيه طول العصور الوسطانيه مع بداية انتاج الحرير (فى اسيا و بعدين فى اوروبا)، و كمان اختراع طوق الحصان و حدوة الحصان. الالات البسيطه زى العتله، و المسمار القلاووظ، و البَكَرَه، اتجمعت مع بعض و بقت ادوات اعقد شويه زى البرويطه، و طواحين الهوا، و الساعات. نظام الجامعات اتكون و نشر الافكار و الممارسات العلميه، و ضم جامعات زى اوكسفورد و كامبريدج.

عصر النهضه قدم ابتكارات كتير، منها دخول مطبعة الحروف المتحركه لاوروبا، و اللى سهلت نشر المعرفه. التكنولوجيا بقت متأثره بالعلم اكتر واكتر، و ده بدا دايرة تطور متبادل مابينهم.

### الحديث

النسخه الاصليه من بنز باتنت-موتورفاجن اللى غيرت شكل المواصلات الشخصيه.
المملكه المتحده فى القرن التمنتاشر اكتشفت طاقة البخار. دا بدا الثوره الصناعيه اللى حصل فيها اكتشافات تكنولوجيه كتير، بالخصوص فى الزراعه، و التصنيع، و التعدين، و علم المعادن، و النقل، و كمان استخدام نظام المصانع على مستوى واسع. بعد حوالى قرن، حصلت الثوره الصناعيه التانيه، و دى جابت معاها اكتشاف علمى سريع، و توحيد معايير، و انتاج جماعى. اتطورت تكنولوجيات جديده زى شبكات الصرف الصحى، و الكهربا، و لمبات الكهربا، و الموتورات الكهربا، و السكك الحديد، و العربيات، و الطيارات. التطورات سببت تتطورات كبيره فى الطب، و الكيميا، و الفيزيا، و الهندسه. التغيير التكنولوجى ده اتبعه تغييرات اجتماعيه مهمه، مع ظهور ناطحات السحاب و انتشار العمران السريع. كمان الاتصال اتحسن بعد اختراع التلغراف، و التليفون، و الراديو، و التليفزيون.

القرن العشرين جاب ابتكارات كتير. فى مجال الفيزيا، اكتشاف الانشطار النووى و بداية العصر الذرى كان سبب ظهور السلاح النووى و كمان الطاقه النوويه. تم اختراع الكمبيوتر التماثلى و سيطر فى معالجة البيانات المعقده. اختراع اللمبات المفرغه خللا فيه كمبيوترات رقميه زى **انياك** (**ENIAC**), بس حجمها الضخم منع انتشارها لحد ما تطورات فى فيزياء الكم سمحت باختراع الترانزيستور سنة 1947، و دا صغّر الكومبيوترات اوى و بدا التحول الرقمى. تكنولوجيا المعلومات، بالخصوص الالياف الضوئيه و المكبرات الضوئيه، سهلت الاتصالات البعيده و خليتها بسيطه و سريعه، و دا دخلنا عصر المعلومات و اختراع الانترنت. عصر الفضاء ابتدى بإطلاق سبوتنك-1 (**Sputnik 1**) سنة 1957، و بعدين رحلات فيها بشر للقمر فى الستينات. فيه محاولات منظمه للبحث عن ذكاء برا الارض بتستخدم تلسكوبات راديو عشان تلتقط علامات تكنولوجيه بتصدرها حضارات فضائيه. فى الطب, اتطورت تكنولوجيات جديده للتشخيص زى الاشعه المقطعيه (CT)، و الاشعه المقطعيه البوزيترونيه (PET)، و الرنين المغناطيسى (MRI)؛ و اتطورت طرق العلاج, زى جهاز الغسيل الكلوى، و جهاز صدمات القلب الكهربا (دفبريليتور)، و منظم ضربات القلب، و معاهم مجموعه كبيره من الادويه الجديده؛ و كمان تطور بحثى زى استنساخ الانترفيرون وشرايح الـDNA الميكروأرى.

طرق التصنيع و البنا المعقده، و معاها المؤسسات اللى بتدير الشغل ده، بقت ضروريه عشان نصنع و نصون التكنولوجيات الاحدث، و ظهرت صناعات كامله مخصوص عشان تطور اجيال ورا اجيال من ادوات بتزيد تعقيد كل مره. التكنولوجيا الحديثه دلوقتى معتمده اكتر و اكتر على التعليم و التدريب المصممين، و اللى بيبنو، و اللى بيعملو الصيانه، و المستخدمين نفسهم غالبا محتاجين تدريب عام و خاص على مستوى عالى. كمان التكنولوجيات دى بقت معقده لدرجة ان مجالات كامله اتكونت عشان تدعمها زى الهندسه، و الطب، و علوم الكومبيوتر؛ و مجالات تانيه زى التشييد، و النقل، و العماره بقت هى كمان اكتر تعقيد.

## التأثير

تقدم التكنولوجيا هو اهم عامل من عوامل تقدم الاقتصاد على المدى الطويل. على مدار التاريخ, انتاج الطاقة كان اكبر عائق للتقدم الاقتصادى و تقدم التكنولوجيا خلانا نزود كمية الطاقه المتاحه. اول اختراع كان النار, و النار ساعدتنا نطبخ الاكل, و برضو ساعدتنا نصهر و ندوب المعادن و دا خلانا نستخدم معادن كتير زى القصدير و النحاس و الحديد و نعمل منهم ادوات للصيد او الصناعه عموما. بعدين جت الثوره الزراعيه و الناس مبقتش محتاجه تصطاد عشان تاكل و الكل تمركز فى القرى و المدن و بقا فى مجتمعات و حضارات مختلفه زى الحضاره المصريه القديمه و حضارة مابين النهرين.

انتاج تكنولوجيا جديده زى مصادر الطاقه المتجدده بيبدا دايره تقدم فيها كل حركه بتقدم اللى بعدها. مثلا, كل ما يتصنع الواح طاقه شمسيه, كل ما السعر هيرخص بحكم نظرية اقتصاديات الحجم. دا بيخلى التكنولوجيا سهل ان يتم تبنّيها بشكل اوسع, و بالتالى يزيد تصنيعها.
التكنولوجيات ساهمت فى زيادة رفاهية الناس عن طريق زيادة الرخاء، و تحسين الراحه و جودة الحياه، و كمان التقدم الطبى، بس ممكن برضو تلخبط الطبقات الاجتماعيه القايمه، و تسبب تلوث، و تضر الافراد او الجماعات.

فى السنين اللى فاتت، السوشيال ميديا خدت مكانه ثقافيه اكبر بكتير، و ده ليه تبعات محتمله على الديموقراطيه و كمان على الحياه الاقتصاديه و الاجتماعيه. فى الاول، الانترنت كان بيتشاف كـ "تكنولوجيا تحرّريه" هتدمقرط المعرفه، و تسهل الوصول للتعليم، و تقوّى الديموقراطيه. دلوقتى الابحاث بقت مركزه على جوانبها السلبيه، زى المعلومات المضلله، و الاستقطاب، و خطاب الكراهيه، و البروباجاندا.

من سبعينات القرن العشرين، تاثير التكنولوجيا على البيئه اتنقد كتير، و ده كان سبب لزياده كبيره فى الاستثمارات فى الطاقه الشمسيه. طاقه الهوا، و انواع تانيه من الطاقه النظيفه.

### اجتماعيه

#### شغلانات

من وقت اختراع العجله، التكنولوجيات ساعدت تزود الانتاج الاقتصادى للبشر. الأتمته اللى حصلت قبل كده كانت فى نفس الوقت بتستبدل و بتكمل شغل الناس؛ المكن خد مكان البشر فى شوية شغلانات مرتباتها كانت اقل (زى اللى فى الزراعه)، لكن ده اتعوض بظهور شغلانات جديده بمرتبات اعلى. دراسات لقت إن الكومبيوترات ماعملتش بطاله تكنولوجيه صافيه كبيره. بما ان الذكاء الاصطناعى (AI) اقدر بكتير من الكومبيوترات و لسه فى اوله، مش معروف لو كان هيمشى على نفس السكه؛ الموضوع ده اتناقش فيه ناس كتير منهم الاقتصاديين و السياسيين. استطلاع سنة 2017 ماوصلش لاجماع بين الاقتصاديين حوالين إذا كان الـAI هيزود البطاله على المدى البعيد ولا لا. و على حسب التقرير المنتدى الاقتصادى العالمى "مستقبل الوظايف 2020"، متوقع إن الـAI يستبدل 85 مليون شغلانه على مستوى العالم و يخلق 97 مليون شغلانه جديده قبل 2025. من 1990 لحد 2007، دراسه فى امريكا للخبير الاقتصادى فى MIT, دارون اسيموجلو, بينت ان اضافة روبوت واحد لكل 1000 عامل قللت نسبة التوظيف وسط السكان 0.2٪ (يعنى حوالى 3.3 عامل)، و كمان قللت الاجور 0.42٪. مع كده، القلق من ان التكنولوجيا تستبدل شغل البشر قديم و مستمر. زى ما رئيس أمريكا ليندون جونسون قال سنة 1964 و هو بيوقّع قانون "اللجنه القوميه للتكنولوجيا و الأتمته و التقدم الاقتصادى": "التكنولوجيا بتخلق فرص جديده و مسؤوليات جديده لينا؛ فرصة لانتاجيه و تقدم اكبر، و مسؤوليه اننا نضمن ان مافيش عامل ولا اسره يدفعو تمن مش عادل للتقدم."

#### امان

مع اعتماد الناس اكتر و اكتر على التكنولوجيا, بقا فى مخاوف حوالين الامان و الخصوصيه. مليارات البشر بيستخدمو طرق دفع اونلاين مختلفه زى وى تشات باى، باى بال، أليباى، و غيرهم عشان يحوّلو فلوس. رغم ان فيه اجراءات امان محطوطه، شوية مجرمين بيقدرو يعدّوها. فى مارس 2022، كوريا الشماليه استخدمت بليندر.آى أو, و دا "ميكسر" بيساعد يخفى تحويلات العملات المتشفره, عشان يغسلو اكتر من 20.5 مليون دولار عمله متشفره من لعبة اكسى إنفينيتى، و كمان سرقو عملات متشفره قيمتها فوق الـ600 مليون دولار من صاحب اللعبه. بسبب كده، وزارة الخزانه الامريكيه فرضت عقوبات على بليندر.آى أو، و دى كانت أول مره تتاخد إجراءات ضد ميكسر، فى محاوله للتضييق على الهاكرز الكوريين الشماليين. خصوصية العملات المتشفره موضوع عليه جدل. مع إن زباين كتير بيحبو السريه بتاعتها, فيه ناس تانيه شايفه انها محتاجه شفافيه و استقرار أكتر.

## مصادر

 **تكنولوجيا** فى المشاريع الشقيقه

---

* صور و ملفات صوتيه من كومنز