Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Isinde

**Isinde** ìre òso usen iba me nde, mè ire si adasi usen ikwaan̄ me nde. Ìkup me etete Ukanande mè Usende. Egwen ikeya mije ọmọ okije me isi inyi otutuuk usen ikwaan̄.
# Eniin̄

**Eniin̄** ìre anam ile òkakaan̄ akpa òkup ntọn̄ ntọn̄ [grey] mè ikpele utọn̄, ujọn̄ọ inwọm mè okuket oduuk. Eniin̄ ire anam òmimin ichit me etete anam òkije me ijọn̄ me linyọn̄ mgbọ keyi. Eniin̄ òmimin ichit me emen mfufuk ìre eyi esookbe me Angola mè acha 1974. Ulobo kan̄ ìre 12.27t sà ubene kan̄ ore 4.17m

Ebi kè eniin̄ mêkisaba Okwaan̄ Luangua me Awak-ido Luangwa me Zambia
Mgbọ gwun̄ eniin̄ omanbe ayaya, môkọt imin iso 100 kg. Gwun̄ eniin̄ ìkikup me owot ogwu uga akọp onyan̄ iba (20) re akọp onyan̄ iba mè iba (22) sabum ònoman. Kpunu ufi anam òluk me inyọn̄ ijọn̄ eyi òkikup ifiin̄ ikeyi me emen owot ogwu uga.
# Wikipedia Obolo

**Wìkìpedia Obolo** ìre ge me lek ogbogbo Wìkìpedia òkukup. Îre eyi òkikpa esese esese ifuk-ibot me usem Obolo.

Iman̄ òriọọn̄ Wìkìpedia Obolo
## Mfufuk

Ebene ikwaan̄ me lek Wikipedia Obolo me emen Onyan̄-jeeta me acha 2019, mè irọ ikwaan̄ me lek ire emen Akọp-onyan̄ me acha 2024. Echili akpatan̄ Wikipedia Obolo me òso usen 14 me emen Akọp-onyan̄ me acha 2024.

## Ifuk ndọmọ

Me ifuk ndọmọ ebi kè Wikipedia, Wikipedia Obolo ore:

* Adasi Wikipedia me Agan̄-mkpulu Akwa Ibom
* Adasi Wikipedia me Agan̄-mkpulu Rivas
* Òso Wikipedia 5 me Agan̄ Osiki Naijiria
* Òso Wikipedia 10 me otutuuk Naijiria
# Okwaan̄ Uchi

**Okwaan̄ Uchi** (mè ìyaka ire **Okwaan̄ Òkwukwu**) ìre okwaan̄ ge òkup me etete mbum-ura. Ekigwen okwaan̄ uchi mije îmabe lek ilomo uchi, mè igwen okwaan̄ òkwukwu mije kpunu inu opgat ugwem geege, kubọk irin̄ mè ìre uti, me emen. Ido ita okup ikana ọmọ: Ijeren, Jodan mè Palesitain.

Mun̄ isichat, uchi îra ikichiaak ikam me agba ijọn̄. Ogugo keyi, ekeke me me agba okwaan̄ yi me agan̄ ido Jodan imọnọ
Okwaan̄ yi ìkibọkọ mun̄ kan̄ inan̄a me Okwaan̄ Jodan, ire, ìkakilibi ìsibi ìsi ere geege.

Ujọn̄ọ kan̄ ìre akọp kilo go (50km) sà uwele kan̄ ire akọp mè kilo go (15km). Okike ijọn̄ îmọnọbe ìre efit kilo gweregwen mè kilo go (605km²). Udọk kan̄ ìre efit mita iba mè akọp onaan̄ge mè jeeta (298m). Oke mun̄ okup me emen kan̄ ìre efit kilo ge mè akọp mè ini (114km³).

Ọmọ olomo uchi ichit me etete otutuuk asabọn okwaan̄ ijọn̄ otapbe ikana. Eya onenirọ mè mun̄ kan̄ inikaan̄ ulobo igak mun̄ echi ofifi okwaan̄.

Ire ene ibogwọk ugwọk me emen mun̄ okwaan̄ ya, ìbokitete me emen; ikpogeni.

Ogwu ìbogwọk ugwọk me mun̄ ya ibokpọkpọ ikite
Mije uchi onye ubọk ilomo me mun̄ okwaan̄ ya, irin̄ geege (mè ìre anam mun̄) ikaluk me emen; uti ìkatitibi si me emen. Eyi orọ ekigwen ọmọ Okwaan̄ Okwukwu (mije inu ogat ugwem geege ìkaluk me emen).

Uchi me agba okpoon̄ mgbọ mun̄ ochatbe
Ubọk geelek irebe ke kpunu irin̄ me emen mun̄ ya, owuwa inu ekisan̄a me okwaan̄ ya orọ mè okwaan̄ yi ikitaan̄ etip. Mîkisan̄a owuwa uchi. Ire echibi kilo mun̄ ge, mêkọt isan̄a uchi òboso efit garam iba mè akọp jaaba mè gweregwen (276 g/kg). Uchi ya mônikaan̄ calcium chloride (CaCl₂) 14.4%, potassium chloride (KCl) 4.4%, magnesium chloride (MgCl₂) 50.8% mè sodium chloride (NaCl) 30.4%. Sulfate ions (SO₄²⁻) ìkamalek ìlomo, ire, bromide ions (Br⁻) îlomo enenen me lek; ọmọ olomo bromide ion ichit me otutuuk mun̄ me linyọn̄.

Otutuuk inu chi ekisan̄abe me emen mun̄ yi, ekisa ema irọ esese inu òkirọ mè ugwem ikije ifo isi. Mîkisa usini irom ebi esese esese ugwun̄, inorie mè ugwun̄ ikwaan̄ (kemikàlu) ekisa irọ esese inu me uwu irom-inu.

# Nrọnnye
# Egop ubọọn̄

**Egop ubọọn̄** ìre inu ge òkimọnọ irek me emen efet sa me ukut utoon̄ ikekebe igwu ikom, inwunwunu iwene oniin̄ mè ìre ikpọkpọk ichon mgbọ îchichinibe nchọi mun̄ me emen efet. Egop-ubọọn̄ ìkisibi me isinyọn̄ mgbọ ibot isiborep, mgbọ ibot orepbe ifieek mè ìre mgbọ oduku inyọn̄ isigbaan̄ ititiin̄.

Egop ubọọn̄
Mîkimun̄ si egop ubọọn̄ me mgbọ utoon̄ ojebe itibi emen umọọn̄ ulobo akpọk kubọk ogugo ògọgọọk yi ojeen̄be:

Utoon̄ isije inin̄ emen umọọn̄, ira inwunu, ikpọk ichon mè itibi isibi me agan̄ keyilọ kire egop ubọọn̄.
Egop ubọọn̄ ìkaan̄ unwen [colour] jaaba: *nziik, ulaza, yilo, geren̄geren̄, oluku, ndigò mè vayolet.* Unwen jaaba chi egbaan̄ iriaak inyi okuket utoon̄ eji ekimun̄ me ere. Me mgbọ ukut utoon̄ [ray] isije itibi emen umọọn̄ ulobo akpọk [prism], umọọn̄ ya îra iyiyala ukut utọọn̄ ya me ichon ema isan̄a isun̄ esese esese, egop ubọọn̄ îra isibi iman.

Ogugo yi îkaan̄ otutuuk unwen jaaba cha ìkup me lek egop-ubọọn̄

# Nrọnnye
# Atọ

**Atọ** (eyi erieen̄ ifuk-ibot nrom kan̄ orebe **Giraffa Camelopardalis**) ìre anam ge òkiluk me Afirika. Ọmọ ojọn̄ọ ichit me etete otutuuk anam ijọn̄.

Atọ me ìkeke
Ogugo-ijọn̄ òkijeen̄ ere esese esese lek atọ ekiluk me Afirika
Atọ me ere ikpọ-anam
Akpa kiban̄ ìkaan̄ unwen òkup sọn̄ unwan unwan mè ìre isa sọntitiik inu inan̄a me lek okuket [off white] mè inikaan̄ ntọọk ntọọk òkup ilika ilika. Atọ iba geege kpebekọt ikaan̄ ìkike ngwugwat yaage. Orie mè uman atọ mîkaan̄ sọntitiik inu òbelek ìkò me ibot kiban̄, ire me akpa ochit inu ya. Inu yi ìnan̄a me lek ukwuuk gen̄egen̄e [cartilage]. Înwene me lek ìkò okikup me ibot ebi kè ofufi anam.

## Ike îkupbe

Ebi kè atọ ekaan̄ atalek ujọn̄ọ ebek mè ujọn̄ọ ukot. Ema ejọn̄ọ ichit me etete anam me linyọn̄. Ebek kiban̄ môkọt ijọn̄ọ ire 2.4m. Atọ òmimin iso isinan̄a ikeke, môkọt ijọn̄ọ iso 4.3 re 5.7m. Echi orie mîkijọn̄ọ igak echi uman. Orie eyi òjọjọn̄ọ ichit me emen mfufuk ìre 5.88m me ujọn̄ọ sà eyi uman òjọjọn̄ọ ichit ore 5.17m. Ekem ekem [average] ulobo eyi orie ìre 1192kg sa eyi uman ore 828kg. Eyi orie òlolobo ichit me emen mfufuk ìre 1930 kg sà eyi uman ore 1180kg.<ref2> Mgbọ îmanbe, gwun̄ atọ ìkire 2m me ujọn̄ọ, bene me ijọn̄ re oguga. Sà ulobo kiban̄ okire 50kg re 55kg. Ebi kè atọ ekaan̄ ofifit alọm òjọjọn̄ọ iso 45cm. Ema ekisa alom yi ikat me lek inwan̄ mè itaba igebeme me lek uti itaka.

# Nrọnnye
# Òfufu

**Òfufu** ìre irin̄ ge òkikput lek kan̄ sa me iwuwuku ijot. Ekigwen ema òfufu mije ire inu geege itap ema ukpook me lek ema ekiwuwuku (ifuuk) ijot. Ema mîkikọt iwuku imin iso mgbọ iba oke ema erebe me adasi mgbọ, sa me inwọnwọ mun̄. Ema isinwọ mun̄ mè ifuuk ijot ikeyi, ugwat ema ekisa igwọk ugwọk ìkire gaalek ìkike iba eyi ema ekisa igwọk me adasi mgbọ. Usini òfufu ekiluk me okwaan̄ ala sà usini ekiluk me okwaan̄ mudim.

Òfufu
Òfufu òwuwuku ijot
# Sikisik-ijọn̄

**Sikisik-ijọn̄** ìre mgbọ akpọk ọdọ linyọn̄ isi isiki mè irọ inyi inyọn̄ ijọn̄ linyọn̄ ikije inan̄a me akpat. Sikisik-ijọn̄ ònyenye isimọnọ irek, îkigbugbọ uwu.

Sikisik-ijọn̄ me San Furansisiko me acha 1906
Îre Sasaak me irak ijọn̄ okirọ inyi sikisik-ijọn̄ ikimọnọ irek. Akpọk ọdọ linyọn̄ cha ekijeje, ire, ekije ata ususuk. Ge isije ichak ofifi, ikpele unye-nkeme îra ibene ikwaan̄ me akpat ere ema echichinibe ya. Mgbọ akpọk ọdọ cha isinyinyan̄a lek kiban̄ inan̄a ge itele ge me ekakpọge chieen̄, mgbọ yaage, sikisik-ijọn̄ îra imọnọ irek.