Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mar Caribe

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

|  |
| --- |
|  **Mar Caribe** |
| Oceano u mar d'a IHO (n.º id.: 27) |
| Composición fotografica d'a cuenca caribenya |
| **Localización administrativa** |
|  |
| **Cheografía** |
| **Oceano** | Oceano Atlantico |
| **Continents** | America (Central y d'o Sud) |
| **Archipelagos** | Islas de Barlovento, islas de Sotavento, Sant Andrés y Providencia, islas del Maíz, islas de la Bahía, Los Canarreos, Jardines de la Reina, Islas Caimán, Islas Vírchens |
| **Isla(s)** | Antillas |
| **Mars mugants** | Golfo de Mexico |
| **Islas interiors** | Grans Antillas, Chicotas Antillas |
| **Ríos que i cayen** | Orinoco, Magdalena, Atrato, San Juan, Coco, Motagua |
| **Accidents** |
|  • Golfos y badías | Golfo de Venezuela, golfo de Morrosquillo, golfo de Darién, golfo de los Mosquitos, golfo d'Honduras |
|  • Estreitos | Canal de Yucatán, paso d'os Vientos, canal d'a Mona |
|  • Atros | Peninsula de Yucatán, istmo de Panamá, peninsula de la Guajira, peninsula de Paria |
| **Superficie** | 2.763.800 km² |
| **Fondura max.** | 7.686 m (fuesa d'as islas Caimán) |
| **Atros datos** |
| **Primera exploración** | Cristofo Colombo (1492) |
| **Mapa** |
| Mapa mundial amostrando o Caribe: Azul = Mar Caribe Verde = Antillas |

A **mar Caribe** ye una mar de l'Oceano Atlantico, situata a l'este d'America Central. Tamién dita **mar d'as Antillas** por trobar-se a o sud y ueste de l'arco antillán. En ella se troban as islas Caribes.

Muga a o norte con as Grans Antillas, Cuba, a isla d'A Espanyola en la que se troban Haití y a Republica Dominicana y a isla de Puerto Rico (a o largo d'o tropico de Cancro); a l'este con as Chicotas Antillas (meridiano 60º); a o sud con Venezuela, Colombia y Panamá (paralelo 10º); y a l'ueste con os demás países centroamericans Costa Rica, Nicaragua, Honduras, Guatemala, Belize y a peninsula de Yucatán, Mexico (meridiano 88º).

## Veyer tamién

* Islas Caribes
* America Central y o Caribe

Mapa d'a mar Caribe.
# Ciudat de Panamá

|  |
| --- |
| **Ciudat de PanamáPanamá* |
| **Localidat de Panamá** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  Panamá |
| **Estau**  • Provincia |  Panamá Panamá |
| **Superficie** | 275 km² |
| **Población**  • **Total**  • **Densidat** |  1 540 000 hab. (2026) 275 hab/km² |
| **Altaria**  • Meyana |  0 m. |
| **Codigo postal** | 0801 |
| **Coordenadas** |  8°58’16’’N79°32’ 4’’U |
| Ciudat de Panamá Ciudat de Panamá en Panamá |
| Web oficial |

A **Ciudat de Panamá** (*Panamá* en castellano) ye a capital de Panamá, situada en a costa pacifica chunto a la desembocadura d'a Canal de Panamá. A Ciudat de Panamá ye o centro politico, administrativo y cultural d'o país.

Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.

## Localidaz achirmanatas

* Bogotá (Colombia).

Ciudat de Panamá
# Sieglo XVI

|  |
| --- |
| **Decenios:** Anyos 1500 - Anyos 1510 - Anyos 1520 - Anyos 1530 - Anyos 1540 - Anyos 1550 - Anyos 1560 - Anyos 1570 - Anyos 1580 - Anyos 1590 |
| **Sieglos:** Sieglo XV - **Sieglo XVI** - Sieglo XVII |

---

O **sieglo XVI** ye formau por os anyos entre l'anyo 1501 y l'anyo 1600, istos dos tamién incluyius.
# 1831

|  |
| --- |
| **Anyos:** 1828 1829 1830 - **1831** - 1832 1833 1834 |
| **Decenios:** Anyos 1820 - **Anyos 1830** - Anyos 1840 |
| **Sieglos:** Sieglo XVIII - **Sieglo XIX** - Sieglo XX |

O rei de Prusia y emperador d'Alemanya Frederico III d'Alemanya, naixiu lo 18 d'octubre de 1831.
## Escaicimientos

### Aragón

### Atros países

* 25 de marzo - Grecia declara la suya independencia de l'Imperio Otomán.
* 8 de setiembre - Guillén IV ye coronau rei d'o Reino Uniu.

## Naixencias

### Aragón

### Atros países

* 13 de chunio - naixencia en Edimburgo (Escocia) d'o matematico y fisico escocés James Clerk Maxwell (†1879).
* 18 d'octubre - naixencia en Potsdam (Reino de Prusia) d'o rei de Prusia y emperador d'Alemanya Frederico III. (†1888).
* 29 d'octubre - naixencia en Lockport (Nueva York) d'o paleontologo estausunidense Othniel Charles Marsh (†1899).

## Defuncions

### Aragón

* 29 de marzo - muere en Fonz (Ribagorza) o machistrau y politico aragonés Pedro María de Ric y Monserrat, III barón de Valdeolivos y heroi d'os Seches de Zaragoza. (n.1776).

### Atros países

* 21 de chinero - muere en Wiepersdorf (Reino de Prusia) o escritor, novelista, dramaturgo y poeta alemán d'o Romanticismo Achim von Arnim (n.1781).
* 25 de febrero - muere en Sant Petersburgo (Imperio Ruso) o escritor, poeta y dramaturgo alemán d'o Romanticismo Friedrich Maximilian Klinger (n.1752).
* 14 de noviembre - muere en Berlín (Reino de Prusia) o filosofo alemán Georg Wilhelm Friedrich Hegel (n.1770).
* 16 de noviembre - muere en Breslau (Reino de Prusia) o militar prusiano Carl von Clausewitz (n.1780).
* 31 d'aviento - muere en Haarlem (Holanda Septentrional) o poeta neerlandés Willem Bilderdijk.

## Se veiga tamién

* Muertes en 1831.
* Naixius en 1831.

## Referencias

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **831**.
# Vidre

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

*O termin **beire** reendreza enta ista pachina. Ta lo municipio navarro se veiga Beire (Navarra),*

Una botella de vidre azul.
O **vidre** u **veire** (de l'occitán *< veire*) ye un material inorganico, duro, crebadizo y transparent que s'obtiene por fusión, a bels 1.500 °C, d'arena de silica (SiO2), carbonato sodico (Na2CO3) y calsinera (CaCO3), ye un material totalment reciclable sin limite de vegatas que se puet fer o reciclache, en iste proceso se aconsigue reducir o gasto de materials y consumir un 30% menos d'enerchía que con a fabricación de vidre nuevo.

O substantivo "cristal" se fa servir muito a sobén como sinonimo de vidre, encara que ye incorrecto debito a que o vidre ye un solido amorfo y no pas un cristal. En bels textos medievals o termin *cristal* puet referir-se a lo "cristal de roca" u fanerocristals de cuarz y no pas a lo vidre.

Os primers obchetos feitos de vidre d'a historia que se tien conoixencia son cuentas de collar u abalorios, y en Echipto mientres o reinato de Tutmosis III (1504-1450 aC.) se troban os primers recipients produitos con vidre.

## Utilidaz

 Vaso y envase ta biera.
As caracteristicas que tien o vidre fa que siga un material utilizau en muitas aplicacions entre as que cal destacar a construcción, en envases, en optica, iluminación, en a cocina, decoración y bisuteria.

## Bibliografía

* Stookey, D.Donald. *Explorations in Glass: An Autobiography*. Wiley, 2000. ISBN 978-1-57498-124-7.
* Vogel, Werner. *Chemistry of Glass*. Wiley, 1985. ISBN 978-0-916094-73-7.

## Notas

## Referencias

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **o vidre**.
* (es) Proceso de fabricación d'o vidre.
* (fr) O reciclache d'o vidre ta os ninos y zagals.
# 24 de chunio

|  |
| --- |
| May - **Chunio** - Chl |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |
| Calandario d'escaicimientos |

L'actriz, escritora y productora cinematografica estausunidense Mindy Kaling, qui naixió lo 24 de chunio de 1979.
L'actor estausunidense Brian Keith, falleixiu lo 24 de chunio de 1997.
* - fiesta de Sant Chuan Baptista.
* - celebración d'a romería de Sant Chuan de Busa en l'Alto Galligo.

## Escaicimientos

### Aragón

### Atros países

* 1205 - dimpués d'un seche que heba escomenzau en agüerro de 1204, o rei Felipe II de Francia conquiere lo castiello de Chinon.
* 1509 - Henrique VIII ye coronau rei d'Anglaterra.
* 1812 - la *Grande Armée* de Napoleón Bonaparte trescruza lo río Niemen en Kaunas (hue Lituania), dentrando asinas en l'Imperio Ruso y prencipiando a campanya de Rusia.
* 1968 - a micronación d'a Isla d'as Rosas, en a mar Adriana, proclama la suya independencia.
* 2026 - dos grans tierratremos succesivos en Venezuela provocan cuantismas victimas humanas y muitismos danyos materials.

## Naixencias

### Aragón

### Atros países

#### Sieglo XVIII

* 1740 - naixencia en Villa Alegre d'o mosén, botanico y naturalista chileno Juan Ignacio Molina (†1829).

#### Sieglo XIX

* 1846 - naixencia en París de l'echiptologo francés Gaston Maspero.

#### Sieglo XX

* 1911 - naixencia en Rojas (provincia de Buenos Aires) d'o escritor y novelista archentino Ernesto Sábato (†2011).
* 1930 - naixencia en París (Isla de Francia) de l'actor, director cinematografico, guionista y productor cinematografico francés Claude Chabrol.
* 1944 - naixencia en Tolosa (Occitania) de l'actor francés Ticky Holgado (†2004).
* 1950 - naixencia en Nueva York (Nueva York) de l'actriz estausunidense Nancy Allen.
* 1957 - naixencia en Hamburgo de l'actriz y directora cinematografica alemana Angela Roy.
* 1979 - naixencia en Cambridge (Massachusetts, Estaus Unius) de l'actriz, escritora y productora cinematografica estausunidense Mindy Kaling.
* 1987 - naixencia en Rosario, (Archentina) d'o futbolista archentino Lionel Andrés Messi.
* 1996 - naixencia en Londres (Anglaterra, Reino Uniu) de l'actor, director cinematografico y guionista britanico Harris Dickinson.

## Defuncions

### Aragón

### Atros países

* 1908 - muere en Princeton (Nueva Jersey, Estaus Unius) o politico estausunidense Grover Cleveland, qui estió lo 22eno president d'os Estaus Unius (n. 1837).
* 1932 - muere en París (Isla de Francia) o filologo y hispanista francés Jean-Joseph Saroïhandy.
* 1935 - muere en accident d'avión en Medellín (Colombia) o cantaire y compositor archentino de tangos Carlos Gardel (n.1887 u 1890).
* 1921 - muere en Malibu (California, Estaus Unius) l'actor estausunidense Brian Keith (†1997).

## Referencias

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **lo 24 de chunio**.
# 23 de chunio

|  |
| --- |
| May - **Chunio** - Chl |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |
| Calandario d'escaicimientos |

L'actor estausunidense Frederic Forrest, muerto lo 23 de chunio de 2023.
O pintor, critico d'arte, gravador, disenyador, filosofo, escritor y debuixant francés Albert Gleizes, qui falleixió lo 23 de chunio de 1953.
## Escaicimientos

### Aragón

* 1542 - prencipian en Monzón as primeras sesions d'as Corz Chenerals d'Aragón convocadas por Carlos I d'Aragón.
* 2026 - a Biquipedia en aragonés alcanza los suyos primers 80.000 articlos, con l'articlo *Crosses (Char)*.

### Atros países

## Naixencias

### Aragón

### Atros países

* 1433 - naixencia en o castiello de Klison (Klison, Ducau de Bretanya) d'o duque Francisco II de Bretanya (†1488).
* 1668 - naixencia en Nápols (Italia) d'o filosofo Giambattista Vico (†1744).
* 1837 - naixencia en Nueva Orleans (Loisiana, Estaus Unius) d'o compositor y profesor de Musica francés Ernest Guiraud (†1892).
* 1894 - naixencia en White Lodge (Londres, Reino Uniu) d'o rei Eduardo VIII d'o Reino Uniu (†1972).
* 1910 - naixencia en Bordeus (Aquitania, Occitania) d'o escritor, dramaturgo y guionista francés Jean Anouilh (†1987).
* 1912 - naixencia en Londres d'o matematico, filosofo y criptografo britanico Alan Turing.
* 1927 - naixencia en Chicago (Illinois) d'o director cinematografico, guionista, coreografo y bailarín estausunidense Bob Fosse (†1987).
* 1953 - naixencia en Melbourne (Victoria) d'o director cinematografico australiano Russell Mulcahy.
* 1957 - naixencia en Chicago (Illinois) de l'actriz estausunidense Frances McDormand.

## Defuncions

### Aragón

### Atros países

* 79 - muere en Roma o emperador de Roma Vaspasián (n.9).
* 1555 - muere en Goa (colonia d'o Reino de Portugal, hue India) o navegant, explorador y diplomatico portugués Pedro de Mascarenhas (n.1484?).
* 1836 - muere en Londres (Reino Uniu) o filosofo, historiador y economista escocés James Mill (n.1773).
* 1864 - muere en Renthendorf (Reino de Saxonia, hue Turinchia en Alemanya) o mosén evanchelico y ornitologo alemán Christian Ludwig Brehm (n.1787).
* 1953 - muere en Sant Romieg (Bocas d'o Roine, Francia) lo pintor, critico d'arte, gravador, disenyador, filosofo, escritor y debuixant francés Albert Gleizes (n.1881).
* 1959 - muere en París (Isla de Francia) o escritor, novelista, poeta, cantaire, compositor y musico francés Boris Vian (†1920).
* 1998 - muere en Scottsdale (Arizona, Estaus Unius) l'actriz irlandesa Maureen O'Sullivan (n.1911).
* 2023 - muere en Santa Monica (California, Estaus Unius) l'actor estausunidense Frederic Forrest (n.1936).

## Referencias

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **lo 23 de chunio**.
# Monarca

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

Un **monarca** ye un gubernador u chefe d'estau. A mayoría d'os monarcas heredan os suyos títols y son gubernants vitalicios. Historicament os monarcas han estau gubernants absolutos. A mayoría d'os monarcas actuals, sin dembargo, son figuras d'estau con poders limitatos. Os monarcas provienen d'un sistema complexo con normas y constumbres de succesión. Una nación gubernata per un monarca ye una monarquía.

A palabra "monarca" provién d'o griego *monos archein* que significa "un gubernant" y feba referencia a lo gubernant absoluto de l'Antiga Grecia. Con o tiempo la palabra ha preso atros significatos como agora autocrata u dictador, y hue lo día se refiere a lo sistema tradicional de gubierno hereditario.

## Monarcas actuales

### Monarcas d'Europa

* Francisco
* Harald V, rei de Noruega
* Margalida II, reina de Dinamarca
* Hans-Adam II, prencipe sobirán de Liechtenstein
* Loís, prencipe rechente de Liechtenstein
* Carlos XVI Gustavo, rei de Suecia
* Henrique, gran duque de Luxemburgo
* Alberto II, prencipe de Mónegue
* Felipe, rei de los belgas
* Felipe VI, rei d'Espanya
* Emmanuel Macron, president de Francia y coprencipe d'Andorra
* Joan Enric Vives, bispe d'a Diocesi d'Urchel y coprencipe d'Andorra
* Giacomo Dalla Torre del Tempio di Sanguinetto, prencipe y Gran Mayestre d'a Orden de Malta

### Monarcas d'Asia

* Qaboos, soldán d'Omán
* Naruhito, emperador de Chapón
* Audal·la II, rei de Chordania
* Hamad bin Isa Al Khalifa, rei de Bahrein
* Khalifa bin Zayed Al Nahayan, emir de Abu Dabi y president d'os Emiratos Arabes Unitos
* Maktum bin Rashid al-Maktum, emir de Dubai y primer ministro d'os Emiratos Arabes Unitos

* Abdullah bin Abdulaziz al Saud, rei de Arabia Saudita
* Amir Jabir al-Ahmad al-Jabir Al Sabah, emir de Kuwait
* Maha Vajiralongkorn, rei de Tailandia
* Hassanal Bolkiah, soldán de Brunei
* Hamad bin Khalifa, emir de Qatar
* Abdalá II, rei de Malaisia

* Jigme Singye Wangchuck, rei de Bután
* Norodom Sihamoni, rei de Cambocha

### Monarcas d'África

* Mswati III, rei de Eswatini
* Letsie III, rei de Lesoto
* Mohammed VI, rei de Marruecos

### Monarcas d'Oceanía

* Tupou VI, rei de Tonga.
* Sualauvi II, rei de Samoa.
# Almurabit

|  |
| --- |
|  **Imperio Almurabitالمرابطون‎*  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  |  **1040 — 1147**  |  →  →  →
 |

 |
| Situación de AlmurabitAlmurabiz en 1120 |
| **Capital** | Aghmat (1040-1062) Marráquex(1062-1147) Cordoba |
| **Idioma oficial**  • **Atros idiomas** | Arabe Luengas berbers |
| **Relichión** | Islam malikí |
| **Gubierno** | Imperio |
|  • Formación | 1040 |
|  • Desaparición | 1147 |

Os **almurabiz** (en arabe المرابطون *al-Murabitun*, sing. مرابط *Murabit*, ermitano) son un movimiento islamico d'orichen africano que apareixió en l'aria entre Senegal y Mauritania en o sieglo XI y que imposó en buena parte de Berbería a ortodoxia sunnita d'a escuela malequí. Invadioron a peninsula iberica y facioron desapareixer totas as taifas musulmanas y recular a os reinos cristianos.

Imperio almurabit
O nombre d'os almurabiz deriva de *Ribat*, monesterio on rezaban y se preparaban pa o combate militar contra os infidels. En isto se pareixeban a las órdens militars d'a cristiandat medieval. Tamién lis deciban *mulattimun* porque cubriban a suya cara con un belo u *litam*.

En a primera mitat d'o sieglo XI o chefe d'os cenachas saharianos, acompanyato con o reformador relichioso Abd Allah b Yasin, fundó un monesterio u ribat en a ripa de l'Atlantico, en as costas de Río d'Oro u Mauritania.

En pocos anyos os almurabiz controloron tot o Sahara occidental y empecipioron una expansión ta o norte chocando contra a Confederación Zanata, rivals ancestrals d'os cenacha. Os nuevos emirs d'a Confederación Cenacha Abu Bakr y Yusuf b Tasfin ocuporon os oasis d'o sud de Marruecos vencendo a resistencia de zanatas y barwatas. Abd Allah b Yassin morió fendo guerra contra os barwatas.

As reformas relichiosas yeran suprimir os impuestos ilegals y pedricar a ortodoxia sunnita. Con a muerte de l'Emir Abd Allah b Yassin o problema relichioso pasó a un segundo plan. En 1069 dimpués de vencer a os zanata prenioron Fez, y en 1070 fundoron Marráquex, a que será la suya capital. No podioron en un primer inte prener Ceuta, que teneba refirme d'os reinos taifas andalusins; cuan os reis taifas andaluces se veyen amenazatos por os abances d'Alifonso VI de Castiella y Leyón, a flota sevillana aduya a os almurabiz a prener Ceuta (1083).

Plegan ta l'Al Andalus en 1086, clamatos por os reis taifas. Dende 1090 prenen o control de totas as taifas menos as d'Albarracín, Alpuent y Saraqusta, que tardaron mas en ocupar porque no podeban atacar-las bien dica que no prenesen Valencia, feito que esdevenió en 1102.

Muerto l'emir Ali, os suyos sucesors no podioron aturar l'abance almuade. Os almuades prenioron Marráquex en marzo de 1147.

## Referencias

## Veyer tamién

* Almurabiz en Al-Andalus
# Historiador

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

Una estatua d'o historiador griego Herodoto, considerato uno d'os establidors d'a ciencia d'a Historia.
Un **historiador** ye una persona que estudeya y explica a Historia, explicando os feitos escayecitos y fendo a suya categorización, amás de fer a propuesta d'una interpretación d'istos feitos chustificata en as fuents historiograficas. Ta fer o suyo treballo, o historiador emplega a metodolochía historica.

Os primers historiadors conoixitos son os historiadors de l'Antiga Grecia y de l'Antiga Roma, como Herodoto u Plinio o Viello, encara que a sobén os suyos criterios historiograficos yeran muit diferents d'os actuals.

Cal parar cuenta que o historiador puet fer una interpretación d'os feitos seguntes a suya ideolochía, estando asinas a o servicio d'a politica. Ye o caso d'o negacionismo y d'o revisionismo historico partidista.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **os historiadors**.
# 706

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

|  |
| --- |
| **Anyos:** 703 704 705 - **706** - 707 708 709 |
| **Decenios:** Anyos 690 - **Anyos 700** - Anyos 710 |
| **Sieglos:** Sieglo VII - **Sieglo VIII** - Sieglo IX |

## Escaicimientos

### Aragón

### Atros países

## Naixencias

### Aragón

### Atros países

## Defuncions

### Aragón

### Atros países
# 892

|  |
| --- |
| **Anyos:** 889 890 891 - **892** - 893 894 895 |
| **Decenios:** Anyos 880 - **Anyos 890** - Anyos 900 |
| **Sieglos:** Sieglo VIII - **Sieglo IX** - Sieglo X |

## Escaicimientos

## Naixencias

## Defuncions
# Confucio

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

| Confucio 孔子 |
| --- |
|  |
| **Información personal** |
| Calendata de naixencia | 551 adC |
| Calendata de muerte | 479 adC |
| Ocupación | Filosofo |

**Confucio** (chinés: 孔子, pinyin: Kǒngzǐ) (tradicionalment 551 aC - 479 aC) estió un filosofo chinés, tamién un d'os 5 Santos d'as 5 Grans Relichions, creyador d'o confucianismo y una d'as feguras mas influyents d'a historia chinesa. As amostranzas de Confucio son conoixitas hue gracias a las Analeutas, que contienen bellas d'as descusions que habió con os suyos disciplos.

O nombre habitual de Confucio en chinés ye *Kǒngzǐ* (孔子), literalment "Mayestro Kong". Una variant d'iste nombre, poco habitual en l'actualidat, ye *Kǒng Fūzǐ* (孔夫子), d'a que se deriva o nombre tradicional en aragonés a partir d'a forma latinizata **Confucius**, adoptata por os chesuitas en os suyos primers contactos con China.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Confucio**.
* (es) Biografía de Confució y *Os Quatre Libros*
# Delta fluvial

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

*Iste articlo ye sobre a formación cheolochica dita delta; ta atros usos, se veiga **delta.
Delta d'o río Nilo, visto dende a orbita terrestre.
Un **delta** ye una formación cheolochica que bels ríos orichinan en plegar en la mar a causa de l'acumulación de sedimentos en as suyas desembocaduras. Nomás forman deltas os ríos que plegan a la mar dimpués de travesar una cadena de montanyas que impide que os sedimentos se vaigan quedando por o camín y fa que os materials se concentren en o punto de contacto con a mar. Amás, a mar ha d'estar tranquila como a mar Mediterrania, sin de corrients fuertes que se leven os sedimentos que plegan de depositar-se. L'orichen y a estructura d'os deltas se deben a la interacción entre as aportacions de sedimentos por parti d'o río y as variacions d'o nivel d'a mar.

## Referencias

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **os deltas fluvials**.