# Idioma indonesio

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

| Indonesio *Bahasa Indonesia* |
| --- |
| **Atras denominacions:** |  |
| **Parlau en:** | Indonesia, Malaisia, Timor Oriental |
| **Rechión:** | {{{territorios}}} |
| **Etnia:** | {{{pueblo}}} |
| **Parladors:** | Mes de 200 millons (en chunto)\* \*A gran mayoría d'istos parladors lo tien per segunda luenga. |
| **Posición:** |  (Ethnologue 1996) |
| **Filiación chenetica:** | Austronesia
 Malayo-polinesia
  Malayica
   Malaya
    **Indonesio** |  |
| Estatus oficial |
| **Oficial en:** |  Indonesia |
| **Luenga propia de:** | {{{propia}}} |
| **Reconoixiu en:** | {{{reconoixiu}}} |
| **Regulau por:** | *Pusat Bahasa* (Centro d'a Luenga) |
| Codigos |
| **ISO 639-1** | id |
| **ISO 639-2** | ind |
| **ISO 639-3** |  |
| **SIL** | ind |
|  |

L'**idioma indonesio** (*Bahasa Indonesia*) ye la variedat standardizata de l'idioma malayo que ye oficial a Indonesia dende a suya independencia en 1945.

## Filiación lingüistica

L'indonesio, chunto con altras luengas u variedaz d'o diasistema u conchunto malayo, ye clasificato adintro d'o subgrupo malayico d'o grupo d'idiomas malayopolinesios internos (u grupo sundanés-celebesico), una d'os dos brancas occidentals en que s'estalla la gran familia malayopolinesia d'o filo austronesio.

## Estructura d'a luenga

### Fonolochía y grafía

#### Fonemas

Os cuatrons d'astí baixo amuestran os fonemas de l'indonesio moderno.

**Cuatrón d'as vocals**|  | Fronteras | Zentrals | Zagueras |
| --- | --- | --- | --- |
| Trancatas | iː |  | uː |
| Meyas trancatas | e | ə | o |
| Meyas ubiertas | (ɛ) |  | (ɔ) |
| Ubiertas | a |  |  |

L'indonesio tamién conta con os diftongos /ai/, /au/ e /oi/. Manimenos, en silabas trancatas como a d'o vocable *air* (augua), no se i produz garra diftongo.

**Cuatrón d'as consonans**|  | Labials | Apicals | Postalveolars | Palatals | Velars | Glotals |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Nasals | m | n |  | ɲ | ŋ |   |
| Oclusivas | p b | t d |   |   | k g | ʔ |
| Africatas |   |   | ʧ ʤ |   |   |   |
| Fricativas | (f) | s (z) | (ʃ) |   | (x) | h |
| Liquidas |   | l r |   |   |   |   |
| Aproximans | w |   |   |  j |   |   |

*Nota:* As vocals entre parentesis son alofonos mientres que as consonants entre parentesis son *ampranzas fonemicas* y només ocurren en vocables ampratos d'altros idiomas.

#### Alfabeto

L'indonesio ye un d'os idiomas asiaticos que fa servir l'alfabeto latino, en una adaptación propia. A letra *c* representa siempre o fonema /ʧ/ (che). A letra *g* ye siempre /g/ ("dura", como en "garra") y *j* ye siempre /ʤ/, como a *j* anglesa. A *v* sona /f/ y l'*h* sona /h/ (como l'anglesa). Os digrafos *ny*, *sy* y *kh*, representan os fonemas /ɲ/, /ʃ/ y /x/, respectivament, pareixitos a los d'as grafías aragonesas *ñ/ny*, *(i)x* e *j*, mientres que o digrafo *ng*, /ŋ/, puet emplegar-se a inicio de parola. A letra *e* se fa servir ta os fonemas /e/ y /ə/.

Pueden trobar-sen diferencias graficas posteriors a la independencia d'Indonesia, sobretot dimpués d'a reforma de 1972, encara que bellas grafías antigas (mes pareixitas a las holandesas) perviven en cualques nombres propios. Per ixemplo, o nombre de l'antigo president indonesio ye encara escrito a vegatas *Soeharto*, y *Yogyakarta* puet veyer-se en ocasions como *Jogjakarta*.

### Lexico

O lexico elemental indonesio ye amanato ta o d'altros idiomas malayo-polinesios d'a zona. As influencias d'altros idiomas, manimenos, ye important, sobretot a de l'holandés, idioma d'on que procede a mayoría de vocables ampratos. O resto provién mes que mes d'o sanscrito, l'arabe, o persa, o portugués y o chinés, amés d'as d'altros idiomas austronesios.

A gran mayoría d'ampranzas lingüisticas modernas, debito a la suya historia recient, provienen de l'holandés. O sanscrito abraca, con tot, muitos aspectos d'a vita cutiana, l'arte y a relichión, en especial d'a hinduísta y d'a budista, l'herencio cultural d'as cuals se percibe clarament a buena parti de Chava y Bali. A influencia d'o sanscrito i plegó per medio d'os contactos con la India de fa mes de dos mil anyos, ya siga dreitament u a traviés d'a luenga chavanesa antiga, a on que o numero d'ampranzas sanscritas ye muito mes gran. A relichión islamica, a mayoritaria en o Estato, ye a fuent principal d'o vocabulario d'orichen arabe. A influencia d'o portugués recula enta os días en os que arriboron ta as ditas islas d'as Especias es primers ploradors y mercaders europeus. Os vocables d'orichen chinés surten d'o contino tracto con chineses en tot lo sud-este asiatico, a ormino referitos a articlos de gastronomía y cultura chinesas. Tot ixe bagache cultural ha feito que de cabo cuan i apareixcan dos u mes sinonimos d'o mesmo concepto. Asinas, l'indonesio conta con tres oríchens diferens ta a parola "libro": *pustaka* (d'o sanscrito), que alquier connotacions de sapiencia antiga u conoiximientos esotericos; *kitab* (de l'arabe), asociato a libros relichiosos u de guía moral, mesmo si no son islamicos; y *buku* (de l'holandés), a parola mes comuna ta cualsiquier libro. En os zaguers decenios, ibi ha tamién ampranzas d'altros idiomas (anglés, chaponés, etcetera.).

## Aspectos socioculturals

### Situación cheografica

Mapa etnolingüistico d'Indonesia (Terminolochía en anglés)
L'indonesio ye parlato a Indonesia y a Timor Oriental (a iste zaguer estato no ye oficial, pero a suya independencia d'Indonesia ye prou recient y i sigue como luenga de treballo). L'idioma se charra sobretot en as zonas urbanas, mientres que en as rurals o normal ye que as diversas etnias charren en o suyo idioma, l'indonesio estando-ie o segundo.

Ye tamién parlato per muita chent d'a diaspora indonesia, mes que mes a los Países Baixos, Malaisia y Filipinas.

### Situación social

Encara que a Indonesia se troban idiomas d'importancia historica, literaria y demografica, como lo chavanés, l'indonesio ye o solo que espleita d'o estatus d'oficialidat. Ye l'idioma d'as institucions, d'a educación y d'os medios de comunicación. A Timor Oriental ye reconoixita per a Constitución como una d'as luengas de treballo (chunto con l'anglesa y las dos oficials, o portugués y o tetun). En consecuencia, cuasi tota la población indonesia charra l'indonesio, como primer u segundo idioma, o que l'ha enclabato en a lista d'as diez luengas mes parlatas en o mundo en numero total de parladors.

### Variación diatopica

L'idioma ye una variedat standardizata d'o diasistema malayo, y guarda un gran pareixito con a luenga estándard de Malaisia. Adintro de l'indonesio i hai bellas barians rechionals, a la vegada que diferiencias de rechistros entre l'indonesio formal y o coloquial.

### Literatura

*Se veiga os articlos Literatura malaya y Literatura chabanesa.*

Per literatura indonesia gosa a entender-se a literatura malaya d'autors indonesios, sobretot en o *bahasa indonesia* u estándard d'Indonesia, encara que tamién s'entiende a vegatas como a literatura d'autors indonesios en cualsiquier idioma d'Indonesia (chavanés, sundanés, etcetera.) u mesmo a literatura d'autors indonesios en holandés.

Nombres destacatos en poesía son, d'entre altros, Minangkabau Muhammad Yamin (1903-1962), un d'os pioners en a poesía moderna a Indonesia e impulsor d'o indonesio como idioma fundacional d'o nuevo Estato indonesio, u Anwar Chairil (1922-1949), principal fegura d'a conoixita como *Angkatan Empatpuluh Lima* ("cheneración de 1945") y un d'os grans revolucionarios en a literatura d'o país, con qui l'indonesio moderno cobró gran vigor literaria.

Pramoedya Ananta Toer (1925-2006) ye estato considerato un d'os principals novelistas en indonesio moderno, amés d'asayista, contaire, critico, historiador y traductor. Tradueito ta muitas luengas d'Occident, estió una fegura de fuerte embrecamiento politico.

L'actual territorio indonesio conta igualment con una antiquisma y rica literatura oral.

## Parolas d'orichen malayoindonesio

Cualques parolas en luengas occidentals d'orichen malayo-indonesio son:

* **arangután**, primate hominido. (De *orang (h)utan*, "hombre d'a selva", per medio de l'holandés)
* **cacatúa** u **cacatuga**, au psitaciforme. (De *kakatua*, probablement onomatopeyico)
* **chunco**, tipo d'embarcación d'os mars d'a China. (De *jong*, "barca gran", per medio d'o portugués *junco*)
* **gong**, instrumento de percusión d'orichen asiatico. (Posible orichen onomatopeyico)

Tamién son indonesio-malayos nombres propios como lo de Papúa (de *papuah*, "(pelo) frisato") u lo nombre artistico de Margaretha G. Zelle, Mata Hari, que significa, literalment, *uello de l'alba*.

## Vinclos externos

* (en) Informe de l'indonesio en o *Ethnologue*.
* (id) (es) Diccionario indonesio-espanyol de foreignword.com.
* (en) (id) Diccionario indonesio-anglés de kamus.net.
* (en) (id) Traductor automatico indonesio-anglés.
* Indonesia Dictionary