Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Teorema de Pitagoras

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

Trianglo rectanglo con os cuatratos equivalents a cadagún d'os suyos costatos
O **Teorema de Pitagoras** diz que en un trianglo rectanglo, l'aria d'o cuadrato d'a hipotenusa (*o costato de mayor largaria d'o trianglo rectanglo*) ye igual a la suma d'as arias d'o cuadrato d'os catetos (*os dos costatos menors d'o trianglo, los que conforman l'anglo recto*).

En tot trianglo rectanglo o cuadrato d'a hipotenusa ye igual a la suma d'os cuadratos d'os catetos.
Si un trianglo rectanglo tien catetos de largarias WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 y WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 , y a mida d'a hipotenusa ye WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 , se estableixe que:
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
D'ista ecuación se deducen facilment 3 corolarios d'aplicación practica:

**Pitagoras ( c²=a²+b² ) – Formulas practicas**|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_8  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_10  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_12  |
# Oslo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

|  |
| --- |
| **OsloOslo* |
| **Localidat de Noruega** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  Anvista panoramica d'Oslo |
| **Estau**  • Condau |  Noruega Condau d'Oslo |
| **Superficie** | 454 km² |
| **Población**  • **Total** |  717 710 hab. (2024) |
| **Altaria**  • Meyana |  0-629 m. |
| **Codigo postal** | 0001–1299 |
| **Coordenadas** | 59°54’47’’N 10°44’20’’E |
| Oslo Oslo en Noruega |
| Oslo Oslo en Europa |
| Web oficial |

**Oslo** (antigament, de 1624 a 1925 conoixita como **Christiania**) ye a capital de Noruega y d'o condau d'Oslo. Tien 640.313 habitants en l'anyo 2014 (l' 11,5% d'a población total d'o país), con una superficie de 454 km² y una densidat de población de 1.410 abs/km². A suya aria metropolitana incluye o condau vecín, Akershus, y tien 1,07 millons d'habitants.

## Cheografía

Oslo ye a la fin d'o fiordo d'Oslo, en a o canto d'o mar d'o Norte, y o suyo termin municipal tien alto u baixo 40 islas.

## Historia

A ciudat fue fundata oficialment por o rei de Noruega Harald III alto u baixo en 1048, pero as excavacions arqueolochicas han trobato restas arqueolochicas de l'anyo 1000, por lo que Oslo celebró lo suyo milenario l'anyo 2000.

O rei Haakon V de Noruega (1299-1319) estió o primer rei en residir en a ciudat, y la fació capital d'o suyo reino. Dimpués d'a unión de Noruega con Dinamarca, Oslo perdió muita d'a suya importancia.

Oslo fue destruita por un incendio en 1624, y reconstruita por o rei Cristián IV de Dinamarca, que la baptizó como con o suyo nombre (**Cristiania**).

O sieglo XIX estió un sieglo de gran desarrollo en a ciudat, y fuoron construitos numerosos edificios publicos. En 1811 fue fundata a Universidat d'Oslo.

Con a independencia de Noruega en 1905, Oslo fue declarata la capital d'o nuevo estato.

O castiello d'Akershus.
## Esportes

## Instalacions esportivas

Entre as suyas instalacions esportivas destaca o Bislett Stadium, que estió seu d'os Chuegos Olimpicos d'hibierno de 1952 y dimpués de cualques modificacionsen en la actualidat ye adedicau a prebas d'atletismo y competicions futbolisticas.

### Competicions esportivas

Oslo estió a seu d'os Chuegos Olimpicos d'hibierno de 1952, tamién anyalment se celebran los *Bislett Games*, una competición atletica que anteriorment feban parte d'a *Golden League* y agora esta incluyida adintro d'as reunions d'a *Diamond League* de *World Athletics*.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Oslo**.
# Carrera de sant Chaime

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

*Iste articlo ye sobre a **galaxia** a on que ye o sistema solar. Ta a rota de pelegrinache se veiga Camín de Sant Chaime.*

| Carrera de sant Chaime |
| --- |
|  Debuixo d'a Carrera de sant Chaime |
| **Nomenclatura** |
| Atros nombres: | Carrera de Santiago |
| **Datos d'observación** (epoca J2000) |
| Tipo: | Galaxia religada barrata |
| Numero d'estrelas: | 2–4×1011 |
| Estrela mas viella: | 13.200 millons d'anyos |
| **Caracteristicas fisicas** |
| Diametro: | 100.000 anyos luz |
| Gordaria: | 1.000 anyos luz |
| Masa: | 7.0×1011 M |
| Periodo de rotación: | 50 millons d'anyos |

A **Carrera de sant Chaime**, u tamién dita **Carrera de Santiago**, ye una galaxia de forma de religada an se i troba o sistema solar. Ye formata por mas de 200 mil millons d'estrelas iguals u pareixitas a lo nuestro Sol, y os suyos planetas, chunto con millars de nebulosas. Tot fa suposar que en mel meyo d'a *Carrera de sant Chaime* bi ha un forato negro; manimenos, ye dificilismo que se pueda detectar a causa d'a gran densidat d'estrelas que bi ha en a parti central d'una galaxia. Todas as estrelas que veyemos en o cielo fan parte d'a nuestra galaxia, y son as que forman os grupos ditos constelacions.

 A Via Lactia en una imachen dende o Death Valley en una envista panoramica.
## Notas

## Referencias

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **a Carrera de sant Chaime**.
* (ca) Información d'a Carrera de sant Chaime.
* (en) Mapa en 3D d'a Carrera de sant Chaime.
# Unión Astronomica Internacional

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

A **Unión Astronomica Internacional** (en anglés *IAU: International Astronomical Union*, en francés *UAI: Union astronomique internationale)* ye un ligallo internacional de mas de doce mil astronomos profesionals.

Entre atras actividaz ye l'autoridat internacionalment reconoixida pa asignar os nombres a los nuevos cuerpos celestes (como estrelas, planetas, asteroides,...) y cualsequier nombre en a suya superficie.

A Unión Astronomica Internacional celebra una asemblea cheneral cada tres anyos an se troban toz os suyos miembros pa prener decisions. A proxima asemblea se celebrará en Busan, Corea d'o Sud en 2021.
# Río Tamisa

| Tamisa |
| --- |
| *Thames* |
|  O río Tamisa en Londres. |
| Administración |
| Estaus |  Reino Uniu (Anglaterra) |
| Territorios |
Gloucestershire, Oxfordshire, Berkshire, Buckinghamshire, Surrey, Essex, Kent y Gran Londres |
| Cheografía |
| Longaria |
346 km |
| Naixedero |
Kemble |
| Desembocadura |
Mar d'o Norte |
| Hidrolochía |
| Superficie d'a cuenca |
12.935 km² |
| Cabal meyano |
65,8 m³/s |
| Mapa |
|  |
|

O **río Tamisa** (en anglés *Thames*, pronunciato [ˈtemz]) ye un río d'o sud d'Anglaterra, con una longaria de 346 km, que drena una cuenca hidrolochica con una superficie de 12.935 km² dende o suyo naixedero en Kemble dica desauguar en a mar d'o Norte. Tien un cabal meyo de 65,8 m³/s. Anque ye conoixito por estar o río que trescruza Londres, a Tamisa tamién pasa por atras ciudaz importants d'o país como Oxford, Reading y Windsor.

## Toponimia

En "La Grant Cronica d'Espanya" de Chuan Ferrández d'Heredia s'escribe *Tamisa*:

Et ap(re)s Bruto hauida paçifica possession d(e)la ysla quiso hedificar çiudat. & çerco todo el sitio d(e)la tierra por trobar lugar (con)uinie(n)t. & como fuesse uenido al **Rio de tamisa** fue por toda la Rib(er)a d(e)l rio. & finalme(n)t trobo lugar apto pora hedificar çiudat. & alli el hedifico una çiudat. & pusol nombre. Troya nueua. & como gra(n)t t(iem)po fuesse clamada por aq(ue)sti nomb(r)e. Finalme(n)t por corruptio(n) d(e)l nomb(r)e depues fue clamada trinoua(n)t
O río Tamisa coincide con l'Ebro en a formación de mechanas, que reciben a denominación d'*aits*.
# Newcastle upon Tyne

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

|  |
| --- |
| **NewcastleNewcastle upon Tyne* |
| **Localidat d'o Reino Uniu** |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
|  Newcastle. |
| **Estau**  • País constituyent  • Rechión  • Condau |  Reino Uniu  Anglaterra Nord-este d'Anglaterra‎ Tyne y Wear |
| **Superficie** | 113 km² |
| **Población**  • **Total**  • **Densidat** |  300 196 hab. (2018) 2.421,23 hab/km² |
| **Altaria**  • Meyana |  30 m. |
| **Codigo postal** | NE |
| **Ríos** | Tyne |
| **Coordenadas** | 54°58’40’’N 1°36’47’’U |
| Newcastle Newcastle en Reino Uniu |
| Web oficial |

**Newcastle** ye una ciudat d'Anglaterra, en o condau de Tyne y Wear y en a rechión d'o Nord-este d'Anglaterra‎. A suya población ye de 273.600 habitants (estimación de 2008) en una superficie de 113 km², con una densidat de población de 2.421,23 hab/km².

## Esporte

* Newcastle United Football Club.

## Localidaz achirmanatas

As ciudaz achirmanatas con Newcastle son:

* Atlanta, Estaus Unius.
* Bergen, Noruega.
* Gelsenkirchen, Alemanya.
* Groningen, Países Baixos.
* Haifa, Israel.
* Malmö, Suecia.
* Nancy, Francia.
* Newcastle, Australia.

D'atra mán existen alcuerdos de colaboración con a ciudat de:

* Little Rock, Estaus Unius.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Newcastle upon Tyne**.
* (en) *Newcastle City Council*, pachina web oficial municipal.
# Este d'Anglaterra

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

|  |
| --- |
| **Este d'AnglaterraEast of England* |
| **Rechión d'Anglaterra** |
|  *Este d'Anglaterra en Anglaterra* |
| **Entidat**  • **Estau**  • **País**  • **Capital** | Rechión  Reino Unito  Anglaterra Cambridge |
| **Superficie**  • **Total** | Posición n° 2ª 19.120 km² |
| **Población**  • **Total**  • **Densidat** | Posición n° 4ª 5.388.140 (2001) 282 hab/km² (2001) |
| **NUTS 1** | UKH |
| **GDP per capita** | £16,086 (3º) |
| Pachina web |

L'**Este d'Anglaterra** (*East of England* en anglés) ye una d'as nueu rechions oficials d'Anglaterra. Fue creyata en 1994 y incluye os condatos cerimonials d'Essex, Hertfordshire, Bedfordshire, Cambridgeshire, Norfolk y Suffolk.

A suya población yera en 2001 de 5.388.140 habitants en una superficie de 19.120 km², con una densidat de población de 282 hab/km². Ye una rechión prou plana, estando o punto mas alto un tozal en Ivinghoe Beacon, amán de Tring, con una altaria de 249 metros. Peterborough, Luton y Thurrock son as arias urbanas mas poblatas d'a rechión.

|  |  |
| --- | --- |
| Rechions d'Anglaterra |  |
| Este - Gran Londres - Midlands de l'Este - Midlands de l'Ueste - Nord-este - Nord-ueste - Sud-este - Sud-ueste - Yorkshire y Humber |
# Gaborone

|  |
| --- |
| **Gaborone** |
| **Localidat de Botsuana** |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
|  Seu d'o Parlamento de Botsuana en Gaborone. |
| **Estau**  • Districto |  Botsuana Sud-este |
| **Superficie** | 169 km² |
| **Población**  • **Total**  • **Densidat** |  235 884 hab. (2013) 1.370 hab/km² |
| **Altaria**  • Meyana |  983 m. |
| **Ríos** | Río Notwane |
| **Coordenadas** | 24°39’24’’S25°54’30’’E |
| Gaborone Gaborone en Botsuana |
| Web oficial |

**Gaborone** ye una ciudat de Botsuana, capital d'o país dende a suya independencia d'o Reino Uniu o 30 de setiembre de 1966. Antiparte, ye o centro cultural y economico d'o país. Se troba situata en o Districto Sud-este (en ye a suya capital).

A suya población ye de 231.626 habitants (2011) en una superficie de 169 km², con una densidat de población de 1.014 hab/km².

Se troba situata a 983 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, y la trescruza o río Notwane. Se troba a nomás que 15 km de distancia d'a muga con Sudafrica.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Gaborone**.
# Manama

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

|  |
| --- |
| **Manamaالمنامة al-Manāma* |
| **Localidat de Bahrein** |
|  |
| **Estau**  • Gubernación |  Bahrein Capital |
| **Población**  • **Total**  • **Densidat** |  297 502 hab. (2012) 5,304 hab/km² |
| **Alcalde** | Humood bin Abdullah bin Hamad Al Khalifa |
| **Coordenadas** | 26°13’ 0’’N50°34’59’’E |
| Manama Manama en Bahrein |
| Manama Manama en Orient Meyo |
| Web oficial |

**Manama** (en arabe *المنامة al-Manāma*) ye a capital de Bahrein, con una población estimata de 157.474 en 2010.
Ye situata en o norte d'o país.

## Administración y vicos

Manama forma parte d'a Gubernación de Capital, una d'as cinco Gubernaciones de Bahrein. O Gubernador o alcalde ye Humood bin Abdullah bin Hamad Al Khalifa.
A ciudat de Manama en os zaguers anyos ha creixido y ha sorbito os lugars mas cletanos d'a redolada. Os nuevos vicos d'a ciudat ye:

* Manama Souq, con Fareeq el-Makharqa)
* Awadhiya
* Adliya
* Bu Ashira
* Bu Ghazal
* Area Diplomática
* Ghuraifa
* Gudaibiya
* Gufool
* Hoora
* Juffair
* Mahooz
* Noaim
* Ras Rumman
* Seef
* Segaya
* Sulmaniya
* Umm Al Hassam
* Zinj

## Clima

O clima de Manama ye desertico, seguntes a Clasificación climatica de Köppen ye *BWh* con temperaturas muy calurosas tot l'anyo y precipitcions escasas.

**Observatorio de Manama**| 1961-1990 | chi | feb | mar | abr | may | chun | chul | ago | set | oct | nov | avi | *TOTAL* |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Temp. maxima (°C) | 17,0 | 20,2 | 24,7 | 29,2 | 34,1 | 36,4 | 37,9 | 40 | 36,5 | 33,1 | 27,8 | 22,3 | *30,1* |
| Temp. minima (°C) | 8,1 | 10,9 | 14,8 | 21,5 | 26,0 | 28,8 | 30,4 | 30,5 | 28,6 | 25,5 | 21,2 | 16,2 | *23,0* |
| Precipitacions (mm) | 14,6 | 16,0 | 13,9 | 10,0 | 1,1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0,5 | 3,8 | 10,9 | *70,8* |

## Ciudaz achirmanatas

* Kuwait (Kuwait).
* Doha (Qatar)
* Tunis (Tunisia)
* Trípoli (Liban)
* Chicago (Estaus Unius)
* Dubai (Emiratos Arabes Unitos)
* Jerusalén (Israel)
* Chiang mai (Tailandia)

## Referencias

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Manama**.
* Concello de Manama
# Río Indo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

| Indo |
| --- |
| *सिन्धु - دریائے سندھ - 森格藏布* |
|  L'Indo dende a carretera d'o Karakoram |
| Administración |
| Estaus |  China  India  Pakistán |
| Cheografía |
| Longaria |
2.900 - 3.180 km |
| Altaria d'o naixedero |
5.500 m |
| Naixedero |
Tibet |
| Desembocadura |
Mar Arabica |
| Hidrolochía |
| Superficie d'a cuenca |
1.081.700 km² |
| Cabal meyano |
6.700 m³/s |
| Mapa |
|  |
|

O **río Indo** (en sindhi सिन्‍धु नदी, *Sindh Nadi*, conoixito como सिन्धु *Sindhu* en sanscrito) ye o prencipal río de Pakistán. Antis d'a división d'o subcontinent indio en os modernos estaus d'a India y Pakistan en 1947, l'Indo yera o segundo río en importancia en a rechión, dimpués d'o Ganches, tanto en termins culturals como comercials; amás, o nombre d'a India deriba d'iste río. En a suya val i apareixioron bellas d'as civilizacions urbanas mas antigas d'o planeta.

Naixe en o Tibet, a una altaria de bels 5.500 metros sobre o livel d'a mar, y contina o suyo curso a traviés d'as vals prencipals d'a cordelera d'o Himalaya en dirección nord-ueste, ta dimpués trescruzar o Caixmir y chirar bruscament enta o sud travesando tot Pakistán. Dimpués de pasar por a ciudat de Hyderabad, desemboca en un delta a o sud-este de Karachi, a que estió primera capital de Pakistán.

A suya largaria total ye d'entre 2.900 y 3.180 kilometros. O cabal meyano ye de 6.700 m³/s y l'aria total ocupata por a suya cuenca ye d'1.081.700 km². En a suya desembocadura en a mar d'Omán, l'Indo forma un amplo y fértil delta, con una superficie de 7.770 km² que s'estendilla a traviés de 200 km de costa.

O delta de l'Indo ye considerato una d'as rechions ecolochicas mas importants d'a planeta. En iste río se troba una especie unica de delfín, o delfín de l'Indo (*Platanista minor minor*), muit pareixito a la especie de delfín que habita en o Ganches (*Platanista gangetica*) que ye tamién ciego. Seguntes un censo elaborato en 2001, bi heba un total de 1.100 eixemplars vivos d'iste animal.

O nombre Indo deriva d'o nombre sanscrito d'o río, que yera y en ye *Sindhu*. En antigo persa en yera *Hendu*, en hebreu *Hoddu*. Os griegos convirtioron *Hendu* en *Indu*, pero en bellas narracions (como o *Periplus Maris Erythraei*) apareixe l'antigo nombre *"Sindus"*.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **l'Indo**.
* Información d'o rio Indo en a pachina web d'a WWF.
# Territorio Britanico de l'Oceano Indico

|  |
| --- |
| **Terr. Britanico de l'Oceano IndicoBritish Indian Ocean Territory* |
| **Territorio d'ultramar d'o Reino Uniu** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bandera | Escudo |

 |
| Lema: *In tutela nostra Limuria* |
| Himno: *God Save the Queen* |
| **Entidat**  • **Estau** | Territorio d'ultramar  Reino Uniu |
| **Capital**  | No'n tien  |
| **Idioma oficial** | Anglés |
| **Establimientod'o Reino Uniu** |  dende l'8-XI-1965 |
| **Superficie**  • **Total** | Pos. 231 60 km² |
| **Gubierno**  • **Chefe d'Estau**  • **Administrador**  • **Comisario** | Territorio d'Ultramar S.M. Carlos III Tony Humphries Tony Crombie |
| **Población**  • **Total** (2018)  • **Densidat** |  4 000 hab. 58 hab/km² |
| **Zona horaria** | UTC +5 |
| **Identificadors**  • **Internet**  • **C. Telefono** |  .io 246 |
| **Moneda** | Libra esterlina (tamién s'accepta o dólar estausunidense) |
|  |
| Miembro de: Reino Uniu |

O **Territorio Britanico en l'Oceano Indico** (en anglés *British Indian Ocean Territory*, *BIOT*) ye formau por unas 60 islas tropicals de l'archipelago Chagos, en l'oceano Indico, a metat de camín entre Africa y Indonesia, alto u baixo en as coordenadas 6°S, 71°30'E. Ye un Territorio Britanico d'Ultramar.

Diego García, ye a mayor de las islas y a que se i troba mas a lo sud. Ista isla tien una situación estratechica en o meyo de l'Indico y ye a seu d'instalacions militars d'o Reino Uniu y os Estaus Unius. A superficie total d'o Territorio ye de 60 kilometros cuadraus.

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Territorios Britanicos d'Ultramar y Dependencias d'a Corona** |
| **Territorios d'Ultramar**: Anguila | Bermudas | Islas Caimán | Islas Cheorchias d'o Sud y Sandwich d'o Sud | Chibraltar | Islas Malvinas | Montserrat | Islas Pitcairn | Santa Helena (Ascensión, Tristán da Cunha) | Territorio Antarctico Britanico | Territorio Britanico de l'Oceano Indico | Islas Turcas y Caicos | Islas Vírchens Britanicas
**Dependencias d'a Corona**: Guernési | Jèrri | Isla de Man
**Bases Sobiranas**: Akrotiri y Dhekelia (en Chipre) |
|  |

|  |
| --- |
| **Estaus d'Asia** |
|
Afganistán | Arabia Saudita | Armenia1 | Azerbaichán1 | Bahrein | Bangladesh | Birmania | Bután | Brunei | Cambocha | Cazaquistán1 | Corea d'o Norte | Corea d'o Sud | Chapón | Cheorchia1 | Republica Popular de China | Republica de China (Taiwan) | Chipre1 | Chordania | Echipto | Emiratos Arabes Unius | Filipinas | India | Indonesia | Irán | Iraq | Israel | Kirguizistán | Kuwait | Laos | Liban | Malaisia | Maldivas | Mongolia | Nepal | Omán | Palestina2 | Pakistán | Qatar | Rusia1 | Singapur | Sri Lanka | Siria | Tachiquistán | Tailandia | Timor Oriental | Turquía1 | Turkmenistán | Uzbekistán | Yemen | Vietnam |
| **Dependencias**: Akrotiri y Dhekelia | Hong Kong | Islas Cocos | Isla de Nadal | Macau | Territorio Britanico de l'Oceano Indico |
| 1 Perteneix a Europa por razons culturals y historicas, pero cheograficament ye en Asia. 2 Territorio controlau por Israel y gubernau por l'Autoridat Nacional Palestina. |
# Industria

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

As prencipals industrias d'o mundo.
A **industria** ye tanto lo proceso d'elaboración de productos a partir de materias primas como as instalacions y sistemas que en son asociauss.

A industria se distingue de l'artesanía, que tamién fa productos, en o sistema de fabricación, a producción en serie u en cadena e l'uso de maquinarias. A industria propiament dita surte con a Revolución Industrial en Anglaterra en o sieglo XVIII.

A industria ye considerata o sector segundario d'a economía y con a implementación d'o capitalismo creya nuevas clases socials, a d'o proletariau u d'os fainers y a burguesía industrial.

## Referencias

## Se veiga tamién

* Revolución industrial.
* Patrimonio industrial.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Industria**.
# Mar de Banda

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

A mar de Banda, en Asia sudoccidental.
A **mar de Banda** ye una mar de l'Oceano Pacifico, en Asia sudoccidental, compartita por os países d'Indonesia y Timor Oriental, y situata entre os archipelagos de Sulawesi (u as Celebes), as Molucas y as islas d'a Sonda. Recibe o suyo nombre por as islas Banda, un grupo d'islas volcanicas d'Indonesia.

Abarca una superficie de unos 695.000 km², con 1.000 km d'este à ueste y de unos 500 km de sud a norte. Cheograficament, fa parte de l'Oceano Pacifico, encara que ye separato d'ixe oceano por bels centenars d'islas y por os mars de Halmehera y Seram. A mar de Banda comunica con o mar d'as Molucas, o mar d'a Sonda y o mar de Timor.

A suya fondura maxima ye de 7.440 m, a man d'as islas Kai.

En ixa rechión bi ha a sobén tierratremos, por a confluencia de tres placas tectonicas, a placa tectonica d'Eurasia, a placa tectonica d'o Pacifico y a placa tectonica d'Australia. Asinas, un tierratremo o 1 de febrero de 1938 tenió una magnitut de 8,5 en a escala Richter.
# James Cook

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

| James Cook |
| --- |
|  |
| **Información personal** |
| Calendata de naixencia | 27 d'octubre de 1728 |
| Puesto de naixencia |  Marton, North Yorkshire |
| Calendata de muerte | 14 de febrero de 1779 |
| Puesto de muerte |  Hawaii |
| Ocupación | Esplorador |

**James Cook** (Marton, North Yorkshire, 27 d'octubre de 1728 - † Hawaii, 14 de febrero de 1779) estió un navegant, explorador y cartografo britanico.

Realizó tres viaches por l'Oceano Pacifico, en os cuals se describioron con precisión grans arias, muitas islas y costas y fuoron documentatas por primera vegada en mapas europeus.

Os suyos mayors logros estioron la troballa y reclamo ta Gran Bretanya d'a costa este d'Australia, la troballa europea d'as Islas Hawai y a navegación y mapeyo arredol de Terranova y Nueva Zelanda.

## Vinclos externos

* (es) Biografía de Jamens Cook.
* (en) Biografía de Jamens Cook.