Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mary Shelley

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

| Mary Shelley |
| --- |
|  A escritora britanica Mary Shelley, en un cuadro de Richard Rothwell. |
| **Información personal** |
| Naixida o: | 30 d'agosto de 1797 |
| Naixida de: |  Londres (Reino Uniu) |
| Muerta o: | 1 de febrero de 1851 |
| Muerta en: |  Londres (Reino Uniu) |
| Ocupación: | Escritora, novelista y dramaturgo |
| Casada con: | Percy Bysshe Shelley |
| Fillos: | Mary Wollstonecraft |

**Mary Shelley** (de soltera **Mary Wollstonecraft Godwin**), naixita de Londres o 30 d'agosto de 1797 y muerta en ixa mesma capital l'1 de febrero de 1851, estió una destacata escritora, novelista y dramaturgo britanica, muit conoixita por bellas d'as suyas obras, como *Frankenstein: or, The Modern Prometheus*. Filla d'o filosofo William Godwin, casó con o poeta Percy Bysshe Shelley y fue mai d'a filosofa y feminista Mary Wollstonecraft.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Mary Shelley**.
# Ian Fleming

*Iste articlo ye sobre l'escritor britanico Ian Fleming; ta atros usos, se veiga **Ian Fleming (desambigación).

| Ian Lancaster Fleming |
| --- |
|  L'escritor Ian Fleming, en una imachen de 1958. |
| **Información personal** |
| Calendata de naixencia | 28 de mayo de 1908 |
| Puesto de naixencia |  Londres (Reino Uniu) |
| Calendata de muerte | 12 d'agosto de 1964 |
| Puesto de muerte |  Canterbury (Kent, Reino Uniu) |
| Ocupación | Escritor, novelista y periodista |

**Ian Lancaster Fleming**, naixiu de Londres o 28 de mayo de 1908 y muerto en Canterbury (Kent, Anglaterra) o 12 d'agosto de 1964, estió un escritor, novelista y periodista britanico, muit conoixiu por a suya serie de novelas d'espionache con o personache de *James Bond*.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Ian Fleming**.
# 23 de chinero

|  |
| --- |
| Avi - **Chinero** - Feb |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |
| Calandario d'escaicimientos |

L'atleta panamenyo Irving Saladino, qui naixió lo 23 de chinero de 1983.
L'actor escocés Ewen Bremner, naixiu lo 23 de chinero de 1972.
L'actor estausunidense Randolph Scott, qui naixió lo 23 de chinero de 1898.
## Escaicimientos

### Aragón

* 1564 - rematan as Corz Chenerals d'Aragón convocadas por Felipe I d'Aragón en Monzón. Continarían en Barcelona como corz particulars catalanas.
* 1626 - s'engueran en Balbastro as sesions d'as Corz d'Aragón convocadas por o rei Felipe III d'Aragón.
* 1864 - se funda l'Ateneo de Zaragoza, estando o churista Joaquín Gil Berges, o suyo primer president.

### Atros países

## Naixencias

### Aragón

* 1975 - naixencia en Uesca (Plana de Uesca) d'a politica aragonesa Carmen María Susín Gabarre.

### Atros países

* 1898
	+ - naixencia en Riga, en l'Imperio Ruso (hue ye a capital de Letonia) d'o director cinematografico ruso Sergei Eisenstein (†1948).
	+ - naixencia en o condau d'Orange (Virchinia, Estaus Unius) de l'actor estausunidense Randolph Scott (†1987).
* 1907 - naixencia en White Plains (Nueva York) de l'actor estausunidense Dan Duryea (†1968).
* 1928 - naixencia en París (Isla de Francia, Francia) de l'actriz, cantaire, director cinematografico y guionista francesa Jeanne Moreau (†2017).
* 1938 - naixencia en Deutschbaselitz (Kamenz, Saxonia, Alemanya) o pintor, escultor y disenyador grafico alemán Georg Baselitz (†2026).
* 1963 - naixencia en Cádiz (Andalucía) d'a escritora, guionista y actriz ocasional andaluza Elvira Lindo.
* 1970 - naixencia en Turburea (provincia de Gorj, Rumania) de l'atleta rumana Constantina Tomescu.
* 1972
	+ - naixencia en Haro (La Rioja, Espanya) d'o politico y profesor universitario riojano Gonzalo Capellán de Miguel.
	+ - naixencia en Edimburgo (Escocia) de l'actor escocés Ewen Bremner.
* 1983 - naixencia en Colón de l'atleta panamenyo Irving Saladino.
* 1985 - naixencia en Eastermar (Frisia) d'a modelo neerlandesa Doutzen Kroes.

## Defuncions

### Aragón

* 1516 - muere en Madrigalejo, Cáceres, Reino de Castiella) o rei Ferrando II d'Aragón (n.1452).

### Atros países

* 1744 - muere en Nápols o filosofo italiano Gimbattista Vico (n. 1668).
* 1944 - muere en Oslo o pintor noruego d'o simbolismo y d'o expresionimo Edvard Munch (n. 1863).
* 1975 - muere en Barcelona (Barcelonés, Catalunya) l'actriz catalana Asunción Casal (n.1896).
* 1981 - muere en Nueva York (Nueva York) o compositor estausunidense Samuel Barber (n. 1910).
* 1989 - muere en Figueres (Alto Empordán) o pintor, escultor, disenyador, escritor y director cinematografico catalán Salvador Dalí (n, 1904).
* 2021 – muere en Beverly Hills (California) l'actor estausunidense Hal Holbrook (n. 1925).

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **o 23 de chinero**.

## Referencias
# 24 de chunio

|  |
| --- |
| May - **Chunio** - Chl |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |
| Calandario d'escaicimientos |

L'actriz, escritora y productora cinematografica estausunidense Mindy Kaling, qui naixió lo 24 de chunio de 1979.
* - fiesta de Sant Chuan Baptista.
* - celebración d'a romería de Sant Chuan de Busa en l'Alto Galligo.

## Escaicimientos

### Aragón

### Atros países

* 1205 - dimpués d'un seche que heba escomenzau en agüerro de 1204, o rei Felipe II de Francia conquiere lo castiello de Chinon.
* 1509 - Henrique VIII ye coronau rei d'Anglaterra.
* 1812 - la *Grande Armée* de Napoleón Bonaparte trescruza lo río Niemen en Kaunas (hue Lituania), dentrando asinas en l'Imperio Ruso y prencipiando a campanya de Rusia.
* 1968 - a micronación d'a Isla d'as Rosas, en a mar Adriana, proclama la suya independencia.
* 2026 - dos grans tierratremos succesivos en Venezuela provocan cuantismas victimas humanas y muitismos danyos materials.

## Naixencias

### Aragón

### Atros países

#### Sieglo XVIII

* 1740 - naixencia en Villa Alegre d'o mosén, botanico y naturalista chileno Juan Ignacio Molina (†1829).

#### Sieglo XIX

* 1846 - naixencia en París de l'echiptologo francés Gaston Maspero.

#### Sieglo XX

* 1911 - naixencia en Rojas (provincia de Buenos Aires) d'o escritor y novelista archentino Ernesto Sábato (†2011).
* 1930 - naixencia en París (Isla de Francia) de l'actor, director cinematografico, guionista y productor cinematografico francés Claude Chabrol.
* 1944 - naixencia en Tolosa (Occitania) de l'actor francés Ticky Holgado (†2004).
* 1950 - naixencia en Nueva York (Nueva York) de l'actriz estausunidense Nancy Allen.
* 1957 - naixencia en Hamburgo de l'actriz y directora cinematografica alemana Angela Roy.
* 1979 - naixencia en Cambridge (Massachusetts, Estaus Unius) de l'actriz, escritora y productora cinematografica estausunidense Mindy Kaling.
* 1987 - naixencia en Rosario, (Archentina) d'o futbolista archentino Lionel Andrés Messi.
* 1996 - naixencia en Londres (Anglaterra, Reino Uniu) de l'actor, director cinematografico y guionista britanico Harris Dickinson.

## Defuncions

### Aragón

### Atros países

* 1908 - muere en Princeton (Nueva Jersey, Estaus Unius) o politico estausunidense Grover Cleveland, qui estió lo 22eno president d'os Estaus Unius (n. 1837).
* 1932 - muere en París (Isla de Francia) o filologo y hispanista francés Jean-Joseph Saroïhandy.
* 1935 - muere en accident d'avión en Medellín (Colombia) o cantaire y compositor archentino de tangos Carlos Gardel (n.1887 u 1890).

## Referencias

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **lo 24 de chunio**.
# Tierratremo

Danyos d'o tierratremo de 1995 en Kobe, Chapón.
Un **tierratremo**, **tierratiemblo**, **terrentrín**, **terremoto** u **sismo** ye a liberación de golpe d'enerchía potencial elastica acumulata por a deformación lenta en a superficie d'a Tierra, que ye espardita en forma d'ondas sismicas. Os tierratremos producen una temblor u una secudita d'a superficie d'a Tierra.

Os tierratremos gosan producir-se por o movimiento d'as placas tectonicas que forman a crosta d'a Tierra. Istas placas se mueven lentament pero de contino, y os tierratremos ocurren cuan a presión sobreixe a capacidat d'os materials d'a tierra ta endurar-la. Ista condición se troba mas a sobén en as mugas entre as placas tectonicas en que ye dividita a litosfera d'a Tierra.

Os tierratremos ocurren cada día en a Tierra, pero a mayor parti son chicoz y no causan danyos. Cada anyada se produce uns 30.000 tierratremos, a población en percibe uns 75, estando-ne 20 os significativos y resultando-ne nomes que 1 u 2 catastroficos. Os mayors tierratremos pueden causar gran destrucción y perda de vidas por una variedat d'achents que incluyen fallas trencatas, movimiento vibratorio d'o suelo, inundacions (por eixemplo: *tsunami*, sobreixita d'entibos), diferents clases de crepas en o suelo (por eixemplo: licuefación, chorripatizos), u incendio de materials periglosos). En bels tierratremos en particular, belún d'istos achents pueden predominar, y historicament cadagún d'éls ha causato danyos mayors y gran perda de vidas humanas, pero en a mayor parti d'os tierratremos a temblor d'a tierra ye a causa predominant y prencipal d'os danyos.

## Notas

## Referencias

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **os tierratremos**.
* Euro-Mediterranean Seismological Centre
# 23 de chunio

|  |
| --- |
| May - **Chunio** - Chl |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |
| Calandario d'escaicimientos |

L'actor estausunidense Frederic Forrest, muerto lo 23 de chunio de 2023.
## Escaicimientos

### Aragón

* 1542 - prencipian en Monzón as primeras sesions d'as Corz Chenerals d'Aragón convocadas por Carlos I d'Aragón.
* 2026 - a Biquipedia en aragonés alcanza los suyos primers 80.000 articlos, con l'articlo *Crosses (Char)*.

### Atros países

## Naixencias

### Aragón

### Atros países

* 1433 - naixencia en o castiello de Klison (Klison, Ducau de Bretanya) d'o duque Francisco II de Bretanya (†1488).
* 1668 - naixencia en Nápols (Italia) d'o filosofo Giambattista Vico (†1744).
* 1837 - naixencia en Nueva Orleans (Loisiana, Estaus Unius) d'o compositor y profesor de Musica francés Ernest Guiraud (†1892).
* 1894 - naixencia en White Lodge (Londres, Reino Uniu) d'o rei Eduardo VIII d'o Reino Uniu (†1972).
* 1910 - naixencia en Bordeus (Aquitania, Occitania) d'o escritor, dramaturgo y guionista francés Jean Anouilh (†1987).
* 1912 - naixencia en Londres d'o matematico, filosofo y criptografo britanico Alan Turing.
* 1927 - naixencia en Chicago (Illinois) d'o director cinematografico, guionista, coreografo y bailarín estausunidense Bob Fosse (†1987).
* 1953 - naixencia en Melbourne (Victoria) d'o director cinematografico australiano Russell Mulcahy.
* 1957 - naixencia en Chicago (Illinois) de l'actriz estausunidense Frances McDormand.

## Defuncions

### Aragón

### Atros países

* 79 - muere en Roma o emperador de Roma Vaspasián (n.9).
* 1555 - muere en Goa (colonia d'o Reino de Portugal, hue India) o navegant, explorador y diplomatico portugués Pedro de Mascarenhas (n.1484?).
* 1836 - muere en Londres (Reino Uniu) o filosofo, historiador y economista escocés James Mill (n.1773).
* 1864 - muere en Renthendorf (Reino de Saxonia, hue Turinchia en Alemanya) o mosén evanchelico y ornitologo alemán Christian Ludwig Brehm (n.1787).
* 1959 - muere en París (Isla de Francia) o escritor, novelista, poeta, cantaire, compositor y musico francés Boris Vian (†1920).
* 1998 - muere en Scottsdale (Arizona, Estaus Unius) l'actriz irlandesa Maureen O'Sullivan (n.1911).
* 2023 - muere en Santa Monica (California, Estaus Unius) l'actor estausunidense Frederic Forrest (n.1936).

## Referencias

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **lo 23 de chunio**.
# Día Internacional d'os Treballadors

Primero de Mayo en París, anyo 2000.
"O Cuatreno Estato", de Giuseppe Pellizza da Volpedo.
O **Día Internacional d'os Treballadors**, o **Primero de Mayo**, ye la festa reivindicativa del movimiento obrero mundial.

Ista chornada de luita por os dreitos d'os treballadors fue establida en o congreso obrero socialista celebrau en París en 1889. Se decidió que en homenache a os Mártirs de Chicago, condenaus a muerte por a revuelta de Haymarket, l'1 de mayo sería o día de protesta y reclamacions obreras. Por ixas envueltas, a gran reivindicación que s'establió estió a chornada de 8 horas. A vada yera o instrumento que se decidió d'emplegar cada 1 de mayo ta forzar a la patronal y os estaus liberals a acceptar a chornada de 8 horas.

A campanya tenió prou exito y, poquet a poquet, prenió importancia y se consolidó como chornada de luita de tot o movimiento obrero mundial, dillá d'as tendencias y faccions ideolochicas. Con a conquiesta de milloras laborals y socials, o día fue perdendo carga reivindicativa ta prener un caracter mas festivo y de remeranza d'os feitos de Chicago en 1886. Actualment, en cuasi toz os países occidentals (Estaus Unius y o Reino Uniu en son excepcions notables) ye un día festivo y ya cuasi sin carga reivindicativa; asinas s'ha perdiu en gran mida o caracter commemorativo ta convertir-se en una simpla fiesta mas d'o calandario.

En Estaus Unius, Puerto Rico y Canadá, celebran el *Labor Day*, o primer lunes de setiembre.

## O Primero de Mayo actual en Aragón

Actualment en Aragón, o Primero de Mayo se celebra con manifestacions por as carreras d'as prencipals ciudaz d'o país, organizadas por os prencipals sindicatos y organizacions obreras.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **lo Día Internacional d'os Treballadors**.
* (fr) Rosa Luxemburg: *Quelles sont les origines du 1er mai ?*.
* (ca) *Diccionari de Sindicats i Sindicalistes i de la Història del Moviment Obres de Catalunya 1823-1932*.
# 20 de chunio

|  |
| --- |
| May - **Chunio** - Chl |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |
| Calandario d'escaicimientos |

L'archivero, politico y historiador aragonés José Ignacio Mantecón Navasal, qui morió lo 20 de chunio de 1982.
O militar, actor y cantaire estausunidense Audie Murphy, naixiu lo 20 de chunio de 1925.
## Escaicimientos

### Aragón

### Atros países

* 2024 . Imanol Pradales, d'o *Partido Nacionalista Vasco*, se converte en o nuevo "Lehendakari" u president d'o Gubierno Basco con o refirme d'o *Partido Socialista de Euskadi-Euskadiko Ezkerra*.

## Naixencias

### Aragón

* 1904 - naixencia en Escatrón (Ribera Baixa de l'Ebro) de l'arbitro de fútbol aragonés Florentino Purroy Clavero (†1957).
* 1968 - naixencia en Zaragoza (Comarca Central, Aragón) d'o politico y sindicalista aragonés Pedro Lobera Díaz.

### Atros países

* 1566 - naixencia en o castiello de Gripsholm (Mariefred, Suecia) d'o rei d'a Republica d'as Dos Nacions (Polonia-Lituania) y rei de Suecia Sechismundo III de Polonia (†1632).
* 1761 - naixencia en Augsburg (Sacro Imperio Romano Chermanico, hue Bavera, Alemanya) d'o entomologo alemán Jakob Hübner (†1826).
* 1909 - naixencia en Hobart (Tasmania, Australia) de l'actor, guionista, productor y director cinematografico estausunidense d'orichen australiano Errol Flynn (†1959).
* 1925 - naixencia en Kingston (Texas, Estaus Unius) d'o militar, actor y cantaire estausunidense Audie Murphy (†1971).
* 1928 - naixencia en Nueva York (Nueva York) de l'actor y productor cinematografico estausunidense Martin Landau (†2017).
* 1941 - naixencia en Leicester (Anglaterra) d'o director y productor cinematografico britanico Stephen Frears.
* 1952 - naixencia en Affton (Missouri) de l'actor estausunidense John Goodman.
* 1967 - naixencia en Honolulu (Hawaii, Estaus Unius) de l'actriz, cantaire y modelo australiana Nicole Kidman.

## Defuncions

### Aragón

* 1982 - muere en Ciudat de Mexico (Mexico) l'archivero, politico y historiador aragonés José Ignacio Mantecón Navasal (n.1902).

### Atros países

* 1815 - muere en Kingsbridge (Devon, Reino Uniu) o militar y naturalista britanico George Montagu (n.1753).
* 1837 - muere en o castiello de Windsor (Berkshire, Reino Uniu) o rei d'o Reino Uniu y rei de Hannover Guillén IV d'o Reino Uniu (n.1765).
* 1870 - muere en París (Segundo Imperio Francés) o escritor y novelista francés Jules de Goncourt (n.1830).
* 1978 - muere en Londres (Gran Londres, Reino Uniu) o director cinematografico, montador cinematografico y productor cinematografico canadiense Mark Robson (n.1913).
* 1995 - muere en París (Francia) o filosofo y escritor rumano Emil Cioran (n.1911).
* 2024 - muere en Miami (Florida, Estaus Unius) l'actor canadiense Donald Sutherland (n.1935).

## Referencias

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **lo 20 de chunio**.
# Tirana

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

|  |
| --- |
| **TiranaTiranë* |
| **Localidat d'Albania** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  Plaza de Skanderberg. |
| **Estau**  • Condau  • Districto |  Albania Tirana Tirana |
| **Superficie** | 31 km² |
| **Población**  • **Total** |  389 323 hab. (2023) |
| **Altaria**  • Meyana |  110 m. |
| **Codigo postal** | 1001–1028 |
| **Coordenadas** |  |
| Tirana Tirana en Albania |
| Web oficial |

**Tirana** ye una ciudat albana, capital d'o país y d'a prefectura d'o mesmo nombre. A suya población ye estimata oficialment en 354.300 habitants (2003), mes, seguntes atras fuents, ista cifra podría estar situata arredol d'os 700.000. Establita en 1614, ye a capital d'Albania dende 1920.

## Puestos d'intrés

### Molimentos relichiosos

* *Mesquita*.

### Molimentos civils

* *Palacio d'a Cultura*.
* *Museu Nacional d'Historia*.
* A *Torre d'o Reloch*.
* *Universidat de Tirana*.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Tirana**.
# Donald Trump

| Donald Trump |
| --- |
|
 |
|

---

 47eno President d'os Estaus Unius
 |
| 20 de chinero de 2025 – En o cargo |
| Lugartenient   | JD Vance |
| Precediu por | Joe Biden |
|

---

 45eno President d'os Estaus Unius  |
| 20 de chinero de 2017 – 20 de chinero de 2021 |
| Lugartenient   | Mike Pence |
| Precediu por | Barack Obama |
| Succediu por | Joe Biden |
|  |
| Naiximiento | 14 de chunio de 1946 Nueva York, Nueva York,  EE.UU. |
| Partiu | Partiu Republicano |
| Conchuche | Ivana Zelnícková (1977-1992) Marla Maples (1993-1999) Melania Trump (2005-hue) |
| Fillos | Donald Ivanka Eric Tiffany Trump Barron Trump |
| Profesión | Empresario |
| Residencia | Casa Blanca |
| Alma Máter | Wharton School of the University of Pennsylvania |
| Relichión | Presbiteriano |
| Sinyal |  |

**Donald John Trump**, naixiu de Nueva York (Nueva York, Estaus Unius) o 14 de chunio de 1946 ye un empresario y politico estausunidense. Estió o 45eno President d'os Estaus Unius, succedendo a Barack Obama, dimpués d'haber ganau as eleccions presidencials estausunidenses celebradas o 8 de noviembre de 2016, encara que fue formalment esleito como President d'os Estaus Unius por o colechio electoral surtiu d'ixas eleccions en aviento de 2016. Donald Trump prenió oficialment o suyo cargo como 45eno President d'os Estaus Unius o 20 de chinero de 2017 y remató o suyo mandato o 20 de chinero de 2021 estando lo suyo succesor Joe Biden. Tornó a estar esleyiu como 47eno President d'os Estaus Unius, prenendo posesión d'o cargo lo 20 de chinero de 2025.

A suya muller en l'actualidat ye Melania Trump qui estió primera dama d'Estaus Unius, mientres o mandato d'o suyo marido.

## Referencias

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Donald Trump**.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor: **Barack Obama** | **President d'Estaus Unius** 2017- 2021 | Succesor: **Joe Biden** |
| Predecesor: **Joe Biden** | **President d'Estaus Unius** 2025- 2029 | Succesor: **En o cargo** |