# Montanya

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

A Comachibosa, montanya d'o Pireneu aragonés
Una **montanya** (d'o latín *MONTANEA*
, derivau de *MONS*, *MONTIS*) ye una elevación natural d'o terreno rocoso. Cualques cheografos consideran montanya a una eminencia superior a 700 metros respecto a lo suyo piet, ye dicir una altaria natural d'o terreno. Bi ha un termin alternativo de "mont", que se fa servir sobre tot en toponimos, solo u aglutinau como part d'o nombre de montanyas especificas (*Mont Perdito*, *Moncayo*).

As montanyas cubren o 52% d'Asia, 36% de Norteamerica, 25% d'Europa, 22% de Sudamerica, 17% d'Australia y 3% d'Africa. En total, un 24% d'a litosfera constituye masa monteriza. Un 10% d'a población mundial habita en rechions monterizas. Toz os ríos mayors d'o mundo naixen en arias monterizas y mas d'a metat d'a humanidat pende de l'augua d'as montanyas.

## Definición

En l'Alto Aragón o concepto tradicional de "(l)a montanya" ye relativo, como Ángel Ballarín Cornel indica en o suyo diccionario benasqués. Seguntes Ballarín pa qui vive en Tierra Plana "(l)a montanya" corresponde a las primeras sierras visibles d'o Prepireneu. Pa qui vive en o semontano u a piet d'a cordelera "(l)a montanya" ye o macizo con picos nevaus que vei allá luent. Pa os habitants d'a Val de Benás (val d'o Pireneu Axial) "la montanya" ye o que bi ha por d'encima d'os praus y as artigas.

## Como puestos sagraus

Dende la mas remota antigüidat as montanyas han estau consideradas como moradas de dioses y han estau sagradas pa muitos pueblos.

### Montanyas sagradas mas conoixidas d'o mundo

* Everest.
* Mont Olimpo.
* Machapuchare.
* Kailash.
* Mont Carmel.
* Kilimanjaro.
* Machu Picchu.
* Teide.
* Uluru.

### Montanyas sagradas en Aragón

* Penya Uruel.
* Penya Collarada.
* Puerto de Santa Orosia.
* Penya Montanyesa.
* Turbón.
* Tuca d'Aneto.
* Penya Gratal.
* Tozal de Guara.
* Moncayo.
* Tolocha.

## As diez montanyas mas alteras

### en Aragón

| Nombre | Altaria (metros) | Cordelera |
| --- | --- | --- |
| Tuca d'Aneto | 3404 | Pireneu |
| Punta de Lardana | 3375 | Pireneu |
| Punta de Treserols | 3355 | Pireneu |
| Punta d'Astorg | 3355 | Pireneu |
| Mont Maldito | 3350 | Pireneu |
| Tuca d'el Mich | 3346 | Pireneu |
| Tuca de les Espades | 3332 | Pireneu |
| Mallo de Marmorés | 3325 | Pireneu |
| Tuca de la Maladeta | 3312 | Pireneu |
| Punda de Camachibosa | 3298 | Pireneu |

### en Europa

| Nombre | Altaria (metros) | Cordelera | Pais |
| --- | --- | --- | --- |
| Elbrús | 5642 | Caucas | Rusia |
| Dykh-Tau | 5205 | Caucas | Rusia |
| Shkhara | 5200 | Caucas | Rusia |
| Koshtan-Tau | 5150 | Caucas | Rusia |
| Mont Kazbek | 5043 | Caucas | Rusia |
| Tetnuldi | 4974 | Caucas | Cheorchia |
| Gestola | 4860 | Caucas | Cheorchia |
| Mont Blanc | 4810 | Alpes | Francia / Italia |
| Jimari-Khokh | 4780 | Caucas | Cheorchia |
| Ushba | 4710 | Caucas | Cheorchia |

## Se veiga tamién

* Montanyas d'o Sistema Solar
* Lista de montanyas de Marte

## Referencias

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Montanya**.