# Idioma telugú

| Telugú *తెలుగు* |
| --- |
| **Atras denominacions:** | {{{atrasdenominacions}}} |
| **Parlau en:** | Centro y Sud d'a India |
| **Rechión:** | {{{territorios}}} |
| **Etnia:** | {{{pueblo}}} |
| **Parladors:**
• Nativos:
• Atros: | 96 millons
• 83 millons
• 13 millons |
| **Posición:** | {{{clasificación}}} (Ethnologue 1996) |
| **Filiación chenetica:** | luengas dravidicas  centrals d'o sud      **telugú** |  |
| Estatus oficial |
| **Oficial en:** |  India |
| **Luenga propia de:** | {{{propia}}} |
| **Reconoixiu en:** | {{{reconoixiu}}} |
| **Regulau por:** | Sin de regulación |
| Codigos |
| **ISO 639-1** | te |
| **ISO 639-2** | tel |
| **ISO 639-3** | tel |
| **SIL** |  |
| Extensión d'o telugú en royo |

O **telugú** (*తెలుగు*) ye una luenga dravidica fablada por 96 millons de personas (2022) en os estaus d'a India d'Andhra Pradesh y Telangana.

## Alfabeto

### Consonants

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| క | ఖ | గ | ఘ | ఙ |
| ka /kʌ/ | kha /kʰʌ/ | ga /gʌ/ | gha /gʱʌ/ | ṅa /ŋʌ/ |
| చ | ఛ | జ | ఝ | ఞ |
| ca /ʧʌ/ | cha /ʧʰʌ/ | ja /ʤʌ/ | jha /ʤʱʌ/ | ña /ɲʌ/ |
| ట | ఠ | డ | ఢ | ణ |
| ṭa /ʈʌ/ | ṭha /ʈʰʌ/ | ḍa /ɖʌ/ | ḍha /ɖʱʌ/ | ṇa /ɳʌ/ |
| త | థ | ద | ధ | న |
| ta /t̪ʌ/ | tha /t̪ʰʌ/ | da /d̪ʌ/ | dha /d̪ʱʌ]/ | na /n̪ʌ/ |
| ప | ఫ | బ | భ | మ |
| pa /pʌ/ | pha /pʰʌ/ | ba /bʌ/ | bha /bʱʌ/ | ma /mʌ/ |
| య | ర | ల | వ | ళ |
| ya /jʌ/ | ra /ɾʌ/ | la /lʌ/ | va /ʋʌ/ | ḷa /ɭʌ/ |
| శ | ష | స | హ | క్ష | ఱ |
| śa /ɕʌ/ | ṣa /ʂʌ/ | sa /sʌ/ | ha /hʌ/ | ksha | RRa |

### Vocals

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| అ | a /ʌ/ | క | ka |
| ఆ | ā /a:/ | కా | kā |
| ఇ | i /i/ | కి | ki |
| ఈ | ī /i:/ | కీ | kī |
| ఉ | u /u/ | కు | ku |
| ఊ | ū /u:/ | కూ | kū |
| ఋ | ṛ /rɨ/ ó /ru/ | కృ | kṛ |
| ౠ | ṝ /ri:/ ó /ru:/ | కౄ | kṝ |
| ఎ | e /e/ | కె | ke |
| ఏ | ē /e:/ | కే | kē |
| ఐ | ai /aj/ | కై | kai |
| ఒ | o /o/ | కొ | ko |
| ఓ | ō /o:/ | కో | kō |
| ఔ | au /aw/ | కౌ | kau |

### Atros sinyals

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ్ | Ø | క్ | k |
| ఁ | aṅ | కఁ | kaṅ |
| ం | am̩ | కం | kam̩ |
| ః | ah̩ | కః | kah̩ |

### Consonants dobles

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| క్క | క్ఖ | క్గ | క్ఘ | క్ఙ |
| kka | kkha | kga | kgha | kṅa |
| క్చ | క్ఛ | క్జ | క్ఝ | క్ఞ |
| kca | kcha | kja | kjha | kña |
| క్ట | క్ఠ | క్డ | క్ఢ | క్ణ |
| kṭa | kṭha | kḍa | kḍha | kṇa |
| క్త | క్థ | క్ద | క్ధ | క్న |
| kta | ktha | kda | kdha | kna |
| క్ప | క్ఫ | క్బ | క్భ | క్మ |
| kpa | kpha | kba | kbha | kma |
| క్య | క్ర | క్ల | క్వ | క్ళ |
| kya | kra | kla | kva | kḷa |
| క్శ | క్ష | క్స | క్హ |
| kśa | kṣa | ksa | kha |

## Numerals

Numerals telegú| 0

sunna
౦ | 1

okaṭi
౧ | 2

renḍu
౨ | 3

mūḍu
౩ | 4

nālugu
౪ | 5

aidu
౫ | 6

āru
౬ | 7

ēḍu
౭ | 8

enimidi
౮ | 9

tommidi
౯ |

## Eixemplo

ప్రతిపత్తిస్వత్వముల విషయమున మానవులెల్లరును జన్మతః స్వతంత్రులును సమానులును నగుదురు. వారు వివేదనాంతఃకkరణ సంపన్నులగుటచే పరస్పరము భ్రాతృభావముతో వర్తింపవలయును.

### Transcripción

Pratipattisvatvamula viṣayamuna mānavulellarunu janmataḥ svataṁtrulunu samānulunu naguduru. Vāru vivēdanāṁtaḥkaraṇa saṁpannulaguṭačē parasparamu bʰrātṛbʰāvamutō vartiṁpavalayunu.

### Traducción

Toz os sers humans naixen libres y iguals en dignidat y dreitos. Dotaus de razón y conciencia, habrían d'actuar os uns enta los atros en un esprito de chirmandat, an reside lo verdadero amor.

## Bibliografía

* (en) Bhadriraju Krishnamurti: „Telugu“. En: Sanford B. Steever: *The Dravidian Languages.* London 1998, S. 202–240, ISBN 0-415-10023-2.

## Referencias

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **l'idioma telegu**.