Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1853

|  |
| --- |
| **Anyos:** 1850 1851 1852 - **1853** - 1854 1855 1856 |
| **Decenios:** Anyos 1840 - **Anyos 1850** - Anyos 1860 |
| **Sieglos:** Sieglo XVIII - **Sieglo XIX** - Sieglo XX |

O fisico neerlandés Hendrik Antoon Lorentz, naixiu lo 18 de chulio de 1853.
O pintor italiano Francesco Filippini, qui naixió lo 18 de setiembre de 1853.
## Escaicimientos

### Aragón

### Atros países

* 14 de chulio - o comodoro estausunidense Matthew Perry desembarca en Uraga (en a badía de Tokio, Chapón) ta fer entrega d'a carta d'o president d'os Estaus Unius Millard Fillmore que pide a Chapón l'apertura a lo comercio internacional.
* 24 de setiembre - Francia prene posesión oficialment d'a colonia de Nueva Caledonya.
* 4 d'octubre - l'Imperio Otomán declara la guerra a l'Imperio Ruso, prencipiando asinas a Guerra de Crimea.
* 30 de noviembre - en a batalla de Sinope mientres a Guerra de Crimea, l'Armada de l'Imperio Ruso, mandada por Pavel Nakhimov, redota en forma aplastant a l'Armada de l'Imperio Otomán mandada por Osman Nuri Pachá.
* 30 d'aviento - firma d'o tractau de La Mesilla u compra Gadsden, entre lo cheneral estausunidense James Gadsden y lo president de Mexico Antonio López de Santa Anna, seguntes o cual os Estaus Unius anexionaban 77.770 km² de territorio mexicano, hue en os estaus de Nuevo Mexico y Arizona.

## Naixencias

### Aragón

### Atros países

* 18 de chulio - naixencia en Arnhem (Gelderland, Países Baixos) d'o fisico neerlandés Hendrik Antoon Lorentz, Premio Nobel de Fisica en 1902 (†1928).
* 19 d'agosto - naixencia en Tbilisi (Imperio Ruso, hue Cheorchia) d'o militar ruso Aleksei Brusilov (†1926).
* 18 de setiembre - naixencia en Brescia (Reino de Lombardía-Venecia, Imperio Austriaco) d'o pintor italiano Francesco Filippini (†1895).
* 21 de setiembre - naixencia en Groningen (provincia de Groningen, Países Baixos) d'o fisico neerlandés Heike Kamerlingh Onnes, Premio Nobel de Fisica en 1913 (†1926).
* 30 d'octubre - naixencia en Étampes (Essonne, Isla de Francia) d'a pintora francesa Louise Abbéma (†1927).
* 14 d'aviento - naixencia en Santa Maria Capua Vetere (Campania, Reino de Dos Sicilias) de l'anarquista italiano Errico Malatesta.
* 16 d'aviento - naixencia en Šibenik (Dalmacia) d'o pintor italiano Roberto Ferruzzi.
* 30 d'aviento - naixencia en Montluçon (Alier) d'o compositor y director d'orquesta francés André Messager.

## Defuncions

### Aragón

### Atros países

* 17 de marzo - muere en Venecia (Reino lombardo-veneto, hue Italia) o matematico y fisico austriaco Christian Doppler (n.1803).
* 8 d'agosto - muere en Neuilly-sur-Seine (Francia) o matematico y filosofo polaco Jozef Hoene-Wronski (n.1778).
* 25 d'agosto - muere en Valparaíso (Chile) o militar espanyol Rafael Maroto (n.1783).
* 2 d'octubre - muere en París o fisico, astronomo y politico francés François Arago (n.1786).
* 22 d'octubre - muere en Montevideo o militar y politico uruguayo Juan Antonio Lavalleja, president d'Uruguai (n.1784).

## Se veiga tamién

* Muertes en 1853.
* Naixius en 1853.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **1853**.
# Holanda Meridional

|  |
| --- |
| **Provincia d'Holanda MeridionalProvincie Zuid-Holland* |
| **Provincia d'os Países Baixos** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| Holanda Meridional (Zuid Holland) ye una provincia d'os Países Baixos. Ye o resultato d'a partición, en 1840, d'a rechión d'Holanda, una d'as integrants d'a Republica d'as Provincias Unitas (l'atra metat ye Holanda Septentrional, que se troba a o norte). |
| **Capital** | Den Haag |
| **Comisario d'o Rei** | Jaap Smit |
| **Relichión** (1999) | Protestant 24% Catolica 17% |
| **Aria**  • Tierra  • Augua |   2.818 km² (5ena) 585 km² |
| **Población** (2005)  • Total  • Densidat |  3.452.323 (1ª) 1.225/km² (1ª) |
| **Himno** | *Lied van Zuid-Holland* |
| **ISO** | NL-ZH |
| **Pachina web** | www.zuid-holland.nl |

**Holanda Meridional** (*Zuid Holland*) ye una provincia d'os Países Baixos. Ye o resultato d'a partición, en 1840, d'a rechión d'Holanda, una d'as integrants d'a Republica d'as Provincias Unitas (l'atra metat ye Holanda Septentrional, que se troba a o norte). Ye situata a l'ueste d'o país, en a desembocadura d'o Rin.

Ye amás poblata d'as provincias d'os Países Baixos, con mas d'o 20% d'a suya población total (buna parti d'ella situata en l'aglomeración d'o Randstad chunto con ciudaz d'as provincias vecinas d'Holanda Septentrional y Utrecht).

A suya capital ye Den Haag.

|   **Municipios d'Holanda Meridional** |
| --- |
| Alblasserdam | Albrandswaard | Alphen aan den Rijn | Barendrecht | Binnenmaas | Bodegraven-Reeuwijk | Brielle | Capelle aan den IJssel | Cromstrijen | Delft | Den Haag | Dordrecht | Giessenlanden | Goeree-Overflakkee | Gorinchem | Gouda | Hardinxveld-Giessendam | Hellevoetsluis | Hendrik-Ido-Ambacht | Hillegom | Kaag en Braassem | Katwijk | Korendijk | Krimpen aan den IJssel | Krimpenerwaard | Lansingerland | Leerdam | Leiden | Leiderdorp | Leidschendam-Voorburg | Lisse | Maassluis | Midden-Delfland | Molenwaard | Nieuwkoop | Nissewaard | Noordwijk | Noordwijkerhout | Oegstgeest | Oud-Beijerland | Papendrecht | Pijnacker-Nootdorp | Ridderkerk | Rijswijk | Rotterdam | Schiedam | Sliedrecht | Strijen | Teylingen | Vlaardingen | Voorschoten | Waddinxveen | Wassenaar | Westland | Westvoorne | Zederik | Zoetermeer | Zoeterwoude | Zuidplas | Zwijndrecht |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Provincias d'os Países Baixos |  |
| Brabant Septentrional | Drenthe | Flevoland | Frisia | Gelderland | Groningen | Holanda Meridional | Holanda Septentrional | Limburgo | Overijssel | Utrecht | Zelanda |
# Baruch Spinoza

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

| Baruch Spinoza |
| --- |
|  O filosofo neerlandés Baruch de Spinoza. |
| **Información personal** |
| Calendata de naixencia | 24 de noviembre de 1632 |
| Puesto de naixencia |  Amsterdam (Republica d'as Provincias Unitas, hue Países Baixos) |
| Calendata de muerte | 21 de febrero de 1677 |
| Puesto de muerte |  Den Haag (Republica d'as Provincias Unitas, hue Países Baixos) |
| Ocupación | Filosofo |

**Baruch Spinoza** u **Spinoza** (**ברוך שפינוזה** en hebreu, **Bento de Espinosa** en portugués y **Benedictus de Spinoza** en latín), naixito d'Amsterdam (Republica d'as Provincias Unitas, hue Países Baixos) o 24 de noviembre de 1632 y muerto en Den Haag (Republica d'as Provincias Unitas, hue Países Baixos) o 21 de febrero de 1677, estió un destacato filosofo neerlandés d'orichen chudieu portugués. Ye considerato, chunto con Gottfried Leibniz y René Descartes, uno d'os tres filosofos d'o Racionalismo mas destacatos d'o sieglo XVII.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Baruch Spinoza**.
# Bandera de Francia

Bandera de Francia|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Uso** | ... |
| **Proporción** | 2:3 |
| **Adopción** | 15 de febrero de 1794 |
| **Colors** |    Azul
   Blanco
   Royo |

 |

A **bandera de Francia**, tamién conoixita como bandera tricolor (azul, blanco y royo), ye o emblema nacional de Francia.

## Historia

A bandera la creyó o marqués de La Fayette, seguntes a tradición chuntando as colors d'a ciudat de París (azul y royo) con o blanco d'a monarquía. A disposición actual d'as colors s'adoptó por decreto o 15 de febrero de 1794, ta evitar confusions en as batallas navals. En 1812 se cheneralizó en l'exercito.

Dimpués d'a caíta de Napoleón, en 1815 se recuperó a bandera blanca d'a monarquía; encara que en 1830 a monarquía torna a emplegar a *bandera tricolor*.
# Canal d'a Manga

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

|  |
| --- |
|  **Canal d'a MangaEnglish Channel - La Manche* |
| Oceano u mar d'a IHO (n.º id.: 21) |
| Vista de satelite d'a canal d'a Manga |
| **Localización administrativa** |
| **Estau** |  Reino Uniu  Francia |
| **División** | Regions de Sud-este d'Anglaterra y Sud-ueste d'Anglaterra (UK) Rechions d'Altos de Francia, Normandía, y Bretanya (FRA) |  |
| **Subdivisión** | Condatos de Cornualla, Devon, Dorset, Hampshire, West Sussex, East Sussex y Kent (UK) Departamentos de Paso de Calais, Somme, Sena Maritimo, Calvados, A Manga, Il-ha-Gwilen, Costas d'Armor y Finisterre (FRA) |
| **Cheografía** |
| **Oceano** | Oceano Atlantico |
| **Continents** | Europa |
| **Islas interiors** | Isla de Wight y Islas d'a Canal (UK) |
| **Accidents** |
|  • Golfos y badías | Badía Lyme (UK) Badía d'o Sena, golfo de Sant-Maloù, badía d'o Mont Saint-Michel (FRA) |
|  • Cabos | Cabo Beachy, Punta de St. Catherine, Punta Start y Lysardh (UK) Cabo Gris Nez, Cabo d'Antifer, Punta de Barfleur, Cabo de La Hague |
|  • Estreitos | Paso de Calais (mar d'o Norte) |
|  • Atros | Peninsula de Cotentin |
| **Superficie** | 75.000 km² |
| **Largaria maxima** | 560 km |
| **Amplaria maxima** | 240 km |
| **Deseparación minima** | Paso de Calais (34 km) |
| **Fondura meyana** | 54 m |
| **Fondura max.** | 172 m |
| **Mapa** |
|  |

A **canal d'a Manga** (en anglés *English Channel*; en francés *La Manche*) fa parte de l'oceano Atlantico y o comunica con a mar d'o Norte. Situata a l'ueste d'Europa, desepara o nord-este de Francia d'a isla de Gran Bretanya.

O suyo punto mas estreito ye en o paso de Calais (tamién dito estreito de Dover), a on nomás 34 kilometros de distancia deseparan Dover d'o cabo francés Gris-Nez.

A o sud-ueste d'a canal, amán d'a costa francesa de Normandía, bi ha unas islas ditas islas Anglonormandas, perteneixients a o Reino Uniu. A isla francesa d'Ouessant, debant d'a costa bretona, marca o cabo occidental d'a canal. En a zona sud d'a canal i destaca a peninsula de Cotentin.

O nombre aragonés d'a canal proviene d'o francés, en que *la Manche* quiere dicir "a manga". Iste mesmo significato ye o que s'ha conservato en l'alemán (*Der Ärmelkanal*), en portugués (*Canal da Mancha*), en italiano (*la Manica*), en catalán (*la Mànega*) u mesmo en esperanto (*Manika Markolo*), a diferencia de l'anglés, que le diz "canal anglés" (*English Channel*) u o neerlandés, que diz simplament "a canal" (*Het Kanaal*); o castellano, curiosament, adapta a forma francesa nomás foneticament pero sin de conservar-ne o significato orichinal, ya que *Canal de la Mancha* no fa referencia a denguna manga.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **la canal d'a Manga**.
# Provenza

|  |
| --- |
|  **ProvenzaProvença* |
| **Comarca d'Occitania** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  Gòrgas de Verdon |
| **Capital** | Ais de Provença |
| **Entidat**  •**País**  •**Departamento** | Comarca  Occitania Alpes d'Alta Provenza, Altos Alpes, Alpes Maritimos, Bocas d'o Roine, Var y Vauclusa |
| **Chentilicio** | Provenzal |
|  *Mapa de situación en Occitania* |

A **Provenza** (*Provença* [pʀuˈveⁿsɔ] en occitán provenzal) ye un antigo reino y provincia reyal francesa, situau a lo sud-este de Francia, en Occitania. S'estendilla dende a ribera ezquierda d'o Roine dica o Var an muga con l'antigo condau de Niza.

## Cheografía

O departamentos actuals de Provenza son incluyius en a rechión administrativa de Provenza-Alpes-Costa Azul: os Alpes d'Alta Provenza (04), os Altos Alpes (05), os Alpes Maritimos (06), as Bocas d'o Roine (13), o Var (83) y Vauclusa (84). Culturalment y historica tamién podemos considerar que a parti sud d'os departamentos d'Ardecha (07) y Droma (26) y a parti este de Gard (30) son provenzals.

## Referencias

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **As divisions administrativas d'Occitania** |  |

 |
| **En Espanya:**
A Val d'Arán en a provincia de Leida, Catalunya |
| **En Italia:**
A Guardia Piemontesa en Calabria ·
partis de Liguria amán d'a muga francesa ·
Vals Occitanas de Piemont |
| **En Francia:Rechions** :
Auvernia-Roine-Alpes ·
Centro-Val de Loira ·
Nueva Aquitania ·
Provenza-Alpes-Costa Azul ·
Occitania
**Departamentos** :
Alier (03) ·
Alpes d'Alta Provenza (04) ·
Altos Alpes (05) ·
Alpes Maritimos (06) ·
Ardescha (07) ·
Arièja (09) ·
Aude (11) ·
Avairon (12) ·
Bocas d'o Roine (13) ·
Cantal (15) ·
Charanta (16) ·
Char (18) ·
Corresa (19) ·
Cruesa (23) ·
Dordonya (24) ·
Droma (26) ·
Erau (34) ·
Gardon (30) ·
Alta Garona (31) ·
Gers (32) ·
Gironda (33) ·
Indre (36) ·
Isèra (38) ·
Landas (40) ·
Loira (42) ·
Alta Loira (43) ·
Losera (48) ·
Òlt (46) ·
Òlt y Garona (47) ·
Puèi Domat (63) ·
Pireneus Atlanticos (64) ·
Altos Pireneus (65) ·
Pireneus Orientals (66) ·
Tarn (81) ·
Tarn y Garona (82) ·
Var (83) ·
Vauclusa (84) ·
Viena (86) ·
Alta Viena (87)
**Antigas provincias** :
Biarn ·
Borbonés ·
Delfinato ·
Condau de Foix ·
Gascunya ·
Guyena ·
Lenguadoc ·
Lemosín ·
Condau de Niza ·
Auvernia ·
Provenza ·
Condau Venaicin |
| **Mónegue** |
# Jean-François Millet

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

| Jean-François Millet |
| --- |
|  O pintor francés Jean-François Millet en una fotografía de Nadar. |
| **Información personal** |
| Calendata de naixencia | 4 d'octubre de 1814 |
| Puesto de naixencia |  Gréville-Hague (A Manga, Normandía, Reino de Francia) |
| Calendata de muerte | 20 de chinero de 1875 |
| Puesto de muerte |  Barbizon (Sena y Marne, Isla de Francia) |
| Ocupación | Pintor |

**Jean-François Millet**, naixito de Gréville-Hague (A Manga, Normandía, Reino de Francia) o 4 d'octubre de 1814 y muerto en Barbizon (Sena y Marne, Isla de Francia) o 20 de chinero de 1875, estió un pintor francés, uno d'os establidors d'a dita *escuela de Barbizon*, muit conoixito por as suyas escenas campestres y campesinas. A suya obra tien influencias d'os pintors Théophile Langlois de Chèvreville y Paul Delaroche.

## Galería

*
*
*
*
*
*
*
*

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Jean-François Millet**.
# Boris Vian

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

| Boris Vian |
| --- |
|  |
| **Información personal** |
| Calendata de naixencia | 10 de marzo de 1920 |
| Puesto de naixencia |  Ville-d'Avray (Altos d'o Sena, Isla de Francia) |
| Calendata de muerte | 23 de chunio de 1959 |
| Puesto de muerte |  París (Isla de Francia) |
| Ocupación | Escritor, novelista, poeta, cantaire, compositor y musico |

**Boris Vian**, naixito de Ville-d'Avray (Altos d'o Sena, Isla de Francia) o 10 de marzo de 1920 y muerto en París (Isla de Francia) o 23 de chunio de 1959, estió un escritor, novelista, poeta, cantaire, compositor y musico francés.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Boris Vian**.
# Canas

|  |
| --- |
| **CanasCannes* |
| **Comuna de Francia** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| **Estau**  • País  • Rechión  • Departam.  • Districto  • Cantón |  Francia  Occitania Provenza-Alpes-Costa Azul Alpes Maritimos Grassa Capital de 2 cantons Canas-1 y 2 |
| **Población**  • **Total** |  74 350 hab. (2023) |
| **Alcalde** | David Lisnard |
| **Codigo postal** | 06400, 06150 |
| **Coordenadas** | 43°33’ 9’’N 7° 1’17’’E |
| Canas Canas en Francia |

**Canas** (en francés *Cannes*) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento d'os Alpes Maritimos, en a rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul. Fa parte d'o districto de Grassa y ye la capital de dos cantons d'ixe districto, os cantons de Canas-1 y Canas-2

Ye famosa por estar seu d'o Festival Internacional de Cine de Canas, que se celebra simultaniament con un atro festival cinematografico menos conoixiu, o Marché du Film de Canas.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Canas**.
# Altos de Francia

|  |
| --- |
| **Altos de FranciaHauts-de-France Heuts-d'Franche* |
| **Rechión de Francia** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bandera | Escudo |

 |
|  Mapa de situación en Francia |
| **Entidat**  • **Estau** | Rechión  Francia |
| **Capital**  | Lille  |
| **Departamentos** | Aisne Norte Oise Paso de Calais Somme |
| **Idioma oficial**  • **Atros idiomas** | Francés Picardo, flamenco y normando |
| **Superficie**  • **Total** |  31 813 km² |
| **Gubierno**  • **President** |  Xavier Bertrand |
| **Población**  • **Total** (2023) | Pos. 3 6 006 156 hab.  |
| **ISO 3166-2** | FR-HDF |

**Altos de Francia** (en picardo *Heuts-d'Franche*, en francés *Hauts-de-France*) ye una rechión de Francia formada por a fusión d'as antigas rechions de Norte-Paso de Calais y Picardía.

## Se veiga tamién

* Norte-Paso de Calais
* Picardía

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Altos de Francia**.

|  |  |
| --- | --- |
| **Rechions de Francia** |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Rechions** |
Altos de Francia | Auvernia-Roine-Alpes | Borgonya-Franco Condau | Bretanya | Centro-Val de Loira | Corcega | Gran Este | Isla de Francia | Nueva Aquitania | Normandía | Países d'a Loira | Provenza-Alpes-Costa Azul | Occitania |
| **Rechions d'Ultramar** | Guadalupe | Guayana Francesa | Martinica | Mayotte | Reunión |

 |