Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Zoolochía

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

**Zoolochía** (d'o griego *zoon* = animal y *logos* = estudio) ye a disciplina biolochica que s'encarga d'o estudio d'os animals.

## Brancas d'a zoolochía

* **Acarolochía**, o estudio cientifico d'os acaros: *caparras, etcetera.*
* **Antrozoolochía**, o estudio d'a interacción entre humans y animals.
* **Apiolochía**, o estudio cientifico d'as apellas.
* **Aracnolochía**, o estudio cientifico d'os aracnidos: *arainas, escurpions, etcetera.* (O d'os acaros en especifico ye dito acarolochía).
* **Criptozoolochía**, a rechirata d'animals a existencia d'os cuals ye hipotetica.
* **Entomolochía**, o estudio cientifico d'os insectos.
* **Etolochía**, o estudio cientifico d'o comportamiento animal.
* **Herpetolochía**, o estudio cientifico de reptils y anfibios.
* **Ictiolochía**, o estudio cientifico d'os peixes.
* **Mamalochía** (tamién **mastolochía** u **teriolochía**), o estudio d'os mamiferos.
* **Mirmecolochía**, o estudio cientifico d'as fornicas.
* **Neuroetolochía**, o estudio d'os mecanismos neuronals d'o comportamiento natural.
* **Ornitolochía**, o estudio cientifico d'os paixaros.
* **Paleozoolochía**, o estudio paleontolochico d'os fósils y restos d'animals.
* **Primatolochía**, o estudio cientifico d'os primates no humans.
* **Zetolochía**, o estudio cientifico d'os cetacios: *ballenas, delfins, etcetera.*

## Zoologos destacatos

* *Categoría principal:* Zoologos.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **a zoolochía**.
* (en) Libros de Zoolochía a o proyecto Gutenberg.
# Subspecie

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

Una **subspecie** ye un nivel intermeyo inmediatament dechós d'a categoría d'especie d'a clasificación clasica d'os sers vivos.

## Concepto

Enganyapastors de Yarrell, *Motacilla alba yarrellii*

Os dos enganyapastors masclos han estato descritos como dos subspecies diferents d'una mesma especie: *Motacilla alba*.
Enganyapastors griso, *Motacilla alba alba*
Adintro d'una **especie** data, una **subspecie** consiste en un grupo d'individuos que se troba aislatos (por razons cheograficas, ecolochicas, anatomicas u organolepticas) y evolucionando a part d'a especie de referencia, diverchendo cheneticament.

A lo cabo d'un tiempo este grupo d'individuos prene caracteristicas especificas que la diferencian d'a especie de referencia. Estos caracters pueden estar nuevos (aparición dimpués d'una mutación por eixemplo) y estar a fixación d'una caracteristica que ye variable en a especie de referencia.

## Referencias
# Micolochía

Camparol en un hortal palentino.
**Micolochía** (d'o griego *Micos* = Fongo y *Logos* = Estudio), ye a branca d'a Biolochía que estudeya os fongos. No pocas veces ye considerata, per viello costumbre, una especialidat d'a branca biolochica d'a botanica.

## Referencias

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Iste articlo ye un borrador. Enamplando-lo aduyarás a amillorar a Biquipedia.* |
# Botanica

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

A **Botanica** (d'o griego βοτάνη, *hierba*) ye a Ciencia que estudeya os vechetals. Tien dos brancas prencipals: botanica pura y botanica aplicada.

## Se veiga tamién

**Disciplinas botanicas y temas relacionatos:**
Citolochía vechetal, Ecolochía vechetal, Histolochía vechetal, Anatomía vechetal, Chenetica vechetal, Quimica organica, Sistematica vechetal, Clasificación d'os organismos vechetals, Fesiolochía vechetal, Morfolochía vechetal, Cheobotanica, Fitosociolochía, Dendrolochía, Flora, Vechetación.

**Chent y historia:**
Botanicos famosos, Historia d'a botanica

## Referencias

## Vinclos externos

* Licions Hipertextuals de botanica d'a Universidat d'Hamburgo.
* Glosario espanyol-anglés-latín de nombres de plantas.
* Glosario anglés-espanyol de botanica.
* (de) Botanik-Datenbank (alemán)
# Elephas maximus

|  Elephas maximus  |
| --- |
| Un elefant asiatico (*Elephas maximus*). |
| **Denominacions populars** |
| *elefant asiatico* |
| **Estau de conservación** |
|  En periglo (IUCN) |
| **Clasificación cientifica** |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Mammalia |
| Orden: | Proboscidea |
| Familia: | Elephantidae |
| Chenero: | *Elephas* |
| Especie: |  *E. maximus*  |
| **Descripción** |
|  Elephas maximus  Linnaeus, 1758 |
| **Distribución cheografica** |
| Distribución de l'elefant asiatico. |

L'**elefant asiatico** (nombre cientifico Elephas maximus (Linnaeus, 1758)) ye una especie de mamifero d'a orden d'os *Proboscidea* y familia *Elephantidae* que se troba en Asia.

## Subspecies

* *E. m. maximus*.
* *E. m. indicus*.
* *E. m. sumatranus*.

## Referencias

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre Elephas maximus.
* Wikispecies tiene un articlo sobre Elephas maximus.
# Simplesiomorfia

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

Comparativa de dos extremidaz devanteras, d'un peix sarcopterichio (A) y un tetrapodo (B) moderno. A estructura basica de uesos en a extremidaz ye una caracteristica plesiomorfica d'es dos grupos d'animals.
Una **simplesiomorfia** ye un caracter compartiu por dos taxons d'organismos emparentaus (plesiomorfia) cuan coincide con o caracter present en l'antipasau común de toz dos. Ixo ye, cuan o caracter representa l'estau ancestral.

Un eixemplo de simplesiomorfia ye a presentación de cinco didos en muitos vertebraus actuals, a cual cosa representa l'estau ancestral. En muitos grupos de vertebraus, as succesivas adaptacions evolutivas han reduciu o numero de didos, pero por eixemplo en i ha cinco en a mano humana y en a zarpa d'un fardacho.

En a disciplina Cladistica, no s'admite que por una simplesiomorfia se pueda describir un taxón de sers vivos, sino que s'ha de fer, obligatoriament, prendendo como base caracters que sían sinapomorfias. Por contra, belatras disciplinas como a taxonomía cheneral sí que admiten caracters simplesomorficos en a descripción d'os taxons, lo cual puede fer que i haiga taxons parafileticos.

## Se veiga tamién

* Apomorfia.
	+ Sinapomorfia.
* Diverchencia evolutiva.
* Homolochía (biolochía).
# Base de datos

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

OpenOffice.org Base: Sistema de chestión de bases de datos.
Administrador de MySQL
Una **base de datos** ye un conchunto de datos estructurato, organizato seguntes una estructura coderent y accesibles dende mas d'un programa u aplicación, de traza que cualsiquiera d'éls puet estar quitato d'o conchunto y actualizato, sin d'afectar ni a estructura d'o conchunto ni os atros datos.

O *software* especializato que chestiona istos datos se diz Sistema Chestor de Bases de Datos (en anglés, *DBMS*). Ta que un programa sía considerato un SChBD, ha de cumplir as propiedaz ACID (*Atomicity, Consistency, Isolation, Durability*).

Una base de datos puet seguir un modelo de datos. O mas común ye o modelo relacional de datos, encara que bi'n ha d'atros, como o modelo obchectual de datos. O lenguache mas conoixito ta o modelo relacional de datos ye o SQL.

Existen programas ditos programas cheneradors de datos, abreviato SChBD, que permiten alzar y posteriorment acceder a os datos de traza rapeda y estructurata. As propiedaz d'istos SChBD asinas como a suya utilización y administración, s'estudeyan aintro de l'ambito d'a informatica.

As aplicacions mas emplegatas son ta a chestión d'empresas y institucions publicas. Tamién son amplament utilizatas en o entorno cientifico con obchectos t'alzar información experimental.

Eixemplos de bases de datos son o catalogo de libros d'una biblioteca, o sistema de facturación d'una empresa u o sistema d'evaluación d'una institución escolar u simplament d'un mayestro.

Ta que sían útils os datos s'han de poder consultar, bien por pantalla y a traviés d'a suya impresión, obtener informes, u a traviés d'atros sistemas informaticos. Tamién ye menester que tienga un mantenimiento que actualice os datos y corricha as errors detectatas.

Encara que as bases de datos pueden contener muitos tipos de datos, beluns d'éls se troban protechitos por as leis de diversos países. Por eixemplo en Espanya, os datos personals se troban protechitos por a *Lei Organica de Protección de Datos de Carácter Personal* (LOPD).

## Se veiga tamién

* MySQL.
* Pilot-DB.
* PostgreSQL.
* Col·lex: base de datos ta usos didacticos d'o Departamento d'Educación d'a Cheneralidat de Catalunya.
* Sql Server: base de datos d'a empresa norteamericana Microsoft.
* Diccionario de datos.
* Intelichencia empresarial.
* Modelo de tabla.

## Vinclos externos

* (ca) Utilidat d'una base de datos relacional (BASAP)
* (ca) Qué ye y cómo ye una base de datos relacional (BASAP)
# Teoría de conchuntos

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

Diagrama de Venn que amuestra un conchunto WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 contenito en atro conchunto WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 y a suya diferencia WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 .
A **teoría de conchuntos** ye una división d'as Matematicas que estudia os conchuntos. O primer estudio formal sobre o tema fue realizato por o matematico alemán Georg Cantor, Gottlob Frege y Julius Wilhelm Richard Dedekind en o sieglo XIX y dimpués reformulata por Zermelo.

O concepto de conchunto ye intuitivo y poderba definir-se como una "colección d'obchectos"; asinas que, se puet parlar d'un conchunto de personas, ciudaz, gafas, lapicers u d'o conchunto d'obchectos que bi ha en un inte dencima d'una mesa. Un conchunto ye bien definito si se sape si un determinato elemento perteneixe u no a lo conchunto. O conchunto d'os boligrafos azuls ye bien definito, porque en veyer un boligrafo se puet saper si ye azul u no. O conchunto d'as personas altas no ye bien definito, ya que en veyer una persona, no siempre se puet decir si ye alta u no, u puet haber-ie distintas personas, que opinen si ixa persona ye alta u no'n ye. En o sieglo XIX, seguntes Frege, os elementos d'un conchunto se definiban nomás por una u atra propiedat. Actualment a teoría de conchuntos ye bien definita por o sistema ZFC. Manimenos, contina estando prou conoixita la definición que publicó Cantor:

Se entiende por **conchunto** a l'agrupación en un tot d'obchectos bien diferenciatos d'a nuestra intuición u a nuestra mente.
Georg Cantor
# Antropolochía

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

L'**Antropolochía** -d'o griego *anthropos* (hombre) y *logos* (conoiximiento)- ye a ciencia que s'adedica a l'estudio d'a humanidat (*Veyer:* hombre).
L'antropolochía s'adedica a l'estudio de toz os humanos, en todas as suyas dimensions. Un concepto basico de l'antropolochía ye o concepto de cultura y que a nuestra especie ha desarrollau una capacidat universal de concebir o mundo simbolicament, d'amostrar y aprender ixos simbolos socialment y de transformar o mundo (y a nusatros mesmos) con l'aduya d'ixos simbolos.

L'antropolochía se trestalla tradicionalment en cuatre brancas:

* Antropolochía fisica, que estudia o comportamiento d'os primates (primatolochía), a evolución humana y a chenetica; ista branca ye tamién conoixita como antropolochía biolochica.
* Antropolochía cultural, (tamién dita antropolochía social u antropolochía socio-cultural). As brancas estudiadas por os antropologos culturals incluyen os rez socials, o comportamiento social, o dreito, a politica, a ideolochía, a relichión, as creyencias, os patrons de producción y consumo, os intercambios, a socialización, o chenero y atras expresions d'a cultura.
* Antropolochía lingüistica, que estudia as variacions d'o lenguache a traviés d'o tiempo y o espacio, os emplegos socials d'o lenguache, y a relación entre a luenga y a cultura.
* Arqueolochía, que estudia os materials remanents d'as sociedatz humanas. A sobén se considera como una branca cientifica diferent de l'antropolochía.

## Referencias

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **l'Antropolochía**.
# Astrobiolochía

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

Imachen artistica de l'exoplaneta OGLE-2005-BLG-390Lb.
L' **astrobiolochía** (d'o griego *astron* = "estrela", *bios* = "vida" y *logos* = "ciencia"), tamién conoixida como que **exobiolochía** (d'o griego *exo* = "exterior") u **xenobiolochía** (d'o griego *xenos* = "forano"), ye un campo cientifico interdisciplinario que ye relacionau con ciencias tals como que l'astrofisica, a biolochía, a quimica, a cheolochía, a informatica u l'antropolochía. O suyo campo d'estudio ye amplo y se dedica prencipalment a investigar l'orichen d'a vida en a Tierra y a posibilidat que istos procesos s'haigan produciu en atros mundos. Ye considerada a sola disciplina cientifica que se dedica a la busca de vida extraterrestre, a diferencia d'a ufolochía que se considera una pseudosciencia.

## Vida en o sistema solar

Amás d'a Tierra, se creye que os cuatro candidatos mas prebables pa a vida en o Sistema Solar son a planeta Marte, a luna de Chupiter Europa y as lunas de Saturno Titán y Encelado.

## Se veiga tamién

* Vida en Marte.
* Vida en Europa.
* Vida en Titán.
* Vida en Encelado.

## Referencias
# Herpetolochía

A **Herpetolochía** (d'o griego ἑρετον "reptar" y λογος "estudio de") ye a branca d'a Ciencia d'a Zoolochía adedicata a o estudio cientifico d'os animals tetrapodos de sangre fría (reptils y anfibios), incluyindo-ie a suya taxonomía, ecolochía, comportamiento, fisiolochía, anatomía y paleontolochía. Os cientificos que treballan en iste campo son ditos "herpetologos".

Una sub-branca d'a Herpetolochía ye a Batracolochía, que ye a ciencia que estudia os anfibios.

## Se veiga tamién

* Batracofauna.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **a Herpetolochía**.
* Base de dadas de reptils.
* Estampetas d'anfibios y reptils con mapas de distribución.
* Pachina web de l'Asociación Herpetolochica Espanyola.
# Histolochía

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

 Histolochía (1950)
**Histolochía** (d'o griego *Histos* = Techido y *Logos* = Estudio ), ye a ciencia que s'encarga d'o estudio d'os teixitos y tipos celulars d'animals y plantas, y as relacions y interaccions entre os teixitos.

## Bibliografía

* (es) Tracy Storer, Robert Usinger: *Zoología general*. Ediciones omega, S.A. 1061
* (es) C.P.J.Hickman: *Principios Integrales De Zoologia - 10ª Ed*. McGraw-Hill. 1998.
* (es) Natividad Ferrer Marí, Miguel Gracia Vicente, Manuel Medina Martínez: *Bachillerato. Biología y Geología* Bruño, 2008.

## Referencias

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Iste articlo ye un borrador. Enamplando-lo aduyarás a amillorar a Biquipedia.* |
# Biolochía marina

A **biolochía marina** ye a branca d'a biolochía que estudia os sers vivos d'a mar y las suyas relacions.

Ye un campo muit amplo y abraca o estudio tanto de zoolochía de vertebraus y invertebraus marins como los estudios sobre as algas y microorganismos y a suya relación con o suyo entorno.

Estos estudios conforman a ecolochía d'a mar asinas como tamién a oceanografía y cheolochía marinas. En ecolochía marina s'estudian especialment os rez troficos que s'interconnectan entre éls y o ecosistema. Esta branca biolochica s'ocupa d'o deterioro d'o medio, a determinar a millor traza de cuidar l'oceano y los suyos habitants.

## Se veiga tamién

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **la biolochía marina**.
# Microbiolochía

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

A **microbiolochía** (d'o griego *Micron* = chicolón, *Bios* = vida, y *Logos* = estudio, devoción) ye a disciplina d'a Biolochía que s'encarga d'o estudio d'os microorganismos, enteniendo microorganismos como os sers vivos unicelulars, incluyindo-ie os fongos (levaduras), bacterias, *archaea* y protozoos.

Fablar d'os oríchens d'ista ciencia ye fablar d'a invención d'o microscopio. L'aparello que fa possibles as observacions d'os microorganismos dende a segunda cincuantena d'o sieglo XVII.

En 1664, o naturalista anglés Robert Hooke va fer a que ye considerata a primera observación microscopica d'os cuerpos fructiferos d'a floridura, con un primitivo microscopio feito de lents concavas consecutivas adintro d'un cilindro de metal.

Dimpués d'ista calendata, bellos naturalistas van fer as suyas observacions con millors aparellos por cada vegada. Ye un eixemplo o neerlandés Van Leeuwenhoek. Comparaus con os actuals, o microscopio emplegau por Leeuwenhoek yera muit primitivo y simple, pero as publicacions que va fer en as cartas escritas a la *Royal Society* de Londres, que van estar publicadas en o 1684 en anglés, demuestran a suya habilidat ta debuixar codas que él consideró "chicolons animáculos" (actualment ye acceptau que os sers vivos que va veyer Leuweenhoek no van estar atra cosa que bacilos). Ista ye a primera representación conoixida de microorganismos en a historia.
# Patolochía

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

O microscopio optico ye la ferramienta mas important d'o patologo.
A **patolochía** (d'o griego antigo πάθος (pathos) "sufrienza", y λογία (lochia) "estudio") ye la branca d'a medicina y la biolochía encargada de l'estudio d'as malotías. De forma mas especifica, ista disciplina s'encarga de l'estudio d'os cambios estructurals bioquimicos y funcionals que subchacen a la malotía en celulas, teixius y organos. A patolochía fa servir ferramientas moleculars, microbiolochicas, immunolochicas y morfolochicas pa tractar d'explicar a etiolochía y manifestacions clinicas (sinyal y simptoma) que presentan os pacients, a lo mesmo tiempo que proposa bases racionals pa lo tractamiento y profilaxi. Gosa considerar-se como lo vinclo entre as ciencias basicas y as ciencias clinicas.

Per convención, a patolochía gosa trestallar-se pa lo suyo estudio en dos grans brancas: a patolochía cheneral, que s'ocupa d'as reaccions d'as celulas y teixius frent a estimulos anormals y defectos cheneticos; y la patolochía sistemica, que analisa as alteracions d'organos y teixius especializaus.

## Bibliografía

* (de) W. Böcker, Helmut Denk, Philipp Ulrich Heitz: *Pathologie. Mit 164 Tabellen*. Elsevier, Urban und Fischer, München/Jena 2004, ISBN 3-437-42381-9.
* (en) Robbins & Cotran *Pathologic Basis of Disease*. Kumar, Fausto, Abbas. Seventh Edition (2004) ISBN 0-7216-0187-1.

## Referencias
# Biolochía sintetica

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

A **biolochía sintetica** se define como a sintesi de biomoleculas u incheniería de sistemas biolochicos con funcions nuevas que no se troban en a naturaleza. Se tracta d'una disciplina que, a diferencia d'atras, no se basa en o estudio d'a biolochía d'os sers vivos, sino que tien como obchectivo o disenyo de sistemas biolochicos que no existen en a naturaleza. A biolochía sintetica busca a creyación de nuevos organismos programables, ye dicir, a creyación de microorganismos a la carta que se comporten como chicoz ordinadors.

## Fotografía bacteriana

A fotografía bacteriana ye un eixemplo de biolochía sintetica a chicota escala que usa celulas d'*Escherichia coli* modificadas cheneticament.

## Enerchía

A producción de bioenerchía por meyo de microorganismos sinteticos se troba en as suyas primeras etapas de desarrollo. Se tracta d'una aplicación realista que ta o suyo desarrollo ameneste d'una mayor evolución en as tecnolochías en el cual se basa. En primer puesto, ye necesario identificar o numero de chens minimos y indispensables ta a vida, ta posteriorment redisenyar rutas metabolicas novedosas encaminadas a la producción d'enerchía.

Existen tres campos d'investigación prencipals por lo que fa a producción de bioenerchía por meyo de Biolochía Sintetica, a producción de hidrocheno u etanol, a conversión eficient de residuos en enerchía y a conversión d'enerchía solar en hidrocheno.

## Nuevos biomateriales

Os biomaterials son materials farmacolochicament inertes, utilizaus ta estar incorporaus u implantaus dentro d'un sistema vivo ta reemplazar u restaurar bella función remanindo en contacto permanent u intermitent con fluidos corporals.
Será posible disenyar u modificar celulas y microorganismos ta que sían capaces de sintetizar polipeptidos constituius por aminoacidos no naturals que poseigan propiedaz interesants. Entre as nuevas propiedaz se trobarían a capacidat de entrecruzamiento u a reconoixencia de moleculas (util ta a unión de materials entre él).

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Iste articlo ye un borrador. Enamplando-lo aduyarás a amillorar a Biquipedia.* |
# Nuez (fruito)

*Iste articlo ye sobre os fruitos secos indeiscents. Ta atros usos se veiga nuez.*
Una castanya.
En Botanica, una **nuez** u **nuga** (d'o latín *< nuce*) se considera un fruito seco indeiscent (que no s'ubre cuan ye maturo) monospermo (compuesto por una unica simient en l'interior) y con un pericarpo duro. A mayoría derivan de pistilos con ovario infero (situato por debaixo d'o receptaclo floral) con parete endurita.

Bi n'ha eixemplos en a orden d'as Fagales, por eixemplo:

* Abillanas.
* Castanyas.
* Glans y bellotas.

Atamas d'o que pueda pareixer, o fruito d'a noguera no se considera botanicament una nuez, se considera una drupa porque solo tien endurito o endocarpo y lo mesoparpo ye carnoso.

## Notas

## Referencias

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **a nuez**.