Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 8 d'aviento

|  |
| --- |
| Nov - **Aviento** - Chi |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |
| Calandario d'escaicimientos |

## Escaicimientos

### Aragón

### Atros países

* 1854 - a bula *Ineffabilis Deus* d'o Papa Pío IX estableix o dogma catolico d'a Purisma Concepción.
* 1863 - establimento d'a *Football Association* y creyación d'as reglas d'o fútbol.

## Naixencias

### Aragón

### Atros países

* 1668 - naixencia en Rucandio (Cantabria) lo clerigo y arcebispe espanyol Tomás Crespo de Agüero (†1742).
* 1815 - naixencia en Breslau (Reino de Prusia, hue Wrocław, Polonia) d'o pintor alemán Adolph von Menzel (m. 1905).
* 1861 - naixencia en Banyuls de la Marenda (Rosellón, Catalunya d'o Norte) d'o escultor y pintor catalán Aristides Maillol (†1944).
* 1864 - naixencia en Fère-en-Tardenois (Aisne, Segundo Imperio Francés) d'a escultora francesa Camille Claudel (n.1943).
* 1865 - naixencia en Hämeenlinna (Finlandia d'o Sud) d'o compositor finlandés Jean Sibelius.
* 1899 - naixencia en Vancouver (Columbia Britanica, Canadá) de l'actor canadiense John Qualen (†1987).
* 1922 - naixencia en Berlín (Republica de Weimar) d'o pintor chermano-britanico Lucian Freud (†2011).
* 1937 - naixencia en Pont-y-pŵl (Galas) d'o chugador de rugby galés Malcolm Price (†2024).
* 1966 - naixencia en Dublin (Irlanda) d'a cantaire irlandesa Sinéad O'Connor (†2023).

## Defuncions

### Aragón

### Atros países

* 1495 - muere en Mezina (Reino de Sicilia) o rei Alifonso II de Nápols (n.1448).
* 1550 - muere en Roma l'escritor, poeta y filosofo italiano Gian Giorgio Trissino.
* 1980 - muere asasinau en Nueva York (Nueva York, Estaus Unius) o musico, compositor y cantaire britanico John Lennon, que estió miembro de *The Beatles*.
* 1994 - muere en Nueva York (Nueva York, Estaus Unius) o compositor, cantaire y musico brasilero Antônio Carlos Jobim (n.1927).
* 2023
	+ - muere en Lloret de Mar (Selva, Catalunya) l'actriz catalana Itziar Castro (n.1977).
	+ - muere en Los Angeles (California) l'actor estausunidense Ryan O'Neal (n.1941).

## Referencias

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **l'8 d'aviento**.
# Martin Scorsese

| Martin Scorsese  |
| --- |
|  O director, guionista y productor estausunidense Martin Scorsese, en una imachen de 2007. |
| **Información personal** |
| Nombre real | Martin Charles Scorsese |
| Calendata naiximiento: | 17 de noviembre de 1942 |
| Puesto naiximiento: |  Nueva York (Nueva York, Estaus Unius) |
| Ocupación: | Director cinematografico, guionista y productor cinematografico |
| Conchuche: | Laraine Marie Brennan (1965–1971; esvurcio) Julia Cameron (1976–1977; esvurcio) Isabella Rossellini (1979–1982; esvurcio) Barbara De Fina (1985–1991; esvurcio) Helen Morris (1999–present) |

**Martin Charles Scorsese**, naixiu de Nueva York (Nueva York, Estaus Unius) o 17 de noviembre de 1942, ye un destacau director cinematografico, guionista y productor cinematografico estausunidense, fillo d'os actors Charles Scorsese y Catherine Scorsese. Activo en o cine estausunidense dende meyaus d'os anyos 1960, ha recibuo cuantos premios mientres a suya carrera cinematografica.

D'entre a suya ampla filmografía, cal destacar-ne bellas cintas, como *Alice Doesn't Live Here Anymore* (1974, con Ellen Burstyn, Alfred Lutter, Kris Kristofferson, Billy Green Bush, Diane Ladd, Lelia Goldoni, Lane Bradbury, Vic Tayback, Jodie Foster y Harvey Keitel), *Taxi Driver* (1976, con Robert De Niro, Jodie Foster, Albert Brooks, Harvey Keitel, Leonard Harris, Peter Boyle y Cybill Shepherd), *Raging Bull* (1980, con Robert De Niro, Cathy Moriarty y Joe Pesci), *The Color of Money* (1986, con Paul Newman, Tom Cruise y Mary Elizabeth Mastrantonio), *The Last Temptation of Christ* (1988, con Willem Dafoe, Harvey Keitel, Barbara Hershey, Harry Dean Stanton yDavid Bowie), *Goodfellas* (1990, con Ray Liotta, Robert De Niro, Joe Pesci, Lorraine Bracco y Paul Sorvino), *Gangs of New York* (2002, con Leonardo DiCaprio, Daniel Day-Lewis y Cameron Diaz), *The Aviator* (2004, con Leonardo DiCaprio, Cate Blanchett, Alan Alda, Alec Baldwin, Kate Beckinsale, John C. Reilly, Gwen Stefani, Jude Law y Willem Dafoe), *Hugo* (2011, con Asa Butterfield, Ben Kingsley, Chloë Grace Moretz, Sacha Baron Cohen, Helen McCrory, Richard Griffiths, Frances de la Tour, Ray Winstone, Emily Mortimer, Jude Law y Christopher Lee).

## Se veiga tamién

* Cintas con guión de Martin Scorsese.
* Cintas dirichidas por Martin Scorsese.
* Cintas producidas por Martin Scorsese.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Martin Scorsese**.
* (en) *Martin Scorsese* en Internet Movie Database.
* (en) *Martin Scorsese* en Turner Classic Movies.

|  |
| --- |
|  **Premios Princesa d'Asturias**  |
| Predecesor: **William Kentridge** | **Premio Princesa d'Asturias d'as Artes** 2018 | Succesor: **Peter Brook** |
# Escritor

O escritor Anton Chekhov.
Un **escritor** (u **escritora**, si ye una muller) ye una persona que ha feito d'a escritura o suyo medio de vida y en fa uso ta espardir as suyas ideyas propias u tamién las d'atros. A sobén o escritor escribe libros, pero tamién ye qui escribe d'atros tipos de textos.

O escritor puet escribir novelas, poemas, asayos, dramas, prosa en cheneral u cualsiquier atro tipo de chenero literario, incluyindo-ie o periodismo.

## Se veiga tamién

* Dramaturgo.
* Escritura.
* Literatura.
* Poesía.
* Poeta.
* Teatro.
* Asayo.
* Periodismo.

## Referencias

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **los escritors**.
# Harry Potter

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

Harry Potter.
**Harry Potter** ye una serie de siet novelas de fantesía escritas por a escritora britanica J. K. Rowling. As novelas narran a vida d'un choven mago clamau *Harry Potter*, y os suyos amigos Hermione Granger y Ron Weasley, toz os quals son estudiants d'o *Colechio Hogwarts de Machia y Fetillería*. A historia prencipal se refiere a la luita d'Harry contra *Lord Voldemort*, un mago fosco que tien a intención de tornar-se immortal, derrocar a o cuerpo gobernaire de magos conoixiu como que o *Ministerio de Machia* y subchugar a toz os magos y *muggles* (personas no machicas).

Dende o lanzamiento d'a primera novela, Harry Potter y a piedra filosofal, o 26 de chunio de 1997, os libros han obteniu una immensa popularidat, emponderamientos d'a critica y l'exito comercial en toz. Han atraito a una amplia audiencia de adultos, asinas como a lectors mas chóvens, y a ormino se consideran piedras angulars d'a literatura moderna para chóvens adultos. Dica febrero de 2018, os libros han vendiu mas de 500 millons de copias en toz, o que los converte en a serie de libros mas vendida d'a historia, y s'han traduciu a uitanta idiomas.

Os siet libros orichinals estioron adaptaus en una serie de cintas homonimas de ueito partes por Warner Bros. Pictures, que ye a tercera serie de cintas mas taquillera de toz os tiempos dica febrero de 2020. En 2016, s'estimó a valor total d'a franquizia d'Harry Potter en 25 mil millons de dolars, fendo d'Harry Potter una d'as franquizias de meyos de mayor recaudación de toz os tiempos.

## Novelas

* 1997: *Harry Potter and the Philosopher's Stone* (*Harry Potter y a piedra filosofal*).
* 1998: *Harry Potter and the Chamber of Secrets* (*Harry Potter y a cambra secreta*).
* 1999: *Harry Potter and the Prisoner of Azkaba* (*Harry Potter y o preso d'Azkaban*).
* 2000: *Harry Potter and the Goblet of Fire* (*Harry Potter y o cáliz de fuego*).
* 2003: *Harry Potter and the Order of the Phoenix* (*Harry Potter y l'orden d'o Fénix*).
* 2005: *Harry Potter and the Half-Blood Prince* (*Harry Potter y o misterio d'o prencipe*).
* 2007: *Harry Potter and the Deathly Hallows* (*Harry Potter y as reliquias d'a Muerte*).

## Cintas

* 2001: *Harry Potter and the Philosopher's Stone*.
* 2002: *Harry Potter y a cambra secreta*.
* 2004: *Harry Potter y o preso d'Azkaban*.
* 2005: *Harry Potter y o cáliz de fuego*.
* 2007: *Harry Potter y l'orden d'o Fénix*.
* 2009: *Harry Potter y o misterio d'o prenzipe*.
* 2010: *Harry Potter y as reliquias d'a Muerte: parti 1*.
* 2011: *Harry Potter y as reliquias d'a Muerte: parti 2*.

## Vinclos externos

* (en) Pachina web oficial

## Referencias
# Caminomorisco

|  |
| --- |
| **Caminomorisco** |
| Municipio d'Espanya |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| **Entidat**  • Estau  • Comunidat  • Provincia | Municipio  Espanya Extremadura Caceres |
| **Superficie** | 147,06 km² |
| **Población**  • **Total** |  1097 hab. (2025) |
| **Altaria**  • Meyana |  491 m. |
| **Alcalde** | Gervasio Martin Gomez |
| **Codigo postal** | 10620 |
| **Coordenadas** | 40°19’35’’N 6°17’26’’U |
| Caminomorisco Caminomorisco en Extremadura |
| Web oficial |

**Caminomorisco** ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Extremadura que se troba en a provincia de Cáceres. A suya población ye de 1.155 habitants (2019), en una superficie de 147,06 km² y una densidat de población de 8 hab/km².

## Referencias
# Marchagaz

|  |
| --- |
| **Marchagaz** |
| Municipio d'Espanya |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| **Entidat**  • Estau  • Comunidat  • Provincia | Municipio  Espanya Extremadura Caceres |
| **Superficie** | 9,47 km² |
| **Población**  • **Total** |  231 hab. (2025) |
| **Altaria**  • Meyana |  514 m. |
| **Alcalde** | Antonio Sánchez Mohedano |
| **Codigo postal** | 10662 |
| **Coordenadas** | 40°16’ 4’’N 6°16’28’’U |
| Marchagaz Marchagaz en Extremadura |

**Marchagaz** ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Extremadura que se troba en a provincia de Cáceres. A suya población ye de 243 habitants (2019), en una superficie de 9,47 km² y una densidat de población de 26 hab/km².

## Referencias
# Segura de Toro

|  |
| --- |
| **Segura de Toro** |
| Municipio d'Espanya |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
|  |
| **Entidat**  • Estau  • Comunidat  • Provincia | Municipio  Espanya Extremadura Caceres |
| **Superficie** | 14,73 km² |
| **Población**  • **Total** |  190 hab. (2025) |
| **Altaria**  • Meyana |  636 m. |
| **Alcalde** | Emiliano Corredor Pajaro |
| **Codigo postal** | 10739 |
| **Coordenadas** | 40°13’24’’N 5°56’52’’U |
| Segura de Toro Segura de Toro en Extremadura |
| Web oficial |

**Segura de Toro** ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Extremadura que se troba en a provincia de Cáceres. A suya población ye de 177 habitants (2019), en una superficie de 14,73 km² y una densidat de población de 12 hab/km².

## Referencias
# Historia

A **Historia** ye una disciplina cientifica que tien como obchecto l'estudio d'o pasau d'a humanidat, basando-se en testimonios materials. Tamién se diz Historia a lo relato de feitos pasaus que se consideran dignos de remerar por una sociedat determinada. A persona que fa d'o estudio d'a Historia la suya actividat profesional se diz historiador.

A Historia como ciencia naixió con l'aparición d'a escritura, la cual cosa permitió la continidat d'os relatos por dencima de l'antiga tradición oral. Por ixo, l'escritura marca la buega entre as ciencias d'a Historia y d'a Prehistoria, periodo en o cual no existen testimonios escritos, y se gosa clamar tamién Historia a lo periodo que abraca dende l'aparición d'a escritura dica l'actualidat.

## Etimolochía

A palabra en aragonés *historia* provién d'a palabra latina *historia*, que significa "narrativa, relato", y que provién d'o griego antigo ἱστορία *historía*, que significa "l'aprendizache u conoiximiento por investigación, historia, rechistros u narrativa", d'o verbo ἱστορεῖν *historeîn* "investigar", y iste derivau de ἵστωρ *hístōr* "sabio", "testigo" u "chuez".

## Disciplinas auxiliars d'a historia

Son ixos campos d'estudio que ofreixen fuents de datos a o historiador.

* Arqueolochía.
* Chenealochía.
* Diplomatica.
* Epigrafía.
* Heraldica.
* Numismatica.
* Paleografía.
* Sichilografía.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **la Historia**.
# Wikipedia

| Wikipedia |
| --- |
|  |
|  Portalada de Biquipedia, a versión en aragonés de Wikipedia |
| **Información cheneral** |
| URL | www.wikipedia.org |
| Eslogan | *A enciclopedia libre* |
| Comercial | No |
| Tipo de pachina | Enciclopedia |
| Rechistro | Opcional |
| Idioma | Multilingüe |
| Propietario | Wikimedia |
| Creyador | Jimmy Wales, Larry Sanger |

**Wikipedia** ye una enciclopedia de conteniu libre basada en a tecnolochía wiki, que permite a edición d'os suyos contenius por cualsiquier usuario dende un navegador web. L'adchectivo *libre* se refiere tanto a lo suyo emplego como a la suya edición. Wikipedia ye multilingüe y ye desarrollada en forma colaborativa por decenas de mils de voluntarios arredol d'o mundo y en os suyos respectives idiomas. Wikipedia ye mantenida y administrada por a fundación sin fins de lucro Wikimedia.

Wikipedia prencipió como un prochecto en anglés o 15 de chinero de 2001. Dimpués prencipioron a surtir prochectos paralels en atros idiomas. En chinero de 2008, Wikipedia contiene en a suya versión en anglés mas de dos millons d'articlos enciclopedicos y mas de 9.500.000 d'articlos en atros idiomas.

A Wikipedia en aragonés existe dende o 21 de chulio de 2004 y tien actualment 76 463 articlos.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Biquipedia**.
# America Latina

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

Mapa d'America Latina.
**America Latina** u **Latinamerica** (distinga-se de **Hispanoamerica** y **Iberoamerica**) ye o conchunto de países d'America que estioron antigas colonias de países d'Europa a on se charran as luengas romances, actuals Espanya, Portugal u Francia, ye decir castellano, portugués u francés. O chentilicio que d'ordinario s'emplega ye *latinamericán*.

Eixemplo antiparti ye a Canadá de parla francesa que a sobén no ye replecada en ista denominación, encara que a vegadas os mesmos habitants de Quebec se sienten replecaus en este termin.

## Veyer tamién

* America.
* Hispanoamerica.
* Iberoamerica.
* Caribe.
* Carta Democratica Interamericana.
* Unión Latina.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **America Latina**.
# Houston

|  |
| --- |
| **Houston** |
| **Localidat d'Estaus Unius** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  Composición con imáchens de Houston. |
| **País**  • Estato  • Condau |  Estaus Unius Texas Condau de Harris Condau de Montgomery Condau de Fort Bend (capital) |
| **Superficie** | 1.558,40 km² |
| **Población**  • **Total**  • **Densidat** |  2.303.482 hab. (2020) 1.414 hab/km² |
| **Altaria**  • Meyana |  13 m. |
| **Coordenadas** | 29°45’46’’N95°22’59’’U |
| Houston Houston en Texas |
| Houston Houston en Estaus Unius |
| Web oficial |

**Houston** (pronunciau en anglés [/ˈhjuːstən/]) ye una ciudat d'os Estaus Unius situada en o estau de Texas, d'a on ye a primera mayor ciudat por o suyo numero d'habitants. Fa parte d'o condau de Condau de Harris, Condau de Montgomery y de Condau de Fort Bend, estando-ne a suya capital.

A suya población ye de 2.303.482 habitants (2016) en una superficie de 1.558,40 km², con una densidat de población de 1.414 hab/km².

## Cheografía

A localidat de Houston se troba situada a 13 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Houston**.
* (en) Pachina web oficial municipal de Houston.
# Springfield (Illinois)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

*Iste articlo ye sobre una ciudat estausunidense en o estato d'Illinois. Ta atros usos, se veiga **Springfield (desambigación).

|  |
| --- |
| **Springfield** |
| **Localidat d'Estaus Unius** |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
|  O Capitolio d'Illinois en Springfield. |
| **País**  • Estato  • Condau |  Estaus Unius Illinois (capital) Sangamon (capital) |
| **Superficie** | 156,00 km² |
| **Población**  • **Total**  • **Densidat** |  116.250 hab. (2020) 797,00 hab/km² |
| **Altaria**  • Meyana |  182 m. |
| **Río** | Río Sangamon |
| **Coordenadas** | 39°47’51’’N89°38’42’’U |
| Springfield Springfield en Illinois |
| Springfield Springfield en Estaus Unius |
| Web oficial |

**Springfield** ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato d'Illinois, d'an ye a capital estatal. Fa parte d'o condau de Sangamon, d'an tamién en ye a capital.

A suya población ye de 116.250 habitants (2010) en una superficie de 156,00 km², con una densidat de población de 797,00 hab/km².

## Cheografía

A localidat de Springfield se troba situata a 182 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, a o canto d'o río Sangamon.

## Vinclos externos

* Se veigan as imáchens de Commons sobre **Springfield**.
* (en) Pachina web oficial municipal de Springfield
# Población humana

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

*Iste articlo ye sobre a **población humana**. Ta atros usos se veiga población.*
Mapa de países y a suya población
A **población humana** ye en Sociolochía o grupo de personas que viven en un aria cheografica. Iste numero de personas se determina a sobén por un censo.

A Demografía ye o estudio estadistico d'as poblacions humanas. Aspectos diferents d'o comportamiento humán en as poblacions se estudian en Sociolochía, Economía, y Cheografía, en especial, en a cheografía d'a población. O estudio de poblacions a sobén ye gubernato por as leis d'a probabilidat, y as conclusions d'os estudios pueden no poder aplicar-se a bel individuo.

## Vinclos externos

* (en) Información d'a población humana mundial.
# Esporte

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

O fútbol ye un d'os esportes mas populars d'o mundo.
Escalada.
L'**esporte** u **esport** ye una actividat fisica en que se siguen un conchunto de reglas u de costumbres, y que se fa a ormino con un afán competitivo. En cheneral, o termin fa referencia a actividaz an que a capacidat fisica d'o esportista determina de manera unica u prencipal o resultau (ganar u perder). Manimenos, tamién se fa servir ta referir-se a actividaz an que atras capacidaz externas como a calidat de l'equipamiento u l'agudeza mental, no ligatas dreitament a o fisico d'o esportista, son factors decisivos. Ixe ye o caso, por eixemplo, d'os esportes mentals u os esportes de motor. Os esportes son una entretenedera ta qui los practica y tamién ta qui los veye, u puedes estar un treballo ta vivir d'ixo (esporte profesional), como ye o caso d'os futbolers profesionals.

Anque os termins esporte y actividat fisica gosan trafucar-sen, a diferencia ye en que o primero implica un caracter competitivo que no cal en o segundo.

## Clasificación d'os esportes

* *Categoría principal:* Esporte.

Os esportes pueden estar clasificatos de muitas formas. Beluns d'os mes basicos destinguen os esportes individuals y os esportes d'equipo, seguntes os accesorios ta practicarlos (de pilota, de raqueta, de luita, de patins, etc.), un atra forma ye o sitio a on es practican (de nieu, d'interior, a l'aire libre, etc.).

Tamién pueden estar clasificatos seguntes a dedicación d'os practicants (profesionals o amaters), o d'os espectadors (esportes minoritaris i esportes de masas).

Atra clasificación muito estendillata ye seguntes a suya relacion con os Chuegos Olimpicos pudiendo estar esportes olimpicos, esportes olimpicos d´hibierno, esportes olimpicos de verano, antigos esportes olimpicos y no olimpicos.

## Bibliografía

* Franco, Antonio. *Deporte y sociedad*, Barcelona, 1973, Salvat Editores. ISBN 84-345-7436-5.

## Veyer tamién

* Lista de chuegos y esportes tradicionals aragoneses.
* Esportes tradicionals aragoneses.
* Esportes d'hibierno.

## Referencias

## Vinclos externos

* (es) Pachina web d'o Departament d'Educación, Cultura y Esporte d'Aragón.
# 1860

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

|  |
| --- |
| **Anyos:** 1857 1858 1859 - **1860** - 1861 1862 1863 |
| **Decenios:** Anyos 1850 - **Anyos 1860** - Anyos 1870 |
| **Sieglos:** Sieglo XVIII - **Sieglo XIX** - Sieglo XX |

## Escaicimientos

### Aragón

### Atros países

* 1 de chinero - abolición de la esclavitut en Indonesia.
* 7 de setiembre - Giuseppe Garibaldi conquere Nápols y se proclama *Dictador d'as Dos Sicilias*.
* 18 de setiembre - en a batalla de Castelfidardo, en las Marcas, as tropas d'o Reino de Cerdenya mandatas por Enrico Cialdini redotan a las tropas d'os Estaus Pontificios mandatas por Christophe Louis Léon Juchault de Lamoricière, ubrindo asinas camín a la Unificación d'Italia.
* 24 d'aviento - Carolina d'o Sud albandona os Estaus Unius, en no acceptar un president como Abraham Lincoln, contrario a la esclavitut.

## Naixencias

### Aragón

### Atros países

#### Chinero

* 29 de chinero - naixencia en Taganrog (Imperio Ruso) d'o escritor (novelista y dramaturgo) ruso Anton Chekhov.

#### Abril

* 13 d'abril - naixencia en Oostende (Flandres) d'o pintor belga James Ensor (†1949).
* 29 d'abril - naixencia en Elmwood (Illinois) d'o escultor estausunidense Lorado Taft (†1936).

#### Mayo

* 2 de mayo - naixencia en Budapest (Imperio Austriaco, hue Hongría) d'o periodista y escritor chudieu hongaro Theodor Herzl (†1904).
* 3 de mayo - naixencia en Ancona (Estaus Pontificios, hue provincia d'Ancona, Marcas, Italia) d'o matematico y fisico italiano Vito Volterra (†1940).
* 9 de mayo - naixencia en Kirriemuir (Escocia) d'o escritor y dramaturgo escocés J. M. Barrie (†1937).
* 20 de mayo - naixencia en Múnich (Reino de Bavera) d'o quimico alemán Eduard Buchner, Premio Nobel de Quimica en 1907 (†1917).

#### Chulio

* 7 de chulio - naixencia en Kaliště, Bohemia, Imperio Austrohongaro (hue en a Republica Checa) d'o compositor y director d'orquesta checo Gustav Mahler (†1911).
* 16 de chulio - naixencia en Randers (Chutlandia Central) d'o lingüista danés Otto Jespersen.

#### Agosto

* 20 d'agosto - naixencia en Bar-le-Duc (Mosa, Lorena) d'o politico francés Raymond Poincaré, que estió president de Francia (†1934).

#### Octubre

* 28 d'octubre - naixencia en Migake d'o chaponés Jigorō Kanō, uno d'os establidors d'o judo (†1938).

#### Aviento

* 31 d'aviento - naixencia en Asunción d'o escritor y quimico paraguayo Ovidio Rebaudi.

## Defuncions

### Aragón

### Atros países

* 21 de setiembre - muere en Frankfurt d'o Main (Hesse) o filosofo alemán Arthur Schopenhauer (n.1788).
* 30 de setiembre - muere en Puntarenas o politico costarricense Juan Rafael Mora Porras, president de Costa Rica en 1849-1859 (n.1814).

## Se veiga tamién

* Muertes en 1860.
* Naixitos en 1860.