# Familia (biolochía)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la *Ortografía de l'aragonés* de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |

*Este articlo trata sobre a **familia** como taxón biolochico, ta altros emplegos d'o termin, se veiga **familia (desambigación)**.*
Contimparación de cualques especies en a **familiaCanidae*.
En **biolochía**, a **familia** ye una unidat de sistematica y una categoría taxonomica fincada d'entre l'orden y lo chenero, u d'entre la *superfamilia* y la *subfamilia*, caso que en i hese.

Igual que pasa con altros nivels (categorías) d'a taxonomía d'os sers vivos, y per enchaque d'a gran deficultat a la ora de clasificar determinadas especies, diversas *familias* pueden estar mesas adintro d'una mesma *superfamilia* y mesmo as especies adintro d'una mesma familia pueden estar mesas en *subfamilias*.

A familia ye la categoría taxonomica mes important dezaga d'o chenero y d'a especie. Os detalles exactos d'a suya nomenclatura penden d'os "códigos de nomenclatura" que sigan en vigor cuan se faiga la clasificación.

## Nomenclatura

O nombre d'una familia ye feito d'un radical y una desinencia. Ta nombrar un taxón familiar, cal que lo radical emplegado siga en correspondencia con o nombre d'o chenero tipo d'ixa familia, no pas l'uno de mes gran representatividat (mes gran numbro d'especies u popularidat d'o nombre). Ta la desinencia, puet fer-se asinas:

* En a botanica, a desinencia latina d'a familia ye *-aceae*, que en l'aragonés habría d'estar *-acias* (per eixemplo *Asteraceae* = Asteracias). As solas excepcions son as familias en as que l'emplego d'o nombre latín siga ya tradicional.
* En zoolochía, a desinencia latina d'una familia ye *-idae*, que en aragonés fa *-idos* (per eixemplo *Felidae* = Felidos).

## Historia d'o concepto

*Familia* ye una palabra latina (en plural «*familiae*») d'on que se prene ta l'uso suyo en a nomenclatura cientifica d'os organismos.

O concepto de familia como categoría taxonomica ye un invento relativament recient. En a botanica, o termin familia fue creyato per o botanico francés Pierre Magnol en o suyo *Prodromus historiae generalis plantarum, in quo familiae plantarum per tabulas disponutur*, d'o 1689. En ell, o naturalista nombra como familias (*familiae*) 76 grupos de plantas que heba reconoixito en as tablas. O concepto de categoría en ixes tiempos yera encara en os suyos prencipios, asinas o prefacio d'o mesmo *Prodromus* diz que s'han d'achuntar as suyas familias en cheneros que fuesen mes grans. D'ixa traza, a concepción orichinal d'o termin yera prou luent de l'actual.

Carl von Linné emplegó la palabra "familia" en a suya *Philosophia botanica* d'o 1751 ta referir-se en os grupos mes grans de plantas: árbols, plantas, felegueras... Éll emplegó lo termin estrictament en a sección morfolochica d'a suya obra, descutindo os organos vechetals. Asinas, dende Michael Adanson (*Familles naturelles des plantes*) dica rematar o sieglo XIX, a palabra francesa «*famille*» (familia) s'emplegó como equivalent d'a palabra latina «*ordo*» (orden). Cal adbertir que «*ordo*» en ixes tiempos s'emplegaba d'a mesma traza que se fa huei con as familias.

Ta la zoolochía, *familia* ye tamién una categoría taxonomica d'entre l'orden y lo chenero. Asinas l'apresentó Pierre André Latreille en o suyo *Précis des caractères génériques des insectes, disposés dans un ordre naturel* en 1796. Latreille fació marchar as familias (muitas d'as cuals encara no teneban nian que nombre) només en cualquns anque no toz os orden d'*Insecta*, dica que tiempo dimpués los enamploron ta toz os artropodos.

Sindembargo, a partir d'o sieglo XIX, o termin se ye ito consistentment emplegando en o sentito moderno. O suyo emplego y as suyas desinencias caracteristicas son definitas per os "Codigos Internacionals de Nomenclatura Zoolochica y Botanica".

## Se veiga tamién

* Clasificación cientifica
* Sistema de nomenclatura binominal
* Clase (biolochía)
* Orden (biolochía)
* Chenero (biolochía)
* Especie