Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ደቡብ አሜሪካ

የደቡብ አሜሪካ ጠረፎች ታሪክ 1700 ዓም እስከ አሁን (*Play* ይጫኑ)
**ደቡብ አሜሪካ** በአለም ካርታ ላይ ከአትላንቲክ ውቅያኖስ ወደ ምእራብ የሚገኝ አህጉር ነው።

አርጀንቲና
ቦሊቪያ
ብራዚል
ቺሌ
ኮሎምቢያ
ኤኳዶር
የፈረንሳይ ጊያና
ጋያና
ፓራጓይ
ፔሩ
ሱሪናም
ኡሩጓይ
ቬኔዝዌላ

|  |
| --- |
| የዓለም አሁጉሮች |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |
| አፍሪቃ |

 |

|  |
| --- |
|  |
| እስያ |

 |

|  |
| --- |
|  |
| አውሮፓ |

 |

|  |
| --- |
|  |
| ኦሺያኒያ |

 |

 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |
| ሰሜን አሜሪካ |

 |

|  |
| --- |
|  |
| ደቡብ አሜሪካ |

 |

|  |
| --- |
|  |
| አንታርክቲካ |

 |

 |
|

|  |
| --- |
| ስሜን አሜሪካ|
አንታርክቲካ|
አውሮፓ|
አውስትሬሊያ|
አፍሪቃ|
እስያ|
ደቡብ አሜሪካ |

 |
# ኮስታ ሪካ

|
ኮስታ ሪካ ሪፐብሊክ República de Costa Rica
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:Noble patria, tu hermosa bandera*  |
| የኮስታ ሪካመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | ሳን ሆዜ፣ ኮስታ ሪካ |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | እስፓንኛ |
| **መንግሥት** {{{ፕሬዝዳንት ምክትል ፕሬዝዳንት |   ሉኢስ ጙኢልለርሞ ሶሊስ ሔሊኦ ፋላስ ቨነጋስ |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.) ውሀ (%) |   51,100 (126ኛ) 0.7 |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2016 እ.ኤ.አ. ግምት  |   4,857,000 (121ኛ)  |
| **ገንዘብ** | ኮሎን ኮስታ ሪካ (₡) |
| **የሰዓት ክልል** | UTC −6 |
| **የስልክ መግቢያ** | +506 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .cr |

**ኮስታ ሪካ** የመካከለኛ አሜሪካ አገር ሲሆን ዋና ከተማው ሳን ሆዜ ነው።
# ካሪቢያን ባሕር

ካሪቢያን ባሕር
**ካሪቢያን ባሕር** የአትላንቲክ ውቅያኖስ ባህር ነው። ከስሜን አሜሪካና ደቡብ አሜሪካ መካከል ይገኛል፤ በበሕሩ ውስጥ አያሌው ደሴቶችና አገራት አሉ። መላው ባሕርና በውስጡ ያሉት ደሴቶች የካሪቢያን ዙሪያ ይባላል።

ባሃማስ
ኩባ
ጃማይካ
ሃይቲ
ዶሚኒካን
 ሪፐብሊክ
ፕዌርቶ
ሪኮ
ካሪቢያን ባሕር
አትላንቲክ
ውቅያኖስ
ዩናይትድ እስቴት
ሆንዱራስ
ኒካራጓ
ኮስታ ሪካ
ፓናማ
ኮሎምቢያ
ቬኔዝዌላ
ቶቤጎ
ትሪኒዳድ
ባርቤዶስ
ጋያና
ብራዚል
(ብራዚል)
አሩባ
ኪውረሳው
ቦኔር
ሎስ ሮኬስ
ኢስላ ማርጋሪታ
ግረነይዳ
ሰይንት ቪንሰንት
ሰይንት ሉሻ
ማርቲኒክ
ዶመኒካ
ጓዶሎፕ
ሞንትሰራት
አንቲጋ
ባርቡዳ

የፖም መረቅን በ a ቢ ከፃፉ የአፕል መረቅ ብለው ሊጠሩት ይችላሉ።
# ፓናማ ከተማ

**ፓናማ ከተማ** (እስፓንኛ፦ *Ciudad de Panamá* /ሲዩዳድ ዴ ፓናማ/) የፓናማ ዋና ከተማ ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 1,053,500 (ዙሪያ) እና 437,200 (ከተማው) ሆኖ ይገመታል። ከተማው 08°58′ ሰሜን ኬክሮስ እና 79°32′ ምዕራብ ኬንትሮስ ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከተማው መጀመርያ በስፓንያውያን በ1511 ዓ.ም. ተመሠረተ። በ1663 ዓ.ም. እንግሊዛዊ ዠብደኛ ሄንሪ ሞርጋን ቢያጠፋውም፣ በ1665 ዓ.ም. ቅርብ በሆነበት ሰፈር ዳግመኛ ተሠራ።
# 16ኛው ምዕተ ዓመት

|  |  |
| --- | --- |
| ሺኛ አመታት: | 2ኛው ሺህ |
| ክፍለ ዘመናት: | 15ኛው ምዕተ ዓመት · 16ኛው ምዕተ ዓመት · 17ኛው ምዕተ ዓመት |
| አሥርታት: | 1500ዎቹ 1510ዎቹ 1520ዎቹ 1530ዎቹ 1540ዎቹ 1550ዎቹ 1560ዎቹ 1570ዎቹ 1580ዎቹ 1590ዎቹ |
| መደባት: | ልደቶች – መርዶዎች መመሥረቶች – መፈታቶች |

**16ኛው ምዕጤ ዓመት** ከ1501 እስከ 1600 ዓም ድረስ የነበረው ክፍለ ዘመን ነበረ።
# ኤኳዶር

|
ኤኳዶር ሪፐብሊክ República del Ecuador
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:Salve, Oh Patria*  |
| የኤኳዶርመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | ኪቶ |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | እስፓንኛ |
| **መንግሥት** {{{ፕሬዝዳንት |   ራፋኤል ኮሬያ |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.)  |   283,560 (73ኛ)  |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2015 እ.ኤ.አ. ግምት  |   16,144,000  |
| **ገንዘብ** | የአሜሪካ ዶላር |
| **የሰዓት ክልል** | UTC −5 / −6 |
| **የስልክ መግቢያ** | 593 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .ec |

**ኤኳዶር** (*Ecuador*) በደቡብ አሜሪካ የሚገኝ አገር ሲሆን ዋና ከተማው ኪቶ ነው። በጐረቤቶቹ ኮሎምቢያ፣ ፔሩ፣ እና በፓሲፊክ ውቅያኖስ ይዋሰናል። ይፋዊው ቋንቋ እስፓንኛ ነው። *ኤኳዶር* በእስፓንና «የምድር ወገብ» ማለት ሲሆን ስሙን ያገኘው በዚያው ኬክሮስ ላይ በመቀመጡ ነው።

የኤኳዶር ሪፐብሊክ ዴሞክራስያዊ ሀገር ሲሆን በፕሬዚደንት ይመራል። ከደቡብ አሜሪካ 1000 ኪ/ሜ. ወደ ምዕራብ በፓሲፊክ የሚገኙት ጋላፓጎስ ደሴቶች የኤኳዶር ናቸው። በተጨማሪ ኤኳዶር በተለያዩ ተፈጥሮአዊ መናኸሪያዎች በጣም ብዙ ልዩ ልዩ የዱር አራዊትና አትክልት አሉበት፤ ለምሳሌ የጋላፓጎስ ታላላቅ ባሕር ኤሊ። እነዚህ ኤሊዎች ከአንድ መቶ ዓመት በላይ በሕይወት ሊኖሩ ይችላሉ፣ አንዱ ኤሊ እንኳን የ170 ዓመታት ዕድሜ ነበረው። የተፈጥሮአዊ መናኸሪያ መብቶች በኤኳዶር 2000 ዓ.ም. ሕገ መንግሥት ተረጋግጠዋል።

ኤኳዶር ነፃነቱን በ1822 ዓ.ም. አገኘ። ከዚያ በፊት በስፓኒሽ መንግሥት ቅኝ ግዛት ለረጅም ጊዜ ስትሆን ለአጭር ጊዜ ደግሞ በግራን ኮሎምቢያ ሪፐብሊክ ውስጥ ተጨመረ። የነፃነቱ ትግል ለረጅም ዘመን ቆይቶ ብዙ የሰው ልጅ ሕይወት ፈጅቶ ነበር። ከዚያ ጀምሮ አገሩ ወይም ሲቪል ወይም ወታደራዊ መንግሥታት በመፈራረቅ ኖሮዋል። ምጣኔ ሀብቱ የተለማ ነው። የኗሪ ብሔሮችና አፍሪካዊ-ኤኳዶራውያን ሕዝብ ሁለቱም በኤኳዶር ባሕል ላይ ተጽእኖ በመሆናቸው የአስተዋጽኦ ሚና አጫውተዋል።
# ጉንዳን

ጉንዳን ማርን ስትበላ
**ጉንዳን** ትንሽ እንስሳ ነው። ዳሩ ግን ከክብደቱ 20 እጥፍ በላይ ሊሸክም የሚችል ነው።

በጣም ብዙ አይነት ዝርያዎች እያሉ የዝርያዎቻቸው ቁጥር ብቻ 22,000 የሚያሕል ነው።

ከአንታርክቲካ በቀር፣ በየአህጉሩ እጅግ ይበዛሉ። በምድር ላይ ያሉት እንስሳት ክብደት ሁሉ ሲገመት፣ ጉንዳኖች ከክብደቱ ምናልባት 15-25 ከመቶ ይሆናሉ። 10 ኳትሪሊዮን ጉንዳኖች እንዳሉ ሲገመት ክብደታቸውም አጠቃለይ ከአለም ህዝብ እኩል ይሆናል።

በአንድ ጉንዳን ነገድ ውስጥ፣ ንግሥት ጉንዳን በጎጆው መሃል ዕንቁላሎችን ስታስቀምጥ ሠራተኞች ጉንዳኖች ምግብ ያምጣሉ።

- ጉንዳኖች ፈፅሞ አይተኙም

- ሳንባ የላቸውም

- ሰራተኛ ጉንዳን እስከ 7 ዓመት ሊኖር ይችላል ንግስቶ ግን እስከ 15 ዓመት ልትኖር ትችላለች::

- እንዲያውም ባብዛኛው ዝርያ ሠራተኞቹም ሁሉ አንስት ናቸው፣ ጥቂት ብቻ የሚራቡ ወንዶች አሉ።

ከጉንዳን ስንነጻጸር እስኪ እኛስ ብርታታችን ምን ያክል ነው ራሳችን እስኪ እንመርምር!
# ብርጭቆ

የፊንቄ ብርጭቆ ጋን፣ 1000 ዓክልበ. ግድም
**ብርጭቆ** ለመቅረጽ የሚችል፣ ብዙ ጊዜ ግልጽ የሆነ ውኁድ ሲሆን ብዙ ጥቅሞች አገኝቶዋል፤ ለምሳሌ መስኮት በመሥራት ይጠቀማል።

ብርጭቆ መጀመርያው በጥንት የተገኘው የሸምበቆ አመድ (አልካሊ) ከቀለጠ አሸዋ (ሲሊካ) ጋራ ሲቀላቀል ነበር። የብርጭቆ ኢንዱስትሪ የጀመረው ምናልባት 1900 ዓክልበ. በፊንቄ ሲሆን፣ ከዚያ አስቀድሞ በተመሳሳይ ዘዴ ሴራሚክ ወይም ሸካክላ በመሥራት በድንገት የተፈጠረ የብርጭቆ ዶቃ አለ።

«ልማዱ፣ ነጥሮንን [እንደ ልብስ ሳሙና የጠቀመ ሶዲየም ከሰላ ወይም አምቦ አመድ] የሸከመ አንድ የንግድ መርከብ በዚህ ቦታ (በቤሎስ ወንዝ አፍ ፊንቄ) እየቆመ፣ ነጋዴዎቹም በዳር ላይ መብላቸውን እያዘጋጁ፣ ድስታቸውንም ለማቆም ድንጊያ ባለመኖራቸው፣ ከመርከቡ የነጥሮን አሞሌ ተጠቀሙ፤ ይህም ከዳሩ አሸዋ ጋር ተባብሮ ሲቀላቀል፣ አዲስ ግልጽ የሆነ ፈሳሽ ፈሰሰ፤ የብርጭቆም መነሻ እንዲህ ነበረ።»
* ብርሌ፣ ሶርያ፣ 1350 ዓክልበ.
* ጋን፣ አክሱም፣ 300 ዓ.ም ግ.
* ጸዋ፣ ሶርያ፣ 100 ዓ.ም ግ.
# ድመት

ስድስት ድመቶች
**ድመት** አንስተኛ ስጋ በሊታ እንስሳ ስትሆን እቤት ውስጥ አይጥና የመሳሰሉትን ተውሳኮች ለመያዝ ታገለግላለች።

ድመት በአሁኑ ጊዜ ከሁሉም እንስሳ በላይ በቤት እንስሳነቱዋ ተፈላጊነትን ያላት ናት። ተመራማሪወች የድመትን ለማዳነት ቢያንስ ቢያንስ 9500 ዓመት እንደሚሞላው ሊያረጋግጡ ችለዋል።

የቤት እንስሳ ድመቶች እንዳሉ ሁሉ በየዱሩም የሚላወሱ፣ ምግባቸውን አድነው መብላት የሚችሉ ድመቶችም አሉ። ለማደን እንዲረዳቸውም አይናቸው የሰው ልጅ ማየት ከሚችልበት 1/6ኛ ብርሃን ውስጥ እንኳ ይሰራል፣ ጆሮዋቸውም ከሰውና ከውሻ ይልቅ በጣም ሃይለኛ ነው፣ አፍንጫቸውም እንዲሁ። የድመቶች ድክመት ምንድን ነው፣ ስኳር ስኳር የሚልን ነገር መቅመስ አይችሉም፣ ከዚ በተረፈ አይናቸው ከአረንጓዴና ሰማያዊ ቀለማት ውጭ መለየት አይችልም።

ይህ ነጭ ድመት ነው. አንድ ሰማያዊ ዓይን እና አንድ ቢጫ ዓይን አለው. ሁለት የተለያዩ የዓይን ቀለሞች "ሄትሮክሮሚያ (heterochromia)" ይባላሉ
ለምሳሌ ቀይና አረንጓዴ ለድመት አንድ አይነት ቀለም ነው።

## ደግሞ ይዩ

* የድመት አስተኔድመት በገለባ ላይ

## የውጭ ማያያዣዎች

* The portrait of the Abyssinian cat in Animal Planet's *Cats 101*
# ሳን ማሪኖ (አገር)

**ሳን ማሪኖ** ወይም በይፋ Serenissima Repubblica di San Marino /ሴሬኒሲማ ሬፑብሊካ ዲ ሳን ማሪኖ/ «በበለጠ ሰላማዊ የሳን ማሪኖ ሪፐብሊክ» በአውሮፓ ውስጥ የሚገኝ ትንሽ አገር ሲሆን ዋና ከተማው ደግሞ ሳን ማሪኖ ይባላል። ብሔራዊ ቋንቋው ጣልኛ ነው። በ293 አ.ም. ተመሰርቶ አሁንም ከሁሉ ዕድሜ ያለው ሪፐብሊክና ክርስቲያን አገር መሆኑን ሊኮራበት ይችላል። ከዚህ በላይ የሳን ማሪኖ ሕገ መንግሥት የተጻፈው በ1592 ዓ.ም. ሲሆን፣ ዛሬ በስራ ላይ ከሚውሉ ሕገ መንግሥታት መካከል ከሁሉ ዕድሜ ያለው ነው።
# 17 July

**17 July** በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) ምንጊዜም **ሐምሌ 10 ቀን** ማለት ነው።

ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ Archived ሜይ 12, 2015 at the Wayback Machine ይረዳል።
# ንጉሥ

የሩሲያ ንጉሳዊ አገዛዝ ዘውድ
**ንጉሥ** በንጉሳዊ ሥርዓት ውስጥ ሥርዓቱን የሚመራው ሰው መጠሪያ ነው። ይህ ንጉሥ በአብዛኛው ጊዜ ለወንድ ሲሆን ለዚሁ ተጣማሪ የሆነች ሴት መሪ ንግሥት ትባላለች። ንግስና የሚገኘው በተለምዶ በዘር ወይንም በውርስ ሲሆን የሚቆየውም እስከ ዕለተ-ሞት አልያም ቀጣይ ውርስ እስከሚደረግ ድረስ ነው።

የአረብ ሎውረንስ የምንግዜም ምርጥ ፊልም ነው።
# ጪን ሽኋንግ

ጪን ሽኋንግ (18ኛው ክፍለ ዘመን ተሳለ።)
**ጪን ሽኋንግ** (ቻይንኛ: 秦始皇) በ267 ዓክልበ. ተወልዶ የልደቱ ስም **ዪንግ ጀንግ** (嬴政) ነበረ። ከ254 ዓክልበ. እስከ 229 ዓክልበ. ድረስ በቻይና መንግሥታት ጦርነት ዘመን የጪን መንግሥት ንጉሥ ነበሩ። በ229 ዓክልበ. ደግሞ ቻይናን በማዋሐድ የመላ ቻይና ንጉሠ ነገሥት ሆኑ። በ218 ዓክልበ. እስካረፉበት ዓመት ድረስ ነገሡ።
# ኡዝቤኪስታን

|
ኡዝቤኪስታን ሪፐብሊክ Oʻzbekiston Respublikasi Ўзбекистон Республикаси
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:Oʻzbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi*  |
| የኡዝቤኪስታንመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | ታሽኬንት |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | ዑዝበክኛ |
| **መንግሥት** {{{ፕሬዝዳንት ጠቅላይ ሚኒስትር |   ሻቭካት ሚርዚዮየቭ አብዱላ ኦርፖቭ |
| **ዋና ቀናት** 27 ኦክቶበር 1924 (እ.አ.አ.) 26 ዲሴምበር 1991 (እ.አ.አ.) |   ሶቪዬት ሕብረት ነፃነት ሶቪዬት ሕብረት |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.) ውሀ (%) |   448,978 (56ኛ) 4.9 |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2017 እ.ኤ.አ. ቆጠራ |   32,979,000 (41ኛ) |
| **ገንዘብ** | ዑዝበኪስታኒ ሶʻም |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +5 |
| **የስልክ መግቢያ** | +998 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .uz |

**ኡዝቤኪስታን** በእስያ የምትገኝ ሀገር ናት እና ዋና ከተማዋ ታሽከንት ነው። ሻቭካት ሚርዚዮየቭ ፕሬዚዳንት ነው።

Xiva
# ዋና ከተማ

**ዋና ከተማ** የአገር ወይም የክፍላገር መንግሥት የሚገኝበት ማዕከላዊ ከተማ ነው። ባለ ሥልጣኖች ሹሞችና መሪዎች ይሠሩበታል።

ብዙ ጊዜ ዋና ከተማ የአገሩ ትልቁ ከተማ ይሆናል። ለምሳሌ ሞንቴቪዴዮ የኡራጓይ ታላቁ ከተማ ከመሆኑ በላይ በተጨማሪ ዋና ከተማው ነው። ቢሆንም ዋና ከተማ ሁልጊዜ ያገሩ አንደኛው ትልቅ ከተማ አይደለም። ለምሳሌ የዩናይትድ ስቴትስ ዋና ከተማ ዋሺንግተን ዲሲ ሲሆን ከአንደኛው ትልቅ ከተማው ግን ከኒው ዮርክ ከተማ ያንሳል። እንዲሁም የሕንድ ዋና ከተማ ኒው ዴሊ ከታላቁ ከተማ ከመምባይ በጣም ያንሳል።

አንዳንድ አገር ከ1 በላይ ዋና ከተማ አለው። ለምሳሌ ቦሊቪያ ሁለትና ደቡብ አፍሪካ ሦስት ዋና ከተሞች አሉት። ናውሩ ምንም ይፋዊ ዋና ከተማ የሌላት የሰላማዊ ውቅያኖስ ደሴት አገር ናት። አንዳንድ አገሮች ደግሞ የዋና ከተሞቻቸውን ሥፍራ በየጊዜው ያዛውራሉ።
# ኮንግ-ፉጸ

ኮንግ-ፉጸ በ1 ዓም ያሕል እንደ ተሳለ።
**ኮንግ-ፉጸ** ወይም **ኮንፉክዩስ** (ቻይነኛ፦ 孔夫子) 558-487 ዓክልበ. የኖረ ቻይናዊ ፋላስፋ ነበረ። ፍልስፍናውና ትምህርቱ «የኮንግፉጸ ትምህርት» በተለይ በቻይና፣ በኮርያ፣ በጃፓንና በቬትናም አገር ባህሎች ላይ ጥልቅ ያለ ተጽእኖ አሳድሮዋል። በእርሱ ፍልስፍና፣ የግለሰብና የመንግሥት ግብረገብ፣ የኅብረተሠባዊ ግንኙነቶች ትክከለኛነት፣ የወላጆች ክብር፣ ፍርድና ቅንነት ልዩ ትኩረት አገኙ።

ኮንግ-ፉጸ በሉ ክፍላገር የተወለደ ሲሆን፣ በክፍላገሩ ውስጥ የፖለቲካ ሰው ነበር። በ509 ዓክልበ. የአንድ ከተማ ከንቲባ ከመሆኑ በኋላ፤ የክፍላገሩ ወንጀል ሚኒስትር ሆነ። ነገር ግን በፖለቲካ ረገድ በሙሉ ስኬታማ አልነበረም። ከክፍላገሩ ሦስት ታላላቅ ኃይለኛ ቤተሠቦች ወገኖች፣ ሁለቱ አምባዎቻቸው እንዲፈርሱ በመጨረሻ ተስማሙ፣ እንጂ ሦስተኛው እምቢ ብሎ ለኮንግ-ፉጸ እቅድ አልተከናወነለትም። ስለዚህ በ505 ዓክልበ. ኮንግ-ፉጸ ከሉ ክፍላገር ሸሽቶ ለጊዜው በስደት ኖረ።

ከዚያ እስከ 491 ዓክልበ. ድረስ ወደየክፍላገሩ ቤተ መንግሥት ጎብኝቶ የፖለቲካ ፍልስፍናውን ያስተምር ነበር፤ ሆኖም ሁላቸው ምክሩን ስላላስገቡ ይህ ደግሞ በጣም ስኬታም አልነበረም። በ491 ዓክልበ. ወደ ሉ በክብር ተመልሶ ከዚያ እስከ ዕረፍቱ ድረስ ወይም ለ4 ዓመታት ዕውቀቱን ለ77 ደቃ መዛሙርት (ተማሪዎች) ያስተምር ነበር።

ኮንግ-ፉጸ ከዘመኑ በፊት የኖሩ ስድስት ዋና ማስተማርያ መጻሕፍት አቀነባበራቸው። እነዚህም «ስድስቱ ጽሁፎች»፦

1. የሰነዶች ጽሑፍ (ሻንግሹ) - ከንጉሥ ያው ዘመን (2100 ዓክልበ) ጀምሮ እስከ 635 ዓክልበ. ድረስ የነበሩት አለቆች ሰነዶች ያቀርባል።
2. የበልግና የመጸው ዜና መዋዐሎች (ቹንጭዩ) - የሉ ክፍላገር ታሪክ 730-489 ዓክልበ.
3. የሥነ ሥርዓቶች ጽሑፍ (ሊጂ) - ለሕዝብና ለመንግሥት የሚገቡ ደንቦች
4. የቅኔ ጽሑፍ (ሺጂንግ)
5. የለውጦች ጽሑፍ - (ኢ ቺንግ) - ጥንታዊ የቻይና ንግርተኛ ዘዴ
6. የሙዚቃ ጽሑፍ (ዩዌ ጂንግ) - በ221 ዓክልበ. የኮንግፉጸ ትምህርት መጻሕፍት በተቃጠሉበት ጊዜ በሙሉ ጠፍቶ አሁን «አምስቱ ጽሑፎች» ናቸው።

በተጨማሪ የኮንግ-ፉጸ ጥቅሶች *አናሌክትስ* (ሉንዩ) በተባለ ጽሑፍ ተቀነባብረዋል።

ከኮንግፉጸ ሕይወት በኋላ ትምህርቶቹ ተከታይነት አገኙ፤ በ148 ዓክልበ. የሃን ሥርወ መንግሥት የኮንግ-ፉጸ ትምህርት ይፋዊ አደረጉት። ወደ ማዕረግ ለመሾም ዕጩዎቹ በዚህ እምነት መጻሕፍት ይፈተኑ ነበር። ከ212 እስከ 1360 ዓም ድረስ ግን ልዩ ልዩ የቻይና ግዛቶች ዳዊስም ወይም ቡዲስም የመንግሥት ሃይማኖት አድርገው ነበር። እንደገና 1360-1903 ዓም ዘመናዊው የኮንግፉጸ ትምሕርት በቻይና ይፋዊ ሆነ።

በዳዊስም ሃይማኖት ዘንድ፣ የእምነቱ መሥራች ላው ድዙ በ539 ዓክልበ. ያሕል *ዳው ዴ ቺንግ* እንደ ጻፈ፣ እንዲሁም አንዴ ከኮንግ-ፉጸ ጋራ እንደ ተገናኙ ይታመናል። በዘመናዊ ዳዊስም በኩል፣ ላው ድዙና ኮንግ-ፉጸ ሁለቱ እንደ አማልክት ይከብራሉ።

በተለይ በፓኪስታን የሚታወቅ ከእስልምና የወጣ ክፍልፋይ አሕማዲያ እስልምና እንዳለው፣ ኮንግ-ፉጸ እና ላው ድዙ ሁለቱ የአላህ ነቢዮች ነበሩ።
# ጩፉ

|  |
| --- |
| **ጩፉ 曲阜** |
|  |
| የጩፊ ቅጥር ደቡብ በር |
| **ክፍላገር** |  ሻንዶንግ |
| **ከፍታ** | 65 ሜ. |
| **የሕዝብ ብዛት** |
|    • **አጠቃላይ** | 60,000 |
| ጩፉ |
|
35°36′ ሰሜን ኬክሮስ እና 117°02′ ምሥራቅ ኬንትሮስ |

**ጩፉ** (ቻይንኛ፦ 曲阜) የቻይና ከተማ ነው።

ኮንግ-ፉጸ በ551 ዓክልበ. የተወለደበት ከተማ ከመሆኑ ይልቅ የቻይና መጀመርያ ንጉሥ ኋንግ ዲ ደግሞ ሾው ጪው በሚባል ሠፈር እንደ ተወለደ ይታመናል። በተጨማሪ የኋንግ ዲ ልጅና ተከታይ ሻውሃው ዋና ከተማውን ከዥዎሉ ወደ ጩፉ አዛውሮ በዙሪያው እንደ ሞተ ስለሚታመን መቃብሩ ነው የሚባልለት ቦታ እስካሁን ሊታይ ይቻላል።
# ያንግ-ጸ ወንዝ

| ያንትዜ ወንዝ |
| --- |
|  ያንትዜ ወንዝ በቺይና ጉዞው |
| **መነሻ** | ኪንጋይና ቲቤት በቻይና |
| **መድረሻ** | የምስራቅ ቻይና ባህር |
| **ተፋሰስ ሀገራት** | የቻይና ሕዝባዊ ሬፑብሊክ |
| **ርዝመት** | 6,300 km (3,915 mi) |
| **የምንጭ ከፍታ** | 5,042 m (16,542 ft) |
| **አማካይ ፍሳሽ መጠን** | 31,900 m³/s (1,127,000 ft³/s) |
| **የተፋሰስ አካባቢ ስፋት** | 1,800,000 km² (695,000 mi²) |