Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ሹን

የጥንታዊ ቻይና ንጉሥ የሹን ሐውልት
**ሹን** (ቻይንኛ፦ 舜) በቻይና አፈ ታሪክ የጥንታዊ ቻይና (ኋሥያ) ንጉሥ ነበር።

*የቀርከሃ ዜና መዋዕል* በተባለው ጽሑፍ ዘንድ፣ በንጉሥ ያው 70ኛው ዓመት ሹን አልጋ ወራሽ እንዲሆን ሰየመው። በሚከተለው ዓመት ሹን የያው ሁለት ሴት ልጆች አገባቸው። በያው 73ኛው ዓመት (ምናልባት 2061 ዓክልበ. ግድም) ዙፋኑን ለሹን ተወው። በ2059 ዓክልበ. አዲስ የሥራዎች ሚኒስትር ዩ የወንዞቹን ጎርፍ ገደበ። በ2058 ዓክልበ. ዩ የጻውና ወይ ሥራዊት አሸነፈ፤ ሹንም ሕግ ፍትኅ አወጣ። በ2052 ዓክልበ. «የምዕራብ ንጉሥ እናት» ተልእኮ በኋሥያ ግቢ ደረሰ። የዕንቁ ቀለበቶች እንደ ላከች ይዘገባል። በ2047 ዓክልበ. አገሩ በ፲፪ ክፍላገራት ተከፋፈለች። አሁን ዩ ወይም «ዳ ዩ» (ታላቁ ዩ) ከሹን ጋር እንደ ጋርዮሽ ንጉሥ ተቆጠረ። በ2036 ዓክልበ. የሺሺን ልዑል በተልዕኮ ወደ ግቢው ደረሰ። ያው በ2034 ዓክልበ. አረፈ። በ2028 ዓክልበ. ዩ በይፋ የሹን አልጋ ወራሽ ሆነ፤ አገሩም ከ፲፪ ወደ ፱ ክፍላገሮች አከፋፈል ተመለሰ። በ2026 ዓክልበ. ዩ የዮውምያው ብሄር አሸነፈ፣ የኋሥያ ተገዦች ሆኑ። በ2019 ዓክልበ. የሧንዱ ብሔር ተልእኮ እንቁ አመጡለት። በ2010 ዓክልበ. ሹን አረፈ። ተከታዩ ዳ ዩ የሥያ ሥርወ መንግሥት መስራች ይባላል።

በሌላ ምንጭ *ሽጂ* በሲማ ጭየን፣ ያው ያረፈበት ወቅት ሹን ዙፋኑን ለያው ልጅ ለዳንዡ አቀረበው፤ ሕዝቡ ግን ጉዳይ እንዲፈጽም የሄዱ ወደ ሹን እንጂ ወደ ዳንዡ ስላልነበረ፣ ሹን በንጉስነቱ ቀጠለ።

ከዚሁ ዘመን ሚኒስትሮች የሚከተሉት ስሞች «የሹን ቀኖና» በተባለው ታሪክ መጽሐፍ ተርፈዋል፦

* ዩ («ዳ ዩ») - በአንዳንድ ምንጭ ዘንድ የጉን ልጅ ነው። መጀመርያ የሥራዎች ሚኒስትር ሆኖ የቻይና ታላቅ ጎርፍ በወንዞች ላይ ገድቦ በኋላ የሹን ጠቅላይ ሚኒስትርና ተከታይ ሆነ።
* ጋው ያው - የሕግ ሚኒስትር
* ችዊ - አዲሱ የሥራዎች ሚኒስትር
* ሽዬ - የትምህርት ሚኒስትር
* ጪ - የግብርና (እርሻዎች) ሚኒስትር
* ቦ-ዪ - የእረኛ (መንጋዎች) ሚኒስትር
* ህዊ - የሙዚቃ መሪ
* ሎንግ - የመገናኛ ሚኒስትር

## የውጭ መያያዣ

* «የሹን ቀኖና» የተባለው ታሪክ - ቻይንኛ / እንግሊዝኛ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ቀዳሚው ያው | **የኋሥያ ንጉሥ** | ተከታይ ዳ ዩ |
# ዳ ዩ

ዳ ዩ
**ዳ ዩ** (ቻይንኛ፦ 大禹 «ታላቁ ዩ») በቻይና አፈ ታሪክ የጥንታዊ ቻይና ንጉሥና የሥያ ሥርወ መንግሥት መስራች ነበር።

በአንዳንድ ምንጭ ዘንድ የዩ አባት ጉን ነበረ። *የቀርከሃ ዜና መዋዕል* በተባለው ጽሑፍ ዘንድ፣ በኋሥያ ንጉሥ ሹን ዘመን (በ2059 ዓክልበ. ግድም) ዩ አዲስ የሥራዎች ሚኒስትር ሆኖ የወንዞቹን ጎርፍ ገደበ። በ2058 ዓክልበ. ዩ የጻውና ወይ ሥራዊት አሸነፈ። በ2047 ዓክልበ. አገሩ በ፲፪ ክፍላገራት ተከፋፈለች። አሁን «ዳ ዩ» ከሹን ጋር እንደ ጋርዮሽ ንጉሥ ተቆጠረ። በ2028 ዓክልበ. ዩ በይፋ የሹን አልጋ ወራሽ ሆነ፤ አገሩም ከ፲፪ ወደ ፱ ክፍላገሮች አከፋፈል ተመለሰ። በ2026 ዓክልበ. ዩ የዮውምያው ብሄር አሸነፈ፣ የኋሥያ ተገዦች ሆኑ። በ2010 ዓክልበ. ሹን አረፈና ዳ ዩ የሥያ ሥርወ መንግሥት መስራች ሆነ።

የዳ ዩ ፱ ክፍላገራት (አንድ አስተያየት)
ከዚህ በኋላ ዩ ለ፰ ዓመታት ለብቻው ገዛ። ነገር ግን በጠቅላላ ከሹን ጋራ ዘመኑ ፵፭ ዓመታት ይቆጠራል። በመጨረሻው ዓመት (2002 ዓክልበ. ግድም) መኳንንቱን ወደ ስብሰባ ጠርቶ ከመኳንንቱ አንድ ፋንግፌንግ የሚባለው ወደ ስብስባው ስለ ዘገየ፣ ዳ ዩ ይሙት በቃ ፈረደበት። በኋለና ዘመን ብዙ ትውፊቶች ስለዚህ ፋንግፈንግ ተነሡ። በዚያውም ዓመት ዩ አረፈና ከሦስት ዓመት ልቅሶ በኋላ ልጁ ጪ በ1999 ዓክልበ. ተከተለው።

ዘጠኙ ክፍላገራትና አምስቱ ካሬዎች
በ*ሹ ጪንግ* ወይም «ብሉይ ሰነዶች» መሠረት፣ ከዘጠኙ ክፍላገራት በላይ ዩ «መላውን ዓለም» በካሬ ዞኖች አከፋፈለ። ከዋና ከተማ ቤተ መንግሥት ዙሪያ እስከ 500 ሊ ድረስ (እስከ 200 ኪሎሜትር ድረስ) መጀመርያው ወይም «ንጉሣዊ ዞን» ሆነ፣ የሚኖሩበት እህልን ይገብራሉ። ከዚያ ዙሪያ እስከ ሌላ 500 ሊ ድረስ «የመኳንንት ዞን» ሆነ። ከዚያም ዙሪያ ሦስተኛው ካሬ ዞን «የጸጥታ ሃይል ዞን» ሲሆን የሚኖሩበት ሠልፍ ይለመዱ ነበር። ከዚያም ዙሪያ አራተኛው ካሬ ዞን «የክልካይ ዞን» ተባለ፤ መጀመርያ 200 መቶ ሊ የዪ ሕዝቦች፣ አፍአ 300 ሊ ቀላል ግዞት የተፈረደባቸው ሰዎች የሚገኙበት ይሆን ነበር። አምስተኛው ካሬ ዞን ወይም «አውሬ ዞን» ያልተሠለጠኑ ሕዝቦችና ከባድ ግዞት የተፈረደባቸው ሰዎች የኖሩበት ነበር። ከዚህ አምስተኛው ካሬ ውጭ የተረፈው አገር ሁሉ ከቤተ መንግሥት ከ1000 ኪ/ሜ በላይ ርቀት ሆኖ በፍጹም አረመኔዎች የታሠቡት ሕዝቦች መኖርያ ነበር። ይህ ዕቅድ በታሪክ መቸም ተግባራዊ ባይሆንም፣ እስከ 1800 ዓም ያህል ድረስ ለቻይና መሪዎች የአስተሳሰብ ምሳሌ ሆኖ ቀረ።

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ቀዳሚው ሹን | **የሥያ (ቻይና) ንጉሥ** | ተከታይ ጪ |
# ጣት

አምስቱ ጣቶች በግራ እጅ ላይ
**ጣት** በሰዎች እንዲሁም በሌሎች እንስሶች እጅ እና እግር ጫፍ ላይ የሚገኝ አንጓ ያለው ተንቀሳቃሽ የሰውነት ክፍል ነው። አብዛኛውን ጊዜ ሰዎች በእያንዳንዱ እጆቻቸው ላይ አምስት ጣቶች አላቸው። አንዳንድ ጊዜ ግን በአፈጣጠር ችግር ቁጥሮቻቸው ሊጨምሩ እንዲሁም በአደጋ ምክንያት ቁጥሮቻቸው ሊያንሱ ይችላሉ። የመጀመሪያው ጣት አውራ ጣት ተብሎ ይጠራል። በመቀጠልም ሌሎቹ አመልካች ጣት (በተለምዶ ሌባ ጣት) ፣ የመሃል ጣት ፣ የቀለበት ጣት እናም ትንሿ ጣት (በተለምዶ ማርያም ጣት) በመባል ይታወቃሉ።

ባለ አምስት ሬይ የፊት እግሮች የምድር አከርካሪ አጥንቶች ከፋይሎጀኔቲክ የዓሣ ክንፎች ሊገኙ ይችላሉ።
# ሱመር

የሱመር ዙሪያ
**ሱመር** (አካድኛ፦ **ሹመር**፣ ግብጽኛ፦ **ሳንጋር**፣ ዕብራይስጥ፦ **ሰናዖር**) በጥንታዊ መካከለኛ ምሥራቅ አለም በቅድሚያ ሥልጣኔ የሚባል ኹኔታ የደረሰለት አገር ነበር። ዘመኑ ከታሪካዊ መዝገቦች መነሻ ጀምሮ ይታወቃል። 'ሱመራዊ' ማለት ሱመርኛ የቻሉ ወገኖች ሁሉ ነው። ከጥንታዊ ግብፅ እና ከሕንዶስ ወንዝ ሸለቆ ሥልጣኔ ጋራ ከሁሉ መጀመርያ ሥልጣኔ ካሳዩት አገሮች አንዱ ነው ይባላል።

## ስም

*ሹመሩ* የሚለው ስም በጎረቤቶቻቸው በአካድ ሰዎችም ሲጠራ ሕዝቡ ለራሳቸው የነበራቸው ስም *ሳግ-ጊ-ጋ* (ጥቁር ራስ ያላቸው) ነበር። አገራቸውንም **ኪ-ኤን-ጊር** ይሉት ነበር። በተረፈ በኬጢያውያን መዝገቦች አገሩ **ሳንሃር**፣ በግብጽ አማርና ደብዳቤዎች **ሳንጋር**፣ በመጽሐፍ ቅዱስም **ሰናዖር** ይባላል።

## ታሪክ

ጽሕፈት በመፍጠሩ የታሪክ መጋረጃ ሲከፈት፣ ሱመራውያን በደቡብ መስጴጦምያ (ከጤግሮስና ኤፍራጥስ ወንዞች መኃል፣ የዛሬው ኢራቅ) ይገኙ ነበር።

ጥንታዊው የሱመራውያን ነገሥታት ዝርዝር የያንዳንዱን ከተማ ሥርወ መንግሥት ይዘርዝራል። ከነዚህም በመግቢያው ያላቸው ነገሥታት ከማየ አይህ በፊት እንደ ነገሡ ይላል። እነዚህ ስሞች ትውፊታዊ ሊሆኑ ይችላል። ከሌላ አፈ ታሪክ ምንጭ የታወቀው በዝርዝሩ የተገኘ ስም የኪሽ ንጉሥ ኤታና ነው። ከዚያ በኋላ የኡሩክ መጀመርያ ነገሥታት ኤንመርካር፣ ሉጋልባንዳ፣ ዱሙዚድና ጊልጋመሽ ሁላቸው ከሌሎች ትውፊቶች ይታወቃሉ። ከሥነ ቅርስ የታወቀው መጀመርያ ስም ኤላምን ያሸነፈው የኪሽ ንጉሥ ኤንመባራገሲ ነው። እሱ ደግሞ *የጊልጋሜሽ ትውፊት* በተባለ ጽሑፍ ስለሚገኝ ይህ ለጊልጋሜሽ ታሪካዊ ሕልውና ምናልባትነት መስጠቱ ይታመናል።

ከዚህ በኋላ የኡር ንጉስ መስ-አኔ-ፓዳ ኡሩክንና ኪሽንም አሸንፎ «የኪሽ ንጉሥ» የሚልን ስያሜ ወሰደ። በሚከተለውም ዘመን የሱመር ላዕላይነት ከኡር ወደ አዋን (ኤላም)፣ ከአዋንም ወደ ኪሽ፣ ከኪሽም ወደ ሐማዚ በመፈራረቅ ይዛወር እንደ ነበር መዘገቦች ይሉናል።

የኡሩክ ንጉሥ ኤንሻኩሻና ሐማዚን፣ አካድን፣ ኪሽንና ኒፑርን በማሸነፉ መጀመርያ 'የሱመርና የአካድ ንጉሥ' የተባለ ነበረ። ከዚህ ቀጥሎ የላጋሽ ንጉሥ ኤ-አና-ቱም ሱመርን ሁሉ ኤላምንም በከፊል አሸነፈ። ከተገኙ ጽላቶች መሠረት፣ የሱ መንግሥት አደራረግ ተገዥ ወገኖችን ማስፈራራትና ግፍ መሆኑን ልንገምት እንችላለን። እሱ እንደ ሞተ፣ ግዛቱ ለጊዜው በየከተማው ተከፋፈለ።

በኋላ የአዳብ ንጉሥ ሉጋል-አኔ-ሙንዱ በዘመቻ እስከ ሜዲቴራኔያን እና እስከ ጣውሮስ ተራሮች (ትንሹ እስያ) ና እስከ ዛግሮስ ተራራዎች (ፋርስ) ድረስ እንዳቀና ይመዘገባል። ይህም ማርቱ፣ ሊባኖስ፣ ሹቡር፣ ኤላምና ጉታውያን የጠቀለለ ነው። የሱም ግዛት በመሞቱ እንደ ከተሞቹ ብዛት ተሰባበረ።

ላዕላይነቱ አሁን እንደ «ቅዱስ የሮማ መንግሥት ንጉስ» የመሰለ ማዕረግ ሆኖ ነበር። ከከተማ-አገሮቹ የማሪ ንጉስ ማዕረጉን ከያዘ፣ ከዚህ ወደ አክሻክ ንጉሥ ተዛወረ። የአክሻክ ንጉስ ፑዙር-ኒራሕ ክፉ ሆኖ፣ የሱመር ቄሳውንት መንግሥቱን ለአንዲት ሴት ባለ ጠጅ ቤት ለኩግ-ባው ንግሥት ሆና እንዳሸለሙላት የሚል ሰነድ አለ። በዚህም ዘመን በላጋሽ፣ ከአንድ ክፉ ንጉሥ ሉጋላንዳ በኋላ፣ የላጋሽ ንጉሥ ኡሩካጊና የራሱን ሕገጋት አውጥቶ ለድኆች ማሻሻል አደረገ፤ በተጨማሪ 1 ሚስት ቀድሞ ብዙ ባሎችን የምታገባበትን ልማድ ከለከለ።

የሉጋል-ዛገ-ሲ መንግሥት (ቀይ)
በኡሩካጊና ዘመን መጨረሻ፣ የኡማ ንጉሥ ሉጋል-ዛገ-ሲ ላጋሽን አገለበጠውና ዋና ከተማውን በኡሩክ አድርጎ መንግስቱን ከፋርስ ወሽመጥ እስከ ሜዲቴራኔያን ድረስ እንደ አስፋፋ በጽላቶች ተቀርጿል።

ከሉጋል-ዛገ-ሲ ላይኛነቱን የያዘ ሱመራዊ ሰው ሳይሆን የአካድ ንጉሥ ታላቁ ሳርጎን ነበር። የአካድ ሰዎች ሴማዊ ቋንቋ፣ አካድኛ ይናገሩ ነበር። ቋንቋቸውን በሱመር እንዲሁም በኤላም ይፋዊ በግድ አደረጉ። በጽላት ዜና መዋዕል መዝገቦች መሠረት፣ ሳርጎን የባቢሎንን ሥፍራ ወደ አካድ ዙሪያ አዛወረ።

የአካድ መንግሥት በጉታውያን ዕጅ ከወደቀ በኋላ የላጋሽ ንጉሥ ጉዴአ ተነሣ። ከዚያ በኋላ የኡር ንጉስ ኡር-ናሙ ላጋሽን አሸንፎ ላይኛነቱን ያዘ። እሱ በተለይ የኡር-ናሙ ሕገጋት ስለ ተባለው ፍትኅ ይታወሳል። በዚህ ወቅት ብዙ ሴማዊ ቋንቋ ያላችው አሞራውያን ወገኖች ወደ መስጴጦምያ ስለ ገቡ፣ የሱመርኛ ጥቅም ቀስ በቀስ ቀነሰ። ሆኖም ሱመርኛ በትምህርት ቤትና በሃይማኖት ረገድ ይቀጠል ነበር።

ይህ የኡር መንግሥት እስከ 1879 ዓክልበ. ግድም (ኡልትራ አጭር አቆጣጠር) ኤላማውያን እስከ ወረሩት ድረስ ቆየ። የዚያ ውጤት አሞራውያን ለራሳቸው ከተሞች ያዙና የሱመር ሃይል ጠፋ። ከነዚህ ከተሞች መካከል ባቢሎን በንጉስዋ ሃሙራቢ ወቅት ላይኛነቱን ለረጅም ወራት መሰረተች።
# ማካው

|
በቻይና ሪፐብሊክ የማካው ልዩ አስተዳደር
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| የማካውመገኛ የማካው ሥፍራ |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | ቻይንኛ |
| **መንግሥት** {{{ዋና አስተዳደር |   ፈርናንዶ ችወይ |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.)  |   29.5 ኪ.ሜ. ካሬ  |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2005 ዓ.ም. ግምት የ2003 ዓ.ም. ቆጠራ |   607,500 552,503 |
| **ገንዘብ** | የማካው ፓታካ |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +8 |
| **የስልክ መግቢያ** | +853 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .mo |

**ማካው** (በቻይንኛ *澳門* /አውመን/) ከቻይና ሁለት ልዩ አስተዳደር ካላቸው ግዛቶች አንዱ ነው፤ (ሁለተኛው ሆንግ ኮንግ ሲሆን)።
# ሙአለ ንዋይ

**ሙአለ ንዋይ** ትርፍ ለማግኘት ሲባል ካፒታልን ከሞላ ጎደል ረዘም ላለ ጊዜ በኢንዱስትሪ፣ በትራንስፖርት፣ በግንባታና በመሳሰሉት የኢኮኖሚ መስኮች የማዋል ክንዋኔ ነው።

ሙአለ ንዋይ በሁለት ይከፈላል። እነሱም የገንዘብ ሙአለ ንዋይ እና እውን ሙአለ ንዋይ ናቸው። የገንዘብ ሙአለ ንዋይ የሚባለው ለአክሲዮኖችና ለሌሎች የዋስትና ሰነዶች ግዥ የሚውል ካፒታል ሲሆን እውን ሙአለ ንዋይ ደግሞ ለሕንፃዎች፣ ለልዩ ልዩ ማሽኖችና ለመሳሰሉት ቋሚ ንብረቶች ግዥ የሚውለው ካፒታል ነው።

## ምንጭ

* የማርክሲዝም ሌኒኒዝም መዝገበ ቃላት ፤ ፲፱፻፸፰፤ ገጽ 73
# ለሖር

|  |
| --- |
| **ለሖር لہور** |
|  |
| ለሖር |
| **ክፍላገር** | ፐንጃብ |
| **ከፍታ** | 217 ሜ. |
| **የሕዝብ ብዛት** |
|    • **አጠቃላይ** | 11,126,285 |
| ለሖር |
|
31°32′ ሰሜን ኬክሮስ እና 74°20′ ምሥራቅ ኬንትሮስ |

**ለሖር** (ፐንጃብኛ፦ : لہور‎; ኡርዱ: لاہور‎‎) የፓኪስታን ከተማ ነው።
# ሕገ መንግሥት

**ሕገ መንግሥት** ከሌላ ህግጋት ሁሉ የበላይ ሆኖ አንድን አገር የሚያስተዳድር ህግ ነው። ህገ መንግስት የአንድ ሀገር የበላይ ህግ እንደመሆኑ መጠን የመንግሥት መተዳደሪያ ደንብ ነው ማለት ይቻላል።

## ደግሞ ይዩ

* የሕገ መንግሥት ታሪክ
# ባተን ሩዥ

**ባተን ሩዥ** (እንግሊዝኛ፦ Baton Rouge) የሉዊዚያና አሜሪካ ከተማ ነው።

ባተን ሩዥ ወይም በፈረንሳይኛ አጠረር /ባቶን ሩዥ/ ማለት «ቀይ በትር» ነው። ፈረንሳዮች መጀመርያ በደረሱበት ጊዜ (1691 ዓም)፣ ቀይ እንጨት ምሰሶዎች በምድር ተሳክተው አገኙ፣ ይህም የሁለት ብሔሮች የሁማ እና የባዩጉላ ብሔሮች ደንበር ለማመልከት ነበርና። በኋላ በ1713 ዓም ምሽግ በዚህ ሠፈር መሠረቱ።
# ፈርዖን

**ፈርዖን** ማለት የጥንታዊ ግብጽ ንጉሥ ነው። ይህ ከግብጽኛ «ፐር-ዓ» ከ«ፐር» (ቤት) እና «ዓ» (ታላቅ) ወይም «ታላቁ ቤት» ደረሰ። ፐር-ዓ መጀመርያ ቤተ መንግሥት ለማመልከት ሲሆን፣ ከ1400 ዓክልበ. በኋላ ንጉሡን ፐር-ዓ ይሉት ጀመር። ስለዚህ ከዚያ በፊትም የነገሡት ግብጻዊ ንገሥታት ለምሳሌ በኦሪት ዘፍጥረት በአብርሐም፣ በዮሴፍ ወይም በሙሴ ዘመን የነበሩት ነገሥታት ደግሞ «ፈርዖን» ተብለዋል። አሁንም ማናቸውም ግብጻዊ ንጉሥ ከመጀመያው ንጉሣቸው ከናርመር ወይም ሜኒስ ጀምሮ የዛኔው ማእረግ ባይሆንም ዛሬ ግን «ፈርዖን» እንላቸዋለን።

* ደግሞ ይዩ፦ የፈርዖኖች ዝርዝር
# ፐንቻክ ጃያ

}|}}

| ፐንቻክ ጃያ |
| --- |
|  ፐንቻክ ጃያ 1997 መሃከል ግራስበርግን አካቶ (ፍሪፖርት) የመዳብ መአድን ማውጫ ይታያል |
| ከፍታ | 4,884 ሜትር |
| ሀገር ወይም ክልል | ፓፑአ፣ ኢንዶኔዢያ |
| የተራሮች ሰንሰለት ስም | ሱዲርማን ሰንሰለት |
| አቀማመጥ | 4°5′ ደቡብ ኬክሮስ እና 137°11′ ምሥራቅ ኬንትሮስ |
| ለመጀመሪያ ጊዜ የወጣው ሰው | 1954 በሃይንሪክ ሀሬርና 3 አጋሮቹ |
| ቀላሉ መውጫ | የበረዶና የድንጋይ አቀበት መውጫ ስልቶች በመጠቀም |

ፐንቻክ ጃያ በኢንዶኔዢያ የሚገኝ አንጋፋ ተራራ ሲሆን በከፍታ ከአለም 9ኛ ደረጃውን በመያዝ ይታወቃል።
# ቤይሩት

**ቤይሩት** (بيروت) የሊባኖስ ዋና ከተማ ነው።

ቤይሩት
የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 1,916,100 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,171,000 ሆኖ ይገመታል። ከተማው 33°52′ ሰሜን ኬክሮስ እና 35°30′ ምሥራቅ ኬንትሮስ ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

እጅግ ጥንታዊ የፊንቄ ከተማ ('በሩት') ነበር። ከክ. በ. በ14ኛ ክፍለ ዘመን በ'አማርና ደብዳቤዎች' መዝገብ ውስጥ ስሙ መጀመርያ ይገኛል። የ'ቢሩታ' ንጉስ አሙኒራ 3 ደብዳቤዎች ለግብጽ ፈርዖን ጽፎ ነበር። በ148 ክ.በ. የመቄዶን አዛዦች ለሴሌውቅያ ዙፋን ሲታገሉ ከተማው ጠፍቶ፣ በቶሎ እንደገና ተሠርቶ ስሙ **ሎዶቅያ በፊንቄ** ተባለ። ሮማውያንም ከ1ኛ ክፍለ ዘመን ዓ.ም. መጨረሻ ጀምሮ ስሙን **ኮሎኒአ ዩሊያ አውግስጣ ፌሊክስ ቤሪውቱስ** አሉት።
# ቮልጋ ወንዝ

| ቮልጋ ውንዝ |
| --- |
|  ቮልጋ ያሮስላቭ ላይ |
| **መነሻ** | ቫልዳይ ተራራ |
| **መድረሻ** | ካስፒያን ባህር |
| **ተፋሰስ ሀገራት** | ራሻ |
| **ርዝመት** | 3,692 km (2,293 mi) |
| **የምንጭ ከፍታ** | 225 m (738 ft) |
| **አማካይ ፍሳሽ መጠን** | 8,000 m³/s (282,517 ft³/s) |
| **የተፋሰስ አካባቢ ስፋት** | 1,380,000 km² (532,821 mi²) |

**ቮልጋ ወንዝ** (*Волга*)
# ኣቦ ሸማኔ

| ?**ኣቦ ሸማኔ** |
| --- |
|   |
| **ሳይንሳዊ ደረጃ መስጫ** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ስፍን: | ጉንደ እንስሳ (Animalia)  |
| ክፍለስፍን: | አምደስጌ (Chordata)  |
| መደብ: | አጥቢ (Mammalia)  |
| ክፍለመደብ: | ስጋበል  |
| አስተኔ: | የድመት አስተኔ  |
| ወገን: | የአቦ ሸማኔ ወገን Acinonyx  |
| ዝርያ: | **አቦ ሸማኔ** A. jubatus  |

 |
| ክሌስም ስያሜ |
| Acinonyx jubatus  |
|   |

Duration: 25 seconds.0:25
 **ኣቦ ሸማኔ** በአንዳንድ አገር እንዲሁም ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ አጥቢ እንስሳ ነው።

## የእንስሳው ሳይንሳዊ ጸባይ

አቦ ሸማኔ በአቦ ሸማኔዎች ወገን (Acinonyx) ውስጥ አሁኑ አንድያ ዝርያ ነው፤ በወገኑም ሌሎች ጥንት የጠፉት አባላት ከሥነ አጥንት ታውቀዋል።

## አስተዳደግ

## በብዛት የሚገኝበት መልክዓ ምድር እና ብዛቱ

አቦ ሸማኔ አሁን የሚገኘው በአንዳንድ ቦታ በአፍሪካና በፋርስ ብቻ ነው። ቀድሞ እስከ ሕንድ ድረስ ይገኙ ነበር።

## የእንስሳው ጥቅም
# ጫማ (ልባሠ እግር)

በ አሁኑ ጊዜ በመቶዎች የሚቆጠሩ የተለበሱ ጫማዎች በሞሮኮ ጎዳናዎች ላይ ለሺያጭ ቀርበዋል (2007)
**ጫማ** ወይም **ልባሰ እግር** ሲጀመር የሰው ልጅን እግር ከአደጋ ለመጠበቅ፣ ወደበኋላ ደግሞ በፋሽን ለውበት የሚለበስ ጠንካራ የእግር ልብስ ነው። ይህንንም በቅድሚያ ካልስ በማድረግ ለእግር የተሻለ ምቾትን መፍጠር ይቻላል።
# ካዛክስታን

|
ካዛክስታን ሪፐብሊክ Қазақстан Республикасы Qazaqstan Respwblïkası
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:Менің Қазақстаным*  |
| የካዛክስታንመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | ኑርሡልታን |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | ካዛክኛ መስኮብኛ |
| **መንግሥት** {{{ፕሬዝዳንት ጠቅላይ ሚኒስትር |   ቃሥም-ዦማርት ቶቃይፍ አስቃር ማምን |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.) ውሀ (%) |   2,724,900 (9ኛ) 1.7 |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2017 እ.ኤ.አ. ግምት  |   18,050,488 (64ኛ)  |
| **ገንዘብ** | ካዛክስታን ተንገ (₸) |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +5/+6 |
| **የስልክ መግቢያ** | +7-6xx, +7-7xx |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .kz .қаз |

**ካዛክስታን** በእስያ ውስጥ የሚገኝ አገር ነው። ዋና ከተማው ኑርሱልታን ነው።

በታሪክ ሀገሪቱ የወርቃማው ሆርዴ ቀጥተኛ ተከታይ ነች።

## በተጨማሪም ተመልከት

* የሩሲያዊ ዓለም

## አገናኞች