Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ሰለሞን ደሴቶች

|
ሰለሞን ደሴቶች Solomon Islands
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| የሰለሞን ደሴቶችመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | ሆኒያራ |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | እንግሊዝኛ |
| **መንግሥት** {{{ ንጉሥ አገረ ገዥ ጠቅላይ ሚኒስትር |   ንግሥት ኤልሣቤጥ ፍራንክ ካቢዩ ማናሰህ ሶጋቫረ |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.) ውሀ (%) |   28,400 (139ኛ) 3.2 |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2015 እ.ኤ.አ. ግምት  |   642,000 (164ኛ)  |
| **ገንዘብ** | ሰለሞን ደሴቶች ዶላር |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +11 |
| **የስልክ መግቢያ** | +677 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .sb |

**ሰለሞን ደሴቶች** ከፓፑዋ ኒው ጊኒ በስተምሥራቅ የሚገኝ ሀገር ነው። ሀገሩ ወደ አንድ ሺህ የሚጠጉ ደሴቶችን ያጠቃልላል። ዋና ከታማው ሆኒያራ ነው።
# ፊጂ

|
የፊጂ ሪፐብሊክ Matanitu Tugalala o Viti फ़िजी गणराज्य
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:Meda Dau Doka*  |
| የፊጂመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | ሱቫ |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | እንግሊዝኛ ፊጂያን ፊጂ ህንዲ |
| **መንግሥት** {{{ ፕሬዝዳንት ጠቅላይ ሚኒስትር |   ዊሊያሜ ካቶኒቨር እስጢፋኖስ ራቡካ |
| **ዋና ቀናት** መስከረም ፴ ቀን 1963 ዓ.ም. (10 ኦክቶበር 1970 እ.ኤ.አ.) መስከረም ፳፮ ቀን 1980 ዓ.ም. (7 ኦክቶበር 1987 እ.ኤ.አ.) |   ነፃነት ከብሪታንያ ሪፐብሊክ |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.)  |   18,274 (151ኛ)  |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2015 እ.ኤ.አ. ግምት የ2007 እ.ኤ.አ. ቆጠራ |   869,458 (159ኛ) 837,271 |
| **ገንዘብ** | ፊጂያን ዶላር |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +12 |
| **የስልክ መግቢያ** | +679 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .fj |

**ፊጂ** በሰላማዊ ውቅያኖስ የሚገኝ የደሴቶች አገር ነው። ዋና ከተማው ሱቫ ነው።

## ማጣቀሻ
# ቶንጋ

|
ቶንጋ ንጉዛት ኅብረት Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga Kingdom of Tonga
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:** "Ko e fasi ʻo e tuʻi ʻo e ʻOtu Tonga" |
| የቶንጋመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | ኑኩአሎፋ |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | እንግሊዝኛ ቶንጋኛ |
| **መንግሥት** {{{ ንጉሥ ጠቅላይ ሚኒስትር |   ቱፖ ፮ ዓኪሊሴ ፖሂቫ |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.) ውሀ (%) |   748 (175ኛ) 4.0 |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2011 እ.ኤ.አ. ቆጠራ |   103,036 (183ኛ) |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +13 |
| **የስልክ መግቢያ** | +676 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .to |

**ቶንጋ** በደቡብ ፓሲፊክ ውቅያኖስ የሚገኝ የደሴቶች አገር ነው። ዋና ከተማው ኑኩአሎፋ ነው።
# ስያትል

**ስያትል** በአሜሪካ ሀገር በዋሽንግተን ክፍለ ሀገር የምትገኝ ከተማ ናት። የከተማዋ ከንቲባ ማይክል ማክጊን ናቸው።

## ደግሞ ይዩ

* የስያትል መንግስታዊ ትምህርት ቤቶች
* ሲያትል የህዝብ ቤተ መጻሕፍት

## ድር ጣቢያ

* ስያትል (እንግሊዝኛ)
# ቢል ክሊንተን

ቢል ክሊንተን (1993)
**ዊልያም ጄፈርሰን «ቢል» ክሊንተን** (እንግሊዘኛ፡ **William Jefferson "Bill" Clinton**) (የትውልድ ስም፦ **ዊልያም ጄፈርስን ብላይዝ ፬ኛ**፣ እንግሊዘኛ፡ **William Jefferson Blythe IV**) በነሐሴ 13 ቀን፣ 1938 ዓ.ም. (= 1946 እ.ኤ.አ.) በሆፕ አርካንሳው የተወለዱ ሲሆን ከ1993 እስከ 2001 እ.ኤ.ኣ. ድረስ የአሜሪካ ፕሬዝዳንት ነበሩ። ፕሬዝዳንት ከመሆናቸዉ በፊት አምስት ጊዜ የአርካንሳው ስቴት አስተዳዳሪ ነበሩ።

ቢል ክሊንተን ያደጉት በሆት ስፕሪንግስ፣ አርካንሳው ነው። የቢል ክሊንተን አባት ዊሊያም ጄፈርሰን ብላይዝ ጁኚየር፣ ቢል ክሊንተን ከመወለዱ ሶስት ወር በፊት በመኪና አደጋ ሞተዋል። የቢል ክሊንተን እናት ቨርጂኒያ ክሊንተን ኬሊ፣ በ1950 እ.ኤ.ኣ. ሮጀር ክሊንተን የሚባል ሰዉ አገባች። 14 ዓመቱ ሲሆን ቢል ክሊንተን የመጨረሻ ስሙን ወደ ክሊንተን ለወጠ። ክሊንተን በጆርጅታውን ዩኒቨርሲቲ፥ ዋሽንግተን ዲ.ሲ.፣ ኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ፥ ኢንግላንድ፣ እና ዬል ዩኒቨርሲቲ፥ ኮነቲኬት ተምረዋል። በ1975 እ.ኤ.ኣ. ሂለሪ ሮድሃምን አገቡና በሊትል ሮክ፥ አርካንሳው መኖር ጀመሩ። ከዚያም በዩኒቨርሲቴ ኦፍ አርካንሳው የሕግ ፐሮፌሰር ሆነው አገልግለዋል። ቢል ክሊንተን የአርካንሳው አስተዳዳሪ ሆኖ ለመጀመሪያ ጊዜ የተመረጡት በ1978 እ.ኤ.ኣ. ነው። በዛ ጊዜ ከአሜሪካ በዕድሜ ትንሹ አስተዳዳሪ ነበሩ። በ1980 እ.ኤ.ኣ. በፍራንክ ዲ ዋይት ከተሸነፉ በኋላ በ1982 እ.ኤ.ኣ. እንደገና ተመረጡ። ከዛ ጀምሮ እስከ 1992 እ.ኤ.ኣ. ድረስ ለአራት ጊዜ አስተዳዳሪ ሆነው መርተዋል። በ1984 እ.ኤ.ኣ. የአስተዳዳሪ የስልጣን ዕድሜ ከ2 ዓመት ወደ 4 ዓመት አራዝመዋል። በ1992 እ.ኤ.ኣ. ለፕሬዝዳንትነት ተወዳድርው አሸንፈዋል። በ1996 እንደገና ተወዳድረው አሸንፈዋል።
# የቻይና ቀለብቶና መንገድ እቅድ

**የቻይና ቀለብቶና መንገድ እቅድ** ወይም በሙሉ «**የሐር መንገድ ምጣኔ ሀብት ቀለብቶና የ21ኛው ክፍለ ዘመን ባህራዊ ሓር መንገድ**» የቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ ያመነጨው የእስያ፣ አውሮፓና አፍሪካ ምጣኔ ሀብቶች በየብስም ሆነ በባሕር ላይ ለማጠናከር ያለው እቅዱ ነው።

በዚህ እቅደ በዋናነት የተፈጸመው ሥራ የቻይና መንግሥት ከፓኪስታን አንዱን ወደብ፣ ጓደር ወደብን በመከራየቱ ነው። ይህም ባለፈው ዘመን ቻይና ሆንግ ኮንግን ለዩናይትድ ኪንግደም፣ ማካውን ለፖርቱጋል ወዘተ. ለመቶ ዓመታት ያህል እንደ ማከራየቱ ነው።
# ጂዎሜትሪ

የዩክሊድን ኢለመንት የተባለ መጽሃፍ የሚያሳይ ከልጥ (ፓፒሪ) የተጻፈ የጥንት መዝገብ
**ጂዎሜትሪ** የሚለው ቃል ከግሪክ የመጣ ሲሆን ከሁለት ቃላቶች የተመሰረተ ነው፤ እነሱም «ጌኦ» ማለት መሬት እና «ሜትሪያ» ማለት መለካት ናቸው። ቃል በቃል ሲተረጎም እንግዲህ «መሬትን መለካት» ማለት ነው። ጂኦሜትሪ ባሁኒ ገዜ የሚያጠናው ቅርጽን፣ መጠንን፣ የቅርጾች አንጻራዊ አቀማመጥን የኅዋን ባህርያት ነው።

ጂዎሜትሪ ከጥንት ጀምሮ የነበር የዕውቀት ዘርፍ ይሆን እንጂ የግሪኩ ዩክሊድ ተወዳዳሪ ባልተገኘለት ኢለመንት በተሰኘ ምርጥ መጽሃፉ ከዛሬ 5ሺ አመት በፊት መሰረቱን ጥሏል። ይህ መጽሃፍ እንደሚያትተው የጂኦሜትሪ ጥናት ጥርጥር ውስጥ ሊወድቁ ከማይችሉ አምስት ንጥረ ሓሳቦች ተነስቶ እስካሁን ድረስ እውነትነቱ የማይካድ የዕውቀት ዘርፍ በመፅሃፉ ሊያቀርብ ችሏል። የዩክሊድ አስተሳሰብ ዘዴ አሁን ድረስ የሚደነቅ ሲሆን ታዋቂ ተማሪወች፣ ለምሳሌ አይንስታይን የምርምር ርዕዮታቸውን በዚሁ ዘዴ ሲሰሩበት ይገኛሉ።

እርግጥ ነው ባሁኑ ዘመን ይህ ጥናት ከመራቀቁ የተነሳ ከጥንት ጀምሮ ሲሰራበት የነበረው የኅዋ እሳቤ እራሱ ጥያቄ ውስጥ ወድቆአል። በዚህ ምክንያት፣ ድሮ በደፈናው ኅዋ ይባል የነበረው አሁን ምናባዊ ኅዋ እና የውኑ ኅዋ ተብለው ይከፈላሉ። የዚህ ክፍፍል መሰረቱ የምንኖርበት የውኑ አለም በአይን የማይታይ ኅዋ ውስጥ ስላለ፣ ይህ ኅዋ ቀጥ ብሎ ለጥ ያለ ላይሆን ይችላል። ይህ አቃፊ ኅዋ የተንጋደደ ከሆነ በቀላሉ ማወቅ አንችልም ምክንያቱም እኛም እራሳችን በዚህ የተንጋደደ አለም ውስጥ ተንጋደን መኖር ግድ ስለሚለን። በዚህ ምክንያት በተለምዶ ስለ ኅዋ የምናስበው ሁሉ ስህተት ሊሆን ይችላል። ለምሳሌ በተለምዶና በዩክሊድ ጅዎሜትሪ ዘንድ የሚታመነው በሁለት ነጥቦች መካከል ያለው አንስተኛ መንገድ ቀጥ ያለ መሰመር ነው። ይሄ ግን እውነት የሚሆነው እኒህ ነገሮች ያሉበት ኅዋ ቀጥ-ለጥ ያለ ሲሆን ነው። ከተንጋደደ በርግጥም ቀጥ ያለ መስመር ሳይሆን የተንጋደደ መስመር ይሆናል ማለት ነው።
# ፓይታጎረስ እርጉጥ

የ**ፓይታጎረስ እርጉጥ** የምንለው ታላቁ ፈላስፋ ፓይታጎረስ (Pythagores) የፃፋቸው 3ቱ ህጎች ናቸው። ህጎቹ የሚሰሩት በ90 ዲግሪ ጎነ-ሶስቶች ላይ ነው።

1.የ**ነው አይደለም ህግ**
ይህ ህግ ጎነ-ሶስቱ 90 ዲግሪ ነው ወይስ አይደለም የሚለውን የምናረጋግጥበት ነው።

```
 ምሳሌ:- አንድ ጎነ ሶስት **ሀ**፣**ለ** እና **መ** የሚባሉ ነጥቦች ቢኖሩትና
     ሀለ = 9ሳ.ሜ
     ለመ = 12ሳ.ሜ
     ሀመ = 15ሳ.ሜ
```

(15x15)=(9x9)+(12x12)

```
    225=81+144
    225=225
```

2.የ**ፓይታጎረስ ስሉስ**
ማለት የ3 ቁጥሮች ስብስብ ነው።
ለማንኛውም ሙሉ ቁጥር ነ
ቁጥሮቹ 2xነ፣(ነxነ)-1፣(ነxነ)+1

```
 ምሳሌ:- 5 ቢሆን 10፣24፣26
```

3.**ያልተገለፀ ልኬት**
የርዝመስመርን ርዝመት ለማወቅ ነው።

```
 ምሳሌ:-የአንድ ቀጤ ጎነ 3 እግሮች 8 ሳ.ሜ. እና 15 ሳ.ሜ. ቢረዝሙ ርዝመስመሩ ስንት ነው።
```

(ርxር)=(8x8)+(15x15)

```
     =64+225
     =289
     =ራዲካል289
     =17
```
# ሚልኪ ዌይ

ፍኖተ ሀሊብ ረጨት
**ሚልኪ ዌይ** ወይም በአማርኛ «**የወተት ጎዳና**» ወይም **ፍኖተ ሀሊብ** የከዋክብት እና የተለያዩ ሰማያዊ አካላት ስብስብ ወይም ረጨት ነው። ይህ ረጨት ውፍረቱ 1000 የብርሃን አመት ይገመታል። ከአንዱ ጫፍ እስከሌላኛው ጫፍ ያለው ርቀት ሲለካ (በዲያሜትር) ደግሞ 100 000 የብርሃን አመት ይሆናል። በውስጡ ከ100 እስከ 400 ቢልዮን ከዋክብቶች እንደያዘ ይገመታል። በዚህ ረጨት ውስጥ **ሥርዐተ-ፈለክ** ወይም ፀሐይን ማእከል ያደረገው ፈለክ ይገኛል።

### ለተጨማሪ ይዩ

* ኣጣርድ
* ቬነስ
* መሬት
* ማርስ
* ጁፒተር
* ሳተርን
* ኡራኑስ
* ነፕቲዩን
* ፕሉቶ
# ጋበሮኔ

|  |
| --- |
| **ጋበሮኔ Gaborone** |
| ስዕል:Gaborone Montage.png |
| **ከፍታ** | 983 |
| **የሕዝብ ብዛት** |
|    • **አጠቃላይ** | 231626 |
| ጋበሮኔ |
|
24°39′ ደቡብ ኬክሮስ እና 25°55′ ምሥራቅ ኬንትሮስ |

**ጋበሮኔ** (Gaborone) የቦትስዋና ዋና ከተማ ነው።

ጋበሮኔ ከሰው ሰራሽ መንኮራኩር ሲታይ
የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1997 ዓ.ም.) 208,411 ሆኖ ይገመታል። ከተማው 24°45′ ደቡብ ኬክሮስ እና 25°55′ ምሥራቅ ኬንትሮስ ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ከተማው በ1956 ዓ.ም. ተሠርቶ አለቃውን ጋበሮኔ ለማክበር **ጋበሮኔስ** ተሰየመ። በ1957 ዓ.ም. የእንግሊዝ ቅኝ ግዛት መቀመጫ ከማፈኪንግ ወዲህ ተዛወረ። በ1961 ዓ.ም. ስሙ ከ'ጋበሮኔስ' ወደ 'ጋቦሮኔ' ተለወጠ።
# የቱርኪክ ቋንቋዎች ቤተሠብ

ቱርኪክ ቋንቋዎች ዛሬ  ኦጉራዊ (ቹቫሽኛ)
  ሳይቤራዊ
  ዊጉራዊ
  ኦጉዛዊ
  ኪፕቻካዊ
  ኻላጅኛ

**የቱርኪክ ቋንቋዎች ቤተሠብ** በተለይ በእስያ የሚገኝ ታላቅ የቋንቋዎች ቤተሠብ ነው።

ሁላቸው የደረሱ ከቅድመ-ቱርክኛ ነው። ሁለተ ዋና ቅርንጫፎቹ ኦጉራዊ ቋንቋዎች (አሁን ቹቫሽኛ አንድያ የተረፈው አባል ነው) እና የጋርዮሽ ቱርካዊ ቋንቋዎች ናቸው።

* ቅድመ-ቱርክኛ \*
	+ ኦጉራዊ ቋንቋዎች
		- ጥንታዊ ቡልጋርኛ \*
		- ኻዛርኛ \*
		- አቫርኛ \*
		- ሁንኛ \*
		- ቹቫሽኛ
	+ የጋርዮሽ ቱርካዊ ቋንቋዎች
		- ጥንታዊ ቱርክኛ \* / ሳይቤራዊ
			* ጥንታዊ ዊጉርኛ \*
				+ ምዕራብ ዩጉርኛ
			* አልታይኛ
			* ሳቃኛ
			* ቱቫኛ
			* ኻካስኛ
		- ጫጋታይኛ \* / ዊጉራዊ
			* ኡዝበክኛ
			* ዊጉርኛ
		- ኦጉዝኛ \* / ኦጉዛዊ
			* ቱርክኛ
			* ቱርክመንኛ
			* አዘርኛ
		- ኪፕቻክኛ \* / ኪፕቻካዊ
			* ታታርኛ
			* ባሽኪርኛ
			* ካዛክኛ
			* ኪርጊዝኛ
			* የክሪሜያ ታታርኛ
		- ኻላጅኛ
# የብሪታንያ ሕንድ ውቅያኖስ ግዛት

|
የብሪታንያ ሕንድ ውቅያኖስ ግዛት British Indian Ocean Territory
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:** God Save the Queen |
| የብሪታንያ ሕንድ ውቅያኖስ ግዛትመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | ዲዬጎ ጋርሲያ |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | እንግሊዝኛ |
| **መንግሥት** {{{ንግሥት ኮሚሽነር አስተዳዳሪ |   ዳግማዊት ንግሥት ኤልሳቤጥ ፒተር ሄይስ ቶም ሙዲ |
| **ዋና ቀናት** የተመሠረተው |   1965 እ.ኤ.አ. |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.) ውሀ (%) |   54,400 99.89 |
| **የሕዝብ ብዛት** ግምት  |   3,000  |
| **ገንዘብ** | ዶላር (ተግባራዊ) ፓውንድ (ሕጋዊ) |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +6 |
| **የስልክ መግቢያ** | +246 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .io |

**የብሪታንያ ሕንድ ውቅያኖስ ግዛት** ወይም **ቻጎስ ደሴቶች** የብሪታኒያ ባህር ማዶ ግዛት ሲሆን በታንዛኒያ እና እንዶኔዝያ መሀል ይገኛል። ግዛቱ ስድስት አቶሎች /atolls/ ሲኖሩት ከአንድ ሺህ በላይ የሆኑ ትናንሽ ደሴቶችን ያጠቃልላል። በአጠቃላይ የመሬት ስፋቱ ወደ 60 ካሬ ኪ.ሜ. ነው።

ከደሴቶቹ ሁሉ ትልቁና ከሁሉም ደቡባዊ የሆነው ዲዬጎ ጋርሲያ ነው። በዚህ ደሴት ላይ የአሜሪካ እና ብሪታኒያ የሚጋሩት የውትድርና ተቋም አለ። በ1960 እና 1970ዎቹ እ.ኤ.አ. በደሴቱ ላይ ይኖሩ የነበሩት ቻጎሳዊዎች በግዳጅ ከተፈናቀሉ በኋላ በአሁኑ ጊዜ በደሴቱ ላይ የሚገኙት ወደ አራት ሺህ የሚሆኑ የአሜሪካና ብሪታኒያ ሰራተኞች ብቻ ናቸው።

## ማመዛገቢያዎች
# ጄምስ ኩክ

ጄምስ ኩክ
**ጄምስ ኩክ** (1721-1771 ዓም) ዝነኛ የዩናይትድ ኪንግደም መርከበኛ፣ ዠብደኛና ተጓዥ ነበር። ዓለሙን በሙሉ ፪ ጊዜ በመርከብ ዞረ። በ፫ኛውም ጉዞ ላይ በሃዋኢ ተገደለ።

የኩክ ሦስት ዋና ጉዞዎች፦ ፩) ቀይ፣ ፪) አረንጓዴ፣ ፫) ሰማያዊ