Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ሰሐራ በረሓ

በናሳ የተነሳ የሰሃራ በርሃ የሳተላይት ፎቶ
**ሰሐራ በረሓ** (አረብኛ፦ الصحراء الكبرى *አል-ኩብራ* ወይም *ታላቁ በረሓ* ማለት ነው።) የዓለማችን ሰፊው ሞቃት በረሓ ነው። በዚህም ስፋቱ ከ9,400,000 ካሬ ኪ.ሜ. (3,630,000 ካሬ ማይል) በላይ ነው። በረሓው የሚሸፍነው አብዛኛውን የሰሜን አፍሪካ ክፍል ሲሆን በስፋቱም ከአውሮፓ ወይም ከአሜሪካ ጋር ይወዳደራል። ከዚህ በረሓ የሚሰፋው ብቸኛው አንታርክቲካ ሲሆን ይህም የሆነው በዝቅተኛ የዝናብ መጠን ነው። የሰሐራ በረሓ የሚያካልለው የሜዲትራኒያን ጠረፍ ጨምሮ ቀይ ባሕርን እስከአትላንቲክ ውቅያኖስ ጠረፍ ድረስ ያለውን ነው። በስተደቡብ የሳር ምድር እና የቁጥቋጦ ምድር የሆነውን ከበረሓው ጋር በሚያገናኘው የሳህል መቀነት ያዋስነዋል።

አንዳንዶቹ የአሸዋ ክምሮች እስከ 180 ሜትር (590 ጫማ) ከፍታ አላቸው።

በምዕራብ የሊቢያ ክፍል የሚገኝ የሰሐራ በርሓ ክፍል
## የአየር ሁኔታ ታሪክ

የሰሐራ በረሓ ባለፉት ጥቂት መቶ ሺህ ዓመታት ሲለዋወጥ የቆየ የአየር ሁኔታ ነበረው። በቀዝቃዛው የበረዶ ዘመን ክፍል (*glacial period*) ጊዜ በረሓው ከዚህም በላይ ሰፊ ነበር። በዚህ ዘመን መጨረሻ (ከ8000 ዓ.ዓ. እስከ 6000 ዓ.ዓ.) አካባቢ በርከት ያለ የዝናብ መጠን ተመዝግቦ ነበር።

በአሃገር ተራራ ላይ የሚገኙ የበረሓ ተክሎች እነዚህ በአከባቢው ሕይወትን ለማቆየት ይጠቅማሉ።
### በረዶ

የካቲት ፲፩ ቀን 1971 ዓ/ም በአብዛኛው ደቡባዊ አልጀሪያ በረዶ የቀላቀለ ዝናብ ጥሎ ነበር። በዚህ ዕለት ለግማሽ ሰዓት ያህል የቆየ የበረዶ ነጎድጓድ የነበረ ሲሆን ከሰዓታት በኋላ በረዶው ጠፍቷል። ይህ ዜና በተለያዩ የመገናኛ ብዙሓን *ለመጀመሪያ ጊዜ በሕይወት የምናስታውሰው ዝናብ ሰሐራ በረሓ ላይ* በሚል ርዕስ ሊወጣ ችሏል።

## የውጭ ማያያዣዎች
# ሲንጋፖር

|
ሲንጋፖር ሪፐብሊክ Republic of Singapore Republik Singapura 新加坡共和国 சிங்கப்பூர் குடியரசு
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:Majulah Singapura* *Onward, Singapore*  |
| የሲንጋፖርመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | **ሲንጋፖር** |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | እንግሊዝኛ ማላይ ቻይንኛ ታሚልኛ |
| **መንግሥት** {{{ ፕሬዝዳንት ጠቅላይ ሚኒስትር |   ጆሰፍ ዩቫራጅ ፒላይ ሊ ሥየን ሎንግ |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.) ውሀ (%) |   719.1 (176ኛ) 1.43 |
| **የሕዝብ ብዛት** የእ.አ.አ. በ2016 ግምት  |   5,607,300 (113ኛ)  |
| **ገንዘብ** | ሲንጋፖር ዶላር (S$) |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +8 |
| **የስልክ መግቢያ** | +65 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .sg .新加坡 .சிங்கப்பூர் |

**ሲንጋፖር** ከተማ-አገር ነው።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 3,438,600 ሆኖ ይገመታል። ከተማው 01°18′ ሰሜን ኬክሮስ እና 10°50′ ምሥራቅ ኬንትሮስ ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

## ታሪክ

የግሪክ መልክዐ ምድር አዋቂ ቶሌሚ (150 ዓ.ም. ግድም) በዚያ ሥፍራ **ሳባና** የተባለ የንግድ ወደብ በካርታው ላይ አሳየ። በ250 ዓ.ም. ግድም ደግሞ አንድ ቻይናዊ መዝገብ በዚያው ቦታ **ፑ ልዎ ቾንግ** የተባለ ደሴት ይገልጻል። በ680 ዓ.ም. ገዳማ ደሴቱ በሽሪዊጃያ መንግሥት ግዛት መካከል ሆነ። ከ1300 ዓ.ም. በፊት **ተማሲክ** የተባለ መንደር ነበረበት። በአንድ ትውፊት ዘንድ ሳንግ ኒላ ኡታማ የሚባል የሽሪዊጃያ መስፍን ያንጊዜ ስሙ **ሲንጋፑራ** («የአንበሳ ከተማ») የሚባል ከተማ በተማሲክ ደሴት ላይ ሠራ።

ሲንጋፖር በሌሊት
በ1400 ዓ.ም. አካባቢ የሽሪዊጃያ መንግሥት ሲደክም ጎረቤቶቹ ማጃፓሂትና ሲያም ይታግሉበት ነበር። ሆኖም ሲንጋፖር ሽሪዊጃያን የተከተለው የመላካ ሡልጣንነት ማዕከል ሆነ። በ16ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም. ላይ ይህ ሡልጣንነት ከፖርቱጋል ጋር ተጣለና በ1605 ዓ.ም. ፖርቱጊዞች ሲንጋፖርን አቃጠሉት።

የነበረው ከተማ ጠፍቶ ዙሪያው በፖርቱጊዞች ይገዛ ነበር፤ ብዙም ሳያልፍ የሆላንድ ነጋዴዎች ዙሪያውን አስተዳደሩ። የሲንጋፖር ደሴት እራሱ በይፋ በጆሖር ሡልጣን ግዛት ነበር። በ1811 ዓ.ም. የእንግሊዝ አገረ ገዥ ስታምፎርድ ራፈልዝ የሆላንድ ነጋዴዎችን ላዕላይነት ለማቃወም አስቦ ፡ የጆሖር ሡልጣን ጣውንት ወንድሙን ለሡልጣንነቱ ደግፎ ፡ በደሴቱ ላይ አዲስ ከተማ ለመመሥረት ፈቃድ በዚያ አገኙ። የብሪታንያ ቅኝ አገርና ንግድ ጣቢያ ሆኖ በቶሎ አደገ፤ በ1815 ዓ.ም. ጆሖር ደሴቱን ለእንግሊዝ መንግሥት ሸጠው። በብዛት በሲንጋፖር የሰፈሩት ሰዎች ቻይናዊ ነበሩ።

ከ1934 እስከ 1937 ዓ.ም. በ2ኛው አለማዊ ጦርነት የጃፓን ሃያላት ሲንጋፖርን በግፍ ያዙ፤ በዚህም ወቅት የከተማው ስም **ሾናንቶ** ተብሎ ይሉት ነበር። ከጦርነቱ በኋላ ሲንጋፖር በ1950 ዓ.ም. ራስ-ገዥ ሁኔታ ከእንግሊዝ አገኘ። በ1956 ዓ.ም. ግን በነጻ ፈቃዱ ሲንጋፖር በአዲሱ የመላይዢያ ፌዴሬሽን ውስጥ ክፍል ሆነ። ይህ ሁኔታ እስከ 1957 ዓ.ም. ብቻ ድረስ ቆየ፤ ትብብሩ ለጸጥታ ተስማሚ ስላልሆነም መላይዢያ ሲንጋፖርን ከፌዴሬሽኑ አስወጥቶ የዛኔ እስካሁን ድረስ **የሲንጋፖር ሬፐብሊክ** ሆነ።

## ቋንቋዎች

በሲንጋፖር 4 ይፋዊ ልሳናት አሉ። እነርሱም መላይኛ፣ እንግሊዝኛ፣ ቻይንኛ (ፑቶንግኋ) እና ታሚልኛ ናቸው። መላይኛ ደግሞ ብሔራዊ ቋንቋ ነው።

## ሕግ

ሲንጋፖር አደንዛሽ የሚከለክል በጣም ጥብቅ ሕግ አለው፣ በአደንዛሽ የሚነግዱ ይሙት በቃ ሊቀበል ይቻላል። የሲንጋፖር ሕግጋት ሁሉ ጥብቅ ናቸው፤ ከባድ ቅጣቶች ይሰጣሉ። ሽንት ቤት ከመጠቀም ቀጥሎ በውሃ ጠርጎ መሄድ እንዳይቀር ክልክል ነው። በገሃድ መትፋት የገንዘብ መቀጫ ያመጣል። ጠበንጃም ሆነ የኪስ ቢላዎ ተከለክለዋል፣ ማስቲካ ስንኳ በሕግ የተከለከለ ሥራ ነው። የሲንጋፖር መንግሥት አንዳንድ ፊልም ብቻ ይፈቅዳል፣ ብዙ ጊዜ በሃይማኖት፣ በዘርኛነት፣ ወይም በእራቁት ምክንያቶች የሚከለክሉ ፊልሞች አሉ።

## ባህል

የሲንጋፖር የሚጣፈጥ አበሳሰል ብዙ አይነት የባህር ምግቦችን እንደ ሠርጠን፣ ኦይስተርና ካላማሪ (ስኩዊድ) ያጠቅልላል። በሕንድ ሠፈሮች የአትክልት ቡፌ በሙዝ ቅጠል ላይ ተስፋፍቶ ይቀርባል።

ብዙ በዓላት በሲንጋፖር ይከብራሉ። ጣይፑሳም በተባለው በዓል ቀን ላይ አንዳንድ ሰው የሰውነት መውጋቶች ይሠራል። የቡዲስም፣ እስልምና፣ ክርስትና፣ እና የሕንድ ሀይማኖት በዓላት ሁሉ በሲንጋፖር ይከብራሉ።

ብዙ የክላሲካል ሙዚቃ ወዳጆች በሲንጋፖር ይገኛሉ። ይህን የሚመሰክር በሕዝባዊ አጸዶች ቦታ ውስጥ ለአቀናባባሪው ሾፐን ትዝታ በተሠራው ሐውልት ነው።
# ጋና

|
Republic of Ghana የጋና ሬፑብሊክ
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:God Bless Our Homeland Ghana*  |
| የጋናመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | አክራ |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | እንግሊዝኛ (መደበኛ) |
| **መንግሥት** {{{ ፕሬዝዳንት ምክትል ፕሬዝዳንት |   ናና አኩፎ-አዶ ማዏምሙዱ ባዉሚዓ |
| **ዋና ቀናት** የካቲት ፳፯ ቀን ፲፱፻፵፱ ዓ.ም. (6 ማርች 1957 እ.ኤ.አ.) |   ነፃነት ከብሪታንያ ታወጀ |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.) ውሀ (%) |   238,535 (80ኛ) 4.61 |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2014 እ.ኤ.አ. ግምት የ2010 እ.ኤ.አ. ቆጠራ |   27,043,093 (46ኛ) 24,200,000 |
| **ገንዘብ** | ሴዲ |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +0 |
| **የስልክ መግቢያ** | +233 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .gh |

**ጋና** በአፍሪካ አትላንቲክ ጠረፍ ላይ የተገኘ አገር ሲሆን ከ24 ሚሊዮን ኗሪዎች በላይ አሉት።

የጋና ስራ ቋንቋ እንግሊዝኛ ሲሆን፣ ሌሎች ኗሪ ቋንቋዎች በተለይም ትዊኛ (አካንኛ) በሰፊ ይነገራሉ። የ«ጋና» ስያሜ በታሪክ የድሮ «ጋና መንግሥት» ወይም «ዋጋዱጉ መንግሥት» ለማክበር በ1949 ዓም ተመረጠ። እንዲያውም ያው መንግሥት እስከ 1068 ዓም ድረስ ከጋና ወደ ስሜን-ምዕራብ በአሁኑ ማሊ ይገኝ ነበር እንጂ የዛሬውን ጋና መቸም አልገዛም። «ጋና» በትክክል የዋጋዱጉ መንግሥት አለቆች ማዕረግ ሆኖ ነበር። ዋጋዱጉ መንግሥት በ1068 ዓም ግድም ከወደቀ ቀጥሎ፣ የአካን ብሔሮች ከዚያው ፈልሰው በዛሬው ጋና ሠፈሩና መጀመርያ ግዛቶችን መሠረቱ። ከ1662 እስከ 1949 ዓም ድረስ የአሻንቲ መንግሥት ባካባቢው ቆየ፤ በ1894 ዓም ይህ የብሪታንያ አሻንቲ ጥብቅ ግዛት ሆነ።

ከ1949 ዓም አስቀድሞ የዩናይትድ ኪንግደም ጥገኛ ግዛት ሲሆን በወርቅ ሀብቱ ምክንያት «የወርቅ ጠረፍ ጥገኛ ግዛት» (ጎልድ ኮስት ፕሮቴክቶሬት) በመባል ይታወቅ ነበር። ከ1984 ዓም ጀምሮ ዴሞክራሲያዊ እና ፓርላሜንታዊ መንግሥት ኖሮታል። አብዛኞቹ ኗሪዎች (70%) በተለይ በደቡቡ ክርስቲያን ሲሆኑ፣ በተለይ በስሜኑ 16% የእስልምና ተከታዮች ናቸው። የተረፉትም የኗሪ አረመኔነትን እምነቶች ይከተላሉ።

የጋና ዋና ምርቶች ካካዎ፣ ዘይት፣ አልማዝ ናቸው። በአለሙ ከሁሉ ትልቅ የሆነው ሠው ሰራሽ ሐይቅ፣ ቮልታ ሐይቅ፣ በጋና ይገኛል።

እግር ኳስ ከሁሉ የተወደደው እስፖርት ነው። የጋና አበሳሰል በተለይ በኮቤ፣ ጐርጠብ፣ የስኳር ድንች፣ ባቄላ፣ በቆሎ፣ ኦቾሎኒ፣ ባሚያና ሩዝ ይሠራል።
# አትላንቲክ ውቅያኖስ

የአትላንቲክ ውቅያኖስ
**አትላንቲክ ውቅያኖስ** (እንግሊዝኛ: *Atlantic Ocean*) በስፋቱ ፪ኛው ውቅያኖስ ነው። ይህም እስከ ፻፮·፬ ሚሊዮን ካሬ ኪሎ ሜትር በሚደርስ ስፋቱ የመሬትን ፳ በመቶ ስፋት እና ፳፮ በመቶ ውሃ በመሸፈን ነው።

## ይዩ

* ውቅያኖስ
* ሕንድ ውቅያኖስ
* ሰላማዊ ውቅያኖስ
* ደቡባዊ ውቅያኖስ
* አርክቲክ ውቅያኖስ

## ማጣቀሻ
# ሀንጋሪ

**ሃንጋሪ** (ሀንጋሪኛ፡ ማጋሮርስዛግ) በመካከለኛው አውሮፓ ውስጥ ወደብ የሌላት ሀገር ናት። 93,030 ስኩዌር ኪሎ ሜትር (35,920 ካሬ ማይል) የሚሸፍነው የካርፓቲያን ተፋሰስ በሰሜን ከስሎቫኪያ ፣ በሰሜን ምስራቅ ዩክሬን ፣ በምስራቅ እና በደቡብ ምስራቅ ሮማኒያ ፣ በደቡብ በኩል ሰርቢያ ፣ በደቡብ ምዕራብ ክሮኤሺያ እና ስሎቬኒያ እና ኦስትሪያ ይዋሰናል። ምዕራባዊው. ሃንጋሪ 9.7 ሚሊዮን ህዝብ አላት፣ ባብዛኛው የሃንጋሪ ብሄረሰብ እና ጉልህ የሆነ የሮማኒ ብሄረሰብ። የሃንጋሪ፣ ይፋዊ ቋንቋ፣ በአለም ላይ በስፋት የሚነገር የኡራሊክ ቋንቋ እና በአውሮፓ ውስጥ በስፋት ከሚነገሩት ኢንዶ-አውሮፓዊ ያልሆኑ ጥቂት ቋንቋዎች መካከል ነው። ቡዳፔስት የሀገሪቱ ዋና ከተማ እና ትልቁ ከተማ**Bold text** ናት; ሌሎች ዋና ዋና የከተማ አካባቢዎች ደብረሰንን፣ ሰገድን፣ ሚሽኮልስን፣ ፒችን፣ እና ጁርን ያካትታሉ።

|
Magyarország ሀንጋሪ
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:** መንፈሳዊ መዝሙር *Himnusz*  |
| የሀንጋሪመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | ቡዳፔስት |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | ሀንጋርኛ |
| **መንግሥት** {{{ፕሬዚዳንት ጠቅላይ ሚኒስትር |   ያኖሽ አደር ቪክቶር ኦርባን |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.)  |   93,030 (109ኛ)  |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2017 እ.ኤ.አ. ግምት  |   9,797,561 (88ኛ)  |
| **ገንዘብ** | ፎሪንት |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +1 |
| **የስልክ መግቢያ** | +36 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .hu |

ሃንጋሪ የሶቭየት ህብረት የሳተላይት ግዛት ሆነች፣ ይህም የሃንጋሪ ህዝቦች ሪፐብሊክ መመስረትን አስከትሏል። የከሸፈውን የ1956 አብዮት ተከትሎ፣ ሃንጋሪ በንፅፅር ነፃ የሆነች፣ አሁንም የተጨቆነች ቢሆንም፣ የምስራቅ ብሎክ አባል ሆነች። የሃንጋሪ ከኦስትሪያ ጋር የነበራትን የድንበር አጥር መነጠቅ የምስራቁን ብሎክ እና በመቀጠል የሶቪየት ህብረት ውድቀትን አፋጠነ። እ.ኤ.አ. ጥቅምት 23 ቀን 1989 ሃንጋሪ እንደገና ዴሞክራሲያዊ የፓርላማ ሪፐብሊክ ሆነች። ሃንጋሪ በ2004 የአውሮፓ ህብረትን የተቀላቀለች ሲሆን ከ2007 ጀምሮ የሼንገን አካባቢ አካል ሆና ቆይታለች።

ኤችዲአይ በሃንጋሪ
HDI ከከፍተኛ ወደ ዝቅተኛ (2017)
1 መካከለኛው ሃንጋሪ 0.922 2 ምዕራባዊ ትራንስዳኑቢያ 0.857
3ደቡብ ታላቁ ሜዳ 0.8414ማዕከላዊ ትራንስዳኑቢያ0.8395ደቡብ ትራንስዳኑቢያ0.8296ሰሜን ታላቁ ሜዳ 0.8227ሰሜን ሃንጋሪ0.811

ሃንጋሪ በአብዛኛው በባህላዊ እና ኢኮኖሚያዊ ተፅእኖዋ ምክንያት በአለም አቀፍ ጉዳዮች መካከለኛ ሀይል ነች። ከፍተኛ ገቢ ያለው ኢኮኖሚ በጣም ከፍተኛ የሰው ልማት መረጃ ጠቋሚ 46ኛ ደረጃ ላይ ተቀምጧል፣ ዜጎች ሁለንተናዊ የጤና እንክብካቤ እና ከትምህርት ነፃ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት የሚያገኙበት። ሃንጋሪ ለሥነ ጥበብ፣ ለሙዚቃ፣ ለሥነ ጽሑፍ፣ ለስፖርት፣ ለሳይንስ እና ለቴክኖሎጂ ከፍተኛ አስተዋጾ ያበረከተ የረዥም ጊዜ ታሪክ አላት። በ 24.5 ሚሊዮን ዓለም አቀፍ ቱሪስቶች በ 2019 በአውሮፓ ውስጥ ታዋቂ የቱሪስት መዳረሻ ነው ። የአውሮፓ ምክር ቤት ፣ ኔቶ ፣ የተባበሩት መንግስታት ፣ የዓለም ጤና ድርጅት ፣ የዓለም ንግድ ድርጅት ፣ የዓለም ባንክ ፣ ዓለም አቀፍ ኢንቨስትመንትን ጨምሮ የበርካታ ዓለም አቀፍ ድርጅቶች አባል ነው ። ባንክ፣ የእስያ መሠረተ ልማት ኢንቨስትመንት ባንክ እና የቪሴግራድ ቡድን።

የሃንጋሪ ጂኦግራፊያዊ ካርታ
ሃንጋሪ ወደብ አልባ ሀገር ነች። ጂኦግራፊዋ በባህላዊ መንገድ የሚገለፀው በሁለቱ ዋና ዋና የውሃ መንገዶች ማለትም በዳኑቤ እና በቲዛ ወንዞች ነው። የተለመደው የሶስትዮሽ ክፍል - ዱንያንትል ("ከዳኑብ ባሻገር"፣ ትራንስዳኑቢያ)፣ ቲዛንቱል ("ከቲሳ ባሻገር") እና ዱና-ቲሳ ክሼ ("በዳኑቤ እና ቲሳ መካከል") - የዚህ ነጸብራቅ ነው። የዳንዩብ ወንዝ ከሰሜን እስከ ደቡብ በዘመናዊው ሃንጋሪ መሃል ይፈስሳል እና አገሪቷ በሙሉ በተፋሰሱ ውስጥ ይገኛል።

```
ከአገሪቱ መሀል ወደ ኦስትሪያ የሚዘረጋው ትራንስዳኑቢያ በዝቅተኛ ተራራዎች የተለያየ መልክዓ ምድራዊ አቀማመጥ ያለው በዋነኛነት ደጋማ አካባቢ ነው።  ከእነዚህም መካከል በጣም ምሥራቃዊ የአልፕስ ተራሮች፣ በሀገሪቱ ምዕራባዊ ክፍል የሚገኘው አልፖካልጃ፣ በመካከለኛው ትራንስዳኑቢያ የሚገኘው ትራንዳኑቢያን ተራሮች፣ እና በደቡብ የሚገኙት የሜሴክ ተራሮች እና የቪላኒ ተራሮች ናቸው።  የቦታው ከፍተኛው ቦታ ኢሮት-ክቮ በአልፕስ ተራሮች፣ 882 ሜትር (2,894 ጫማ) ነው።  ትንሹ የሃንጋሪ ሜዳ (ኪሳልፎልድ) በሰሜናዊ ትራንዳኑቢያ ይገኛል።  የባላቶን ሀይቅ እና ሄቪዝ ሀይቅ፣ በመካከለኛው አውሮፓ ትልቁ ሀይቅ እና በአለም ላይ ትልቁ የሙቀት ሀይቅ፣ በቅደም ተከተል፣ በትራንስዳኑቢያም ይገኛሉ።
```
# ባልካኖች

ባልካኖች በመልክዓምድር ረገድ - በመስመር ውስጥ። «ባልካኖች አገራት» - ብርቱካን
የባልካኖች ልሳነ ምድር - ከአውሮጳ ሦስት ትልልቅ ልሳኖች ምሥራቃዊው ነው።
**ባልካኖች** በአውሮፓ ደቡብ-ምሥራው የሚገኝ ትልቅ አውራጃ ነው። ስሙ ከባልካን ተራሮች ተወሰደ።

በመልክዓምድር ረገድ፣ ባልካኖች ማለት ከዳኑብ ወንዝና ከሳቫ ወንዝ ደቡብ እስከ ባህር ድረስ ማለት ነው።

በባህል ጥናት ረገድ፣ ግሪክ አገርና ቱርክ እንደ «ባልካኖች» አይቆጠሩም፣ ሮማኒያ፣ ሰርቢያ፣ ክሮኤሽያና ስሎቬኒያ በሙሉ «ባልካን አገራት» ይባላሉ።
# ሊቢያ

|
ሊቢያ ሬፑብሊክ
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:** ሊቢያ ሊቢያ ሊቢያ "ليبيا ليبياليبيا" |
| የሊቢያመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | ትሪፖሊ |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | አረብኛ |
| **መንግሥት** {{{ፕሬዝዳንት ጠቅላይ ሚኒስትር |   ፈይዝ አል ሰራጅ ፈይዝ አል ሰራጅ |
| **ዋና ቀናት** ፫ የካቲት ፩፱፫፱ (10 February, 1947 እ.ኤ.ኣ.) |   ነጻነት ከጣልያን |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.)  |   1,759,541 (16ኛ)  |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2016 እ.ኤ.አ. ግምት  |   6,385,000 (108ኛ)  |
| **ገንዘብ** | ዲናር |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +2 |
| **የስልክ መግቢያ** | 218 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .ly |

**ሊቢያ** በሰሜን አፍሪካ የምትገኝ ሀገር ስትሆን ከሜድትራኒያን ባሕር ፣ ግብፅ ፣ ሱዳን ፣ ቻድ ፣ ኒጄር ፣ አልጄሪያ ፣ እና ቱኒዚያ ጋር ድንበር አላት። ሀገሪቱ ሕገ መንግስት የላትም። የምተመራው በእስላም ሕጎች ነው። ለ42 አመታት እስከ 2003 ዓ.ም. ሕዝባዊ ጦርነት ድረስ አገሪቱን በብቸኝነት ያስተዳድሩት ሞአመር ጋዳፊ የአፍሪካ አገሮች አንድ አገር መሆን አለባቸው ስማቸውም «የተባበሩት የአፍሪካ አገራት» ተብሎ መጠራት አለበት ብለው ያምኑ ነበር።
# የመካከለኛው አፍሪካ ሪፐብሊክ

|
République Centrafricaine
Ködörösêse tî Bêafrîka
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| የየመካከለኛው አፍሪካ ሪፑብሊክመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | ባንጊ |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | ፈረንሳይኛ (መደበኛ), ሳንጎ |
| **መንግሥት** {{{ፕሬዚዳንት ጠቅላይ ሚኒስትር |   ፎስተን-አሻንዥ ቷዴራ ሳምፕሊስ ሳራንጂ |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.)  |   622,984 (42ኛ)  |
| **ገንዘብ** | CFA ፍራንክ |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +1 |
| **የስልክ መግቢያ** | +236 |

**የመካከለኛው አፍሪካ ሪፐብሊክ**

በ1952 ዓም የፈረንሳይ ኡባንጊ-ሻሪ ቅኝ ግዛት «የመካከለኛው አፍሪካ ሪፐብሊክ» ተብሎ ነፃነቱን አገኘ። በ1969 ዓም የሀገሩ ፕሬዝዳንt ዦን-በደል ቦካሣ እራሱን «ንጉሠ ነገሥት ቀዳማዊ ቦካሣ» ሹሞ እስከ 1972 ዓም ድረስ የሀገሩ አጠራር «**የመካከለኛው አፍሪካ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት**» ሆኖ ነበር።
# አርክቲክ ውቅያኖስ

አርክቲክ ውቅያኖስ
**አርክቲክ ውቅያኖስ** (እንግሊዝኛ: *Arctic Ocean*) በምድራችን ከሚገኙ ፭ዋና ዋና ውቅያኖሶች በስፋቱ የመጨረሻው ትንሽ ውቅያኖስ ነው። በምድራችን የሰሜን ጫፍ አርክቲክ አካባቢ የሚገኘው ይህ የውሃ አካል የመጨረሻው የሰሜን አቅጣጫ ጫፍ ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል።

## ይዩ

* ውቅያኖስ
* ሕንድ ውቅያኖስ
* አትላንቲክ ውቅያኖስ
* ደቡባዊ ውቅያኖስ
* ሰላማዊ ውቅያኖስ

## ማጣቀሻ
# ደቡብ አፍሪካ

|
Republic of South Africa የደቡብ አፍሪካ ሬፑብሊክ
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:** National anthem of South Africa  |
| የደቡብ አፍሪካመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | ፕሪቶሪያ |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | አፍሪካንስ፣ እንግሊዝኛ፣ ዙሉ፣ ቆሣ፣ ሷዚ፣ ንደቤሌ፣ ደቡብ ሶጦ፣ ስሜን ሶጦ፣ ጾንጋ፣ ጿና፣ ቨንዳ |
| **መንግሥት** {{{ፕሬዚዳንት |   ሲሪል ራማፎሳ |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.)  |   1,219,912 (24ኛ)  |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2015 እ.ኤ.አ. ግምት የ2011 እ.ኤ.አ. ቆጠራ |   54,956,900 (25ኛ) 51,770,560 |
| **ገንዘብ** | ራንድ |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +2 |
| **የስልክ መግቢያ** | +27 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .za |

## ቋንቋዎች

በደቡብ አፍሪቃ ሕገ መንግሥት መሠረት 11 ልሳናት በእኩልነት ይፋዊ ኹኔታ አላቸው። ከነዚህ መካከል ኳዙሉ ከሁሉ ብዙዎች ተናጋሪዎቹ በአገሩ ውስጥ አሉት፤ ቆሣ በቁጥር ብዛት 2ኛው ነው። ከነዚያ በኋላ በተናጋሪዎች ብዛት አፍሪካንስ 3ኛው፣ ስሜን ሶጦ 4ኛው፣ እንግሊዝኛም 5ኛው፣ ጿና 6ኛው፣ ደቡብ ሶጦ 7ኛው፣ ጾንጋ 8ኛው፣ ሷቲ 9ኛው፣ ቬንዳ 10ኛው፣ ንዴቤሌም 11ኛው ነው። ብዙ ሰዎች እስከ 6 ቋንቋዎች ድረስ የመናገር ዕውቀት አላቸው፤ ከነጭም ዜጋዎች አብዛኛው አፍሪካንስና እንግሊዝኛ ሁለቱን ይችላሉ።

## መንግሥት

ትልቁ ከተማ ጆሃንስበርግ ሲሆን ዋና ከተሞቹ ሦስት ናቸው፤ እነርሱም ኬፕ ታውን፣ ብሉምፎንቴንና ፕሪቶሪያ ናቸው። ይህ ፓርላሜንቱ በኬፕ ታውን፣ ላዕላይ ችሎቱ በብሉምፎንቴን፣ ቤተ መንግሥቱ በፕሪቶሪያ ስለ ሆነ ነው።

## በተጨማሪም ተመልከት

* የሩሲያዊ ዓለም
* ፑቲኒዝም
* ብራይክስ

## ባሕል

ስመ ጥሩ የሆኑት የደቡብ አፍሪካ ሙዚቀኞች ሂው ማሴኬላ እና ሌዲስሚስ ብላክ ማምባዞ ናቸው። የደቡብ አፍሪካ ሙዚቀኞች አሁን የራሳቸውን ዘመናዊ ሙዚቃ ዓይነት «ኳይቶ» አላቸው።

የአገሩ አበሳሰል የተለያየ ነው። ብዙ ኗሪዎች የተቀመመ በሬ ቋሊማ ጥብስ (ቡረቮርስ)፣ የበቆሎ አጥሚት (ኡምጝቁሾ)፣ የተቀመመ ዶሮ፣ እና የተቀመመ ወጥ (ካሪ) ይወድዳሉ።

የተወደዱ እስፖርቶች እግር ኳስ፣ ክሪኬት እና ራግቢ ናቸው።

በአገር ቤት ሜዳዎች አንበሣ፣ ቀጭኔ፣ ጉማሬ፣ ጅብና አውራሪስ ሞልተው ሊታዩ ይቻላል።
# አራል ባሕር

የአራል ባሕር መጠን ከ1952 ዓም እስከ 2006 ዓም ድረስ ሲቀነስና ሲጠፋ
**አራል ባሕር** በመካከለኛ እስያ ከዑዝበኪስታንና ከካዛኪስታን መካከል የተገኘ ታላቅ ባሕር ወይም ሀይቅ ነበረ።

ከጥንታዊ ዘመን ጀምሮ እስከ 1953 ዓም ድረስ፣ ይህ ሀይቅ ከዓለም ፬ኛው በስፋት ያለው ትልቅ ሀይቅ ነበረ። ከዚያ በኋላ ግን፣ የሶቭየት ኅብረት አለቆች ለበረሃ መስኖ ይሆናል በማባባል ወደ ሀይቁ የፈሰሱትን ወንዞች ከመንገዶቻቸው አዞሩ። ስለዚህ የሀይቁ መጠን ይቀነስና ይደረቅ ጀመር። ከ1999 ዓም በኋላ አንድ ሐይቅ ይኖራል ለማለት አልተቻለም፤ በአሁንም ሰዓት አንዳንድ ትንንሽ ሐይቆች ቀርተዋል፣ በአጠቃላይ ግን ዙሪያው ታላቅ ምድረ በዳ እና በረሃ ሆኗል።

የአራል ባሕር መጠን በ**1981** እና በ**2006** ዓም
# ኢንዶኔዥያ

|
ኢንዶኔዥያ ሪፐብሊክ Republik Indonesia
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:** ታላቅ ኢንዶኔዥያ *Indonesia Raya*   |
| የኢንዶኔዥያመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | ጃካርታ |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | ኢንዶኔዥኛ |
| **መንግሥት** {{{ፕሬዝዳንት ምክትል ፕሬዝዳንት |   ጆኮ ዊዶዶ ማሩፍ አሚን |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.) ውሀ (%) |   1,904,569 (14ኛ) 4.85 |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2017 እ.ኤ.አ. ግምት የ2010 እ.ኤ.አ. ቆጠራ |   263,510,000 (84ኛ) 237,420,000 |
| **ገንዘብ** | ኢንዶኔዥያ ሩፒዓ (Rp) |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +7 እስከ +9 |
| **የስልክ መግቢያ** | +62 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .id |

**ኢንዶኔዢያ** በእስያ ውስጥ የሚገኝ አገር ነው። ዋና ከተማው ጃካርታ ነው።