Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ውቅያኖስ

ውቅያኖሶች
**ውቅያኖስ** በምድራችን ላይ ትልቁ ውሃማ አካል ነው። በዚህም የመሬት 70.9 በመቶው ክፍል በውሀ የተሸፈነ ነው። በአጠቃላይ 5 ውቅያኖሶች ሲኖሩ እነዚህም፦

* ሰላማዊ ውቅያኖስ
* አትላንቲክ ውቅያኖስ
* ሕንድ ውቅያኖስ
* ደቡባዊ ውቅያኖስ
* አርክቲክ ውቅያኖስ ናቸው።
# ፋሲካ

**ፋሲካ** ኢየሱስ ክርስቶስ ከሙታን መካከል የተነሳበትን የትንሳዔ ቀን ማሰብያ ዕለት ነው።

ስሙ *ፋሲካ* የመጣው ከአረማይክ /ፓስኻ/፣ ግሪክኛ /ፓስቃ/፣ ዕብራይስጥ /ፐሳኽ/ ሲሆን፤ የአይሁድ ፋሲካ በዓል ዕብራውያን በሙሴ መሪነት ከግብፅ ፈርዖን ግዛት በተዓምራትና በመቅሠፍቶች የወጡበትን ጊዜ ለማክበር ነበር። ይህ ታሪክ በተለይ በብሉይ ኪዳን ኦሪት ዘጸአት ይገለጻል። በተለይ በዘጸአት 12፡23 በአሥረኛው መቅሠፍት ጊዜ "እግዚአብሔር ያልፋል" ሲል፥ "ያልፋል" የሚለው ግሥ በዕብራይስጡ /ፐሳኽ/ ስለ ሆነ፣ ስሙ *ፋሲካ* ከዚያው ቃል ደረሰ።

በአዲስ ኪዳን ዘንድ ደግሞ ኢየሱስ ለፋሲካ በዓል አዲስ ትርጉም ሰጠው። በመጨረሻው እራት ከደቀ መዛሙርቱ ጋር የበዓሉን ዝግጅት ሲጠብቅ ሥጋ ወደሙ እንደ መስዋዕቱ ሆኖ ባካፈለው ኅብስትና ወይን በኩል እንደሚገኝ አመለከተ። ኢየሱስም ተሰቅሎ ከ፫ ቀን በኋላ በእግዚአብሔር ኃይል ተነስቶ ዳግመኛ ለደቀመዛሙርቱ ታይቶ፣ በነዚህ ዘመኖች ፍፃሜ ለፍርድ ቀን በሕያዋንና በሙታን ለመፍረድ እንደሚመለስ ነገራቸው። ይህ ሁሉ አሁን በክርስትና ወይም በአብያተ ክርስቲያናት በፋሲካ በዓል የሚከበር ነው።
# ኒው ዚላንድ

|
ኒው ዚላንድ New Zealand Aotearoa
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| የኒው ዚላንድመገኛ ኒው ዚላንድ በአረንጓዴ ቀለም |
| **ዋና ከተማ** | ዌሊንግተን |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | እንግሊዝኛ፣ ማዎሪ፣ የምልክት ቋንቋ |
| **መንግሥት** {{{ ንግሥት ጠቅላይ ሚኒስትር |   ግርማዊት ንግሥት ኤልሳቤጥ ፪ኛ ጆን ኪይ |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.) ውሀ (%) |   268,021 (74ኛ) 2.1 |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2010 እ.ኤ.አ. ግምት የ2006 እ.ኤ.አ. ቆጠራ |   4,367,700 (123ኛ) 4,027,947 |
| **ገንዘብ** | የኒው ዚላንድ ዶላር |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +12 |
| **የስልክ መግቢያ** | +64 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .nz |

**ኒው ዚላንድ** በደቡብ ምዕራብ ፓሲፊክ ውቅያኖስ የምትገኝ የደሴት ሀገር ናት።

## ቋንቋዎች

በኒው ዚላንድ በዋንነት የሚነገረው መደበኛ ቋንቋ እንግሊዝኛ ነው። ማዖሪኛ በተለይ በማዖሪ ብሔር ይነገራል፣ በ1979 ዓ.ም. ደግሞ ይፋዊ ቋንቋ ሆነ። ከ1998 ዓ.ም. ጀምሮ የአገሩ ሦስተኛው ይፋዊ ቋንቋ የኒው ዚላንድ እጅ ምልክት ቋንቋ ሆኗል።

## ባህል

ከኒው ዚላንድ ሕዝቦች መካከል የማዖሪ ብሔር ከሁሉ ይልቅ ለረጅም ዘመን በደሴቶቹ ላይ ኑረዋል። ማዖሪዎች «ሃካ» ስለ ተባለው ባህላዊ የውግያ ጭፈራ ታውቀዋል። በኒው ዚላንድ ባሕል ደግሞ የአገሩ ስፖርት (በተለይ የራግቢ) ቡድኖች ጨዋታ ሳይጀምሩ ሁልጊዜ «ሃካ» ይጨፍራሉ።

አንዳንዴ በቀልድ የኒው ዚላንድ ባህል ዓምዶች «ሦስቱ Rዎች» ይባላሉ - እነሱም «Rugby Racing እና beeR» (ራግቢ፥ እሽቅድድምና ቢራ) ናቸው። እንዲያውም የፈረስ እሽቅድድም አሁን እንደ ቀድሞ ደረጃ የተወደደ አልቆየም፣ ራግቢ እና ቢራ ግን ዛሬውንም በኒው ዚላንድ ሕዝብ በኩል በጣም የሚወደዱ ሆነው ቀርተዋል።

የኒው ዚላንድ ሰዎች አንዳንዴ በመጫወት ሲሆን በራሳቸውም ሆነ በሌሎች ዘንድ «ኪዊዎች» ይባላሉ። «ኪዊዎች» በተለመደው (በጅምላ አመለካከት) ተጨባጭ ያልሆነ ኀልዮ ወይም አሣብ ሳይሆን ተግባራዊ ጉብዝና እና ሙያ ይመርጣሉ። ኒው ዚላንድ ለረጅም ዘመን በክፍሎች ያልተመደበ ሕብረተሰብ ይቆጠር ነበር - ከሃብታሞችና ደሃዎች ኒው ዚላንድ ኗሪዎች መካከል የነበረው ልዩነት ያንስ ነበር ማለት ነው። በቅርቡ ባለፉት አሥርታት ግን ይሄው ሁናቴ ተቀይሯል።

ብዙ የዚው ዚላንድ ኗሪዎች አድገው ወደ ውጭ አገሮች ይጎበኛሉ፣ ብዙዎቹም የባህላዊ ልውውጥ ፕሮግራሞች ይጠቅማሉ፣ ስለዚህ በዓለም ዙሪያ ይገኛሉ፣ በተለይም በአውስትራሊያ፣ ብሪታንያ፣ አውሮፓና እስያ ይጓዛሉ።
# ሱዳን

|
{{{ሙሉ\_ስም}}}
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:** نحن جند الله جند الوطن *ናህኑ ጁንድ አላህ ጁንድ አል-ዋታን*  |
| የሱዳንመገኛ ሱዳን በደማቅ ሰማያዊ |
| **ዋና ከተማ** | ካርቱም |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | አረብኛ |
| **መንግሥት** {{{ ፕሬዝዳንት ጠቅላይ ሚኒስትር |   ኦማር ሀሳን አህመድ አል-በሽር ባክሪ ሀሣን ሳለህ |
| **ዋና ቀናት** ታኅሣሥ ፳፪ ቀን ፲፱፻፵፰ ዓ.ም. (ጃኑዋሪ 1, 1956 እ.ኤ.አ.) |   ነፃነት |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.)  |   1,886,068 (16ኛ)  |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2008 እ.ኤ.አ. ቆጠራ |   30,894,000 *(አከራካሪ)* |
| **ገንዘብ** | የሱዳን ፓውንድ |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +3 |
| **የስልክ መግቢያ** | +249 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .sd |

**ሱዳን** በይፋ **የሱዳን ሪፑብሊክ** (አረብኛ: *السودان*) ከአፍሪካ በስፋት ሦስተኛ ስትሆን በአህጉሪቱ ሰሜናዊ ምስራቅ ክልል ትገኛለች። ዋና ከተማዋ ካርቱም ነው። ከግብፅ ፣ ከቀይ ባሕር ፣ ከኤርትራ ፣ ከኢትዮጵያ ፣ ከደቡብ ሱዳን፣ ከመካከለኛው የአፍሪካ ሪፑብሊክ ፣ ከቻድ ፣ እና ከሊቢያ ጋር ድንበር ትካለላለች። የአባይ ወንዝ (ናይል) ሀገሪቱዋን ወደ ምሥራቅና ምዕራብ ይከፍላል። የአረብ ባህል ደንበኛ ሲሆን አብዛኛው ሕብዝ የእስልምና ዕምነት ተከታይ ነው።

ሱዳን ከግብፅ የተጣመረ ረዥም ታሪክ አላት። የመጀመሪያው የሱዳን እርስ በርስ ጦርነት ከ1955 እስከ 1972 እ.ኤ.አ. ከዚያም ሁለተኛው የሱዳን እርስ በርስ ጦርነት ከ1983 እስከ 2005 እ.ኤ.አ. ተከስቷል። በ1989 እ.ኤ.አ. በሰላማዊ መፈንቅለ መንግሥት ኦማር ሀሳን አህመድ አል-በሽር ሥልጣን ላይ የወጡ ሲሆን እራሳቸውን የሱዳን ፕሬዝዳንት ብለው ሾመዋል። የእርስ በርስ ጦርነቱ በሰላም ውል የቆመ ሲሆን ይህ ውል ያኔ የሀገሪቱዋ ደቡባዊ ክፍል ለነበረው ቦታ ራስን የመምራት መብት ሰጥቷል። በጃኑዋሪ 2011 እ.ኤ.አ. በተካሄደው ውሳኔ ሕዝብ (referendum) መሠረት በሱዳን ፈቃድ ደቡብ ሱዳን ሐምሌ ፪ ቀን ፳፻፫ ዓ.ም. ሉዓላዊ ሀገር ሆነች።

ዋና ከተማዋ ካርቱም የሱዳን የፖለቲካ፣ ባህል እና ንግድ ማዕከል ናት። የሀገሪቱዋ መንግሥት በይፋ ፌዴራላዊ ፕሬዝዳንታዊ ሪፐብሊክ ቢሆንም ስልጣን ላይ ያለው ብሔራዊ ኮንግረስ ፓርቲ (National Congress Party) በሁሉም የመንግሥት አካላት ላይ ባለው ጥብቅ ቁጥጥር ምክንያት በብዙ የዓለም አቀፉ ኅብረተሰብ ዘንድ መንግሥቱ አምባገነናዊ ተብሎ ይቆጠራል።

## ማመዛገቢያ