Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ተራራ

አምስት ጣት ተብሎ የሚታወቀው አዘርባጃን ያለ ተራራ
**ተራራ** ማለት ከከባቢው መልክዓ ምድር ከፍ ብሎ የሚገኝ በኩርባ (slope) ከቁልቁልት ከፍ ያለ ነው። የተራራ ጥናት ኦሮግራፊ ይባላል። በምድር ላይ ካሉት ተራሮች ሁሉ ከፍተኛው ኤቨረስት ሲሆን በኔፓል፣ ቻይናና ቲቤት ይገኛል። ከፍታውም ባህር ወለል 8፣848 ሜትር ነው። በፀሓይ ሥርዐተ-ፈለክ ታላቁ ተራራ ማርስ ውስጥ የሚገኘው ኦሊምፐስ ሞንስ ነው ከፍታውም 2፣171 ሜትር ነው።
# የኩዌት ሰንደቅ ዓላማ

|  |
| --- |
| የኩዌት ሰንደቅ ዓላማ |
|  |
| ምጥጥን | 1፡2 |
| የተፈጠረበት ዓመት | 1961 እ.ኤ.አ. |
| የቀለም ድርድር | አግድም ወደ ታች የተደረደሩ አረንጓዴ፣ ነጭ እና ቀይ፣ በግራ በኩል ጫፍ ጥቁር ትራፒዚየም |

## ይዩ

* ኩዌት
* የአለም ባንዲራዎች
* ሰንደቅ ዓላማ
# ሴየራ ሌዎን

|
የሴየራ ሌዎን ሪፐብሊከ Republic of Sierra Leone
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:** High We Exalt Thee, Realm of the Free |
| የሴየራ ሌዎንመገኛ ሴየራ ሌዎን በቀይ ቀለም |
| **ዋና ከተማ** | ፍሪታውን |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | እንግሊዝኛ |
| **መንግሥት** {{{ ፕሬዝዳንት ምክትል ፕሬዝዳንት |   ኤርነስት ባይ ኮሮማ ቪክቶር ቦካሪ ፎህ |
| **ዋና ቀናት** ሚያዝያ ፲፱ ቀን 1953 ዓ.ም. (April 27, 1961 እ.ኤ.አ.) ሚያዝያ ፱ ቀን 1963 ዓ.ም. (April 19, 1971 እ.ኤ.አ.) |   ነፃነት ከብሪታንያ   ሪፐብሊክ መሆኑ ታወጀ   |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.) ውሀ (%) |   71,740 (119ኛ) 1.1 |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2015 እ.ኤ.አ. ግምት የ2015 እ.ኤ.አ. ቆጠራ |   7,075,641 (103ኛ) 7,075,641 |
| **ገንዘብ** | ሌዎን |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +0 |
| **የስልክ መግቢያ** | 232 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .sl |
# ዓሊ እብን አቢ ታሊብ

[[ምስል] jpg | 370 ፒክስል | አውራ ጣት |

```
               "አሊ ቢን አቢ ጣሊብ" 594-653 ዓ.ም.  በእስልምና ታሪክ ውስጥ የነቢዩ ሙሐመድ (ሶ.ዐ.ወ) የመጀመሪያ ተከታይ ነበሩ።  በ646 (ሱኒ እስልምና) መሰረት የእስልምና አራተኛው "ከሊፋ" ሆነ።  በሺዓ አስተምህሮ መሰረት አሊ የመሐመድ እውነተኛ ወራሽ ነበር።  ነገር ግን በእነሱ እና በሺዓ እስልምና መካከል ያለው ዋና ልዩነት ይህ ነው።  የሁለቱ ኢማሞች አባት ሀሰን እና ኢማም ሁሴን የነቢዩ ሙሐመድን ልጅ ፋጢማ አል-ዛህራን አገባ።
```
# ፕሪቶሪያ

**ፕሪቶሪያ** የደቡብ አፍሪካ ዋና ከተማ ነው።

መሀል ፕሪቶሪያ
ዩኒቬርሲቴ ኦፍ ፕሪቶሪያ
የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 1,541,300 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,249,700 ሆኖ ይገመታል። ከተማው 25°45′ ደቡብ ኬክሮስ እና 28°12′ ምሥራቅ ኬንትሮስ ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ፕሪቶሪያ በ1847 ዓ.ም. በቦር (አፍሪካንስ) ሕዝብ ተሠራ። በ1852 የደቡብ አፍሪካ ዋና ከተማ ሆነ።

ፕሪቶሪያ የአገሩ 'አስተድዳሪ ዋና ከተማ' ሲሆን ቤተ መንግሥት የሚገኘው ግን በኬፕታውን፣ ላይኛ ችሎቱም በብሉምፎንተን ነው።

የአሁኑ መንግሥት ስሙን ወደ **ቿኔ** ለመቀየር ይፈልጋል። ነገር ግን ይህ አሣብ ብዙ ክርክር አገንቷል።
# ኦስሎ

**ኦስሎ** የኖርዌ ዋና ከተማ ነው።

ከኤከበርግ ወደ ግሬፍሴን
የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር 876፣391 ሆኖ ይገመታል። ከተማው 14°27′ ደቡብ ኬክሮስ እና 17°05′ ምዕራብ ኬንትሮስ ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

በኖርዌ መዝገቦች መሠረት፣ ከተማው መጀመርያ **አስሎ** ተብሎ የተመሠረተ በ1041 ዓ.ም. ገደማ በንጉሥ ሃራልድ 3ኛ ነበር። ከ1291 ዓ.ም. የአገሩ ዋና ከተማ ሆኗል። ከ1616 ዓ.ም. እስከ 1917 ዓ.ም. ድረስ ስሙ **ክርስቲያና** ተባለ፤ ከዚያ በኋላ ግን ስሙ ወደ *ኦስሎ* ተመለሰ።
# ሉድቪግ ቫን ቤትሆቨን

ቤትሆቨን 1812 ዓም
**ሉድቪግ ቫን ቤትሆቨን** (ጀርመንኛ: Ludwig Van Beethoven) (ዲሴምበር 17 ቀን 1770 እ.ኤ.አ. - ማርች 26 ቀን 1827 እ.ኤ.አ.) የጀርመን ጎበዝ አቀነባባሪ ነበሩ።

* 13 ዓመት ዕድሜ 1783ዓም
* 1793 ዓም
* 1795 ዓም
* 1806 ዓም
* 1807 ዓም
* 1810 ዓም
* 1815 ዓም
# ማህተማ ጋንዲ

ሞሃንዳስ ካራምቻንድ ጋንዲ (ማሀትማ ጋንዲ)
**ማሀትማ ጋንዲ** በመባል የሚታወቁት **ሞሃንዳስ ካራምቻንድ ጋንዲ** ሕንድን ከእንግሊዝ ቅኝ ግዛትነት ለማውጣት የተደረገውን ሰላማዊ ትግል መርተው ግብ ያገቡ መሪ ናቸው።
እኚህ ታላቅ የሰላማዊ እንቅስቃሴ መሪ ጥር 21 ቀን 1948 ዓ/ም በነፍሰ ገዳይ እጅ ተገደሉ።

## ደግሞ ይዩ

* ሳትያግራሃ
* ቢምራኦ አምበድካር
# ታችኛ ሳክስኛ

ዝቅተኛ ሳክስኛ የሚናገርበት ዙርያ
**ዝቅተኛ ሳክስኛ** በጀርመንና በሆላንድ የሚናገር የጀርመንኛ ቀበሌኞች አይነት ነው። በሆላንድ **Nedersaksisch** /ነደርዛክሲሽ/ (ነደርሳክስኛ) ሲባል በጀርመን **Plattdüütsch** /ፕላትድውች/ በመባል ይታወቃል። በመደበኛ ጀርመን ደግሞ **Niederdeutsch** /ኒደርዶይች/ ይባላል።
# ቫኑአቱ

|
የቫኑአቱ ሪፐብሊክ Ripablik blong Vanuatu République de Vanuatu Republic of Vanuatu
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:** "እኛ፣እኛ፣እኛ" *Yumi, Yumi, Yumi* Duration: 1 minute and 0 second.1:00 |
| የቫኑአቱመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | ፖርት ቪላ |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | ብስላማ ፈረንሳይኛ እንግሊዝኛ |
| **መንግሥት** {{{ ፕሬዝዳንት ጠቅላይ ሚኒስትር |   ታልስ ኦበድ ሙሴ ጫርለት ሳላዋኢ |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.)  |   12,189 (157ኛ)  |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2016 እ.ኤ.አ. ግምት የ2009 እ.ኤ.አ. ቆጠራ |   286,429 (175ኛ) 243,304 |
| **ገንዘብ** | ቫኑአቱ ቫቱ |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +11 |
| **የስልክ መግቢያ** | +687 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .vu |

**ቫኑአቱ** በሰላማዊ ውቅያኖስ የሚገኝ የደሴቶች አገር ነው። ዋና ከተማው ፖርት ቪላ ነው።

እነዚህ ደሴቶች ላይ ልዩ ልዩ ትንግርት ሃይማኖቶች ዛሬ ተገኝተዋል።
# ርግ ቬዳ

*Rigveda*
**ሪግ-ቬዳ** (ሳንስክሪት፡= ऋग्वेद /ርግቬዳ/ «የምስጋና ዕውቀት» ) በሂንዱ ሃይማኖት ታሪክ ከሁሉ ጥንታዊ የሆነ እምነት ጽሁፍ ነው። የተቀነባበሩበት ቋንቋ በጣም ጥንታዊ የሳንስክሪት አይነት ሲሆን፣ ይህ ቋንቋ የተነገረው ምናልባት ከ1700-1100 ዓክልበ. ያህል እንደ ሆነ ይታመናል። የጽሕፈት እውቀት (ዴቫናጋሪ ፊደል) ከዚያ በኋላ ወደ ሕንድ የደረሰው ሲሆን፣ ግጥሞቹ በቃል ድምጽ ብቻ ተወርሰው እንደ ታወሱ ይታመናል። በአሥር መጻሕፍት ወይም «መንደላ» ይከፈላሉ፤ ከነዚህም፣ መንደላዎቹ 2-7 ከሁሉ ጥንታዊ እንደ ሆኑ ይታመናል።

ግጥሞቹ ባብዛኛው አርያኖች በዚያን ጊዜ የታመኑባቸው አማልክት ምስጋና መዝሙሮች ናቸው፤ ከነዚህ አማልክት ዋናዎቹ ኢንድራ፣ ሚትራና አግኒ («እሳት») ናቸው። ሌሎች የተፈጥሮ ባሕርዮች እንደ ጣኦታት እራሳቸው ከፍ ከፍ ተደረጉ፦ ቨሩና (ውሃ)፣ ሱርያ (ፀሐይ)፣ ቫዩ (ንፋስ)፣ ድያውስ (ሰማይ)፣ ፕርጢቪ (ምድር) ናቸው። ከነዚህም ጣኦታት፣ የኢንድራ፣ ሚትራ፣ ቨሩና ወዘተ. ስሞች ደግሞ በሚታኒ ጽላቶች (ከ1500-1300 ዓክልበ. ሶርያ አካባቢ) ተገኝተዋል፤ ሚጥራ በተጨማሪ በአቨስታ (የፋርስ ዞራስተር ሃይማኖት መጽሐፍ) ይገኛል። እነዚህ ሁለት ብሔሮች፣ ሚታኒ እና ጥንታዊ ፋርስ፣ በርግ ቬዳ መሠረት ሕንድን ከወረሩት አርያን ወይም ሳንስክሪት ነገዶች ጋራ በቋንቋም ሆነ በእምነት በኩል ቅርብ ዝምድና እንደ ነበራቸው ግልጽ ነው።

:
# ቦብ ማርሊ

ቦብ ማርሊ በ1969
**ሮበርት ኔስታ ማርሊ** (*Robert "Bob" Nesta Marley*; የካቲት 6 1945 - ግንቦት 11 1981 እ.ኤ.አ. ) በ1970ወቹ እና 80ወቹ ከፍተኛ እውቅናን ያገኘ ግን እስካሁን ድረስ ተወዳጅነቱ የቀጠለ የጃማይካ አገር ዘፋኝ ነበር። የሬጌን ሙዚቃ በአለም አቀፍ ደረጃ ታዋቂ እንዲሆን ያደረገ ዋና ሙዚቀኛ ነበር። ዘፈኖቹ ባጠቃላይ መልኩ ስለ ጃማይካ ኑሮ የሚተርኩና ስለ ራስ ተፈሪያን ሃይማኖት የሚያትቱ ነበር። በሌላ አነጋገር ዘፈኖቹ ስለፍቅር ከመተረክ ይልቅ ወደ ፖለቲካና ወደ ሃይማኖት ያጋደሉ ነበር።

ቦብ ማርሊ እናቱ ሴዴላ ቡከር የምትባል ጥቁር ጃማይካዊት ስትሆን አባቱ ደግሞ ኖርቫል ማርሊ የተባለ ነጭ እንግሊዛዊ ነበር። የሙዚቃ ሕይወቱንም የጀመረው በ1960ወቹ ፒተር ቶሽ እና በኒ ዌይለር ከተባሉ ጓደኞቹ ጋር ዘ ዌይለርስ የተባለ ቡድን በመመስረት ነበር። ከዚያም ከደጋፊ ዘፋኞቹ አንዲቱ የነበረችውን ሪታ ማርሊን በማግባት 5 ልጆች አፍርቷል። ከነዚህ ውስጥ አንዱ ዚጊ ማርሊ፣ በራሱ የተዋጣለት የሬጌ ዘፈን ተጫዋች ነው። ከቦብ ማርሊ ታላቁ የሙዚቃ ስራ ኖ ውማን ኖ ክራይ ወይም ቃል በቃል ሲተረጎም «አይ ሴትዬ አታልቅሽ» የሚለው ነበር። በርግጥም ሮበርት ኔስታ ማርሊ በአገሩ በጃማይካ እንደ ታላቅ ጀግና የሚቆጠር ሰው ነው።

* ደግሞ ይዩ፦ የአንድ ፍቅር ሰላም ትዕይንት

## ህመምና ሞት

በ1980 እ.ኤ.አ. ቦብ ማርሊ በቆዳ ነቀርሳ ምክንያት ጀርመን አገር ሲታከም ቆይቶ ወደጃማይካ ለመሄድ ሲሞክር በመንገድ ላይ አሜሪካ፣ ፍሎሪዳ፣ ማያሚ በሚገኝ ሆስፒታል ውስጥ በ36 ዓመቱ ከዚህ ዓለም በሞት ተለየ። ከዚያም ጃማይካ ውስጥ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ስነ ስርዓት ራስተፈሪያውያን ባሉበት የቀብሩ ስነ ስርዓት ተፈጸመ።
# ሳትያግራሃ

**ሳትያግራሃ** (ሳንስክሪት፦ सत्याग्रह *satyāgraha*) ማለት ማህተማ ጋንዲ የጀመሩት የሰላማዊ መቃወም ዘዴ ነው። ጋንዲ በሕንድ ነጻነት እንቅስቃሴ እንዲሁም ከዚህ ቀድሞ በደቡብ አፍሪካ ትግል ይጠቀማቸው ነበር። ከዚህ በላይ የሳትያግራሃ ፍሬ ሂሳብ ለኔልሰን ማንዴላ፣ ለማርቲን ሉተር ኪንግና ለሌሎች ትግል መሪዎች ከፍተኛ ተጽእኖ አሳድሯል። ሳትያግራሃ የሚፈጽመው ሰው *ሳትያግራሂ* ይባላል።

## የሳትያግራሃ ትርጉም

ጋንዲ የጨው ሳትያግራሃ ሲመሩ
*ሳትያግራሃ* የሚለው ቃል ከሳንስክሪት ቃላት *ሳትያ* (ዕውነት) እና *አግራሃ* (ጽናት ወይም አጥብቆ መያዝ) ይመጣል። ለጋንዲ፣ ሳትያግራሃ ዝም ብሎ ከመቃወም በላይ ሲሆን ሰላማዊነታቸው ብርታታቸው ሆነ። እሳቸው እንዳሉት፣ ዕውነት ፍቅር ነው፣ ጽናትም ኃይል ነው፣ ስለዚህ የሳንስክሪት ስም ከእውነትና ከፍቅር (ወይም ሰላም) የተወለደው ሃይል መሆኑን ያሳያል አሉ። ሌላ የሰጡት ትርጉም «የፍቅር ሃይል» ወይም «የነፍስ ሃይል» ነበረ።

## የሳትያግራሃ ጽንሰ ሃሳብ

### ማሸነፍ ምንድነው

አብዛኛው ጊዜ «ትግል» ማለት ባላንጣውን ማሸነፍ - ወይም ዓላማውን በመከልከል ወይም ባላንጣው የከለከለውም ዓላማ በመፈጸም - ይሆናል። በሳትያግራሃ ግን አላማው እንዲህ አይደለምን። በዚህ ፋንታ፣ ጋንዲ እንዳሉ፣ አላማው የበደለኛውን ዐእምሮ መቀይሩ ነው ኢንጂ ማስገደድ አይሆንም። እንግዲህ ማሸነፍ ወይም መከናወን ማለት ከባላንጣው ጋራ ተስማምቶ ምናልባት በደል መሆኑን ያልገነዘቡት እንደ ሆነ በደሉ በደንብ እንዲስተካከል ነው። ይህም ሊያልፍ እንዲመጣ፣ ባላንጣው ለትክክለኛው ፍች መሰናከል መሆኑን እንዲገነዝብ፣ አዕምሮው ሊለወጥ አለበት።

### የሳትያግራሂ ደንቦች

ጋንዲ ሳትያግራህያን እነዚህን ደንቦች እንዲጠብቁ ጠየቁዋቸው፦

1. ሰላማዊነት ወይም ያለ ግፍ መታገል (*አሂምሳ*)
2. ዕውነት፤ ይህም ማለት ቅንነት፣ ለዕውነቱም በሙሉ ለመኖርና ለመስማማት ነው።
3. አለመስረቅ
4. ቸዋነት (*ብራህማቻርያ*) — በወሲብ ረገድ ግብረ ገብ ማመልከት፣ እንዲሁም ስሜት ከመፈጸም ይልቅ ዕውነቱን በመከተል አትኩሮ ማሰብ ነው።
5. ንብረት አለመያዝ (ነገር ግን ይህ ሃሳብ እና ድሃ መሆን አንድላይ አይደሉም)
6. የሰውነት ሥራ ወይም የዳቦ ሥራ (?)
7. ሆዱን ማሠልጠን - ብዙ ጥሩ ያልሆነ ምግብ አለመብላት።
8. አለመፍራት
9. ለሁሉ ሃይማኖቶች እኩል ክብር ማሳየት
10. ቦይኮት መጠቀም (መሰናከል ከሆነ ድርጅት አለመግዛት ወይም በብር አለመደግፍ)
11. ከዳሊት ነጻነት፣ ይህም ማለት ዝቅተኛ የማይነካ ሕዝብ ይኖራል ከሚለው አስተሳሰብ ነጻነት።

ሌላ ጊዜ ጋንዲ ሰባት ቁም ነገር የሆኑት ደንቦች አወጡ። ሳትያግራሂው፦

1. በእግዚአብሔር ጽኑና ኗሪ እምነት መያዝ አለበት፤
2. በእውነትና በሰላማዊነት፤ ሰብአዊ ጸባይ በመሠረቱ ደግ እንደ ሆነ ማመን አለበት።
3. ግብረገባዊ ሕይወት መኖር አለበት፤ ለመሞት ወይም ሁሉን ለማጣት ዝግጁ መሆን አለበት፤
4. 'ቃዲ' የተባለው ልብስ መልበስ አለበት፤
5. ከአረቄ መራቅ አለበት
6. ጋንዲ የሚሰጡት ሌሎች ድንጋጌዎች ሁሉ መጠበቅ አለበት፤
7. በወህኒ ቢታሠር፣ ለወህኒ ቤት ደንቦች መገዛት አለበት፤ ነገር ግን ማንኛውም ደንብ በተለይ ክብሩን ለመጎዳት ከተደረገ መገዛት የለበትም።

## ነጥቦች

## መያያዣዎች

* 'Satyagraha 100 Years Later', with Arun Gandhi from **Democracy Now! The Story of Satyagraha by Dr. Jyotsna Kamat
# ሆንዱራስ

|
ሆንዱራስ ሪፐብሊክ República de Honduras
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:Himno Nacional de Honduras*  |
| የሆንዱራስመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | ቴጉሲጋልፓ |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | እስፓንኛ |
| **መንግሥት** {{{ፕሬዝዳንት |   ዋን ኦርላንዶ ሄርናንዴዝ |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.)  |   112,492 (101ኛ)  |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2010 እ.ኤ.አ. ግምት  |   8,249,574  |
| **ገንዘብ** | ለምፒራ |
| **የሰዓት ክልል** | UTC −6 |
| **የስልክ መግቢያ** | 504 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .hn |

**ሆንዱራስ** በመካከለኛው አሜሪካ የምትገኝ አገር ናት።