Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# መንግሥት

**መንግሥት** በአንድ አገር ወይም ተቋም ውስጥ ሕጎችን ለማውጣትና ለማስፈጸም ስልጣን ያለው አካል ነው። መንግሥት አንድ ሃገር ወይም ማህበረሰብ የሚስተዳደርበት ሥርዓትና ለዚህም ሲባል የተቋቋመ ኃይል ያለው አካል ነው ፡፡ ይህም ህግ አውጪውን፣ ህግ አስፈጻሚውን እና ህግ ተርጓሚውን ማለትም የዳኝነት አካላትን የያዘ ነው፡፡

ድርጅቶች ሁሉ እንደ መንግሥት ያለ አስተዳደር ሲኖራቸው ፣ መንግሥት የሚለው ቃል በተለይ በግምት 200 የሚሆኑ አገራዊ መንግስታትን በበለጠ ያመለክታል፡፡

የመንግስት አመሠራረት መቼ እንደተጀመረ በእርግጠኝነት መናገር ይቸግራል ፡፡ ሆኖም ታሪክ የጥንታዊ መንግስታትን ምስረታ ይመዘግቧል ፡፡ ከ 5,000 ዓመታት በፊት የመጀመሪያዎቹ ትናንሽ የከተማ መንግስታት ብቅ ብቅ እንዳሉ ይገመታል ፡፡ ከሶስተኛው እስከ ሁለተኛው ዓመተ ዓለም ከእነዚህ ውስጥ አንዳንዶቹ ወደ ትልልቅ አካባቢዎች በማደግ እንደ ሱመር ፣ የጥንቷ ግብፅ ፣ የኢንዲስ ሸለቆ ስልጣኔ እና ቢጫ ወንዝ ስልጣኔ የሚባሉትን ፈጥረዋል ።

ግብርና ልማት እና የውሃ ቁጥጥር ለመንግስት ማደግና መጠናከር እንደ ዋናነት ይጠቀሳሉ፡፡ አንዳንድ ጊዜ የአንዳንድ ነገድ አለቆች የእነሱን ጎሳ ለማስተዳደር በተለያዩ የአምልኮ ሥርዓቶች ወይም ባላቸው ጥንካሬ ተመርጠው አስተዳድረዋል፣ አንዳንዴም ከጎሣው ሽማግሌዎች ጋር በመሆን መንግሥት ሆነዋአል፡፡ በግብርና የበለጠ ውጤታማ እየሆኑ መሄድ በአንድ አካባቢ የሚኖረው ህዝብ ብዛቱ እንዲጨምር አስችሏል። ይህም ​​በተለያዩ ቡድኖች መካከል የሚደረጉ ግንኙነቶች እየጨመሩ እንዲሄዱና የሚፈጠረውንም መሥተጋብር የሚቆጣጠር አካል (መንግሥት) እንዲኖር አድርጓል።

እ.ኤ.አ. ከ 17 ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ጀምሮ የሪፖብሊካዊ መንግስት ተስፋፍቷል፡፡ የእንግሊዝ፣ የአሜሪካና የፈረንሳይ አብዮቶች ለተወካይ የመንግስት ምሥረታ እድገት አስተዋጽኦ አበርክቷል ፡፡ የኮሚኒስት መንግስት የተመሠረተበት የመጀመሪያው ሠፊ ሀገር ሶቪዬት ህብረት ነው። የበርሊን ግንብ ከተደረመሰ ጊዜ ጀምሮ የሊበራል ዴሞክራሲ የተስፋፋ የመንግሥት መስተዳድር ሆኗል ።

## ደግሞ ይዩ

* ሕገ መንግሥት
* የሕገ መንግሥት ታሪክ
# አንዳሉሲያ

|  |
| --- |
| **አንዳሉሲያ Andalucía** |
| የእስፓንያ ክፍላገራት |
|  |
| የአንዳሉሲያ ሥፍራ በእስፓንያ |
|        |
| **አገር** | እስፓንያ |
|  **ዋና ከተማ** | ሰቪያ |
| **የቦታ ስፋት** |
|    • **አጠቃላይ** | 87,268 |
| **የሕዝብ ብዛት** |
|    • **አጠቃላይ** | 8,388,107 |

**አንዳሉሲያ** (እስፓንኛ፦ Andalucía /አንዳሉሲያ/) የእስፓንያ ክፍላገር ነው። ዋና ከተማ ሰቪያ ነው።
# አብርሐም

Template loop detected: መለጠፊያ:Infobox
**አብርሃም** በመጽሐፍ ቅዱስ መሠረት በዑር ከላውዴዎን **አብራም** ተብሎ ተወልዶ በኋላ ወደ ካራንና ወደ ከነዓን ግብፅም የሄደው የዕብራውያንና፣ የእስማኤላውያን የብዙ ሕዝቦች አባት ነበረ።

የአብርሃም ታሪክ በተለይ የሚታወቀው ከብሉይ ኪዳን ኦሪት ዘፍጥረት መጽሐፍ ውስጥ ነው። በተጨማሪ መጽሐፈ ኩፋሌ ስለ አብርሃም ሕይወት ብዙ ምዕራፍ ይሰጣል።

### የአብርሃም ዕድሜ በመጽሐፈ ኩፋሌ

* 1876 ዓመተ ዓለም (ዓ.ዓ.) - አብራም ለአባቱ ታራ እና ለእናቱ ኤድና በዑር ከላውዴዎን ተወለደ።
* 1886 ዓ.ዓ. - ሦራ (በኋላ ሣራ) ተወለደች (?)።
* 1891 ዓ.ዓ. - አብራም ወጣት ሆኖ በከብት የሚስብ ማረሻ ፈጠረ።
* 1903 ዓ.ዓ. - አብራም አባቱን ታራን በጣኦታት ለምን ታምናለህ ብሎ ጠየቀው።
* 1925 ዓ.ዓ. - አብራም ሦራንን አገባት።
* 1932 ዓ.ዓ. - ሎጥ ተወለደ።
* 1936 ዓ.ዓ. - አብራም የዑርን አረመኔ መቅደስ አቃጠለና ወደ ካራን ሸሸ።
* 1950 ዓ.ዓ. - የሰናዖር ንጉሥ አምራፌልና የኤላም ንጉሥ ኮሎዶጎምር የሰዶምን አካባቢ በከነዓን ያዙ።
* 1951 ዓ.ዓ. - እግዚአብሔር አብርሃምን ባረከው፣ አብርሃምም ሰማያዊ ቋንቋ ለመማር ጀመረ።
* 1953 ዓ.ዓ. - አብርሃም ከካራን ወደ ከነዓን ተጓዛ።
* 1954 ዓ.ዓ. - ኬብሮን በከነዓን ተሠራ።
* 1956 ዓ.ዓ. - አብርሃም ወደ ግብፅ ሄደ።
* 1961 ዓ.ዓ. - ጣይናስ በግብጽ ተሠራ።
* 1963 ዓ.ዓ. - አብርሃም ወደ ከነዓን ወደ ቤቴል ተመለሰ። ሰዶም በኤላም ላይ አመጸ።
* 1964 ዓ.ዓ. - የነገስታት ጦርነት፦ የአብርሃም ሠራዊት አምራፌልን ወዘተ. አሸነፉ። አብርሃምም በምላሽ ስንኳ አንዳችም ሲባጎ ከሰዶም ንጉሥ እንዳይወስድ አሻፈረኝ ነገረለት ። መልከ ሴዴቅ አብርሃምን ባረከው።
* 1965 ዓ.ዓ. - እስማኤል ተወለደ።
* 1979 ዓ.ዓ. - እሳት ከሰማይ ወርዶ ሰዶምንና ገሞራን አጠፋ። አብርሃም ወደ ቤርሳቤ ሄደ፣ ይስሐቅ ተወለደ።
* 1982 ዓ.ዓ. - እስማኤልና እናቱ ሀጋር ወደ ፋራን ምድረ በዳ ተሰደዱ።
* 2003 ዓ.ዓ. - አብርሃምና ይስሐቅ ወደ ደብረ ጽዮን ተጓዙ፤ ወደ ቤርሳቤ ተመለሱ።
* 2010 ዓ.ዓ. - አብርሃም ከቤርሳቤ ወደ ኬብሮን ተመለሰ።
* 2024 ዓ.ዓ. - ሣራ ዐረፈች፤ ለመቃበርዋም አብርሃም ዋሻ ከኬጢያውያን ሰው ከኤፍሮን ገዛ።
* 2027 ዓ.ዓ. - ይስሐቅ ርብቃን አገባት፣ አብርሃምም ከጡራን አገባት።
* 2046 ዓ.ዓ. - ያዕቆብና ኤሳው ለይስሐቅ ተወለዱ።
* 2060 ዓ.ዓ. - አብርሃም አረፈ።

:
# ጉብጠት

**ጉብጠት** አንድ መስመር ወይም ገጽታ ከቀጥተኛ መስመር ወይም ከጠፍጣፋ ጠለል የሚለይበትን መጠን የምንለካበት የሂሳብ ጽንሰ ሃሳብ ነው። ከዚህ አንጻር **ጉብጠት** ማለት በአንድ መስመር ላይ የሚያጋጥመን የአቅጣጫ ለውጥ በእያንዳንዷ የርዝመት መስፈርት ሲካፈል ማለት ነው። ቀስ ብሎ አቅጣጫው ከቀየረ፣ አንስተኛ ጉብጠት አለው እንላለን። አቅጣጫው በፍጥነት ከቀየረ ከፍተኛ ጉብጠት አለው እንላለን

የጉብጠት ጽንሰ ሃሳብ መነሻ ክብ ነው። ሁለት ክቦችን የሚለያያቸው የሬዲየሳቸው መጠን ነው። ከፍተኛ ራዲየስ ወይም ሰፊ ክቦች **በቀስታ** የሚጎብጡ ስሆኑ ዝቅተኛ ራዲየስ ያላቸው ደግሞ በቶሎ ይጎብጣሉ። ስለዚህ የአንድ ክብ ራዲየስና ጉብጠቱ የተገላቢጦሽ ግንኙነት አላቸው። ስለሆነም የአንድ ክብ ሬዲየስ R ቢሆን ጉብጠቱ 1/R ይሆናል ማለት ነው።

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
እንግዲህ ከዚህ ተነስተን የማናቸውንም መስመሮች ጉብጠት ለመለካት እንሞክራለን።

ኦሱሌቲንግ ክብ
አንድ ጎባጣ መስመር *C* ቢሰጠንና ነጥብ *P* እላዩ ላይ ቢሆን, አንድ የተለየ ክብ ያንን ጎባጣ መስመር በዚያ ነጥብ ላይ ከሁሉ በላይ ይቀርበዋል። ይህ ክብ ኦሱሌቲንግ ክብ የሚባለው ነው። ስለሆነም በዚህ ነጥብ ላይ የሚገኘው ኦሱሌቲን ክብ ሬዲየስ ግልባጭ የዚያ መስመር ጉብጠት ይባላል።

በማዕዘን (አቅጣጫ መለኪያ) የአንድን መስመር ጉብጠት እንዲህ እንለካለን፣ S -- እዚህ ላይ ኢምንት ርዝመት ሲሆን፣ የግሪኩ ፋይ φ ደግሞ ማዕዘን መለኪያ ነው

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
የነጥቡን አቀመማመጥ በቬክተር በዚህ መልኩ ብንጽፍ WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 ፣ እዚያ ነጥብ ያለውን ጉብጠት በቬክተር ስሌት እንዲህ እንጽፋለን፦

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
ይህ ዋናው ቀመር ቢሆንም ለተጨባጭ ስራ ስለማያመች፣ ግልጽ የሆኑ ቀመሮቹን እንዲህ እናሰላለን፡
**ቀመር 1 ፡**

| ቀመር | አመጣጡ |  |
| --- | --- | --- |
| መስመሩ f የተባለ ፈንክሽን ምስል ከሆነ ጉብጠቱ እንዲህ ይሰላል፡
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8  | የዚህ ቀመር አመጣጥ በቀላሉ እንደዚህ ሊገለጽ ይችላል። ማንኛውም ያልተቋረጠ መስመር የተወሰነ ሬድየስ ባለው ክብ በየአካባቢው ሊተካ ይችላል። ስለሆነም መስመሩን ነጥብ ( x , y ) ላይ የሚነካው ክብ የመጀመሪያም ሆነ ሁለተኛው ለውጡ (ደሪቬቲቩ) ከዋናው መስመር ለውጥ ጋር አንድ ነው። እንበልና ይህ ክብ ነጥብ ( p , q ) ላይ የጉብጠት ማዕከሉ ቢገኝ፣ በክብ እኩልዮሽ መሰረት የክቡ ቀመር እንዲህ ይሆናል
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 , (1)
r እዚህ ላይ የክቡ ሬዲየስ ነው
ይህን እኩልዮሽ ከx አንጻር ስንለውጥ ይህን እናገኛለን
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 , (2)
ሁለተኛውን ለውጥ ለማግኘት እንደገና ስንለውጠው ይህን እናገኛለን
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 . (3)
ከ (3) መልሰን ይህን እናገኛለን
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 , (4)
ይህን ውጤት መልሰን (2) ውስጥ ስናስገባ የሚከተለውን እናገኛለን
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 , (5).
(4) እና (5) ን (1) ውስጥ መልሰን ስናስገባ የጉብጠት ሬዲየሱን በቀላሉ እንዲህ እናገኛለን :
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_20 , (6)
ስለሆነም ከግራ ያለውን ቀመር፣ የተገኘውን ሬዲየስ በመገልበጥ እናገኛለን ማለት ነው። ማስተዋል ያለብን ይህ ቀመር ለማንኛውም ያልተቆራረጠ መስመር እንደሚሰራ ነው።  |

**ቀመር 2 ፡**

| ቀመር | ምሳሌ | የባላ ጉብጠቶች በተለያዩ ክፍሎቹ ላይ |
| --- | --- | --- |
| መስመሩ በፓራሜትሪክ እኩልዮሽ የሚወከል ከሆነና በ x ( t ) እና y ( t ) መልኩ ከቀረበ ነጥብ. ( x ( t ), y ( t )) ያለው ጉብጠት እንዲህ ይሰላል

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_22 .
(ነጥቦቹ ከ t አንጻር ያለውን ለውጥ ይወክላል) | ይህ ቀመር ከዕለት ተለት ተመክሮአችን ጋር እንደሚስማማ እንፈትነው።
ለምሳሌ ድንጋይን ወደጎን በፍጥነት v እንወርውር (የአየር ስብቀትን ለጊዜው ችላ እንበል)። በተለምዶ እንደምናውቀው ይህ ድንጋይ ለተወሰነ ጊዜ በአየር ላይ ከተጓዘ በኋላ በመታጠፍ በተንጋደደ ምህዋር ከመሬት ጋር ይጋጫል።
ከፊዚክስ እንደምናውቀው የድንጋዩ አድማሳዊ አቀማመጥ እንዲህ ይሰላል x(t) = vt ፣ ከላይ ወደታች አቀቀማመጥ ደግሞ WIKINIUM\_MATH\_PH\_24 ስለዚህ
ጉብጠቱ = WIKINIUM\_MATH\_PH\_26
ከዚህ እንደምንረዳው ድንጋዩ በተወረወረ መጀመሪያ ምህዋሩ በቶሎ የሚጎብጥ ሲሆን ለብዙ ጊዜ የሚጓዝ ከሆነ ጉብጠቱ ወደ 0 እየተጠጋ ይሄዳል፣ ማለት ቀጥታ ወደ ታች የመውደቅ አዝማሚያ ያሳያል።  |  አንድ ባላ የተለያዩ ቦታወች የተለያየ ጉብጠትና የጉብጠት ሬዲየስ እንዳለው የሚያሳይ |

**ቀመር3 ፡**
መስመሩ በፖላር ኮርዲኔት ከተወከለ፣ ጉብጠቱ እንዲህ ይሰላል

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_28