Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ቤላሩስ

**ቤላሩስ** በምስራቅ አውሮፓ የሚገኝ አገር ነው።

|
Рэспубліка Беларусь Республика Беларусь የቤላሩስ ሪፐብሊከ
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:** ቤላሩስ ብሔራዊ መዝሙር Дзяржаўны гімн Рэспублікі Беларусь  |
| የቤላሩስመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | ሚንስክ |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | ቤላሩስኛ ሩስኛ |
| **መንግሥት** {{{ ፕሬዚዳንት ጠቅላይ ሚኒስትር |   አሌክሳንደር ሉካሼንኮ አንድረይ ኮብያኮቭ |
| **ዋና ቀናት** ሐምሌ 20 ቀን 1982 (July 27, 1990 እ.ኤ.አ.) |   የነጻነት ቀን |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.) ውሀ (%) |   207,600 (93ኛ) 1.4 |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2016 እ.ኤ.አ. ግምት  |   9,498,700 (93ኛ)  |
| **ገንዘብ** | ሩብል |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +3 |
| **የስልክ መግቢያ** | +375 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .by .бел |

እ.ኤ.አ. በ 1918 የነፃነት መግለጫ በተሰጠበት ወቅት የቤላሩስ ብሔራዊ ባንዲራ
የኩራፓቲ ደን የሶቪየት ፖለቲካ ጭቆና የሞቱበት የአገሪቱ ትልቁ የቀብር ቦታ ነው። እ.ኤ.አ. በ 1990 ዎቹ 250,000 መቃብሮች እዚህ ተገኝተዋል እና የመታሰቢያ ሐውልት ተሠርቷል ።
መስከረም 22 ቀን 1939 በብሪስት ከተማ የጀርመን እና የሶቪየት ወታደሮች ሰልፍ
በ 7 ኛው -9 ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም ፣ የዘመናዊው ቤላሩስ ግዛት በምስራቅ ስላቪክ እና በባልቲክ ጎሳዎች ተሞልቷል ፣ በ 10 ኛው -13 ኛው ክፍለ ዘመን ቤላሩስ የኪየቫን ግዛት ነበረች ፣ በ 14 ኛው -18 ኛው ክፍለ ዘመን የሊትዌኒያ ግራንድ ዱቺ። በ 18 ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ቤላሩስ በሩሲያ ግዛት ተቆጣጠረ እና የቤላሩስ ቋንቋን እና ባህልን ለማጥፋት ጨካኝ ፖሊሲ ተከተለ (ሩሲያኛ ሩሲያኛ) እ.ኤ.አ. በ 1917 የሩስያ ኢምፓየር ከወደቀ በኋላ የነፃነት ትግል በቤላሩስ ተጀመረ ፣ ግን በ 1922 ሀገሪቱ በሶቪየት ሩሲያ ቁጥጥር ስር ነበረች ። በ 1932-1933 ቤላሩስ በሶቪየት አምባገነን አገዛዝ የተቀናጀ ከፍተኛ ረሃብ ገጥሟታል, በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎችን ሲገድል፣ ዩክሬን በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ሰዎችን አጥታለች። በ 1937 መላው የቤላሩስ ሳይንሳዊ እና ምሁራዊ ልሂቃን በሶቪየት ሚስጥራዊ ጦር ተደምስሰዋል። በ 1942 የቤላሩስ ዋና ጸሐፊ ያንካ ኩፓላ ተገደለ። የቤላሩስ የሥነ ሕንፃ ቅርስ በ1950-1980 ወድሟል። በ 1991 አገሪቱ ነፃነቷን አገኘች ፣ ግን በ 1994 የአሌክሳንደር ሉካሼንኮ አምባገነንነት ተጀመረ። በግዛቱ የመጀመሪያ አመት፣ ብሄራዊ ምልክቶችን በሶቪየት ተክቷል፣ እና በእሱ ፖሊሲዎች ምክንያት፣ የቤላሩስ ህዝቦች የመጥፋት አደጋ ተጋርጦባቸዋል። ሀገሪቱ ለዘመናት በየሩሲያዊነት ስትሰቃይ ቆይታለች።
# ሚኒስትር

**ሚኒስትር** የመንግስት ከፍተኛ መስሪያ ቤት የበላይ አዛዥና ተቆጣጣሪ ነው። አንድ ሚኒስትር በተመደበበት መ/ቤት ከአገሪቱ ርዕሰ ብሄር ጋር በመካከር ማንኛውንም ለውጥና ርምጃ የመውሰድ ሙሉ ስልጣን አለው።

“ሚኒስትር” የሚለው ቃል የሚከተሉትን ሊያመለክት ይችላል፡-
·        ሚኒስተር (በመንግስት)፣ ሚኒስቴር መስሪያ ቤት የሚመራ የመንግስት ባለስልጣን (የመንግስት መምሪያ)

v ሚኒስትር ያለ ፖርትፎሊዮ፤ የሚኒስትርነት ማዕረግ ኖሮት ነገር ግን ሚኒስቴር መስሪያ ቤትን የማይመራ፣

v ጥላ ሚኒስትር፣ የተቃዋሚ ፓርቲ ጥላ (ትዩዩ) ካቢኔ አባል

·        አገልጋይ (በክርስትና)፣ የክርስቲያን ቄስ

v አገልጋይ (በካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን)

·        ሚኒስትር (በዲፕሎማ)፣ ከአምባሳደር በታች የሆነ የዲፕሎማት ማዕረግ፣

·        በቅድስት ሮማ ግዛት ውስጥ የገዢዎቹ ባላባት መደብ አባል፣
# ጉጃራቲ

ጉጃራቲ ፊደል በዛሬው ቋንቋ ሊቃውንት "አቡጊዳ" ይባላል።
**ጉጃራቲ** (**ગુજરાતી**) በህንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች ቤተሰብ የሚገኝ ቋንቋ ነው። በዓለሙ ውስጥ በ46 ሚልዮን ሰዎች ይናገራል፤ ከነዚህም 45.5 ሚልዮን በህንደኬ፣ 250,000 በታንዛኒያ፣ 150,000 በዩጋንዳ፣ 100,000 በፓኪስታንና 50,000 በኬንያ አሉ። በሕዝብ ብዛት የዓለሙ 23ኛ ቋንቋ ነው። በምእራብ ህንደኬ ያለው የጉጃራት ክፍላገር ይፋዊ ቋንቋ ነው።

በሕንድ አገር ጉጃራቲ በብዛት የሚነገርበት ሥፍራ
## ታሪክ

የጉጃር ሕዝብ ወደ ህንደኬ የደረሱ በ5ኛው መቶ ዘመን ሲሆን በ6ኛው መቶ ዘመን ዛሬ ጉጃራት በሚባለው አገር ሰፈሩ። የራሳቸውን ቋንቋ ቶሎ ትተው እንደ አገሩ ሰዎች ሳንስክሪት ለመናገር ጀመሩ። በ12ኛው ክፍለ ዘመን ግን ሳንስክሪት ተለውጦ ብዙ አዲስ ቋንቋዎች ተወለዱ። ከነዚሁም አንድ ጉጃራቲ ነበር።

አብዛኛው ተናጋሪዎቹ የህንድ ሃይማኖት ተከታዮች ቢሆኑም ለረጅም ዘመን የእስላም ገዢዎች ስለነበሩባቸው ብዙ ቃላት የተወሰዱ ከፋርስ ሆኗል። ከዚያ በላይ በንግድ ምክንያት ብዙ ቃሎች ከፖርቱጊዝ ወይም ከእንግሊዝኛ ተበደሩ። የሚጻፍበት በራሱ ጉጃራቲ ፊደል ነው፤ ይህም ከላይኛ መስመር በማጣቱ በስተቀር የህንዲ ደቫናጋሪ ፊደል ይመስላል።

## ምሳሌዎች

የህንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች ቤተሰብ በመሆኑ፣ ጉጃራቲ ለእንግሊዝኛ ሩቅ ዘመድ ይባላል። ስለዚህ ለአንዳንድ ቃል ትንሽ ተመሳሳይነት አላቸው።

ጉጃራቲ - አማርኛ:
ሐጥ - እጅ
ሞዱ - አፍ
ግር - ቤት
ሢህ - አንበሳ
ጊድ - አሞራ
ኒሻል - ትምርት ቤት
ናረንጊ - ብርቱካን
ሊሎ - አረንጓዴ
ናማስተ - ሰላምታ
ገም ጮ? - ደህና ነዎት?
በረቫድ - እረኛ
አድያፑክ - አስተማሪ
ዲቨስ - ቀን
ሞሂኖ - ወር
ሰቫር - ጧት
ጋዲ - መኪና
### ዋቢ ድረገጽ

እንግሊዝኛ-ጉጃራቲ መዝገበ ቃላት (ከነድምፁ) Archived ዲሴምበር 16, 2005 at the Wayback Machine
# ቶማስ ኤዲሶን

ቶማስ ኤዲሶን
(እንግሊዝኛ) *A Day with Thomas Edison* (1922)
**ቶማስ ኤዲሶን** (እንግሊዝኛ፦ Thomas Edison) (1839-1924 ዓም) የአሜሪካ ሳይንቲስት ነበር። እሱ የመብራት ኃይል፣ አምፑል፣ ቴሌግራፍ፣ የፊልም ካሜራ የፈጠረ ነበር።
# ብርቱካን (ፍሬ)

ብርቱካን በቅርጫት።

**ብርቱካን** (ወይም **ኦሬንጅ**) ማለት የዛፍ አይነትም ሆነ በተለይ የዚሁ ዛፍ ፍሬ ማለት ነው። የሌሎች አትክልት ክልስ ሆኖ ከጥንት እንደ ለማ ይታሥባል። እርዝማኔው እስከ 10 ሜትር ድረስ ቢደርስም ዛፉ ትንሽ ይባላል፤ ቡቃያው እሾህ አለበትና ቅጠሎቹ ከ4 እስከ 10 ሳንቲሜትር ድረስ የሚዘረጉ እንደ ጥድም ወገን መቸም የማይረግፉ ናቸው። የፍሬው መጀመርያ ትውልድ በደቡብ-ምሥራቃዊ እስያ በህንደኬ፣ በቬትናም ወይም በደቡብ ቻይና ተገኘ።

## ስለ እርሻና ስለጥቅም

ብርቱካን
የብርቱካን እርሻ በብዙ አገሮች ምጣኔ ሀብት በጣም ታላቅ የንግድ ሥራ ነው። እዚህ ማለት በአሜሪካ፣ በሜዲቴራኔያን አገሮች፣ በሮማንያ፣ በደቡብ አፍሪካ፣ በቻይና፣ በአውስትራልያም ይከትታል።

ብርቱካን በዓለሙ ውስጥ ሙቅ አየር በሚገኝበት በሰፊ ይበቅላል፤ የብርቱካንም ጣዕም ከጣፋጭ እስከ ኮምጣጣ ድረስ ይለያል። ፍሬው በተለመደ ይላጣል ጥሬም ሆኖ ይበላል፤ አለዚያ ለጭማቂው ይጨመቃል። ወፍራምና መራራ ልጣጩ በተለመደ ወደ ቆሻሻ ይጣላል፤ ነገር ግን በክብደትና በሙቀት አማካኝነት ውሃውን በማስወግድ፣ ለመኖ ሊጠቅም ይችላል። ባንዳንድ የምግብ አሠራር ዘዴ ደግሞ፣ እንደ ጣዕም ወይም እንደ መከሸን ይጨመራል። የልጣጩ አፍአዊው ቆዳ በልዩ መሣርያ በቀጭን ይፋቃልና ይሄ ጣዕሙ ለወጥ የሚወደድ ቅመም ያስገኛል። ከልጣጩ በታች ያለው ነጭና ሥሥ ሽፋን ስለማይረባ ይጣላል። ደግሞ የብርቱካን ዘይት አስታጋሽ መዓዛ ስላለው በሕክምና ይጠቅማል።

ከብርቱካን የተሠራ ሌላ ውጤት እንደሚከተለው ነው፦

* የብርቱካን ጭማቂ በኒው ዮርክ ሸቀጣሸቅጥ ገበያ ላይ የሚነገድ የንግድ ዕቃ ነው። የዓለሙ አንደኛ ብርቱካን ጭማቂ የምታስገኝ ሀገር ብራዚል ስትሆን ሁለተኛዋ ፍሎሪዳ ክፍለሀገር በዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ ትሆናለች።
* የብርቱካን ዘይት ልጣጩን በመጭመቅ ይሠራል። የዕንጨት ዕቃ መልክ ለማሳምር የጠቅማል፤ ደግሞ የእጅ ማጽዳት ቅባት ያደርጋል። የሚረጭ አይነት በሱቅ ሲሸጥ በጣም ኃይለኛ ማጽደጃ ነውና ለአካባቢ አይጎዳም አይመርዝምም።
* የብርቱካን አበባ የፍሎሪዳ ክፍለሀገር ብሄራዊ ምልክት ቢሆን እንዲሁም በአንዳንድ ባሕል እምነት ውስጥ የመልካም ዕድል ምልክት ሆኛልና ለሙሽሪት እቅፍና ለጌጥ በሠርግ ጊዜ ለረጅም ዘመን ባሕላዊ ነበር። ያበባው ቅጠል ደግሞ መልካም መዓዛ ያለበት ሽቶ ሊሠራ ይችላል።
* የብርቱካን አበባ ማር የሚሠራ የንብ ቀፎ በብርቱካን ደን ውስጥ በማበቡ ጊዜ በማስቀመጥ ነው። ይህ አደራረግ ደግሞ ዘር ያለባቸው ሌሎች አበቦች እንዲራቡ ያደርጋል። የብርቱካን አበባ ማር እጅግ የወደዳል ጣእሙም እንደ ብርቱካን ይመስላልና።

## ወገኖች

እንዲያውም ብርቱካን፣ ሎሚ፣ መንደሪን ወዘተ. ሁሉ የአንድ ወገን ናቸው ሁላቸው እርስ በርስ ማራባት ይችላሉ ማለት ነው። በተግባር እነኚህ አይነቶች እንጆሪ ይባላሉ ምክንያቱም ብዙ ዘር እያላቸው ሥጋቸውም ወፍራምና ለስላሳ ሆኖ ከአንድ ዕንቁላል ብቻ ያፈራሉ።

በምድር ላይ ጥቂት አይነቶች ይታረሳሉ። ለምሳሌ ጣፋጭ ብርቱካን የምትባል መጀመርያ በእስፓንያ አገር በቀለች፤ ይቺ ከሁሉ የምትወደድ አይነት ሆናለች። ጣፋጭ ብርቱካን እንደ አየሩ ሁኔታ በልዩ ልዩ መጠኖችና ቀለሞች ትገኛለች፤ አብዛኛው 12 ክፍሎች ውስጥ አሉባቸው።

የሴቪል ብርቱካን በሰፊ የምትታወቅ አሁንም በሜዲቴራኔያን አቅራቢያ በኩል የምትበቀል እጅግ ኮምጣጣ ብርቱካን ናት። ቆዳዋ ወፍራምና ስርጉዳት ያለው ነውና ማርማላታም ሆነ የብርቱካን አረቄ ለመስራት በጣም ትከብራለች። "ይብራ በብርቱካን ወጥ" ሲበሉ ብርቱካን የዚች አይነት ናት።

ባጋጣሚ በብራሲል አገር ውስጥ በ1812 ዓ.ም. በአንድ ገዳም በነበረ የብርቱካን እርሻ ከሆነ ድንገተኛ ለውጥ የተነሣ፤ "የእምብርት ብርቱካን" የሚባል አይነት መጀመርያ ተገኘ። ከዚያ በ1862 ዓ.ም. ነጠላ ቁራጭ ወደ ካሊፎርንያ ተዛዉሮ አዲስ የዓለም አቀፍ ብርቱካን ገበያ የዛኔ ተፈጠረ። ድንገተኛ ለውጡ "መንታ ፍሬ" ያደርጋልና ታናሹ መንታ በታላቁ ውስጥ ተሠውሮ ይገኛል። የእምብርት ብርቱካን ዘር ስለሌለው በእፃዊ ተዋልዶ ይባዛል፤ የፍሬውም መጠን ከጣፋጭ በርቱካን ይበልጣል።

*ቫሌንሲያ* ወይም *ሙርሲያ* ብርቱካን በተለይ ለጭማቂ የሚመች ጣፋጭ አይነት ነው። መንደሪን ትመስለዋለች፣ ነገር ግን ይልቁን ትንሽና ጣፋጭ ናት፤ በመጨራሻም፣ "ድፍን ቀይ እምብርት" የተባለው የዚህ አይነት ከነመንታው ለውጥ እንደ እምብርት በርቱካን ነው።

## የቃል ታሪክ

በድሮ ጊዜ ፖርቱጋል የምትባል አገር ለምሥራቅ አገሮች የጣፋጭ ብርቱካን ዋና አስገቢ ነበረች። ስለዚህ በብዙ ቋንቋዎች የፍሬው ስም ከዚያው መነሻ ተወስዷል። ለምሳሌ፦

* ዓረብኛ - ቡርቱቃል
* ፋርስ - ፖርተግሐል
* ቱርክ - ፖርታካል
* አዘርኛ - ፖርታጃል
* ዘመናዊ ግሪክ - ፖርቶካሊ
* ሩማንኛ - ፖርቶካላ
* ቡልጋርኛ - ፖርቶካል
* ጂዮርጂያ - ፖርቶቃሊ

ተብሎ ይሰየማል። ባብዛኛው ቋንቋዎች ግን ያለባቸው ቃል ከሳንስክሪት «ናራንጋ» የወጣ ነው፤ በሌሎችም «የቻይና ቱፋህ» (አፕል) ወይም «የወርቅ ቱፋህ» የሚተረጎሙ ቃሎች ለብርቱካን ለማለት የጠቅማቸዋል።
# ስነ አምክንዮ

አሪስጣጣሊስ (384 BC - 322 BC )
**ሥነ - አምክንዩ**  የምክንያት አሰጣጥ (1) ጥናት ማለት ነው። ምንም እንኳ አምክንዮ ለሁሉም የዕውቀት ዘርፍ አስፈላጊ ቢሆንም፣ ትኩረት ተሰጦት የሚጠናው ግን በ ፍልስፍና ፡ በ ሒሳብ እና በ ኮምፒውተር ሳይንስ የዕውቀት ዘርፎች ዘንድ ነው። አምክንዮ አጠቃላይ የክርክርን ቅርፅ፣ የትኛው የክርክር ቅርፅ ትክክል ነው፣ የትኛው ስህተት ነው የሚሉትን ጥያቄወች ይፈትሻል። በፍልስፍና የጥናት ዘርፍ፣ ስነ አምክንዮ ኢፒስቲሞሎጂ በሚባለው የጥናት ክፍል ይመደባል። ይኸውም ክፍል "እውቀታችንን እንዴት ልናውቅ ቻልን?" ለሚለው ጥያቄ መልስ ለመስጠት የሚጥር ነው። በሒሳብ ደግሞ "የተረጋገጠ መስተሳስር ጥናት" በምባል ይታወቃል።

ምንም እንኳ አምክንዮ ከሰው ልጅ ጋር አብሮ የኖረ ቢሆንም፣ የግሪኩ ፈላስፋ አሪስጣጣሊስ ሥነ-አምክንዮን እራሱን እንደቻለ የትምህርት ክፍል እንደከፈተ ይነገርለታል። ከሱ በኋላ የተነሳው የ12ኛው ክ/ዘመን የሞሮኮው ፈላስፋ አቮሮዝ አምክንዮ ማለት "እውነትንና ውሸትን ለይተን ለማወቅ የሚያስችል መሳሪያ" ነው በማለት ተርጉሞታል(2)። ሌሎችም የተለያየ ትርጉም ለአምክንዮ ሰጥተቃል። ለምሳሌ ሪቻርድ ዋትሊ ""አምክንዮ ማለት የምክንያት አሰጣጥ ጥበብና ሳይንስ" ነው በማለት ተርጉሞታል። እንዲሁም የጀርመኑ ፍሬጄ "አምክንዮ ማለት ከሁሉ በላይ አጠቃላይ የሆኑቱን ህጎች ማጥኛ ሳይንስ ነው" ብሎታል።

ባሁኑ ጊዜ ሥነ-አምክንዮ በሁለት ይከፈላል፡ ትንቢት አምክንዮ (Inductive reasoning) እና መንስኤ አምክንዮ (deductive reasoning) ይባላሉ ። የመጀመሪያው የአምክንዮ አይነት ከተቆራረጡ ምሳሌወች ተነስተን አጠቃላይ ድምዳሜ ላይ የሚያስደርሰን የእውቀት ዘርፍ ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ ክትርጉምና ጥርጥር ውስጥ መግባት ከማይችሉ እውነታወች ተነስቶ አናሳ ምክንያታዊ ድምዳሜወች ላይ የሚያስደርሰን የዕውቀት ዘርፍ ነው። ከዚህ አንጻር አሪስጣጣሊስም ተመሳሳይ የሥነ አምክዮ ክፍሎችን አቅርቦአል እነሱም መፍታት(Analysis) እና ቋጠሮ(Synthesis) ይባላሉ። የመጀመሪያው አንድን ነገር በመውሰድ የተለያዩ ክፍሎቹን በመፈታት ያጠናል። ሁለተኛው ደግሞ እንዴት የተለያዩ ክፍሎች/ብልቶች ተጋጥመው አንድን ነገር ይሰራሉ ? የሚለውን ያጠናል።

ስነ አምክንዮ በ ክርክር ርዕዮት የዕውቀት ዘርፍ ሁሉ ይጠናል።

## ታሪክ

## ተፈጥሮ

=== ትንቢተ አምክንዮ
ትንቢት አመክንዮ ማለት ከትልቁ/ከአጠቃላዩ ተነስቶ ዉስጣዊ ነገሮችን የሚዳስ ማለት ነዉ::
\_\_\_መንስኤ አመክንዮ ከጥቃቅን ነገሮች በመነሳት ምክንያታዊ መሆን

### ያለመጣረስ፣ ርግጠኝነት፣ ታእማኝነት፣ ሙሉነት

### ስለ አምክንዮ ምንነት የቀረቡ የተለያዩ ጽንሰ-ሓሳቦች

## የሥነ-አምክንዮ ዓርዕስቶች

### የሲሎጅስቲክ አምክንዩ

### የፕሮፖዚሽናል አምክንዮ

### ፕሪዲኬት አምክንዮ

### ሞዳል አምክንዮ

### የለት-ተለት አምክንዮ

### ሒሳባዊ አምክንዮ

### ፍልስፍናዊ አምክንዮ

### አምክንዮና መንሰላስል

Mknyatawinet

## በአምክንዮ ላይ የተነሱ ውዝግቦች

### ከሁለት በላይ ዋጋ ያላቸው የአምክንዮ አባባሎች

#### አምክንዮ የተጨባጩን አለም በማስተዋል የሚመጣ ነውን?

### ምክንያታዊ ትንበያ በውኑ አለም ይሰራልን?

### ሊሆን የማይችልን ነገር መቻል

### ምክንያታዊ እውነትን አለመቀበል

## ተጨማሪ ንባብ

## ተጨማሪ መጣጥፍ

## ማጣቀሻ

## የውጭ የዌብ ድሮች
# ፍሬዴሪክ ሄግል

ጆርጅ ዊልሐልም ፍሬድሪክ ሄግል
**ፍሬደሪክ ሄግል** (ነሐሴ 27, 1770 – ህዳር 14, 1831) ስቱትጋርትይኖር የነበር የጀርመን ፈላስፋ ነው። ሄገሊያኒዝም የተሰኘውን የፍልስፍና ፈር የቀደደው ይሄ ሰው ጀርመን ሃሳባዊነት የተሰኘውን የፍልስፍና ክፍልም ከፍቷል። ሄግል በራሱ ስራ ብቻ ሳይሆን ሌሎችን ፈላስፋወች በተጽኖው ስር በማስገባት ይታወቃል፣ ከኒህ ውስጥ የርሱን አቋም የሚደግፉ ጆን ፖል ሳትራ፣ ካርል ማርክስዋና ተጠቃሽ ሲሆኑ፣ እርሱን የሚቃወሙት ደግሞ ሶረን ኬርከጋርድ፣ [[[አርተር ሾፐናውር]]፣ ኒሺ ይጠቀሳሉ።

የሄግል መጽሐፎች ለማንበብ አስቸጋሪ እና በአንድ ጊዜ ብዙ ሃሳቦችን የሚዳስሱ ነበሩ። ሄግል ስለታሪክ፣ ፖለቲካ፣ ሃይማኖት፣ ኪነት፣ አምክንዮ እና ሜታፊዝክስ ጽፏል።

## ሄገሊዝም
# ሪፐብሊክ

**ሪፐብሊክ** ወይም እንደ ፈረንሳይኛ አጠራር **ሬፑብሊክ** (ከሮማይስጥ /ሬስ ፑብሊካ/ «ሕዝባዊ ጉዳይ») ማለት ማናቸውም ንጉሥ ወይም ሥርወ መንግሥት ሳይኖር፣ ርዕሰ ግዛቱ ወይም እንደራሴው የተመረጠው ከሕዝብ ፍላጎት የተነሣ ነው እንጂ በአልጋ ወራሽነት አይደለም። ሀሣቡ ከዴሞክራሲ ጋራ ይስማማልና ዛሬ ከአለሙ አገራት ብዙዎች ራሳቸውን «ሪፐብሊክ» እና «ዴሞክራሲ» አንድላይ ይሰየማሉ።