# ቻይና

|
የቻይና ሕዝቦች ሪፐብሊክ
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:** "የበጎ ፈቃደኞች መጋቢት"   |
| የቻይናመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | ቤጂንግ |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | ማንዳሪን |
| **መንግሥት** {{{{{{የመሪዎች\_ማዕረግ}}} |   {{{የመሪዎች\_ስም}}} |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.)  |   9,600,000  |
| **የሕዝብ ብዛት** ግምት የ፳፻፲፬ ቆጠራ |   1,412,600,000 ፳፻፲፬ |

**ቻይና** ( ቻይንኛ : 中国 ፤ ፒንዪን : ጒንጉኦ ) ፣ በይፋ የቻይና ህዝባዊ ሪፐብሊክ (PRC ፣ ቻይንኛ : 中华人民共和国 ፣ ፒንዪን : Zhonghuá Rénmín Gonghéguó) በምስራቅ እስያ የሚገኝ ሀገር ነው። ከ1.4 ቢሊየን በላይ ህዝብ ያላት የአለማችን በህዝብ ብዛት የምትገኝ ሀገር ነች። ቻይና አምስት ጂኦግራፊያዊ የሰዓት ዞኖችን ያቀፈች ሲሆን 14 የተለያዩ ሀገራትን ትዋሰናለች ይህም በአለም ላይ ካሉ ሀገራት ሁሉ ከሩሲያ ቀጥሎ ሁለተኛዋ ነች። በግምት 9.6 ሚሊዮን ስኩዌር ኪሎ ሜትር (3,700,000 ስኩዌር ማይል) የሚሸፍን ሲሆን ይህም በዓለም ሦስተኛው ወይም አራተኛው ትልቅ አገር ነው። (ሆንግ ኮንግ እና ማካዎ)። የሀገሪቱ ዋና ከተማ ቤጂንግ ነው።

ቻይና በሰሜን ቻይና ሜዳ ውስጥ በቢጫ ወንዝ ለም ተፋሰስ ውስጥ ከአለም የመጀመሪያዋ ስልጣኔዎች አንዷ ሆና ተገኘች። ቻይና ከ 1 ኛው እስከ 19 ኛው ክፍለ ዘመን ባለው ጊዜ ውስጥ በአብዛኛዎቹ ሁለት ሺህ ዓመታት በዓለም ቀዳሚ ኢኮኖሚያዊ ኃያላን ነበረች ። ለሺህ ዓመታት፣ የቻይና የፖለቲካ ስርዓት በ21ኛው ክፍለ ዘመን ከዘአበ ከፊል አፈ ታሪክ ከሆነው የ Xia ሥርወ መንግሥት ጀምሮ በፍፁም የዘር ንጉሣዊ ነገሥታት ወይም ሥርወ መንግሥት ላይ የተመሠረተ ነበር። ከዚያን ጊዜ ጀምሮ፣ ቻይና ብዙ ጊዜ ተስፋፍታ፣ ተሰብራ እና እንደገና ተዋህዳለች። በ 3 ኛው ክፍለ ዘመን ከዘአበ ኪን ዋናውን ቻይናን አንድ አድርጎ የመጀመሪያውን የቻይና ግዛት አቋቋመ. ተተኪው የሃን ሥርወ መንግሥት (206 ዓክልበ - 220 ዓ.ም.) በዚያን ጊዜ በጣም የተራቀቁ ቴክኖሎጂዎችን፣ የወረቀት ሥራን እና ኮምፓስን ጨምሮ፣ ከግብርና እና ከሕክምና ማሻሻያዎች ጋር ታይቷል። በታንግ ሥርወ መንግሥት (618-907) እና በሰሜናዊ መዝሙር ሥርወ መንግሥት (960-1127) ውስጥ የባሩድ እና ተንቀሳቃሽ ዓይነት ፈጠራ አራቱን ታላላቅ ግኝቶች አጠናቋል። አዲሱ የሐር መንገድ ነጋዴዎችን እስከ ሜሶጶጣሚያ እና የአፍሪካ ቀንድ ድረስ በማድረስ የታንግ ባህል በእስያ በስፋት ተስፋፍቷል። ለዘመናዊ ቻይና ግዛት መሠረት የሆነው የኪንግ ሥርወ መንግሥት፣ የቻይና የመጨረሻው ሥርወ መንግሥት በ19ኛው ክፍለ ዘመን ለውጭ ኢምፔሪያሊዝም ከፍተኛ ኪሳራ ደርሶበታል።

የቻይና ንጉሳዊ አገዛዝ በ 1912 በሺንሃይ አብዮት ፈራረሰ፣ የቻይና ሪፐብሊክ (ROC) የ Qing ስርወ መንግስትን ሲተካ። በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት ቻይና በጃፓን ኢምፓየር ተወረረች። የእርስ በርስ ጦርነት በ1949 የቻይና ኮሙኒስት ፓርቲ (ሲሲፒ) የቻይናን ህዝባዊ ሪፐብሊክ በዋናው መሬት ላይ ሲያቋቁም ኩኦምሚንታንግ የሚመራው የ ROC መንግስት ወደ ታይዋን ደሴት ሲያፈገፍግ በ1949 ዓ.ም. ብቸኛ ህጋዊ የቻይና መንግስት ምንም እንኳን የተባበሩት መንግስታት ከ 1971 ጀምሮ PRCን እንደ ብቸኛ ውክልና ቢያውቅም ቻይና ከ 1978 ጀምሮ ተከታታይ የኢኮኖሚ ማሻሻያዎችን አድርጋ በ 2001 ወደ አለም ንግድ ድርጅት ገባች.

ቻይና በአሁኑ ጊዜ በሲሲፒ እንደ አሃዳዊ የአንድ ፓርቲ የሶሻሊስት ሪፐብሊክ ትመራለች። ቻይና የተባበሩት መንግስታት የፀጥታው ምክር ቤት ቋሚ አባል እና እንደ የእስያ መሰረተ ልማት ኢንቨስትመንት ባንክ ፣ የሐር ሮድ ፈንድ ፣ አዲስ ልማት ባንክ ፣ የሻንጋይ ትብብር ድርጅት እና አርሲኢፒ ያሉ የበርካታ ባለብዙ ወገን እና ክልላዊ ትብብር ድርጅቶች መስራች አባል ነች። የ ብራይክስ፣ G8+5፣ G20፣ APEC እና የምስራቅ እስያ ጉባኤ አባል ነው። በአለም አቀፍ የዜጎች ነፃነት፣ የመንግስት ግልፅነት፣ የፕሬስ ነፃነት፣ የእምነት ነፃነት እና አናሳ ብሄረሰቦች መለኪያዎች ዝቅተኛ ከሚባሉት ውስጥ ይመደባል። የቻይና ባለስልጣናት በፖለቲካ ተቃዋሚዎች እና በሰብአዊ መብት ተሟጋቾች ሰፊ የሰብአዊ መብት ረገጣ፣ የፖለቲካ ጭቆና፣ የጅምላ ሳንሱር፣ የዜጎቻቸው የጅምላ ክትትል እና የተቃውሞ ሰልፎችን በሃይል በማፈን ተችተዋል።

ቻይና በመግዛት ሃይል እኩልነት በጠቅላላ የሀገር ውስጥ ትልቁ ኢኮኖሚ፣ በስመ GDP ሁለተኛዋ እና በጠቅላላ ሃብት በአለም ሁለተኛዋ ሀብታም ሀገር ነች። ሀገሪቱ በፍጥነት በማደግ ላይ ያለ ትልቅ ኢኮኖሚ ያላት ሲሆን በአለም ትልቁ አምራች እና ላኪ ነች። ቻይና በወታደራዊ ሃይል ከፍተኛ ቁጥር ያለው የጦር ሃይል ያላት እና በመከላከያ በጀት ሁለተኛዋ የሆነች የኒውክሌር ጦር መሳሪያ ያላት ሃገር ነች። በ21ኛው ክፍለ ዘመን በቻይና መጠነ ሰፊ የፖለቲካ ጭቆና ቀጥሏል።

## ሥርወ ቃል

"ቻይና" የሚለው ቃል በእንግሊዝኛ ከ 16 ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ጥቅም ላይ ውሏል; ነገር ግን በዚህ ወቅት ቻይናውያን ራሳቸው የሚጠቀሙበት ቃል አልነበረም። መነሻው በፖርቹጋል፣ ማላይኛ እና ፋርስኛ በኩል የሳንስክሪት ቃል ቺና በጥንታዊ ሕንድ ይገለገልበት ነበር። "ቻይና" በሪቻርድ ኤደን እ.ኤ.አ. የባርቦሳ አጠቃቀም ከፋርስ ቺን (ቺን) የተወሰደ ሲሆን እሱም በተራው ከሳንስክሪት ሲና (चीन) የተገኘ ነው። ሲና ለመጀመሪያ ጊዜ ጥቅም ላይ የዋለችው ማሃባራታ (5ኛው ክፍለ ዘመን ከዘአበ) እና የማኑ ህጎችን (2ኛው ክፍለ ዘመን ከዘአበ) ጨምሮ በጥንቶቹ የሂንዱ ቅዱሳት መጻሕፍት ውስጥ ነው። በ1655፣ ማርቲኖ ማርቲኒ ቻይና የሚለው ቃል በመጨረሻ ከኪን ሥርወ መንግሥት (221-206 ዓክልበ.) ስም የተገኘ እንደሆነ ሐሳብ አቀረበ። ምንም እንኳን በህንድ ምንጮች ውስጥ ጥቅም ላይ የዋለው ከዚህ ሥርወ መንግሥት በፊት ቢሆንም, ይህ አመጣጥ አሁንም በተለያዩ ምንጮች ይሰጣል. የኦክስፎርድ ኢንግሊሽ መዝገበ ቃላት እንደሚለው የሳንስክሪት ቃል አመጣጥ አከራካሪ ጉዳይ ነው። አማራጭ ጥቆማዎች የዬላንግ እና የጂንግ ወይም ቹ ግዛት ስሞችን ያካትታሉ። የዘመናዊው መንግሥት ኦፊሴላዊ ስም “የሕዝብ ቻይና ሪፐብሊክ” ነው (ቀላል ቻይንኛ፡ 中华人民共和国፣ ባሕላዊ ቻይንኛ፡ 中華人民共和國፣ ፒንዪን፡ ጒንጉዋ ሬንሚን ጎንጌጉኦ)። አጭሩ ቅጽ "ቻይና" Zhongguó (中国; 中國) ከ zhōng ("ማዕከላዊ") እና ጉኦ ("ግዛት") ነው፣ [n] በምዕራብ ዡ ሥርወ መንግሥት ሥር የተገኘ የንጉሣዊ ሥርወ መንግሥት ሥርወ መንግሥት ነው። ከዚያም በሉኦይ አካባቢ (በአሁኑ ሉኦያንግ) በምስራቃዊ ዡዋ እና ከዚያም በቻይና ማእከላዊ ሜዳ ላይ ተተግብሯል፤ ከዚያም በኪንግ ስር ላለው ግዛት አልፎ አልፎ ተመሳሳይ ቃል ሆኖ ከመጠቀሙ በፊት። የHuaxiaን ህዝብ "ባርባሪዎች" ከሚባሉት ለመለየት ብዙ ጊዜ እንደ ባህላዊ ጽንሰ-ሀሳብ ያገለግል ነበር። Zhongguo የሚለው ስም በእንግሊዝኛም "መካከለኛው ኪንግደም" ተብሎ ተተርጉሟል። ROCን ከፒአርሲ ሲለይ ቻይና (PRC) አንዳንድ ጊዜ ዋና መሬት ተብሎ ይጠራል።

## ታሪክ

### ቅድመ ታሪክ

በዓለም ላይ ካሉት በጣም ጥንታዊ ከሆኑት ድስቶች አንዱ
የአርኪኦሎጂ ማስረጃዎች እንደሚያሳዩት ቀደምት ሆሚኒዶች ከ 2.25 ሚሊዮን ዓመታት በፊት በቻይና ይኖሩ ነበር. እሳት የተጠቀመው የፔኪንግ ማን ሆሚኒድ ቅሪተ አካላት በቤጂንግ አቅራቢያ በሚገኘው ዡኩውዲያን በሚገኝ ዋሻ ውስጥ ተገኝተዋል። ከ680,000 እስከ 780,000 ዓመታት በፊት ታይተዋል።የሆሞ ሳፒየንስ ቅሪተ አካል ጥርሶች (ከ125,000-80,000 ዓመታት በፊት የነበረው) በዳኦ ካውንቲ ሁናን ውስጥ በፉያን ዋሻ ውስጥ ተገኝተዋል። የቻይንኛ ፕሮቶ-ጽሑፍ በጂያሁ በ7000 ዓክልበ አካባቢ፣ በዳማዲ በ6000 ዓክልበ አካባቢ፣ ዳዲዋን ከ5800 እስከ 5400 ዓክልበ. እና ባንፖ በ5ኛው ሺህ ዓመት ዓክልበ. አንዳንድ ሊቃውንት የጂያሁ ምልክቶች (7ኛው ሺህ ዓመት ከዘአበ) የጥንቶቹ የቻይናውያን የአጻጻፍ ሥርዓት እንደሆኑ ይጠቁማሉ።

#### የቀድሞ ሥርወ መንግሥት አገዛዝ

በቻይናውያን ወግ መሠረት፣ የመጀመሪያው ሥርወ መንግሥት በ2100 ዓክልበ. አካባቢ የመጣው Xia ነው። የ Xia ሥርወ መንግሥት የቻይናን የፖለቲካ ሥርዓት በዘር የሚተላለፍ ንጉሣዊ ወይም ሥርወ መንግሥት ላይ የተመሠረተ፣ ለአንድ ሺህ ዓመት የሚዘልቅበት ጊዜ ነበር። እ.ኤ.አ. በ1959 በኤርሊቱ ሄናን ሳይንሳዊ ቁፋሮዎች ቀደምት የነሐስ ዘመን ቦታዎች እስኪገኙ ድረስ ሥርወ መንግሥቱ በታሪክ ተመራማሪዎች እንደ አፈ ታሪክ ይቆጠር ነበር። እነዚህ ቦታዎች የXia ሥርወ መንግሥት ቅሪቶች ወይም በተመሳሳይ ጊዜ የመጡ የሌላ ባሕል ቅሪቶች እንደሆኑ ግልጽ አይደለም። የሻንግ ሥርወ መንግሥት በዘመናዊ መዛግብት የተረጋገጠው የመጀመሪያው ነው። ሻንግ በቻይና ምስራቃዊ የቢጫ ወንዝ ሜዳ ላይ ከ17ኛው እስከ 11ኛው ክ.ዘ. የእነሱ የቃል አጥንት ስክሪፕት (ከ1500 ዓክልበ. ግድም) ጥንታዊውን የቻይንኛ አጻጻፍ ቅርጽ ይወክላል እና የዘመናዊ ቻይንኛ ቁምፊዎች ቀጥተኛ ቅድመ አያት ነው።

በ11ኛው እና በ5ኛው ክፍለ ዘመን ከዘአበ በገዙት ዙዎዎች ሻንግ ተቆጣጥሮ ነበር፣ ምንም እንኳን የተማከለ ስልጣን በፊውዳል የጦር አበጋዞች ቀስ በቀስ እየተሸረሸረ ነበር። አንዳንድ ርዕሳነ መስተዳድሮች በመጨረሻ ከተዳከመው ዡ ወጡ፣ የዡን ንጉሥ ሙሉ በሙሉ አልታዘዙም፣ እና በ300-ዓመት የፀደይ እና የመኸር ወቅት እርስ በርስ ጦርነት ጀመሩ። ከክርስቶስ ልደት በፊት በ5ኛው-3ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የጦርነት መንግስታት ጊዜ፣ የቀሩት ሰባት ኃያላን መንግስታት ብቻ ነበሩ።

#### አሳዋዊ ቻይና

የምስሉ ታላቁ የቻይና ግንብ
የጦርነት መንግስታት ጊዜ በ221 ከዘአበ አብቅቷል የኪን ግዛት ሌሎቹን ስድስት መንግስታት ካሸነፈ በኋላ ቻይናን እንደገና ካገናኘች እና ገዢውን የራስ ገዝ አስተዳደር ስርዓት ካቋቋመ በኋላ። የኪን ንጉስ ዜንግ እራሱን የኪን ስርወ መንግስት የመጀመሪያ ንጉሰ ነገስት ብሎ አወጀ። በመላው ቻይና የኪን ህጋዊ ማሻሻያዎችን አፅድቋል፣ በተለይም የቻይንኛ ፊደላት፣ ልኬቶች፣ የመንገድ ስፋቶች (ማለትም፣ የጋሪ ዘንግ ርዝመት) እና የገንዘብ ምንዛሪ በግዳጅ ደረጃ ማበጀት። የእሱ ሥርወ መንግሥት በጓንግዚ፣ ጓንግዶንግ እና ቬትናም ያሉትን የዩዌ ጎሳዎችን ድል አድርጓል። የኪን ሥርወ መንግሥት የዘለቀው አሥራ አምስት ዓመታት ብቻ ነው፣ የመጀመሪያው ንጉሠ ነገሥት ከሞቱ በኋላ ብዙም ሳይቆይ ወድቋል፣ ምክንያቱም የእሱ ጨካኝ አምባገነናዊ ፖሊሲዎች ወደ ሰፊ አመጽ ስላመሩ።

በዚያንያንግ የሚገኘው የንጉሠ ነገሥት ቤተ መጻሕፍት የተቃጠለበትን ሰፊ የእርስ በርስ ጦርነት ተከትሎ፣ በ206 ዓ.ዓ እና እ.ኤ.አ. በ206 ዓ.ም. እና በ220 ዓ.ም. ቻይናን ለመግዛት የሀን ሥርወ መንግሥት ብቅ አለ፣ በሕዝቡ መካከል ባህላዊ ማንነትን ፈጠረ፣ በሃን ቻይንኛ ጎሣ ውስጥ አሁንም ይታወሳል ። ሃን የግዛቱን ግዛት በከፍተኛ ሁኔታ አስፋፍቷል፣ ወታደራዊ ዘመቻዎች ወደ መካከለኛው እስያ፣ ሞንጎሊያ፣ ደቡብ ኮሪያ እና ዩናን ደረሱ፣ እና ጓንግዶንግ እና ሰሜናዊ ቬትናም ከናንዩ መልሰው አግኝተዋል። በመካከለኛው እስያ እና በሶግዲያ ውስጥ የሃን ተሳትፎ የሐር መንገድን የመሬት መንገድ ለመመስረት ረድቷል ፣ ይህም ቀደም ሲል በሂማሊያ ወደ ህንድ የሚወስደውን መንገድ በመተካት። ሃን ቻይና ቀስ በቀስ የጥንቱ ዓለም ትልቁ ኢኮኖሚ ሆነች። ምንም እንኳን የሃን መጀመሪያ ያልተማከለ እና የኪን የህግ ፍልስፍናን በይፋ ትቶ ለኮንፊሽያኒዝም ድጋፍ ቢደረግም፣ የኪን ህጋዊ ተቋማት እና ፖሊሲዎች በሃን መንግስት እና በተተኪዎቹ ተቀጥረው ቀጥለዋል።

ከሃን ሥርወ መንግሥት ማብቂያ በኋላ፣ ሦስት መንግሥታት በመባል የሚታወቀው የጠብ ጊዜ ተከተለ፣ ማዕከላዊ ሥዕሎቹ ከጊዜ በኋላ ከቻይናውያን ሥነ-ጽሑፍ አራቱ ክላሲኮች በአንዱ ውስጥ ዘላለማዊ ሆነዋል። በመጨረሻው ላይ ዌይ በጂን ስርወ መንግስት በፍጥነት ተገለበጠ። ጂን አንድ የእድገት አካል ጉዳተኛ ንጉሠ ነገሥት ሲያርግ በእርስ በርስ ጦርነት ውስጥ ወደቀ; አምስቱ አረመኔዎች ከዚያም ሰሜናዊ ቻይናን አስራ ስድስት ግዛቶች አድርገው ገዙ። Xianbei እንደ ሰሜናዊ ዌይ አንድ ያደረጋቸው፣ ንጉሠ ነገሥቱ Xiaowen የቀድሞዎቹን የአፓርታይድ ፖሊሲዎች በመሻር በተገዢዎቹ ላይ ከባድ ኃጢአተኝነትን በማስፈጸም፣ በአብዛኛው ከቻይና ባህል ጋር እንዲዋሃዱ አድርጓል። በደቡብ በኩል ጄኔራል ሊዩ ዩ ጂን የሊዩ ዘፈንን በመደገፍ የጂን ከስልጣን መውረድን አረጋግጧል። የእነዚህ ግዛቶች የተለያዩ ተተኪዎች የሰሜን እና የደቡብ ስርወ-መንግስት በመባል ይታወቁ ነበር ፣ ሁለቱ አካባቢዎች በመጨረሻ በ 581 በ Sui እንደገና ተገናኙ ። ስዊ ሃን በቻይና በኩል ወደ ስልጣን መልሷል ፣ ግብርናውን ፣ ኢኮኖሚውን እና የንጉሠ ነገሥቱን የፈተና ስርዓት አሻሽሏል ፣ ግራንድ ገነባ። ቦይ፣ እና ቡድሂዝምን የሚደግፍ። ይሁን እንጂ ለሕዝብ ሥራ መመዝገባቸውና በሰሜን ኮሪያ የተካሄደው ያልተሳካ ጦርነት ከፍተኛ ብጥብጥ ሲያስነሳ በፍጥነት ወደቁ።ተተኪው በታንግ እና ሶንግ ሥርወ መንግሥት የቻይና ኢኮኖሚ፣ ቴክኖሎጂ እና ባህል ወርቃማ ዘመን ውስጥ ገብተዋል። የታንግ ኢምፓየር እስከ ሜሶጶጣሚያ እና የአፍሪካ ቀንድ ድረስ ነጋዴዎችን ያመጣውን የምዕራብ ክልሎችን እና የሐር መንገድን ተቆጣጥሮ ነበር፣ እና ዋና ከተማዋን ቻንጋን አቀፋዊ የከተማ ማዕከል አድርጓታል። ነገር ግን በ8ኛው ክፍለ ዘመን በአን ሉሻን አመጽ ወድሟል እና ተዳክሟል። እ.ኤ.አ. በ 907 ታንግ የአካባቢው ወታደራዊ ገዥዎች መስተዳደር በማይችሉበት ጊዜ ሙሉ በሙሉ ተበታተነ። የዘንግ ሥርወ መንግሥት የመገንጠልን ሁኔታ በ960 አብቅቷል፣ ይህም በዘፈን እና በኪታን ሊያኦ መካከል የኃይል ሚዛን እንዲመጣ አድርጓል። ዘ መዝሙር የወረቀት ገንዘብ በማውጣት በአለም ታሪክ የመጀመሪያው መንግስት ሲሆን በበለጸጉት የመርከብ ግንባታ ኢንዳስትሪዎች ከባህር ንግድ ጋር የተደገፈ ቋሚ ቋሚ የባህር ሃይል በማቋቋም የመጀመሪያው የቻይና መንግስት ነው።

በ10ኛው እና በ11ኛው ክፍለ ዘመን መካከል የቻይና ህዝብ በእጥፍ አድጓል ወደ 100 ሚሊዮን ህዝብ፣በአብዛኛዉ በመካከለኛዉ እና በደቡብ ቻይና የሩዝ ልማት በመስፋፋቱ እና የተትረፈረፈ የምግብ ምርት። የዘንግ ሥርወ መንግሥት እንዲሁ የኮንፊሽያኒዝም መነቃቃትን ተመልክቷል፣ ይህም በታንግ ጊዜ ለቡድሂዝም እድገት ምላሽ፣ እና የፍልስፍና እና የጥበብ እድገት፣ የመሬት ገጽታ ጥበብ እና ፖርሴል ወደ አዲስ የብስለት እና ውስብስብነት ደረጃዎች ሲመጡ። ይሁን እንጂ የሶንግ ጦር ወታደራዊ ድክመት በጁርቸን ጂን ሥርወ መንግሥት ተስተውሏል. እ.ኤ.አ. በ 1127 ፣ የጂን-ዘፈን ጦርነቶች ንጉሠ ነገሥት ሁይዞንግ እና ዋና ከተማዋ ቢያንጂንግ ተያዙ። የዘፈኑ ቀሪዎች ወደ ደቡብ ቻይና አፈገፈጉ።

በ1205 የሞንጎሊያውያን የቻይና ወረራ የጀመረው በጂንጊስ ካን ቀስ በቀስ የምእራብ ዢያን ድል በማድረግ የጂን ግዛቶችንም በወረረ ጊዜ ነው። እ.ኤ.አ. በ 1271 የሞንጎሊያው መሪ ኩብላይ ካን የዩዋን ሥርወ መንግሥት አቋቋመ ፣ በ 1279 የመጨረሻውን የዘንግ ሥርወ መንግሥት ቀሪዎችን ድል አደረገ ። ከሞንጎል ወረራ በፊት ፣ የሶንግ ቻይና ሕዝብ 120 ሚሊዮን ዜጎች ነበሩ ። ይህ በ1300 የሕዝብ ቆጠራ ወደ 60 ሚሊዮን ዝቅ ብሏል፡ ዡ ዩዋንዛንግ የተባለ ገበሬ በ1368 ዩዋንን ገልብጦ የሚንግ ሥርወ መንግሥት የሆንግዉ ንጉሠ ነገሥት በመሆን አመጽ በመምራት ነበር። በሚንግ ሥርወ መንግሥት ቻይና ሌላ ወርቃማ ዘመን ነበረች፣ በዓለም ላይ ካሉት ጠንካራ የባህር ኃይል መርከቦች አንዱን በማፍራት እና በኪነጥበብ እና በባህል ማበብ መካከል የበለፀገ እና የበለፀገ ኢኮኖሚ ነበራት። በዚህ ወቅት ነበር አድሚራል ዜንግ ሄ በህንድ ውቅያኖስ ላይ የሚንግ ውድ ጉዞዎችን በመምራት እስከ ምስራቅ አፍሪካ ድረስ የደረሱት።በሚንግ ሥርወ መንግሥት የመጀመሪያዎቹ ዓመታት የቻይና ዋና ከተማ ከናንጂንግ ወደ ቤጂንግ ተዛወረች። በካፒታሊዝም ማደግ ፣ እንደ ዋንግ ያንግሚንግ ያሉ ፈላስፋዎች ኒዮ-ኮንፊሽያኒዝምን በግለሰባዊ ጽንሰ-ሀሳቦች እና የአራት ሙያዎች እኩልነት የበለጠ ተችተው እና አስፋፉ። ምሁሩ-ኦፊሴላዊው ስትራተም በታክስ ቦይኮት እንቅስቃሴዎች ውስጥ የኢንዱስትሪ እና የንግድ ደጋፊ ኃይል ሆነ። ከጃፓን የኮሪያ ወረራ (1592-1598) እና የማንቹ ወረራ በረሃብ እና በመከላከል የተዳከመ ግምጃ ቤት አስገባ።በ1644 ቤጂንግ በሊ ዚቼንግ የሚመራው የገበሬ አማፂ ሃይሎች ጥምረት ተይዛለች። የቾንግዘን ንጉሠ ነገሥት ከተማዋ ስትወድቅ ራሱን አጠፋ። የማንቹ ቺንግ ሥርወ መንግሥት፣ ከዚያም ከሚንግ ሥርወ መንግሥት ጄኔራል Wu Sangui ጋር ተባብሮ፣ የሊ አጭር ጊዜ የቆየውን የሹን ሥርወ መንግሥት ገልብጦ፣ በመቀጠልም ቤጂንግን ተቆጣጠረ፣ ይህም የቺንግ ሥርወ መንግሥት አዲስ ዋና ከተማ ሆነ።

ከ1644 እስከ 1912 የዘለቀው የኪንግ ሥርወ መንግሥት የቻይና የመጨረሻው ንጉሠ ነገሥት ሥርወ መንግሥት ነበር። ሚንግን (1618-1683) ወረራ 25 ሚሊዮን ህይወት ጠፋ እና የቻይና ኢኮኖሚ በከፍተኛ ደረጃ ቀንሷል። የደቡባዊ ሚንግ ካበቃ በኋላ የዙንጋር ካናቴ ተጨማሪ ድል ሞንጎሊያን፣ ቲቤትን እና ዢንጂያንግን ወደ ኢምፓየር ጨመረ። የተማከለው አውቶክራሲው ፀረ-ቺንግን ስሜት ለመጨፍለቅ ግብርናን እና ንግድን በመገደብ፣ በሃይጂን ("የባህር እገዳ") እና በሥነ ጽሑፍ ምርመራ በሚወከለው የርዕዮተ ዓለም ቁጥጥር በማህበራዊ እና የቴክኖሎጂ መቀዛቀዝ እንዲፈጠር አድርጓል።

#### የኪንግ ሥርወ መንግሥት ውድቀት

በ 19 ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ ላይ የኪንግ ሥርወ መንግሥት ከብሪታንያ እና ከፈረንሳይ ጋር በተደረገው የኦፒየም ጦርነቶች የምዕራባውያን ኢምፔሪያሊዝም አጋጥሞታል። ቻይና ካሳ እንድትከፍል፣ የስምምነት ወደቦች እንድትከፍት፣ ለውጭ ዜጎች ከግዛት ውጪ እንድትሆን እና ሆንግ ኮንግ ለብሪቲሽ እንድትሰጥ ተገድዳ ነበር። የመጀመሪያው የሲኖ-ጃፓን ጦርነት (1894-1895) የቺንግ ቻይናን በኮሪያ ባሕረ ገብ መሬት ላይ ያላትን ተፅዕኖ እና እንዲሁም ታይዋን ወደ ጃፓን እንድትገባ አድርጓታል። የኪንግ ስርወ መንግስት በተጨማሪም በአስር ሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ሰዎች የሞቱበት ውስጣዊ አለመረጋጋት ማጋጠም ጀመረ፤ በተለይም በነጭ ሎተስ አመጽ፣ ደቡብ ቻይናን በ1850ዎቹ እና 1860ዎቹ ያወደመው ያልተሳካው የታይፒንግ አመጽ እና በሰሜን ምዕራብ የዱንጋን አብዮት (1862-1877)። እ.ኤ.አ. በ1860ዎቹ እራስን የማጠናከር ንቅናቄ የመጀመሪያ ስኬት በ1880ዎቹ እና 1890ዎቹ በተደረጉ ተከታታይ ወታደራዊ ሽንፈቶች ተበሳጨ።

በ 19 ኛው ክፍለ ዘመን ታላቁ የቻይና ዲያስፖራ ተጀመረ. ከ1876-1879 በተደረገው የሰሜን ቻይና ረሃብ በመሳሰሉት ግጭቶች እና አደጋዎች ከ9 እስከ 13 ሚሊዮን የሚደርሱ ሰዎች ለህልፈት ተዳርገዋል።[84] የጓንጉሱ ንጉሠ ነገሥት እ.ኤ.አ. በ1898 ዘመናዊ ሕገ መንግሥታዊ ንጉሣዊ ሥርዓት ለመመሥረት የማሻሻያ ዕቅድ አዘጋጅቷል፣ ነገር ግን እነዚህ ዕቅዶች በእቴጌ ጣይቱ ሲክሲ ከሽፈዋል። እ.ኤ.አ. በ1899-1901 የተካሄደው የታመመ ፀረ-የውጭ ቦክሰኛ አመፅ ስርወ መንግስቱን የበለጠ አዳከመው። ምንም እንኳን ሲክሲ የማሻሻያ መርሃ ግብር ስፖንሰር ቢያደርግም፣ በ1911–1912 የነበረው የሺንሃይ አብዮት የኪንግ ስርወ መንግስትን አብቅቶ የቻይናን ሪፐብሊክ አቋቋመ። የቻይና የመጨረሻው ንጉሠ ነገሥት የነበረው ፑዪ በ1912 ከስልጣን ወረደ።

#### ሪፐብሊክ እና ሁለተኛው የዓለም ጦርነት መቋቋም

እ.ኤ.አ. ጥር 1 ቀን 1912 የቻይና ሪፐብሊክ ተመሠረተ እና የኩሚንታንግ ሱን ያት-ሴን (የኬኤምቲ ወይም ናሽናል ፓርቲ) ጊዜያዊ ፕሬዝዳንት ተባለ። እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. በመጋቢት 1912 የፕሬዚዳንትነት ስልጣኑ በ1915 የቻይና ንጉሰ ነገስት ብሎ ለሰየመው የቀድሞ የኪንግ ጄኔራል ዩዋን ሺካይ ተሰጠ። ከራሱ የቤያንግ ጦር ህዝባዊ ውግዘትና ተቃውሞ በገጠመው ጊዜ በ1916 ሪፐብሊኩን ከስልጣን ለማውረድ እና እንደገና ለመመስረት ተገዷል።

በ1916 ዩዋን ሺካይ ከሞተ በኋላ ቻይና በፖለቲካ ተበታተነች። ቤጂንግ ላይ የተመሰረተው መንግስት በአለም አቀፍ ደረጃ እውቅና ያገኘ ነበር ነገር ግን ሙሉ በሙሉ አቅመ ቢስ ነበር; የክልል የጦር አበጋዞች አብዛኛውን ግዛት ተቆጣጠሩ። እ.ኤ.አ. በ1920ዎቹ መገባደጃ ላይ፣ በወቅቱ የቻይና ሪፐብሊክ ወታደራዊ አካዳሚ ዋና መምህር የነበረው ቺያንግ ካይ-ሼክ የሚመራው ኩኦምሚንታንግ፣ ሀገሪቱን በራሷ ቁጥጥር ስር በነበሩ ተከታታይ ወታደራዊ እና ፖለቲካዊ እንቅስቃሴዎች፣ በአንድነት የሰሜኑ ጉዞ ተብሎ የሚጠራውን አንድ ማድረግ ችሏል። . ኩኦምሚንታንግ የሀገሪቱን ዋና ከተማ ወደ ናንጂንግ በማዛወር ቻይናን ወደ ዘመናዊ ዲሞክራሲያዊ መንግስት ለመቀየር በ Sun Yat-sen የሳን ሚን ፕሮግራም ላይ የተገለፀውን መካከለኛ የፖለቲካ እድገት ደረጃ የሆነውን "የፖለቲካ ሞግዚትነት" ተግባራዊ አድርጓል። በቻይና ያለው የፖለቲካ ክፍፍል ከ1927 ጀምሮ በቻይና የእርስ በርስ ጦርነት ኩኦምሚንታንግ ሲዋጋበት የነበረውን በኮሚኒስት የሚመራውን የህዝብ ነፃ አውጪ ጦር (PLA) ቺያንግን ለመዋጋት አስቸጋሪ አድርጎታል። ይህ ጦርነት ለኩኦሚንታንግ በተሳካ ሁኔታ ቀጥሏል፣ በተለይም PLA በረዥም ማርች ላይ ካፈገፈገ በኋላ፣ የጃፓን ጥቃት እና የ1936 የሺያን ክስተት ቺያንግ ኢምፔሪያል ጃፓንን እንዲጋፈጥ እስካስገደደው ድረስ። እ.ኤ.አ. ጥር 1 ቀን 1912 የቻይና ሪፐብሊክ ተመሠረተ እና የኩሚንታንግ ሱን ያት-ሴን (የኬኤምቲ ወይም ናሽናል ፓርቲ) ጊዜያዊ ፕሬዝዳንት ተባለ። እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. በመጋቢት 1912 የፕሬዚዳንትነት ስልጣኑ በ1915 የቻይና ንጉሰ ነገስት ብሎ ለሰየመው የቀድሞ የኪንግ ጄኔራል ዩዋን ሺካይ ተሰጠ። ከራሱ የቤያንግ ጦር ህዝባዊ ውግዘትና ተቃውሞ በገጠመው ጊዜ በ1916 ሪፐብሊኩን ከስልጣን ለማውረድ እና እንደገና ለመመስረት ተገዷል።

በ1916 ዩዋን ሺካይ ከሞተ በኋላ ቻይና በፖለቲካ ተበታተነች። ቤጂንግ ላይ የተመሰረተው መንግስት በአለም አቀፍ ደረጃ እውቅና ያገኘ ነበር ነገር ግን ሙሉ በሙሉ አቅመ ቢስ ነበር; የክልል የጦር አበጋዞች አብዛኛውን ግዛት ተቆጣጠሩ። እ.ኤ.አ. በ1920ዎቹ መገባደጃ ላይ፣ በወቅቱ የቻይና ሪፐብሊክ ወታደራዊ አካዳሚ ዋና መምህር የነበረው ቺያንግ ካይ-ሼክ የሚመራው ኩኦምሚንታንግ፣ ሀገሪቱን በራሷ ቁጥጥር ስር በነበሩ ተከታታይ ወታደራዊ እና ፖለቲካዊ እንቅስቃሴዎች፣ በአንድነት የሰሜኑ ጉዞ ተብሎ የሚጠራውን አንድ ማድረግ ችሏል። . ኩኦምሚንታንግ የሀገሪቱን ዋና ከተማ ወደ ናንጂንግ በማዛወር ቻይናን ወደ ዘመናዊ ዲሞክራሲያዊ መንግስት ለመቀየር በ Sun Yat-sen የሳን ሚን ፕሮግራም ላይ የተገለፀውን መካከለኛ የፖለቲካ እድገት ደረጃ የሆነውን "የፖለቲካ ሞግዚትነት" ተግባራዊ አድርጓል። በቻይና ያለው የፖለቲካ ክፍፍል ከ1927 ጀምሮ በቻይና የእርስ በርስ ጦርነት ኩኦምሚንታንግ ሲዋጋበት የነበረውን በኮሚኒስት የሚመራውን የህዝብ ነፃ አውጪ ጦር (PLA) ቺያንግን ለመዋጋት አስቸጋሪ አድርጎታል። ይህ ጦርነት ለኩኦሚንታንግ በተሳካ ሁኔታ ቀጥሏል፣ በተለይም PLA በረዥም ማርች ላይ ካፈገፈገ በኋላ፣ የጃፓን ጥቃት እና የ1936 የሺያን ክስተት ቺያንግ ኢምፔሪያል ጃፓንን እንዲጋፈጥ እስካስገደደው ድረስ።

#### የእርስ በርስ ጦርነት እና የህዝብ ሪፐብሊክ

በ1949 በቻይና የእርስ በርስ ጦርነት የተጠናቀቀው በሲሲፒ አብዛኛውን ቻይናን በመቆጣጠር እና ኩኦምሚንታንግ ከባህር ዳርቻ ወደ ታይዋን በማፈግፈግ ግዛቱን ወደ ታይዋን፣ ሃይናን እና አካባቢያቸውን ደሴቶች ብቻ በመቀነስ። እ.ኤ.አ. ጥቅምት 1 ቀን 1949 የሲሲፒ ሊቀ መንበር ማኦ ዜዱንግ የቻይና ህዝባዊ ሪፐብሊክ መመስረትን በይፋ አውጀዋል በአዲሱ የሀገሪቱ የምሥረታ ሥነ-ሥርዓት እና በቲያንመን ስኩዌር ቤጂንግ ወታደራዊ ትርኢት። እ.ኤ.አ. በ 1950 ፣ የሕዝባዊ ነፃ አውጪ ጦር ሃይናንን ከ ROC ን በመያዝ ቲቤትን ተቀላቀለ።ነገር ግን የቀሩት የኩሚንታንግ ኃይሎች በ1950ዎቹ በምዕራብ ቻይና አማፅያን መክፈታቸውን ቀጥለዋል።

መንግሥት በገበሬዎች ዘንድ ያለውን ተወዳጅነት ያጠናከረው በመሬት ማሻሻያ ሲሆን ይህም ከ1 እስከ 2 ሚሊዮን የሚደርሱ አከራዮችን መገደል ያካትታል። ቻይና ራሱን የቻለ የኢንዱስትሪ ስርዓት እና የራሷን የኒውክሌር ጦር መሳሪያ አዘጋጅታለች። በ1950 የቻይና ህዝብ ቁጥር ከ550 ሚሊዮን በ1974 ወደ 900 ሚሊዮን አድጓል።ነገር ግን ታላቁ ሊፕ ፎርዋርድ የተባለው ሃሳባዊ ግዙፍ የተሃድሶ ፕሮጀክት እ.ኤ.አ. በ1958 እና 1961 መካከል ከ15 እስከ 35 ሚልዮን የሚገመት ሞት አስከትሏል፣ ባብዛኛው በረሃብ ምክንያት። እ.ኤ.አ. በ 1966 ማኦ እና አጋሮቹ የባህል አብዮት ጀመሩ ፣ በ 1976 ማኦ እስከሞተበት ጊዜ ድረስ ለአስር አመታት የሚቆይ የፖለቲካ መድልዎ እና ማህበራዊ አለመረጋጋት አስከትሏል ። እ.ኤ.አ. በጥቅምት 1971 ፒአርሲ በተባበሩት መንግስታት የቻይና ሪፐብሊክን ተክቷል እና መቀመጫውን ያዘ። የፀጥታው ምክር ቤት ቋሚ አባል

#### ማሻሻያ እና ወቅታዊ ታሪክ

ከማኦ ሞት በኋላ፣ የአራት ቡድን ቡድን በፍጥነት በHua Guofeng ተይዞ ለባህል አብዮት ከመጠን በላይ ተጠያቂ ሆነ። ሽማግሌ ዴንግ ዢኦፒንግ በ1978 ስልጣን ያዙ፣ እና ከፍተኛ የኢኮኖሚ ማሻሻያዎችን አደረጉ። CCP በዜጎች ግላዊ ህይወት ላይ መንግሥታዊ ቁጥጥርን አቃለለ፣ እና ማህበረሰቦቹ ቀስ በቀስ ተበታትነው ከቤት ጋር ውል ለመስራት ተስማሙ። ይህም ቻይና ከታቀደው ኢኮኖሚ ወደ ቅይጥ ኢኮኖሚ እያደገች ያለችበትን የገበያ ሁኔታ ክፍት አድርጎታል። በታህሳስ 4 ቀን 1982 ቻይና አሁን ያለውን ህገ መንግስት አፀደቀች ። እ.ኤ.አ. በ 1989 በቲያናንመን አደባባይ የተካሄደው የተማሪዎች ተቃውሞ በቻይና መንግስት ላይ ከተለያዩ የውጭ ሀገራት ውግዘትና ማዕቀብ አስከተለ።

ጂያንግ ዜሚን፣ ሊ ፔንግ እና ዡ ሮንግጂ በ1990ዎቹ ሀገሪቱን መርተዋል። በእነርሱ አስተዳደር የቻይና ኢኮኖሚ አፈጻጸም 150 ሚሊዮን የሚገመተውን ገበሬ ከድህነት አውጥቶ በአማካይ የ11.2% አጠቃላይ የሀገር ውስጥ ምርት ዕድገት አስመዝግቧል። የብሪቲሽ ሆንግ ኮንግ እና ፖርቱጋልኛ ማካው በ 1997 እና 1999 ወደ ቻይና ተመለሱ, እንደ ሆንግ ኮንግ እና ማካዎ ልዩ የአስተዳደር ክልሎች በአንድ ሀገር, ሁለት ስርዓቶች. ሀገሪቱ በ2001 የአለም ንግድ ድርጅትን የተቀላቀለች ሲሆን በ2000ዎቹ በሁ ጂንታኦ እና በዌን ጂያባኦ አመራር ከፍተኛ የኢኮኖሚ እድገት አስመዘገበች። ይሁን እንጂ ዕድገቱ የሀገሪቱን ሀብትና አካባቢ ክፉኛ በመጎዳቱ ከፍተኛ ማህበራዊ መፈናቀልን አስከትሏል።

የቻይና ኮሚኒስት ፓርቲ ዋና ፀሃፊ ዢ ጂንፒንግ ከ2012 ጀምሮ ሲመሩ የቆዩ ሲሆን የቻይናን ኢኮኖሚ ለማሻሻል መጠነ ሰፊ ጥረቶችን አካሂደዋል (በመዋቅራዊ አለመረጋጋት እና እድገት እያሽቆለቆለ የመጣውን) እና የአንድ ልጅ ፖሊሲ እና የቅጣት ሥርዓቱንም አሻሽለዋል[እንዲሁም ሰፊ የፀረ-ሙስና ዘመቻ በማካሄድ ላይ። እ.ኤ.አ. በ 2013 ቻይና የቤልት ኤንድ ሮድ ኢኒሼቲቭ ዓለም አቀፍ የመሰረተ ልማት ኢንቨስትመንት ፕሮጀክት አነሳች።

እ.ኤ.አ. ጁላይ 1 2021 የቻይና ህዝባዊ ሪፐብሊክ የሲ.ሲ.ፒ. (የሁለት ክፍለ ዘመን አንደኛ) የተመሰረተበትን 100ኛ አመት በቲያንማን አደባባይ እና በቤጂንግ ብሄራዊ ስታዲየም በባህላዊ ጥበባዊ ትርኢት በታላቅ ድምቀት አክብሯል።

#### የመሬት አቀማመጥ

የቻይና የሳተላይት ምስል ከናሳ የዓለም ንፋስ
የቻይና መልክአ ምድሩ ሰፊና የተለያየ ነው፡ በረሃማማው ሰሜናዊ ክፍል ከሚገኙት ከጎቢ እና ታክላማካን በረሃዎች እስከ ርጥበታማው ደቡብ ከሚገኙት ሞቃታማ ደኖች ይደርሳል። የሂማላያ፣ የካራኮራም፣ የፓሚር እና የቲያን ሻን ተራራ ሰንሰለቶች ቻይናን ከብዙ የደቡብ እና መካከለኛው እስያ ይለያሉ። የያንግትዜ እና ቢጫ ወንዞች እንደቅደም ተከተላቸው በአለም ላይ ሶስተኛው እና ስድስተኛው ረዣዥሙ ከቲቤት ፕላቱ እስከ ጥቅጥቅ ያሉ ሰዎች ወደሚኖሩበት ምስራቃዊ የባህር ዳርቻ ይጓዛሉ። በፓስፊክ ውቅያኖስ ላይ ያለው የቻይና የባህር ዳርቻ 14,500 ኪሜ (9,000 ማይል) ርዝመት ያለው ሲሆን በቦሃይ፣ ቢጫ፣ ምስራቅ ቻይና እና ደቡብ ቻይና ባህር የተከበበ ነው። ቻይና በካዛክኛ ድንበር በኩል ወደ ዩራሺያ ስቴፔ ትገናኛለች ይህም ከኒዮሊቲክ ጀምሮ በስቴፕ መስመር በኩል በምስራቅ እና በምዕራብ መካከል የግንኙነት የደም ቧንቧ ነው - የምድር ሐር መንገድ(ዎች) ቅድመ አያት።

የቻይና ግዛት በኬክሮስ 18 እና 54° N እና ኬንትሮስ 73° እና 135° ሠ መካከል ይገኛል። "ኢ. የቻይና መልክዓ ምድሮች በሰፊው ግዛቷ ላይ በእጅጉ ይለያያሉ። በምስራቅ በቢጫ ባህር ዳርቻ እና በምስራቅ ቻይና ባህር ዳርቻዎች ሰፊ እና ብዙ ህዝብ የሚኖርባቸው የደለል ሜዳዎች ሲኖሩ በሰሜን በሚገኘው የውስጥ ሞንጎሊያ አምባ ጠርዝ ላይ ደግሞ ሰፊ የሳር ሜዳዎች በብዛት ይገኛሉ። ደቡባዊ ቻይና በኮረብታ እና በዝቅተኛ የተራራ ሰንሰለቶች የበላይነት የተያዘ ሲሆን በመካከለኛው ምስራቅ በኩል የቻይናን ሁለት ትላልቅ ወንዞች ቢጫ ወንዝ እና ያንግትዝ ወንዝን ይይዛል. ሌሎች ትላልቅ ወንዞች Xi፣ Mekong፣ Brahmaputra እና Amur ያካትታሉ። በምዕራብ በኩል ዋና ዋና የተራራ ሰንሰለቶች ተቀምጠዋል፣ በተለይም ሂማላያ። እንደ ታክላማካን እና ጎቢ በረሃ ካሉ የሰሜኑ ደረቃማ መልክአ ምድሮች መካከል ከፍተኛ ደጋማ ባህሪይ። የዓለማችን ከፍተኛው የኤቨረስት ተራራ (8,848 ሜትር) በሲኖ-ኔፓል ድንበር ላይ ይገኛል። የሀገሪቱ ዝቅተኛው ነጥብ እና የአለም ሶስተኛው ዝቅተኛው በቱርፓን ዲፕሬሽን ውስጥ የሚገኘው የአይዲንግ ሀይቅ (-154 ሜትር) ደረቅ ሀይቅ አልጋ ነው።

## ፖለቲካ

የብሔራዊ ሕዝባዊ ኮንግረስ ስብሰባ የሚካሄድበት ታላቁ የሕዝብ አዳራሽ
የቻይና ሕገ መንግሥት “የቻይና ሕዝብ ሪፐብሊክ መንግሥት በሶሻሊስት መንግሥት የምትመራ፣ በሠራተኛ መደብ የሚመራና በሠራተኞችና በገበሬዎች ጥምረት ላይ የተመሠረተች፣ የመንግሥት መሥሪያ ቤቶች “የሕዝብ ዴሞክራሲያዊ አምባገነን ሥርዓት የሚመራ የሶሻሊስት መንግሥት ነው” ሲል ይገልጻል። ዴሞክራሲያዊ ማዕከላዊነት" ፒአርሲ በኮሚኒስት ፓርቲ የሚተዳደሩ ብቸኛ የሶሻሊስት መንግስታት አንዱ ነው። የቻይና መንግስት በተለያየ መልኩ እንደ ኮሚኒስት እና ሶሻሊስት ሲገለጽ ቆይቷል ነገር ግን አምባገነን እና ድርጅታዊ ነው በብዙ ቦታዎች ላይ ከባድ እገዳዎች የተጣለበት በተለይም የኢንተርኔት አገልግሎትን በነፃ መጠቀምን ፣የፕሬስ ነፃነትን ፣የመሰብሰብን ነፃነትን ፣ልጅ የመውለድ መብትን በመቃወም ነፃ የማህበራዊ ድርጅቶች ምስረታ እና የሃይማኖት ነፃነት። አሁን ያለው የፖለቲካ፣ የርዕዮተ ዓለም እና የኢኮኖሚ ሥርዓት በመሪዎቹ "የምክክር ዴሞክራሲ" "የሕዝብ ዴሞክራሲያዊ አምባገነንነት"፣ "የቻይና ባህሪያት ያለው ሶሻሊዝም" (ማርክሲዝም ከቻይና ሁኔታ ጋር የተጣጣመ ነው) እና "የሶሻሊስት ገበያ ኢኮኖሚ" ተብሎ ይጠራዋል።

### የኮሚኒስት ፓርቲ

ከ 2018 ጀምሮ የቻይና ሕገ መንግሥት ዋና አካል "የቻይናውያን ባህሪያት ያለው የሶሻሊዝም መለያ ባህሪ የቻይና ኮሚኒስት ፓርቲ (ሲ.ሲ.ፒ.) አመራር ነው." የ 2018 ማሻሻያዎች የቻይናን የአንድ ፓርቲ ግዛት ሁኔታ ሕገ-መንግሥታዊ ያደረጉ ሲሆን ይህም የሲ.ሲ.ፒ. ዋና ፀሐፊ (የፓርቲ መሪ) በግዛት እና በመንግስት ላይ የመጨረሻውን ስልጣን እና ስልጣንን የሚይዝ እና መደበኛ ያልሆነ የፓራሜንት መሪ ሆኖ ያገለግላል። የወቅቱ ዋና ጸሃፊ ዢ ጂንፒንግ እ.ኤ.አ. ህዳር 15 ቀን 2012 ስራ የጀመሩት እና እ.ኤ.አ. ኦክቶበር 25 ቀን 2017 በድጋሚ ተመርጠዋል። የምርጫ ስርዓቱ ፒራሚዳል ነው። የአካባቢ ህዝባዊ ኮንግረንስ በቀጥታ የሚመረጡ ሲሆን እስከ ብሄራዊ ህዝባዊ ኮንግረስ (ኤንፒሲ) ከፍተኛ ደረጃ ያላቸው የህዝብ ኮንግረስ አባላት በተዘዋዋሪ ከታች ባለው ደረጃ በህዝብ ኮንግረስ ይመረጣሉ።

ጥቁር ሰማያዊ፣ ቻይና (የሕዝብ ሪፐብሊክ)
አረንጓዴ መንግስታት ቻይና (ህዝባዊ ሪፐብሊክ) እውቅና እና ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት አላት
 ቀይ፡ መንግስታት ቻይና (ህዝባዊ ሪፐብሊክ) ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት የላትም።
ቢጫ ውዝግብ ያለባቸው አካባቢዎች ከተባበሩት መንግስታት እና ቲዋን ከቻይና እና የተባበሩት መንግስታት ጋርም እንዲሁ
ሌሎች ስምንት የፖለቲካ ፓርቲዎች በኤንፒሲ እና በቻይና ህዝቦች የፖለቲካ አማካሪ ኮንፈረንስ (ሲፒፒሲሲ) ተወካዮች አሏቸው።ቻይና የሌኒኒዝምን “ዴሞክራሲያዊ ማዕከላዊነት” መርህን ትደግፋለች ፣ነገር ግን ተቺዎች የተመረጠውን ብሄራዊ ህዝባዊ ኮንግረስ እንደ “የጎማ ማህተም” አካል ይገልጹታል።

ሁለቱም CCP እና ህዝባዊ ነፃ አውጪ ጦር (PLA) እንደ ከፍተኛ ደረጃ ስለሚያራምዱ የቻይናን አመራር የተለያዩ ትውልዶችን መለየት ይቻላል። በኦፊሴላዊ ንግግሮች ውስጥ እያንዳንዱ የአመራር ቡድን በተለየ የፓርቲው ርዕዮተ ዓለም ማራዘሚያ ተለይቶ ይታወቃል። የታሪክ ተመራማሪዎች በቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ መንግሥት እድገት ውስጥ እነዚህን "ትውልዶች" በማጣቀስ የተለያዩ ጊዜያትን አጥንተዋል.

### መንግስት

ዢ ጂንፒንግ ሲሲፒ ዋና ፀሀፊ እና ፕሬዝዳንትየቻይና ህዝብ ሪፐብሊክ ጠቅላይ ሚኒስትር ሊ ኬኪያንግየቻይና ኮንግረስ ሊቀመንበር ሊ ዣንሹ
ቻይና በቻይና ኮሚኒስት ፓርቲ (ሲሲፒ) የምትመራ የአንድ ፓርቲ ሀገር ነች። ብሄራዊ ህዝባዊ ኮንግረስ እ.ኤ.አ. በ 2018 የሀገሪቱን ህገ-መንግስት በመቀየር የቻይናን ፕሬዝዳንትነት የሁለት ጊዜ ገደብ በማንሳት የአሁኑ መሪ ዢ ጂንፒንግ የቻይና ፕሬዝዳንት (እና የቻይና ኮሚኒስት ፓርቲ ዋና ፀሃፊ) ላልተወሰነ ጊዜ እንዲቆዩ ፈቅዶላቸዋል። ጊዜ, አምባገነናዊ አስተዳደር ለመፍጠር ትችት ማግኘት. ፕሬዚዳንቱ በብሔራዊ ሕዝባዊ ኮንግረስ የተመረጠ የአገር መሪ ነው። ጠቅላይ ሚኒስትሩ ከአራት ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትሮች እና የሚኒስቴር መስሪያ ቤቶች እና የኮሚሽኖች ኃላፊዎች የተውጣጣውን የክልል ምክር ቤት የሚመራ የመንግስት ርዕሰ ጉዳይ ነው። የወቅቱ ፕሬዝዳንት ዢ ጂንፒንግ የቻይና ኮሚኒስት ፓርቲ ዋና ፀሀፊ እና የማእከላዊ ወታደራዊ ኮሚሽን ሊቀ መንበር በመሆን የቻይና ዋነኛ መሪ ያደርጋቸዋል። የወቅቱ ጠቅላይ ሚኒስትር ሊ ኬኪያንግ ሲሆኑ፣ የ CCP ፖሊት ቢሮ ቋሚ ኮሚቴ ከፍተኛ አባል፣ የቻይና ከፍተኛ ውሳኔ ሰጪ አካል።

እ.ኤ.አ. በ 2017 ዢ የኮሚኒስት ፓርቲው በሀገሪቱ ላይ ያለውን ኃይል የበለጠ እንዲያጠናክር ፣የፓርቲውን አመራር አንድነት እንዲያስከብር እና "የቻይናውያን የብሔራዊ ተሃድሶ ህልም" እንዲሳካ ጥሪ አቅርበዋል ። በቻይና የፖለቲካ ስጋቶች በሀብታሞች እና በድሆች እና በመንግስት ሙስና መካከል እያደገ የመጣውን ልዩነት ያጠቃልላል። ቢሆንም፣ በ2011 የተደረገ ጥናት እንደሚያሳየው፣ ለመንግስት እና ለአገሪቱ አስተዳደር ያለው የህዝብ ድጋፍ ከፍተኛ ነው፣ ከ80-95% የቻይና ዜጎች በማዕከላዊው መንግስት መደሰታቸውን ገልጸዋል። እ.ኤ.አ. በ 2020 ከካናዳ የጤና ምርምር ኢንስቲትዩቶች የተደረገ ጥናት እንዳመለከተው 75% ቻይናውያን በ COVID-19 ወረርሽኝ መካከል በመረጃ ስርጭት ላይ በመንግስት ረክተዋል ፣ 67% የሚሆኑት ደግሞ የዕለት ተዕለት ፍላጎቶችን በማቅረብ ረክተዋል ።

#### የአስተዳደር ክፍሎች

የቻይና ህዝብ ሪፐብሊክ በይፋ በ23 አውራጃዎች፣ በአምስት የራስ ገዝ ክልሎች (እያንዳንዱ የተመደቡ አናሳ ቡድን ያላቸው) እና አራት ማዘጋጃ ቤቶች - በአጠቃላይ “ዋና ቻይና” እየተባሉ እንዲሁም የሆንግ ኮንግ ልዩ የአስተዳደር ክልሎች (SARs) ተከፍለዋል። እና ማካዎ. በጂኦግራፊያዊ ደረጃ፣ ሁሉም 31 ዋና ዋና ቻይና የግዛት ምድቦች በስድስት ክልሎች ሊመደቡ ይችላሉ፡ ሰሜን ቻይና፣ ሰሜን ምስራቅ ቻይና፣ ምስራቅ ቻይና፣ ደቡብ መካከለኛው ቻይና፣ ደቡብ ምዕራብ ቻይና እና ሰሜን ምዕራብ ቻይና።

ምንም እንኳን ታይዋን በቻይና ሪፐብሊክ (ROC) የምትመራ ቢሆንም የPRCን የይገባኛል ጥያቄ ውድቅ በማድረግ ቻይና ታይዋንን 23ኛው ግዛት አድርጋ ትወስዳለች። በተቃራኒው፣ የ ROC ሕገ መንግሥት በPRC የሚተዳደሩ ሁሉንም ክፍሎች ሉዓላዊነት ይገባኛል ይላል።

### የውጭ ግንኙነት

ፒአርሲ ከ175 ሀገራት ጋር ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ያለው ሲሆን በ162 ኤምባሲዎችን ይይዛል።በ2019 ቻይና በአለም ትልቁ የዲፕሎማሲያዊ ትስስር ነበራት። ህጋዊነት በቻይና ሪፐብሊክ እና በሌሎች ጥቂት አገሮች አከራካሪ ነው; ስለዚህም ከ1.4 ቢሊየን በላይ ህዝብ ያላት ውሱን እውቅና ያለው ትልቁ እና የህዝብ ብዛት ያለው ግዛት ነው። እ.ኤ.አ. በ 1971 ፒአርሲ በተባበሩት መንግስታት ውስጥ የቻይና ብቸኛ ተወካይ እና የተባበሩት መንግስታት የፀጥታው ምክር ቤት ከአምስቱ ቋሚ አባላት አንዱ በመሆን የቻይናን ሪፐብሊክ ተክቷል ። ቻይና እንዲሁ የቀድሞ አባል እና ያልተተባበሩ ንቅናቄ መሪ ነበረች፣ አሁንም እራሷን ለታዳጊ ሀገራት ጠበቃ ትቆጥራለች። ከብራዚል፣ ሩሲያ፣ ህንድ እና ደቡብ አፍሪካ ጋር ቻይና የ BRICS ቡድን አባል ስትሆን በታዳጊ ታላላቅ ኢኮኖሚዎች ውስጥ የምትገኝ ሲሆን የቡድኑን ሶስተኛውን ይፋዊ ጉባኤ በሳንያ ሃይናን በሚያዝያ 2011 አስተናግዳለች።

ቤጂንግ በአንድ ቻይና ፖሊሲ አተረጓጎም መሰረት ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ለመመስረት ቅድመ ሁኔታ አድርጋለች፣ ሌላኛው ሀገር የታይዋን ይገባኛል ጥያቄዋን አምና ከቻይና ሪፐብሊክ መንግስት ጋር ያለውን ይፋዊ ግንኙነት የምታቋርጥ መሆኑን ነው። በተለያዩ ጊዜያት የውጭ ሀገራት በታይዋን ላይ በተለይም የጦር መሳሪያ ሽያጭን በተመለከተ ዲፕሎማሲያዊ ድርድር ሲያደርጉ ነበር።

አሁን ያለው አብዛኛው የቻይና የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ በፕሪሚየር ዡ ኢንላይ አምስቱ የሰላም አብሮ የመኖር መርሆዎች ላይ የተመሰረተ ነው ተብሏል።እንዲሁም የርዕዮተ ዓለም ልዩነት ቢኖርም በክልሎች መካከል ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነትን በሚያበረታታ "አንድነት ያለ ወጥነት ያለው ስምምነት" በሚለው ፅንሰ-ሃሳብ የሚመራ ነው ተብሏል። ይህ ፖሊሲ ቻይና እንደ ዚምባብዌ፣ ሰሜን ኮሪያ እና ኢራን ባሉ ምዕራባውያን አገሮች እንደ አደገኛ ወይም ጨቋኝ የሚሏቸውን አገሮች እንድትደግፍ አድርጓት ይሆናል። ቻይና ከሩሲያ ጋር የጠበቀ ኢኮኖሚያዊ እና ወታደራዊ ግንኙነት ያላት ሲሆን ሁለቱ ግዛቶች በተባበሩት መንግስታት የፀጥታው ምክር ቤት ውስጥ በአንድነት ድምጽ ይሰጣሉ

## ኢኮኖሚ

ቻይና እና ሌሎች ዋና ታዳጊ ኢኮኖሚዎች በጠቅላላ የሀገር ውስጥ ምርት በነፍስ ወከፍ በግዢ-ኃይል እኩልነት፣ 1990–2013። የቻይና (ሰማያዊ) ፈጣን የኢኮኖሚ ዕድገት በግልጽ ይታያል።
እ.ኤ.አ. ከ2010 ጀምሮ ቻይና በአለም ሁለተኛዋ ትልቁ ኢኮኖሚ በስመ GDP ነበራት፣ እ.ኤ.አ. በ2020 በድምሩ 15.66 ትሪሊዮን ዶላር (101.6 ትሪሊየን ዩዋን) የሚጠጋ ነው። ከግዢ ሃይል እኩልነት (PPP GDP) አንፃር፣ የቻይና ኢኮኖሚ በ ውስጥ ትልቁ ነው። የዓለም ባንክ እንደገለጸው ከ 2014 ጀምሮ. ቻይና በዓለም ፈጣን እድገት ላይ የምትገኝ ዋና ኢኮኖሚ ነች። የዓለም ባንክ እንደገለጸው፣ የቻይና ጂዲፒ በ1978 ከነበረበት 150 ቢሊዮን ዶላር በ2019 ወደ 14.28 ትሪሊዮን ዶላር አድጓል። በ1978 የኢኮኖሚ ማሻሻያ ማድረግ ከጀመረ ወዲህ የቻይና ኢኮኖሚ ዕድገት በተከታታይ ከ6 በመቶ በላይ ነው። የእቃዎቹ [300] እ.ኤ.አ. በ 2010 እና 2019 መካከል ቻይና ለዓለም አቀፉ የሀገር ውስጥ ምርት ዕድገት ከ 25 እስከ 39 በመቶ ያበረከተችው አስተዋፅኦ

ቻይና በአብዛኛዎቹ ሁለት ሺህ ዓመታት በዓለም ላይ ካሉት ትልልቅ ኢኮኖሚዎች አንዷ ነበራት፣ በዚችም ጊዜ የብልጽግና እና የማሽቆልቆል ዑደቶች ታይተዋል። እ.ኤ.አ. በ 1978 የኢኮኖሚ ማሻሻያ ከተጀመረበት ጊዜ ጀምሮ ቻይና በጣም የተለያየ ኢኮኖሚ ያደገች ሲሆን በዓለም አቀፍ ንግድ ውስጥ በጣም አስፈላጊ ከሆኑ ተዋናዮች መካከል አንዷ ሆናለች። የውድድር ጥንካሬ ዋና ዋና ዘርፎች ማኑፋክቸሪንግ፣ ችርቻሮ፣ ማዕድን፣ ብረት፣ ጨርቃጨርቅ፣ አውቶሞቢል፣ የሃይል ማመንጫ፣ አረንጓዴ ኢነርጂ፣ ባንክ፣ ኤሌክትሮኒክስ፣ ቴሌኮሙኒኬሽን፣ ሪል እስቴት፣ ኢ-ኮሜርስ እና ቱሪዝም ናቸው። ቻይና በዓለም ላይ ካሉት አስር ትላልቅ የአክሲዮን ልውውጦች ሦስቱ አሏት-ሻንጋይ፣ሆንግ ኮንግ እና ሼንዘን—ይህም በአንድ ላይ ከ15.9 ትሪሊዮን ዶላር በላይ የገበያ ካፒታላይዜሽን አላቸው፣ ከጥቅምት 2020። ቻይና አራት አላት (ሻንጋይ፣ ሆንግ ኮንግ፣ ቤጂንግ እና ሼንዘን ) በ2020 የአለም አቀፍ የፋይናንሺያል ማእከላት መረጃ ጠቋሚ ውስጥ ከየትኛውም ሀገር የላቀ አስር ምርጥ ተወዳዳሪ የፋይናንስ ማእከላት ውስጥ። እ.ኤ.አ. በ 2035 የቻይና አራቱ ከተሞች (ሻንጋይ ፣ ቤጂንግ ፣ ጓንግዙ እና ሼንዘን) በዓለም አቀፍ ደረጃ በስም GDP ከአስር ዋና ዋና ከተሞች መካከል እንደሚሆኑ የኦክስፎርድ ኢኮኖሚክስ ዘገባ አመልክቷል።

የቻይና ኤክስፖርት ተመጣጣኝ ውክልና፣ 2019
ቻይና ላለፉት መቶ ዓመታት ቁጥር 1 የነበረችውን አሜሪካን ከ2010 ጀምሮ የዓለም 1 አምራች ሆናለች። እንደ ዩኤስ ናሽናል ሳይንስ ፋውንዴሽን እንደገለፀው ቻይና ከ 2012 ጀምሮ በከፍተኛ የቴክኖሎጂ ማምረቻ ውስጥ ቁጥር 2 ሆናለች። ቻይና ከዩናይትድ ስቴትስ ቀጥሎ በአለም ሁለተኛዋ የችርቻሮ ገበያ ነች። ቻይና ዓለምን በኢ-ኮሜርስ ትመራለች እ.ኤ.አ. በ2016 ከአለም አቀፍ የገበያ ድርሻ 40% እና በ2019 ከአለም አቀፍ የገበያ ድርሻ ከ50% በላይ ይዛለች። -በኤሌክትሪክ መኪኖች (BEV እና PHEV) በዓለማችን በ 2018. ቻይና ለኤሌክትሪክ ተሽከርካሪዎች ባትሪዎች እንዲሁም ለባትሪ በርካታ ቁልፍ ጥሬ ዕቃዎች ግንባር ቀደም ነች። ቻይና እ.ኤ.አ. በ 2018 መጨረሻ 174 GW የተጫነ የፀሐይ ኃይል ነበራት ፣ ይህም ከአለም አቀፍ የፀሐይ ኃይል አቅም ከ 40% በላይ ነው።

የቻይና መንግስት ይፋዊ መረጃ ከቻይና ኢኮኖሚ እድገት በላይ እንደሆነ የውጭ እና አንዳንድ የቻይና ምንጮች ገለፁ።ነገር ግን በርካታ የምዕራባውያን ምሁራን እና ተቋማት የቻይና ኢኮኖሚ እድገት በይፋዊ አሃዞች ከተገለፀው በላይ መሆኑን ተናግረዋል ።

ቻይና ትልቅ ኢ-መደበኛ ኢኮኖሚ ያላት ሲሆን ይህም በሀገሪቱ ኢኮኖሚ መከፈት ምክንያት የተነሳ ነው። መደበኛ ያልሆነው ኢኮኖሚ ለሰራተኞች የስራ እና የገቢ ምንጭ ቢሆንም እውቅና ያልተሰጠው እና ዝቅተኛ ምርታማነት ይጎዳል።

### በቻይና ውስጥ ሀብት

የሻንጋይ የዓለም የፋይናንስ ማዕከልእ.ኤ.አ. በ 2020 ቻይና ከአለም ሁለተኛ ሆናለች ፣ በጠቅላላው ቢሊየነሮች እና አጠቃላይ ሚሊየነሮች ፣ 698 የቻይና ቢሊየነሮች እና 4.4 ሚሊዮን ሚሊየነሮች። እ.ኤ.አ. በ2019፣ ቻይና ቢያንስ 110,000 ዶላር የተጣራ የግል ሀብት ካላቸው ከፍተኛ ቁጥር ያላቸውን ሰዎች መኖሪያ አድርጋ አሜሪካን ተቆጣጠረች ሲል የክሬዲት ስዊስ የአለም የሀብት ዘገባ ያሳያል። በሁሩን ግሎባል ሪች ሊስት 2020 መሰረት፣ ቻይና መገኛ ነች። በዓለም ላይ ካሉት ምርጥ አስር ከተሞች አምስቱ (ቤይጂንግ፣ ሻንጋይ፣ ሆንግ ኮንግ፣ ሼንዘን እና ጓንግዙ በ1ኛ፣ 3ኛ፣ 4ኛ፣ 5ኛ እና 10ኛ ደረጃ በቅደም ተከተል) በከፍተኛው ቢሊየነሮች ብዛት፣ ይህም ከማንኛውም ሀገር ይበልጣል። ቻይና እ.ኤ.አ. ከጥር 2021 ጀምሮ 85 ሴት ቢሊየነሮች ነበሯት፣ ይህም ከአለም አቀፍ አጠቃላይ ሁለት ሶስተኛው ሲሆን በ2020 24 ሴት ቢሊየነሮችን አግኝቷል።

ይሁን እንጂ በነፍስ ወከፍ የኢኮኖሚ ውጤት ከ60 በላይ አገሮችን (ከ180 አካባቢ) በኋል ትገኛለች፣ ይህም ከፍተኛ መካከለኛ ገቢ ያለው አገር ያደርጋታል። በተጨማሪም እድገቱ በጣም ያልተመጣጠነ ነው. ዋና ዋና ከተሞቿ እና የባህር ዳርቻዎች ከገጠር እና ከውስጥ ክልሎች ጋር ሲነፃፀሩ የበለጠ የበለፀጉ ናቸው. ቻይና በታሪክ ከየትኛውም ሀገር በበለጠ ብዙ ሰዎችን ከአስከፊ ድህነት አውጥታለች - እ.ኤ.አ. በ 1978 እና 2018 መካከል ፣ ቻይና አስከፊ ድህነትን በ 800 ሚሊዮን ቀንሷል። ቻይና በ1981 ከነበረበት 88 በመቶው በ1981 ከነበረው ከ1.90 ዶላር ያነሰ ገቢን በቀን 1.90 ዶላር ወደ 1.85 በመቶ ዝቅ አድርጋለች። የዓለም ባንክ እንደገለጸው፣ በከፋ ድህነት ውስጥ የሚገኙ ቻይናውያን ቁጥር ከ756 ቀንሷል። በ 1990 እና 2013 መካከል ወደ 25 ሚሊዮን ሚሊዮን በቻይና ውስጥ የሚኖሩ ሰዎች ክፍል በቀን $1.90 ዶላር (2011 ፒፒፒ) ከዓለም አቀፍ የድህነት ወለል በታች የሚኖሩ ሰዎች ክፍል እ.ኤ.አ. በ 2018 ከ 66.3% በ1990 ወደ 0.3% ዝቅ ብሏል ። ዝቅተኛውን መካከለኛ ገቢ ያለው የድህነት መስመር በመጠቀም። በቀን 3.20 ዶላር፣ እ.ኤ.አ. በ1990 ከነበረበት 90.0% በ2018 ወደ 2.9% ወረደ። ከፍተኛ መካከለኛ ገቢ ያለው የድህነት መስመር በቀን 5.50 ዶላር በመጠቀም፣ እ.ኤ.አ. በ1990 ከ98.3% ድርሻው ወደ 17.0% ወርዷል።

#### የኢኮኖሚ እድገት

እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. የግብርና ማሰባሰብ ፈርሶ የእርሻ መሬቶች ወደ ግል ተዘዋውረዋል፣ የውጭ ንግድ ግን ትልቅ አዲስ ትኩረት ሆኖ ልዩ የኢኮኖሚ ዞኖች (SEZs) እንዲፈጠሩ አድርጓል። ውጤታማ ያልሆኑ የመንግስት ኢንተርፕራይዞች ተስተካክለው እና ትርፋማ ያልሆኑ ድርጅቶች ሙሉ በሙሉ ተዘግተው ከፍተኛ የስራ ኪሳራ አስከትለዋል። የመንግስት ካፒታሊዝም ምሳሌዎች። ግዛቱ አሁንም እንደ ኢነርጂ ምርት እና ከባድ ኢንዱስትሪዎች ባሉ ስልታዊ “ምሶሶዎች” ዘርፎች ላይ የበላይነት አለው፣ ነገር ግን የግል ኢንተርፕራይዝ በከፍተኛ ሁኔታ ተስፋፍቷል ፣ በ 2008 ወደ 30 ሚሊዮን የግል ንግዶች ተመዝግቧል ። እ.ኤ.አ. የከተማ ሥራ % እና 90% አዲስ ሥራ።

እ.ኤ.አ. በ 2010 ዎቹ መጀመሪያ ላይ የቻይና ኢኮኖሚ እድገት በአገር ውስጥ የብድር ችግሮች ውስጥ ማሽቆልቆል ጀመረ ፣ ለቻይና ወደ ውጭ የሚላኩ ምርቶች ዓለም አቀፍ ፍላጎት እና በዓለም ኢኮኖሚ ውስጥ ደካማ መሆን እየዳከመ ነበር ። የቻይና ጂዲፒ በ 2007 ከጀርመን ትንሽ ከፍ ያለ ነበር ። ሆኖም በ2017 የቻይና 12.2 ትሪሊዮን ዶላር ኢኮኖሚ ከጀርመን፣ እንግሊዝ፣ ፈረንሳይ እና ጣሊያን ሲደመር ይበልጣል። እ.ኤ.አ. በ2018፣ አይኤምኤፍ ትንበያውን በ2030 ቻይና በስመ GDP አሜሪካን እንደምትቀድም ተናግሯል። ኢኮኖሚስቶችም እንዲሁ። እ.ኤ.አ. በ 2025 የቻይና መካከለኛ መደብ ወደ 600 ሚሊዮን ሰዎች ያድጋል ።

እ.ኤ.አ. በ 2020 ቻይና በድንበሮቿ ውስጥ ኮሮናቫይረስን በመግራት ረገድ ባሳየችው ስኬት 2.3% እድገት በማስመዝገብ በዓለም ላይ ብቸኛዋ ትልቅ ኢኮኖሚ ነበረች።