Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ሴይንት ህሊና ደሴት

**ሴይንት ህሊና** (እንግሊዝኛ፦ Saint Helena ወይም ቅድስት ሄሌና) በአትላንቲክ ውቅያኖስ የሚገኝ ደሴትና የእንግሊዝ ቅኝ (ጥገኛ) አገር ነው። ስሙ ስለ ቄሣሩ ቆስጠንጢኖስ ክርስቲያን እናት ሄሌና ተሰየመ። አሁን 4,255 ያህል ሰዎች ይኖሩበታል። ከነሐሴ 26 ቀን 2001 ዓ.ም. በፊት፣ አሰንሸን ደሴት እና ትሪስተን ደ ኩና በሴይንት ህሊና ጥገኝነት ሥር ኖረው ነበር፤ በዚያ ቀን ግን ሦስቱ ግዛቶች በሕግ እኩል ተደርገው የጠቅላላ ግዛቱ ይፋዊ ስም ከ«ሴይንት ህሊናና ጥገኞቿ» ወደ «ሴይንት ህሊና፣ አሰንሽንና ትሪስተን ደ ኩና» ተቀየረ።

ፖርቱጊዝ በ1494 ዓ.ም. ደሴቱን መጀመርያ ባገኙት ጊዜ አንድ ኗሪ አልነበረበትም። እንግሊዞች በ1651 ዓ.ም. ሰፈሩት። ሴይንት ህሊና ከአኅጉሮች ሁሉ በጣም ሩቅ ሆኖ ለረጅም ጊዜ ለግዞት አገር ይጠቀም ነበር፤ ለምሳሌ ናፖሌዎን ተማርኮ ከ1807 ዓ.ም. እስከ 1813 ዓ.ም. ድረስ ሕይወቱን እዚህ ላይ ጨረሰ።
# ኮሌራ

ኮሌራ ቪብርዮ ኮሌራ በሚባል ባክቴሪያ ሰውነት ውስጥ ማደግ የሚከሰት የሰው በሽታ ነው። ኮሌራ በዓማርኛ "ኣጣዳፊ ተቅማጥና ትውከት" (ኣ.ተ.ት.) ወይም "ኣተት" የሚባል ስም በቅርቡ ወጥቶለታል።

## የውጭ መያያዣዎች

*
* ትምህርተ፡ጤና
# እግር ኳስ

እግር ኳስ

**እግር ኳስ** በአንድ ወገን 10 ተጫዋቾችና አንድ ጎለኛ ሆነው በእግር እየለጉ የሚጫወቱት ስፖርት ነው። ከጎለኛ በስተቀር ሌሎች ተጫዋቾች ኳሷን በእጅ መንካት አይፈቀድም። ግን በጭንቅላት እየገጩ መጫወውት ይቻላል።

በ አለማችን ትልቅ
# ሙቀት

ይህ የፀሓይ ገጽታን ቀረብ ብለን ስናየው ምን እንደሚመስል የሚያሳይ ፎቶ ነው። አብዛኛው መሬት ላይ የሚገኝ ህይወት ያለው ነገር በሙሉ ሃይሉን የሚያገኘው በፀሐይሙቀትና ብርሃን የተነሳ ነው።
**ሙቀት** በተፈጥሮ ህግ ጥናት ከአንድ ቁስ ወደ ሌላ ቁስ ያለምንም ስራ አቅም ሲተላለፍ ማለት ነው። ባጭሩ ለማስረዳት፣ አንድ ሰው ትልቅ ድንጋይ ወደላይ ቢያነሳ በዲንጋዩ ላይ ስራ ሰርቷአል ምክንያቱም የሰውየው ጉልበትና ድንጋዩ የተጓዘበት አቅጣጫ አንድ አይነት ስለሆነ። እንግዲህ ድንጋዩ ከፍተኛ ቦታ ላይ ሰለሆነ ያለው ቢለቀቅ ስራ ሊሰራ ይችላል፤ ይህም አቅም ከሰውየው ወደ ድንጋዩ ስራ ተላልፏል ማለት ነው። ለአቅሙ መተላለፍ ስራ ስለተሰራ ትልልፉ ሙቀት *አይባልም*። ባንጻሩ ድንጋዩን ፀሐይ ላይ ብንተወው እየጋለ ይሄዳል። ይህ ግለት ውሃ እላዩ ላይ ጠብ ቢልበት በማትነን በውሃ ላይ ስራ መስራት ይችላል። ይህ የሚያሳየው አቅም ከፀሐይ ወደ ድንጋዩ መተላለፉን ነው። ነገር ግን ፀሐዩዋ ድንጋዩን ስላላንቀሳቀሰችው ስራ አልሰራችበትም። ስራ ሳይሰራ የሚደረገው የአቅም ልውውጥ ሙቀት ይባላል።
# ባልጩት ዋቅላሚዎች

ባልጩት ዋቅላሚዎች
ባልጩት ዋቅላሚዎች “diatoms” ባሲላሮፋይታዎች የሚባሉት ናቸው፡፡ በአስደናቂ ሁኔታ ውብ የሆነ የሲሊካ ቅርፊት ወይም ፍሩስቱል “frustules” ያላቸው ሲሆን ባልጩት ዋቅላሚዎች በጣም ከሚወደዱ ደቂቅ ቅሪተዓካላት ውስጥ ዋነኞቹ ናቸው፡፡ ደግሞም እጅግ በጣም አስፈላጊ የሚባሉ የውሃ ውስጥ ደቂቅ አካላት ናቸው፡፡ ጨዋማ በሆኑ እና ባልሆኑ የውሃ ስርዓተ ምህዳሮች ውስጥ በመንሳፈፍ እንዲሁም በደለል ውስጥ እጅግ በስፋት ይገኛሉ፡፡ በብርሃን አስተፃምሮ ምግብ ማምረት የሚችሉ በመሆናቸው ለውሃ ውስጥ ፍጥረታት እንደ ምግብነት ያገለግላሉ፡፡ እንደውም አንዳንዶቹ በአፈር ውስጥና እርጥበታማ በሆኑ ሳረንስቶች ላይ ይገኛሉ፡፡
# ደስታ

**ደስታ** የቀንድ ከብቶች በሽታ ስም ነው። በሽታው በአማርኛ **ማርዬ** እና በትግርኛ «ጉልሃይ» በመባል ይታወቃል። ይህ የቫይረስ በሽታ ለብዙ ዘመናት የከብቶችን እልቀት በማስከተል ችግር ፈጥሮ ነበር።

በዓለም የእንስሳት ሓኪሞችና በሌሎችም ሕብረት ይህ በሽታ በ፳፻፫ ዓ.ም. ከዓለም ላይ ጠፍቷል። የሰው ልጅ እስካሁን ከምድር ላይ ያጠፋው ደስታናን ፈንጣጣን ነው። ፈንጣጣ የጠፋው በ፲፱፻፸፪ ዓ.ም. ነበር። ለሁለቱም በሽታዎች መጥፋት ዋና ምክንያቶች ጥሩ የመከላከያ ክትባቶች መኖርና የሕዝብ ትብብር ናቸው።

## የውጭ ማያያዣዎች

* ስመ በሽታ Archived ማርች 3, 2008 at the Wayback Machine
*
# ስታንፎርድ ዩኒቨርስቲ

ስታንፎርድ ዩኒቨርስቲ
**የሌላንድ ስታንፎርድ ጁኒየር ዩኒቨርስቲ** (**Leland Stanford Junior University**) (በቀላሉ **ስታንፎርድ ዩኒቨርስቲ** ተብሎ የሚታወቅ) በስታንፎርድ ካሊፎርኒያ ዩናይትድ ስቴትስ የሚገኝ ዩኒቬርሲቴ ነው። በ1884 ዓ.ም. ተከፈተ።
# የተፈጥሮ ሕግጋት ጥናት

**ፊዚክስ** (ከግሪክ φυσικη /ፊውሲኬ/ በቃሉ አመጣጥ) **የተፈጥሮ ጥናት** ወይም የተፈጥሮ ሳይንስ ማለት ነው።

**የተፈጥሮ ሳይንስ** ተፈጥሮአዊ በሆነ አቀራረብ ጠፈር የተገነባባችውን መሰረታዊ ቁሳቁሶችን፥ በነሱ ላይ የሚከሰቱን የሃይሎችና ውጤቶቻቸውን ያጥናል። ይህም የተፈጥሮን ህጎች ማክበር ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል። በዚህ ሳይንስ የሚገነቡ መላ ምቶች ስነ ሒሳብን እንደ መሳሪያ በመጠቀም ያንድ ሥርአትን እንቅስቃሴ ለማስረዳትና ለመተንበይ የሚያልሙ ናቸው። ይህ ሳይንስ የሚቀበለው ሊለኩና ተመልሰው ሊሞከሩ የሚችሉን ውጤቶች ብቻ ነው።

* ሳይንሳዊ ዘዴ

* + የሳይንስና ቴክኖሎጂ መዝገበ ቃላት -- የቃላት ትርጓሜ፣ ከእንግሊዝኛ ወደ አማርኛ

ይህ የውቀት ዘርፍ ከሞላ ጎደል የሚከተሉትን ያጠናል፦

* ሥነ-እንቅስቃሴ
	+ ቅጥ
	+ ኅዋ
	+ ጊዜ
	+ ጉልበት
		- አዙሪት ጉልበት
		- ግስበት
			* የመሬት ስበት
	+ ስራ
	+ አቅም
	+ ሃይል
	+ ልዩ አንጻራዊነት
	+ አጠቃላይ አንጻራዊነት
* ብርሃን
	+ ቀለም
* ኮረንቲ
	+ መብረቅ
* ድምጽ
* ሙቀት
* ሞገድ