Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# እንስሳ

**እንስሳ** የሕያው ነገር አይነት ሆኖ የሚያድገው ከብርሃን አማካይነት እንደ አትክልት ሳይሆን ከመብላት ነው።

## ስነ ሕይወታዊ ክፍፍሎች

በሥነ ሕይወት ጥናት ዘንድ፣ እንስሳ አንድ የሕይወት ስፍን ሲሆን 34 ክፍለስፍኖች በውስጡ ይመደባሉ። ከነዚህም መካከል፣ ብዙዎቹ ጥቃቅን ትሎች ወይም ትል መሳይ አይነቶች ናቸው።

1. ሰፍነግ Porifera 7700 ዝርዮች (የባሕር እንስሳ)
2. ዝርግ ቀዲም Placozoa 1 ዝርያ (የባሕር ደቂቅ ዘአካል)
3. ሚዶ ማርመላታ Ctenophora 150 ዝርዮች (የባሕር እንስሳ)
4. የዛጎል ድንጋይ ክፍለስፍን Cnidaria 11,000 ዝርዮች (የባሕር እንስሶች፣ ማርመላታ ዓሳ ያጠቅልላል)
5. ሆድ የለሽ Xenacoelomorpha 100 ዝርዮች (የባሕር ደቂቅ ዘአካል)
6. ቀጥታ ዋናተኛ Orthonectida 26 ዝርዮች (የባሕር ደቂቅ ዘአካል፤ የዛጎል ለበስ፣ የሾህ ለበስ ወይም የትል ተውሳክ ነው)
7. ጥፍጥፍ ትል Platyhelminthes 25,000 ዝርዮች (የውሃ ወይም የተውሳክ ትል እንደ ኮሶ)
8. ሽፋሽፍታም ትል Gastrotricha 690 ዝርዮች (የባሕር ደቂቅ ዘአካል)
9. ሽክርክር እንስሳ Rotifera 2000 (የባሕር ደቂቅ ዘአካል)
10. እሾህ-ራስ ትል Acanthocephala 1100 (ደቂቅ ዘአካል፣ በተለይ የሸርጣንና የሸርጣን-በል ዳክዬ ሆድ ተውሳክ)
11. መንጋጭላ ትል Gnathostomulida 100 (የባሕር ደቂቅ ዘአካል)
12. ጥቃቅን መንጋጭላ ትል Micrognathozoa 1 (በግሪንላንድ የተገኘ ደቂቅ ዘአካል)
13. ፍላጻ ትል Chaetognatha 100 (ትንሽ የባሕር ትል)
14. የጐርምጥ ተውሳክ Cycliophora 3 (በጐርምጥ አፍ ዙሪያ ተቀምጦ ትርፍ ምግቡን የሚበላ)
15. ባለአንጓ ትሎች Annelida 17,000 (የባሕርና የምድር፣ አልቅት ያጠቅልላል)
16. የስምንት-እግር ኩላሊት ተውሳክ Rhombozoa 100 (በስምንት-እግር ኩላሊት ውስጥ የሚገኝ)
17. ጥብጣብ ትል Nemertea 1200 (የባሕር ትል)
18. ኮቴ ትል Phoronida 11 (ትንሽ የባሕር እንስሳ)
19. የፋኖስ ዛጎል Brachiopoda 300-500 (ትንሽ የባሕር እንስሳ)
20. ዛጎል ለበስ Mollusca 112,000 (ባሕርና ምድር፤ ቀንድ አውጣ፣ ስምንት-እግር፣ ኦይስተር ወዘት.)
21. ኦቾሎኒ ትል Sipuncula 144-320 (የባሕር ትል)
22. ዋንጫ ትል Entoprocta 150 (የባሕር ደቂቅ ዘአካል)
23. ሳርንስት እንስሳ Bryozoa 5000 (የባሕር ደቂቅ ዘአካል)
24. የጭቃ ደራጎን Kinorhyncha 150 (የባሕር ወለል ደቂቅ ዘአካል)
25. ጥርግ ራስ Loricifera 122 (የባሕር ወለል ደቂቅ ዘአካል)
26. ቁላ ትል Priapulida 20 (የባሕር ትል)
27. ጭራ ትል Nematomorpha 320 (የውሃ ትል፣ እጭ የጋጥመ-ብዙ ተውሳክ ነው)
28. ድቡልቡል ትል Nematoda 25,000-1,000,000 (የትም ቦታ የሚገኝ ጥቃቅን ትል ወይም ወስፋት)
29. ወላንሳ ትል Onychophora 200 (ትንሽ የምድር ትል፣ በገሞጂዎች የሚገኝ)
30. የውሃ ድብ Tardigrada 1000 (ደቂቅ ዘአካል፣ በውሃ ሁሉ የሚገኝ)
31. ጋጥመ-ብዙ Arthropoda 1,200,000 (ሦስት አጽቄ፣ ሸረሪት፣ አምሳ እግር፣ ሺ እግር፣ ሸርጣን፣ ጐርምጥ ወዘተ.)
32. ሾህ ለበስ Echinodermata 7000 (የባሕር እንስሶች፣ ኮከብ አሳ ወዘተ.)
33. የበሉጥ ዘር ትል Hemichordata 100 (የባሕር ትል)
34. አምደስጌ Chordata 100,000 (ባለ አከርካሪ ሁሉ - አሳ፣ አምፊናል፣ ተሳቢ እንስሳ፣ አዕዋፍ፣ ጡት አጥቢ)
# አምደስጌ

ድርብ ጦር የተባሉት አሶች አምደ ስጌ ብቻ አላቸው እንጂ ደንደስ የላቸውም።
**አምደስጌ** (Chordata) በሥነ ሕይወት ጥናት ውስጥ ባለ አከርካሪ የሆነ እንስሳ ሁሉ - ዓሳ፣ አምፊናል፣ ተሳቢ እንስሳ፣ አዕዋፍና ጡት አጥቢ - ያጠቀለለው የእንስሳ ክፍለስፍን ነው።

ከባለ አከርካሪ ጭምር፣ አንዳንድ ሙሉ አከርካሪ የሌላቸው የባሕር እንስሳት ደግሞ በአምደስጌ ውስጥ ናቸው። ለምሳሌ የባሕር ፍንጣቂ የተባለው እንስሳ ደንደስ ባይኖረውም ሰረሰር ወይም አምደ ስጌ አለው።
# ባለ አከርካሪ

ከዋና ዋና የጀርባ አጥንት ያላቸው ስፍኖች የተውታጡ እንስሳት
**የጀርባ አጥንት ያላቸው እንሥሳት** ወይም በእንግሊዝኛው *Vertebrate* የሚባሉት በጀርባቸው የሚያልፈውን ህብለ-ሰረሰር ለመሸፈን የሚረዳ የአጥንት መዋቅር ያላቸው እንሥሳት ናቸው።

### ደግሞ ይዩ

* አምደስጌ
* ኢደንደሴ
# ጡት አጥቢ

**አጥቢ እንስሳት** የምንላቸው የጀርባ አጥንት ያላቸው ከሚባሉት የእንስሳት ስፍን ውስጥ የሚገኝ መደብ ነው። በዚህ መደብ ውስጥ የሚገኙት እንደ የሰው ልጅ እና አንበሳ ያሉ እንስሳት ሴቷ አርግዛ በመውለድ እና ጡት ወተት በማጥባቷ ይታወቃሉ። እንዲሁም ባለ ፀጉርና ሙቀት ያለ ደም በመሆናቸውና ተጨማሪ የአዕምሮ ክፍል በመኖራችው ይታወቃሉ።

የመደቡ ዋና ክፍለመደቦች፦

* ዝሆን መጎጥ ወይም «ሰንጊ» (አፍሪካ ብቻ)
* የወርቃማ ፍልፈል ክፍለመደብ - ወርቃማ ፍልፈል፣ አቆስጣ-መጎጥ፣ ተንረክ (አፍሪካና ማዳጋስካር ብቻ)
* የአዋልደጌሳ ክፍለመደብ
* የአሽኮኮ ክፍለመደብ - አሽኮኮ
* ባለ ኩምቢዎች ወይም የዝሆን ክፍለመደብ
* የዱጎንግ ክፍለመደብ ወይም «የባሕር ላሞች»
* የጉንዳን በል ክፍለመደብ - (አሜሪካዎች ብቻ)
* የአርማዲሎ ክፍለመደብ - (አሜሪካዎች ብቻ)
* የዛፍ መጎጥ ክፍለመደብ - (ደቡብ-ምሥራቅ እስያ ብቻ)
* የኮሉጎ ክፍለመደብ ወይም «በራሪ ሌሙሮች»፣ (ደቡብ-ምሥራቅ እስያ ብቻ)
* ሰብአስተኔ - ሌሙሮች፣ ዝንጀሮች፣ ጦጣዎችና የሰው ልጅ
* የጥንቸል ክፍለመደብ - ጥንቸል
* ዘራይጥ - አይጥ፣ ሽኮኮ፣ ጃርት
* የትድግ ክፍለመደብ - ትድግ፣ ፍልፈል፣ መጎጥ
* የሌት ወፍ
* የፓንጎሊን ክፍለመደብ
* ስጋበል - የድመት አስተኔ፣ የውሻ አስተኔ፣ የፋደት አስተኔ፣ ጅብ፣ ጥርኝ፣ ድብ፣ ፋሮ፣ ሞረስ ወዘተ.
* ሙሉ ጣት ሸሆኔ - አሳማ፣ ጉማሬ፣ ቀጭኔ፣ ግመል፣ የቶራ አስተኔ
	+ የዓሣንበሪ አስተኔ - ከሙሉ ጣት ሸሆኔ ሥር ይዛመዳል
* ጎደሎ ጣት ሸሆኔ - ፈረስ፣ አውራሪስ
* ጠጣይ አጥቢ (ወይም ዕንቁላል ጣይ አጥቢ፤ አውስትራሊያ ብቻ)

* ኪሴ አጥቢዎች - 7 ክፍለመደቦች ካንጋሮ፣ ኮዋላ ወዘተ. (አውስትራሊያና አሜሪካዎች ብቻ)
# ሶማሊያ

|
Soomaaliya ሶማሊያ
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:Qolobaa Calankeed*  |
| የሶማሊያመገኛ |
| **ዋና ከተማ** | መቋዲሾ |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | ሶማልኛ |
| **መንግሥት** {{{ፕሬዚዳንት ጠቅላይ ሚኒስትር |   ሞሐመድ አብዱላሂ ሞሐመድ ሃሣን አሊ ኻይረ |
| **ዋና ቀናት** ሰኔ 24 ቀን 1952 (July 1, 1960 እ.ኤ.አ.) |   የነፃነት ቀን |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.)  |   637,657 (41ኛ)  |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2017 እ.ኤ.አ. ግምት  |   14,317,996 (76ኛ)  |
| **ገንዘብ** | ሺሊንግ |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +3 |
| **የስልክ መግቢያ** | +252 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .so |

ሶማሊያ
**ሶማሊያ** ሀ ሀገር በምስራቅ አፍሪካ።

በዘመናችን ካሉት ታላላቅ ጦርነቶች አንዱ በሆነው የሩሲያ የዩክሬን ወረራ ወቅት ሀገሪቱ ጥሬ እቃዎችን እና ቅጥረኞችን ለሩሲያ ጦር ማቅረብ ጀመረች።
# ጅቡቲ

|
የጅቡቲ ሪፐብሊክ جمهورية جيبوتي *ጁምሁሪያት ጂቡቲ* République de Djibouti
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ሰንደቅ ዓላማ | አርማ |

 |
| **ብሔራዊ መዝሙር:** «Unité, Égalité, Paix» (አንድነት፣ እኩልነት፣ ሰላም) |
| የጅቡቲመገኛ ጅቡቲ በአረንጓዴ ቀለም |
| **ዋና ከተማ** | ጅቡቲ |
| **ብሔራዊ ቋንቋዎች** | ፈረንሳይኛና ዓረብኛ |
| **መንግሥት** {{{ፕሬዝዳንት ጠቅላይ ሚኒስትር |   እስማኤል ኦማር ገለህ አብዱልካድር ካሚል ሞሐመድ |
| **ዋና ቀናት** ሰኔ ፳ ቀን ፲፱፻፷፱ (June 27, 1977 እ.ኤ.አ.) |   ነፃነት ከፈረንሳይ |
| **የመሬት ስፋት** አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.) ውሀ (%) |   23,200 (149ኛ) 0.09 |
| **የሕዝብ ብዛት** የ2009 እ.ኤ.አ. ግምት የ2000 እ.ኤ.አ. ቆጠራ |   864,000 (160ኛ) 460,700 |
| **ገንዘብ** | የጅቡቲ ፍራንክ |
| **የሰዓት ክልል** | UTC +3 |
| **የስልክ መግቢያ** | +253 |
| **ከፍተኛ ደረጃ ዶሜን** | .dj |

**ጅቡቲ** በይፋ **የጅቡቲ ሪፐብሊክ** በአፍሪካ ቀንድ የምትገኝ ሀገር ናት። ከሰሜን በኤርትራ፣ ከምዕራብና ደቡብ በኢትዮጵያና ከደቡብ ምሥራቅ በሶማሊያ ትዋሰናለች።

## ታሪክ

የጅቡቲ ታሪክ የሺህ ዓመታት ነው። የአካባቢው ነዋሪዎች ከግብፅ፣ ሕንድና ቻይና የተለያዩ ሽቶዎችና ቅመማትን በእንስሳ ቆዳ ይገዙ ነበር። ከአረብ ልሳነ ምድር አቅራቢያ ስለነበሩ ሱማሌዎችና አፋሮች ወደ እስልምና በድሮ ጊዜ ከተለወጡት ሕዝቦች መካከል ይገኛሉ።

## የአመራር ክልሎች

ጅቡቲ በአምስት ክልሎችና አንድ ከተማ ተከፍላለች። እነዚህም፦

* ታጁራ ክልል
* አሊ ሳቤህ ክልል
* አርታ ክልል
* ኦቦክ ክልል
* ዲክል ክልል
* ጅቡቲ (ከተማ)