Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Milidäär

Die zaalemässigi Sterki vo de Stritchreft vo de verschidene Staate (2009)
Schwizer Soldate uf Welo am Basel Tattoo 2011
As **Milidäär** (vo lateinisch *militaris* ‚ was dr Chriegsdienst betrifft‘ bzw. *miles* ‚Soldat‘) oder **Stritchreft** bezäichnet mä die Chreft vo dr Staatsgwalt, wo mit Chriegswaffe usgstattet si, zum d Staatshohäit wenn nöötig mit Gwalt z verdäidige. In de mäiste Staate understütze si au d Bolizei bim Schutz vo dr innere Sicherhäit, wenn die Hilf brucht, und Hilfschreft im Fall vo Katastroofe.

D Bezäichnig *Milidäär* (vo französisch *militaire*) wird au as Sünonüüm für e Zaal vo Aaghörige vo de Stritchreft (Soldate) verwändet.

## Äigeschafte

* S Milidäär het en äihäitligs Kommando, wo em Staat gegenüber für d Füerig vo de Understellte verantwortlig isch,
* Die Aaghörige underschäide sich vo dr Zivilbevölkerig und underenander dur Uniforme, Abzäiche, Zäiche oder anderi üsseri Merkmol, wo mä vo witem cha gsee,
* D Soldate stönde under eme intärne Disziplinarsüsteem, wo im Iisatzfall au d Regle vo dr Chriegsfüerig duuresetzt,
* Si si bewaffnet und d Waffe müesse offe dräit wärde.

### Hierarchii

Milidäärischi Organisazioone häi e hierarchischi Dienstgradstruktur, wo dr Befäälsstruktur folgt. Alli Soldate müesse de Befääl vo iire Vorgsetzte folge und Iischränkige vo iire Freihäite und Grundrächt akzeptiere.

### Milidäärrächt

S Milidäär het in de mäiste Staate und au noch em Chriegsvölkerrächt (z. B. dur d Gämfer Konwenzioone und d Haager Landchriegsornig) e bsundrige Status. In e Hufe Staate git s e bsundrigi Milidäärgrichtsbarkäit, und in Komflikt zwüsche Staate grift en internazionals Völkerstroofrächt, wo Verstööss gege s vo Gricht wie em Internazionale Milidäärgrichtshoof abgurdäilt wärde.

## Litratuur

* Hans Delbrück: *Geschichte der Kriegskunst im Rahmen der politischen Geschichte*, 4 Bde., [Berlin 1900–1920], Nöiuflaag: Walter de Gruyter, Berlin 2000, ISBN 3-11-016886-3.

## Weblingg

 **Commons: Milidäär** – Sammlig vo Multimediadateie

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Militär“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Insle

*d Insle Ufenau im Zörisee*
En **Insle** isch Land wo rundume vo Wasser umgee isch und cha imene Fluss, See oder Meer ligge. En Insle werd nie völlig öberfluetet. En Kontinent gelt nöd as Insle. Meriri Insle wo nöch binenand liged bildet en Inslegruppe. En Insle cha biwont oder nöd biwont si. Z Kanada tar rechtlich erscht denn vonere Insle gredt werde, wenn wenigstens an Bomm druf wachst. Weltwit bitrait d Flächi vo allne Insle guet 10,5 Milioone km², da sin öppe 7,2 % vo de gsamte Landoberflächi. Di grööscht Insle isch Grönland mit 2,2 Milioone km² Flächi.

Di grööscht Insle im alemannische Sproochruum isch d Insle Riichenau im Bodesee mit ere Flächi vo 4,3 km², turistisch bikannter isch aber d Insle Mainau mit de prächtige Gärte. Uf de drittgröscht Insle im Bodesee isch d Stadt Lindau baut worde. All drai Insle sind miteme künstliche Damm oder enere Brugg mitem Festland verbunde. Im Zörisee isch mit 112'645 m² d Insle Ufnau di gröscht, denn chunnt d Lützelau. Di grösste Flussinsle sind d Länggrien i de Aare und im Rhii sind s d Werd und d Rhiinau.

## Natur und Kultur

Insle wo witer eweg vonere grössere Landmasse sind, wiiset maischt en aigni Pflanze- und Tierwelt uuf. Bikannt sind d Galapagos-Insle im Pazifik, wo vili Vogelarte lebet, wos nume dai git. Madeira und d Kanare im Atlantik wiiset de höchsti Aatail a endemische Pflanze uuf, da haisst, asig wo ursprünglich nume uf dere Inselgruppe iihaimisch gsii sind, wie de Trachebomm. D Abgschidehait vo so Insle füert nöd selte dezue, as d Mensche wo die Insle biwonet, e konservativi Kultuur uufwiiset, wie Soqotra, wo zum Jemen ghöört oder s mittelalterliche Island, wo hüt aber zude modernste Länder öberhopt zällt. Uf de Kanare het sich bis is 14. Joorhundert e primitivi Kultur ghalte, wo archaischer gsii isch, as di römerzitlichi Kultur.

## Inselarte

E **Vulkaaninsle** isch dur en Vulkan entstande, so de Stromboli z Italie oder Santorini i de Ägäis.

En **Atoll** bistoot us merere Koraleninsle und Koraleriff und bildet e Lagune, wo vom Atoll umgee werd.

D Halbinsle Au im Zürisee
## Halbinsle

E Halbinsle, wi de Peloponnes z Griecheland oder d Sampetersinsle im Bielersee isch a ainere Stell mitem Festland oder enere grössere Insle verbunde; isch die Stell nu schmal, redt me vonere Landengi oder emene Isthmus.

### Grossi Halbinsle

* **Europa:**
	+ Skandinavie
	+ Jütland
	+ Cornwall
	+ Bretagne
	+ di Iberischi Halbinsle
	+ di Apenninischi Halbinsle
	+ d Peloponnes
* **Afrika:**
	+ Horn vo Afrika

* **Asie:**
	+ di Arabischi Halbinsle
	+ Kamtschatka
	+ Chliiasie
	+ Korea
	+ di Malaiisch Halbinsle
	+ d Sinai-Halbinsle

* **Antarktis: di Antarktischi Halbinsle

* **Amerika:**
	+ Alaska
	+ Florida
	+ Labrador
	+ Nova Scotia
	+ Yukatan
	+ s Niderkalifornie

* **Australien:**
	+ Arnhemland

 **Commons: Inseln** – Sammlig vo Multimediadateie
# Mathematik

D'**Mathematik** isch e strukturelle Wisseschaft. Bis hyt gits kei klari Definition vom Wese vo de Mathematik. Ma cha aber sage, dass d'Mathematik in zwei Sache dr Ursprung hätt:

* S Finde von Gsetz, wo s Rechne dön erliichdre.
* S Katagorisiere vo Geometrische Figure.

Fälschlicherwiss wird d Mathematik oft zue dr Naturwisseschafte wie Physik oder Chemi zählt. S isch aber so, dass e Naturwisseschaft ihri Theorie und Vorussage immer widder an dr tatsächliche Welt überprüefe und imfall nachbessre müess. Degege isch e Ussag vo dr Mathematik uf ewig güldig, wenn si mol us dr Axiome (Grundaanahme) vo de Mathematik abgleitet worre isch.

## Ursprung

Scho di alde Sumerer hän im 4. JH.v.C. e Rechesyschtem entwicklet, wo sich natürliche Zahle aneschribe un addiere lön. D Ägypter hän degege widder komlizierteri Chettebrüch gha, hen defür aber geometrischi Figure chönne berechne (Wil dr Nil immer s Land überschwemmt hät, hen sie widder jedem s glich großi Stückli Land mieße zuecho loo).

Mit e strenge Axiomatisierig und eme strenge Bewiisbegriff sin dr eigentliche Begründer vo dr Mathematik aber d Grieche zur Zyt vom Helenismus gsi. Bsunders z nenne isch de Euklid. Aber au Näme wie Thales oder Phytagoras sin Näme, wo sich bis hyt jedes Schüelchind demit usenander setze müesrs.

## Gebiet vo dr Mathematik

Wie jedi großi Wisseschaft hätt sich d Mathematik bis hyt in vil Teilgebiet gschpalte. Do sin e paar wichtigi Byspil:

* *Geometrii': Lehr vo dr Figure und Körper un denne ihri Berechnig.*
* *Zahletheorii*: Kategorisierig vo Zahleklasse un Lehr vo Teilbarkeide un Primzahle.
* *Logik*: Lehr vo dr Grundlage vo dr Mathematik un vom Bewiis.
* *Stochastik*: Lehr vo dr Wahrschinlichkeide.
* *Algebra*: Untersueche und Vergliiche vo mathematische Objektklasse

* Hans Kaiser, Wilfried Nöbauer: *Geschichte der Mathematik*. 2. Auflage, Oldenbourg, München 1999. DE: ISBN 3-486-11595-2 Ö: ISBN 3-209-02212-7
* Richard Courant, Herbert Robbins: *Was ist Mathematik?*. Springer-Verlag, Berlin/Heidelberg 2000 ISBN 3-540-63777-X
* Glaeser, Georg: *Der Mathematische Werkzeugkasten*. Elsevier – Spektrum Akademischer Verlag, 2004. ISBN 3-8274-1485-7.

## Weblink

 **Commons: Mathematik** – Sammlig vo Multimediadateie
Portal und Wissedatebanke
* Mathe-Online.at – mathematischi Hintergründ und Lexikon
* Matheplanet.com
* Mathepedia.de
* Mathematik.de – Portal vo dr DMV zur Mathematik mit vilfältige Inhalt
* Mathworld.Wolfram.com – umfangriichi Mathematikquelle, engl.
* Zentralblatt für Mathematik: MATH-Datenbank
* Mathematics, In: Polimetrica Onlus (Hrsg.): *The Language of Science*, ISSN 1971-1352

Schuelmathematik
* *Stefan Bartz:* Kernwissen der kompletten Schulmathematik.
* Mathe1.de – Schuelwisse vo dr Klassen 1–11
* Mathematik im ZUM-Wiki.de – Mathematik für Lehrer

Software
* arndt-bruenner.de – interaktivi Programm zue ere Vilzahl vo mathematische Problemstellige

Gschicht
* *„Frauen in der Geschichte der Mathematik“* (Vorlesigsfolie Prof. Blunck, Universität Hamburg)
* Zygnis über Mathematiker
# Alexandria

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel befasst sich mit dr ägyptische Stadt Alexandria, zue andere Bedütige lueg Alexandria (Begriffsklärung). |

| الإسكندرية *Alexandria* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Alexandria (Ägypten)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
| Koordinate | 31° 13′ N, 29° 56′ O31.213529.927661111111 |
| Symbole |
|

|  |  |
| --- | --- |
| WappeWappe | FahneFahne |

 |
| Basisdate |
| Staat | Ägypten |
|
Gouvernement | Al-Iskandariyya |
| Flechi | – |
| Metropolregion | 2679 km² |
| Iiwooner | 4.317.398 (2009) |
| Metropolregion | 4.545.218 (2009) |
| Dichti | –Vorlage:Infobox Ort/Wartung/Dichte |
| Metropolregion | 1.696,6 Ew./km² |
| Gründig | 330 v. Chr. |
| Website | www.alexandriaegypt.com |
| Politik |
| Gouverneur | Adel Labib |
| Kultur |
| Partnerstedt | Türkei Izmir, Türkei Deutschland Bezirk Lichtenberg, Berlin |
| Hafe vo AlexandriaHafe vo Alexandria |

**Alexandria** oder **Alexandrie** (altgriech. Ἀλεξάνδρεια, Alexándreia, noch em Alexander em Grosse; arabisiert الإسكندرية - al-Iskandariyya) isch e Hafestadt an dr Mittelmeerküste vo Ägypte und Hauptstadt vom Gouvernemänt mit em gliiche Name.

## Geografii und Klima

Klimadiagramm
Alexandria lit knapp über em Meeresspiegel uf ere schmale Halbinsle am westlige Nilarm vom Nildelta an dr Mittelmeerküste. D Entfärnig vo Kairo isch 225 km, d Stadt Rosette (Raschīd) isch 65 km östlig. Südlig vo dr Innestadt isch dr Mareotis-See, im Norde die ehemoligi Pharos-Insle, hüte e Halbinsle und e Deil vom Festland. D Stadt lit im Gouvernemänt mit em gliiche Name und bildet e Verwaltigsgebiet vo 2679 km².

An dr Küste um Alexandria befindet sich e schmale steppehafter Landstreife zwüsche mediterranem Klima und Wüesteklima. D Tämpratur schwankt im Januar vo 9 bis 19 °C und im Juli vo 22 bis 31 °C. Die Schwankige si wäge dr Nöchi zum Meer moderat. 190 mm Räge falle an wenige Däg zwüsche Oktober und April.

D Luftfüechtigkeit lit bi 60 bis 70 Brozänt. Dr Wind weiht meistens us em Norde vom Middelmeer här und isch mässig, cha aber mänggisch au sehr heftig si. Im Früehlig cha au e heisse, trochene Wüestenwind weihe, dr Chamsin, wo us em Süde dichti, gääli Wolke us Sand und Staub mitbringt.

## Bevölkerig

Mit 4,31 Millione Iiwohner in dr eigetlige Stadt isch Alexandria hüte noch Kairo die zweitgrössti Stadt in Nordafrika, mit 4,54 Millione Iiwohnern in dr Agglomeration dr viertgrösst Balligsruum in Nordafrika und zähtgrösst in ganz Afrika.

Bevölkerigsentwicklig:

| Johr | Iiwohner (Stadt) |
| --- | --- |
| 1976 (Zensus) | 2.318.655 |
| 1986 (Zensus) | 2.917.327 |
| 1996 (Zensus) | 3.328.196 |
| 2006 (Zensus) | 4.110.015 |
| 2008 (Berächnig) | 4.247.414 |
| 2009 (Berächnig) | 4.317.398 |

## Fuessnote
# Choolestoffdioxid

**Choolestoffdioxid** oder **Chooledioxid** isch e chemischi Verbindig us Choolestoff und Suurstoff mit dr Summeformle CO2. Wenn s in Wasser glööst isch säit men em vilmol – bsundrigs im Zämmehang mit chooledioxidhaltige Getränk – Cholesüüri, was ungnau isch.

Choolestoffdioxid isch e unbrennbars, suurs, farb- und gruchloses Gas, wo guet in Wasser lööslig isch. Mit basische Metalloxid oder -hüdroxid bildet es zwei Arte vo Salz, wo men e Carbonat und Hydrocarbonat säit.

Choolestoffdioxid isch e natürlige Bestanddäil vo dr Luft. Im Joor 2013 het s e middleri Konzentrazion vo 0,040 Volumebrozänt (400 ppm) ghaa. Die Konzentrazioon isch sit em Aafang vo dr Industrielle Revoluzioon gwaggse und wil s Chooledioxid e wichdigs Driibhuusgaas isch, warne Klimaforscher vor ere Klimakatastroofe.

Übersicht über d Fotosünthese und Atmig
S Choolestoffdioxid entstoot, wenn choolestoffhaltigi Substanz vollständig verbrennt wärde. Im Organismus vo Lääbewääse isch s e Brodukt vo dr Zällatmig. Pflanze, Alge sowie mönggi Bakterie und Archaeä wandle Choolestoffdioxid dur Fixierig in Biomasse um. Bi dr Fotosünthese entstoot us anorganischem Choolestoffdioxid und Wasser Glucose. Choolestoffdioxid isch e wichdige Bestanddäil vom globale Choolestoffzüklus. Es cha toxischischi Uswirkige ha, aber d Konzentrazioon in dr Luft länge nid für daas und au nid wemm mä Glüürliwasser drinkt.

Chooledioxidleiser
Chooledioxid wird technisch vil aagwändet. In dr chemische Industrii wird s zum Bischbil brucht zum Harnstoff broduziere. Gfroore wirds as Froocheniis als Chüelmittel verwändet, überkritischs Choolestoffdioxid wird as Lösigs- und Extraktionsmiddel iigsetzt.

## Litratuur

* Hans-Otto Pörtner: *Auswirkungen von CO2-Eintrag und Temperaturerhöhung auf die marine Biosphäre.* (PDF; 1,3 MB)
* Jens Soentgen, Armin Reller: *CO2 – Lebenselixier und Klimakiller.* Oekom-Verlag, München 2009, ISBN 978-3-86581-118-9.
* James Newton Butler: *Carbon Dioxide Equilibria and Their Applications.* Lewis Publishers, 1991, ISBN 0-87371-624-8.
* Martin M. Halmann, Meyer Steinberg: *Greenhouse Gas Carbon Dioxide Mitigation: Science and Technology.* CRC Press Inc, 1998, ISBN 1-56670-284-4.
* Martin M. Halmann: *Chemical Fixation of Carbon Dioxide Methods Recycling: Methods of Recycling CO2 into Useful Products.* CRC Press Inc, 1993, ISBN 0-8493-4428-X.

## Weblingg

 **Commons: Choolestoffdioxid** – Sammlig vo Multimediadateie
* Umweltbundesamt – Deutsche Emissionshandelsstelle (DEHSt)
* Carbon Dioxide Information Analysis Center des U.S. Department of Energy
* Carbon Monitoring for Action (CARMA) – Datenbank mit Informationen zu den Kohlenstoffdioxidemissionen von über 50.000 Kraftwerken und 4.000 Energieunternehmen weltweit

## Fuessnoote
# Cookinsle

|  |
| --- |
| **Cook IslandsKūki 'Āirani** Cookinsle |
|

|  |  |
| --- | --- |
| {{{ARTIKEL-FLAGGE}}} |  |
|  |  |

 |
| **Amtsspraach** | Rarotonganisch, Änglisch |
| **Hauptstadt** | Avarua |
| **Staatsoberhaupt** | Köönigin Elisabeth II., verdräte dur e Sir Frederick Tutu Goodwin |
| **Regierigschef** | Brömieeminister Henry Puna |
| **Flächi** | 242 km² |
| **Iiwohnerzahl** | 18.600 (Stand: Juni 2011) |
| **Bevölkerigsdichti** | 76,9 Iiwohner pro km² |
| **Währig** | 1 Cookinsle-Dollar (Ci$) = 100 Cents |
| **Unabhängigkeit** | Sit 4. August 1965; Selbstverwaltig in freier Assoziierig mit Nöiseeland |
| **Nationalhimne** | *Te Atua Mou E* |
| **Zitzone** | CKT (Cookinsle-Zit) (UTC-10) |
| **Kfz-Kennzeiche** | NZ |
| **Internet-TLD** | .ck |
| **Vorwahl** | +682 |
|  |
|  |

D **Cookinsle** (änglisch *Cook Islands*, Cook Islands Maori *Kūki 'Āirani;* anderi Nääme: *Cook-Archipel, Mangaia-Archipel, Hervey-Insle*) si en unabhängige Inselstaat in „freier Assoziierig mit Nöiseeland“ und e Inselgrubbe im südlige Pazifik. Iiri Flechi isch 242 km² grooss und si häi öbbe 18'600 Iiwooner, wo fast alli Cook Islands Maori si. D Hauptstadt isch Avarua uf dr Insle Rarotonga.

## Geografii

D Cookinsle bestöön us ere südligi Grubbe, wo vom James Cook entdeckt worde isch, mit dr Hauptinsle Rarotonga und de Insle bzw. Inselgrubbe Aitutaki, Atiu, Mangaia, Manuae, Mauke, Mitiaro, Palmerston und Takutea und us ere nördligi Grubbe mit de Insle Manihiki, Nassau, Penrhyn, Pukapuka, Rakahanga und Suwarrow. Die nördligi Grubbe häisst in dr eltere Litratuur au as *Manihikiinsle* oder *Roggeveen-Archipel* (z. B. Meyers Konversationslexikon).

E baar si niidrigi Insle, wo wäge iire Koralleriff schwer zuegänglig si. Die übrige si hooch und es waggst üppigi Vegetazioon uf ene: Kokospalme, Brotfruchböim und Pisang. Die nördligi Grubbe bestoot fast nume us Atoll.

## Litratuur

* Scott, Dick: *Years of the Pooh-Bah. A Cook Islands History*. Rarotonga/Auckland 1991: CITC/Hodder and Stoughton.
* Siikala, Jukka: *Akatokamanava; Myth, History and Society in the Southern Cook Islands*. Auckland/Helsinki 1991: The Polynesian Society/ Finish Anthropological Society.
* Crocombe, Marjorie Tuianekore (ed.): *Cannibals and Converts. Radical Change in the Cook Islands by Maretu*. Suva 1983: Institute of Pacific Studies/University of the South Pacific.

## Weblingg

 **Commons: Cookinseln** – Sammlig vo Multimediadateie
 **Wikimedia-Atlas: Cookinseln** – geographischi un historischi Charte
* Offizielli Website vo dr Regierig vo de Cookinsle (änglisch)
* Offizielli Turismus-Website (änglisch)

-15-161

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Cookinseln“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Betribssyschtem

Zämmehang zwüschen em Betribssystem, dr Hardware, dr Aawändigssoftware und em Benutzer
Es **Betribssyschtem** isch d Programm-Schnittstelle zwüsched em Aawender und em Computer.
S vewaltet Spicher, I- und Usgabegrät, stüret d Usfüehrig vo Programm und reglet d Benutzervewaltig. Imene Schichtemodell stoht s Betriebssystem zwüsched de Hardware und de Programm.

Es moderns Betriebsystem wiisd folgendi Leistigsmerkmal uf:

**Multitasking**
Multitasking wird vo allne moderne Betriebssystem understützt und bedütet, dass mehreri Ufgobe (Prozesse, Tasks) bzw. Programme glichzitig abgarbeitet werded. So cha währed de Rechtschribprüefig vom Word au no de Speicherablauf und en download laufe. De Vorteil isch offesichtlich, stellt aber für de Computer es Problem dar, well grundsätzlich nur eis Programm ufs Mol cha laufe. D Lösig isch so entwichlet worde, dass de Prozessor extrem schnell zwüsched de laufende Programme hin und her schaltet und somit es Gfühl vo Glichzitigkeit entstoht. Das Umschalte chostet jedesmol Ziit und Vewaltigsufwand fürs Betriebsystem, do jedesmol genau abgspeicheret wird wo s Programm gad gstande isch.

Zu de bekannteste Betriebssystem ghöred d Distributione vo Linux,OS-X vo Apple und Windows vo Microsoft

**API**
Application Programming Interface: S Betriebssystem stellt Funktione für oft benötigti Ufgobe zur Vefüegig. S API wird als Schnittstell für die Ufgobe vo allne Aawendigsprogramm gnutzt. Bispilswiis zum lese/schribe, drucke, starte oder Fenster öffne. Die Funktione müend somit nöd i jedem Programm neu programmiert werde. Usserdem mues sich s Aawendigsprogramm nöd um d Vewaltig vo de Hardware kümmere, da übernimmt alles s API.

## Ekschterne Syte

* LowLevel - S`Magazin
* Wissenswertes über alle Betriebssysteme
* Einführung in Betriebssyteme vom Prof. Jürgen Plate, Münche
* Iiführung in Betriebssysteme - Online-Tutorial
# Hornig / Februar

|  |
| --- |
| Historischi Johresdäg
Januar · **Februar** · März |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | (30) |  |

 |

Dr **Februar** (latiin. Februārius vo februare "reinige") isch sit dr Julianische Kalenderreform im Jahr 45 v. u. Z. dr zweiti Monet vom Jahres-Kalender. Er isch nach em römische Reinigungsfescht Februa benännt worde. Im süddüütsche Schpraachruum, insbesonderi in Öschterriich, Südtirol und dr Pfalz, wird er au **Feber** gnännt.

Dr Monet umfasst sit dr Auguschteische Kalender-Reform im Jahr 8 in Gemein-Jahre 28 Tääg und in Schaltjahre 29 Tääg. Bis dänn hät dr Februar in Schaltjahre 30 Tääg und in Gmeinjahre 29 Tääg umfasst.

Dr Schalttag isch eigentlich dr 24. Februar, d. h. in Schaltjahre wird nach em 23. Februar en Tag iigschobe, was jedoch nur für di chirchliche Fiirtääg und Namestääg vo Bedüütig isch, wo sich vom 24. Februar und de folgende Tage in Schaltjahre uf de 25. Februar etc. verschiebed.

s Bild füre Februar im Buech *Les Très Riches Heures du duc de Berry*
Dr alti düütschi Name wo i viili Deil vum alemannische Sprochruum no bruucht wird isch Hornig, wil dr riifi Rothirsch in dem Monet siis "Ghörn" (Gweih, Schtange) abwirft und demit aafangt es neus Gweih z schiebe. Wiiteri gebrüüchlichi Näme sind *Schmelzmond* und *Sporkel* oder *Spörkel* gsii. Bi de Gärtner isch früeher d Bezeichnig *Taumonat (Taumond)* üblich gsii.

D Bezeichnig *Narrenmond* für de Februar rüehrt daher, dass in dere Ziit di alte Vorfrüehligs- und Fruchtbarkeitsritual abghalte worde sind, um d Dämone vom Winter z vertriibe. Under em Iifluss vo dr Chrischtianisierig sind die uusglassene Fiirlichkeite als Fasnacht uf d Tääg vor em Aschermittwoch beschränkt worde, so dass d Narreziit immer im Februar endet.

Im römische Kalender isch dr Februar uurschprünglich dr letschti Monet gsii. Us dem Grund sind genau dem Monet damals überzähligi Schalttage aaghängt worde, en Bruuch, wo sich dur di julianischi und gregorianischi Kalenderreform dure erhalte hät.

Dr Februar fangt in Nöd-Schaltjahre mit em gliiche Wuchetag wie dr März und dr November aa, in Schaltjahre wie dr August.

Dr Februar fangt immer mit em gliiche Wuchetag wie dr Juni vom Vorjahr aa.

Banktechnisch hät dr Februar wie jede anderi Rechnigsmonet 30 Zinstääg.

## Dr Feber in Öschterriich

Feber isch di offizielli Bezeichnig vom zweite Monet vom Jahr in Öschterriich und wird biischpiilswiis vo de Bhörde verwendet. Dur düütschi Iiflüss isch d Verwendig vom Uusdruck sit em Zweite Weltchrieg teilwiis zrugg drängt worde, sodass sich im Gegesatz zum Januar hüt Februar bereits hüüfig verwendet wird und sich i d Umgangsschpraach iigschliche hät.

## Lueg au

* Fiirtig
* beweglichi Fiirtig

## Weblink

*

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Februar“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# 824

◄ |
8. Jahrhundert |
**9. Jahrhundert**
| 10. Jahrhundert
| ►

◄◄ |
◄ |
820 |
821 |
822 |
823 |
**824**
| 825
| 826
| 827
| 828
| ►
| ►►

| 824 |
| --- |
|  dr Omurtag, Chaan vo de Bulgare |

| 824 in andere Kaländer |
| --- |
| Ab urbe condita | 1577 |
| Armenische Kaländer | 272–273 |
| Ethiopische Kaländer | 816–817 |
| Buddhistische Kaländer | 1368 |
| Chinesische Kaländer |
|  – Ära | 3520–3521 oder 3460–3461 |
|  – 60-Joor-Ziklus |
Wasser-Has (癸卯,
40)– Holz-Drache (甲辰,
41) |
| Hebräische Kaländer | 4584–4585 |
| Islamische Kaländer | 208–209 |
| Thai-Solar-Kaländer | 1367 |

## Was isch bassiert?

* Dr Eugen II. wird zum Papscht gwäält.
* 11. November: Dr Lothar, Soon vom Kaiser Ludwig, und dr Papscht Eugen machen ab, ass dr Kaiser d Hohäit über Rom het und dr Papscht derfür bi Aglägehäite vo dr Chile unabhängig isch. Dä Pakt heisst *Constitutio Romana*.
* Dr Chaan Omurtag vo de Bulgare nimmt als erschte vo däm Volch Beziehige zum Riich vo de Franke uff.
* D Sarazeene erobere Kreta.
* Dr Chönig Egbert vo Wessex bringt verschidnegi Länder z Ängland zämme.
* D Wikinger überfalle s Chloschter Bangor z Irland.

## s erschte Mol gnännt

* Zizers im Bündnerland
* Kiißlegg, hüt z Baade-Württebärg
* Lomis im Tuurgau

## gschtorbe

* 11. Februar: Paschalis I., Papscht vu 817 bis 824
* 5. August: Heizei, Kaiser vo Japan
* Tang Muzong, Kaiser vo China
# Gleis

Gleis as festi Fahrbahn mit Linieleiter
Gleis mit Holzschwelle
 Dramgleis mit Rilleschiine währed em baue
S' Wort **Gleis** isch abgläitet vum Ziitwort „gleite“. Schu vor Jahrhunderte het mer mängmal us schtäinige Böde Rille gschlage, zum d' Handwäge besser chänne befördere - vor Allem i de Bergwärch. Fuerwärch, wo vu Ross zoge wärded, händ dur regelmässig's Befare d' Strasse eisiitig abgnützt, und so sind unbeabsichtiget Gleis entschtande.

Hüt verschtuut mer under 'me Gleis vor Allem d' Spur vu-n-ere Ysebahn. Das chan en Zuug, es Tram, e Standsailbahn ober e Wärksbahn si. Näb de Streggägleis git's au vill Rangschiergleis und privati Gleisaaschlüss für Gschäfter - das macht de Güetervercheer äifacher. Si werdäd i verschidene Schpuurwiitene aagläit - das isch d'r Fachuusdrugg bi d'r Ysebahn für ä Gleisbreiti. Am wiitischte verbräitet sind d' Meterspur und d' Normalspur, das sind 1435 Millimeter.

Es git näb de Ysebahn au spurchranzgfüehrti Liniäbüs, aber das isch eher sälte.

Äs wiiters Bischpil sind di sogenannte Träidelbahne. Dänn werdäd Schiff, wu uf-eme Kanaal schwimmed, vu 'me motorisierte Schinäfahrzüüg zoge.

## Weblink

 **Commons: Gleis** – Sammlig vo Multimediadateie
* Gleisbau-Welt, Alles über den Gleisbau