Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Xi’an

| 西安 Xī’ān *Xi’an* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Xi’an (China)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
| Koordinate | 34° 16′ N, 108° 57′ O34.268333108.941944 |
| Basisdate |
| Staat | Volksrepublik China |
|
Provinz | Shaanxi |
| Flechi | 1166 km² |
| Metropolregion | 9983 km² |
| Iiwooner | 4.000.000 (2010) |
| Metropolregion | 8.225.200 (2006) |
| Dichti | 3.430,5 Ew./km² |
| Metropolregion | 823,9 Ew./km² |
| Website | www.xa.gov.cn |
| Politik |
| Burgermeischter | Chen Baogen (陈宝根) |
| Sustigs |
| Bostläitzaale: | 710000 - 710090 |
| Vorwahl: | (+86)29Vorlage:Infobox Ort/Wartung/Anmerkung |
| Xi’an (vo oobe linggs): D Terrakotta-Armee, die Groossi Wildganspagode, dr Drommledurm, dr Gloggedurm, d Stadtmuure und dr Freizitpark „Tang Paradiis“Xi’an (vo oobe linggs): D Terrakotta-Armee, die Groossi Wildganspagode, dr Drommledurm, dr Gloggedurm, d Stadtmuure und dr Freizitpark „Tang Paradiis“ |

**Xi’an** (chin. 西安市, *Xī’ān Shì*, [-ɕi-an]), au **Si’an** oder **Hsi-An** (früener: **Sianfu**), isch d Hauptstadt vo dr chinesische Browinz Shaanxi und äini vo de 15 Underbroeinzstedt in China. Xi’an het e Stadtmuure, wo fast vollständig erhalte isch und isch dr Usgangspunkt vo dr Siidestrooss gsi. D Stadt isch dr Sitz vo dr Universidäät vo Nordwestchina. In dr Nööchi vo dr Stadt isch s Mausoleum vom Kaiser Qin Shihuangdi mit sinere Terrakotta-Armee.

## Grundinformazione

Xi’an het e Flechi vo 9983 km² und öbbe 7,82 Mio. Iiwooner (2010), 3'959'273 (1. Januar 2005) von ene woone in dr Innestadt.

Xi’an lit vo 33° 39′ bis 34° 45′ Nord und vo 107° 40′ bis 109° 49′ Ost uf ere Hööchi vo 412 m. Si setzt sich us nüün Stadtbezirk und vier Kräis zämme.

## Wirtschaft

Wichdig für d Stadt Xi'an si d Turismusbransche und die bäide Industriigebiet *Xi'an Economic & Technological Development Zone* und *Xi'an Hi-tech Industries Development Zone*. Meereri Telekommunikazionsundernääme si dodehäi, Softwareentwiggler, Personaldienstläister, Luftfaartindustrii und en Automobilindustrii.

## Weblingg

 **Commons: Xi'an** – Sammlig vo Multimediadateie
Xi'an Hi-Tech Industries Development Zone

## Fuessnoote

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Xi’an“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Pi (Mathematik)

S **Pi** ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ) isch in de Mathematik di sogenannti Chraiszahl. Si git a, wie sich de Durchmässer zum Umfang un zü de Flächi vom e Chrais verhaltet, nämlich
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
bzw.
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4

## Definition

Äs git mehreri glichwärtigi Definitionä für d Chraiszahl WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 .

* s Verhältnis vom Umfang vomä Chrais zu sim Durchmässer oder
* s doppältä vo dä chlinschtä positivä Nullstell vom Kosinus.
* d Flächi vomä Chrais mit äm Radius 1.

Diä 100 Nachkommastelä: WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 ≈ 3, 14159 26535 89793 23846 26433 83279 50288 41971 69399 37510 58209 74944 59230 78164 06286 20899 86280 34825 34211 70679...

π isch e irrationali, transzendenti Zahl, wo d Zifferefolge absolut regellos isch.

## Formlä

Gängigi Formlä:

* Umfang vomä Chrais WIKINIUM\_MATH\_PH\_10
* Flächi vomä Chrais WIKINIUM\_MATH\_PH\_12
* Volumä von rä Chuglä WIKINIUM\_MATH\_PH\_14
* Oberflächi von rä Chuglä WIKINIUM\_MATH\_PH\_16

## Psunders

Es git Lüt die sin ganz vusässe uf d Zahl Pi, die lehret se uuswändig bis zur tuusigschte Schtell. De vierzähnti März isch (wegä 3/14 i dä englische Datumsschriebwis) an vielene Plätz en wichtigä Daag. In enere englische Gmeind wird a däm Daag jedes Johr e gross Fäscht gfieret. Und dänn gits no PCs die sinds ganz Johr demit bschäftigt no meh Stelle vu Pi usäzfindä. Hützudaag sin über 12 Billione Stelle vu Pi bekannt.

## Link

* Pi mit einere Million Nochkommastelle
* Gschicht vo dä Zahl WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 (englisch)
# Fermentation

Fermentazionsfässer zum Biermache si Bioreaktore
**Fermentazion** oder **Fermentierig** (latiin. *fermentum* ‚Gäärig‘) bezäichnet in dr Biologii e Form von ere enzymatische Umwandlig vo organische Stoff. D Fermentazion wird in dr Biotechnologii bewusst aagwändet. Mä macht das ass mä äntwääder d Enzym, wo nöötig si, drzueduet oder Kulture vo Bakterie, Bilz oder andere biologische Zälle, wo d Fermentazion im Raame vo iirem enzymkatalüsierte Stoffwäggsel usfüere. Zum Däil si die Mikroorganisme scho natürlig uf de Usgangsstoff vorhande, wie öbbe bi dr Spontangäärig. Grad in dr industrielle Fermentazion wärde aber Räinzuchtzällkulture brucht, zum d Fermentazion besser chönne kontrolliere, so dass es käni Nääbebrodukt git, wo nid erwünscht si.

D Fermentazion spiilt e groossi Rolle in dr Härstellig vo Gnuss- und Lääbesmiddel, wo si s d Ändbrodukt haltbarer mache wie bi Milchbrodukt (Chees, Joghurt) oder Suurchrut, wo si Aromastoff entwiggle wie bi dr Sojasoosse und fermentierte Getränk, oder wo si Gärbstoff abbaue, wie bim Tee, Gaggo, Kaffi und Dubak.

## Litratuur

* R. Stürmer, M. Breuer: *Enzyme als Katalysatoren. Chemie und Biologie Hand in Hand*. In: *Chemie in unserer Zeit* Band 40/ 2006,104–111; doi:10.1002/ciuz.200600379.

## Weblingg

 **Commons: Fermentation** – Sammlig vo Multimediadateie
* The chemical logic behind fermentation and respiration (englisch)
* Fermentation der Kakaobohne (PDF, 2,1 MB)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Fermentation“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Macau

e Landchaarte vo Macau, Kanton und Hongkong um 1890 ume
D Ruyne vo der Pauluskirche (2013), wo 1835 abbrännt isch
**Macau** isch e Sonderverwaltigszone vo dr Volchsrepublik China.

Si lyt öpe füfzg Kilometer weschtlich vo Hongkong. D Stadt isch doo, wo der Perlefluss is Meer mündet. Früener isch s Gländ vo Macau nume uf drüü Insle gsi. Mit dr Zyt het me s Meer zwüschedrin teils zuegschüttet. Es het jetz vo Macau ufs chineesische Feschtland es paar Brugge.

Macau isch öppe dryssg Kwadratkilometer gross. Es woone öppe 650.000 Lüüt i dere Region, die meischte drvo sind Chineese.

Sid em sächzääte Joorhundert und bis anne 1999 isch Macau e Kolony vo Portugal gsi.

## Weblink

 **Commons: Macau** – Sammlig vo Multimediadateie
* d Websyte vo Macau
# Scheehoit

Rote Rose werred als *schee* empfunde

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dialäkt: Weschtallgairisch |

**Scheehoit** isch an wertender und abschtrakter Begriff, wo schtark mit alle Aschpekt vum menschliche Dåsii verbunde isch. Mit dr Beditung vu deam Begriff beschäftigt sich houptsächlich d philosophische Disziplin vo dr Ästhetik. Wie a jede Wertung, isch dr emotional positiv belegte Begriff *Scheehoit* vo Wertvorschtellunga (Bewertungsmaßschtäb) und Bewertungsziel abhängig, die ou dur gsellschaftliche Konventiona prägt werred. Weele Wertmaßschtäb deam Begriff z Grund liiged, und wie die z Schtand kummed, isch ou an Untersuechungsgegeschtand vo de Natur- und Goischteswisseschafte.

Was im alltägliche Sinn als „schee“ bezoichnet wird, isch bis zu’ma gewisse Grad vo wechslende „Scheehoitsideal“ abhängig, weele sich bischpilswiis in Scheehoitswettbewerb äußred. So git as die Theese, dass in de Induschtriigsellschafte haitzdtag bloß desweage bsunders schlanke Mensche als schee gelted, wil as do Nahrung im Iberfluss git, während unter andere Umschtänd beloibte Mensche, die dur ihre Körperfülle a Wohlgnährthoit signalisiered, als schee bezoichnet werred.

## Ekschterne Syte

* Aktuelle Studie vo dr Uni Regeschburg

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Schönheit“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Fahrzüüg

Es **Fahrzüüg** isch es mobyls Vrcheersmiddel zum Lüüt, Sache oder Gräät umezfüere.

drü Forme vo Fahrzüüg: en Töff und es Auto ufemene Ysebaanwage
## Sischtemaatik

Me chan d Fahrzüüg uf verschideni Arte underscheide: zum Bischpiil nach em Zwäck vom Transport, nach der Umgäbig, wo si sech drinn beweege, nach der Konstrukzioon vo de Wääge oder au dr Bouwys vo de Strekine, wo d Fahrzüüg druff fahre, oder suscht no nach der Energykwelle, wo dr Apperaat atrybt und derno, eb si einzig oder as Grubbe umefahre. Und me chan au luege, wäm si ghööre und wär ire Betriib organisiert, öbs Privaati sind odr dr Staat, vilech au d Poscht odr s Milidäär odr ä Veräin.

Wil jedi Fahrt es Risiko für Unfäll mit sech bringt, mache d Länder Vorschrifte für alli Arte vo Fahrzüüg, wie si z boue sind, wär se kontreliert und wär mit ne törf fahre und wooduure. Und si luege, as d Bolizei dr Vercheer so guet as’s goot überwacht und bi de Unfäll zsäme mid de Füürweer und de Rettigsfahrzüüg und de Rettigshelikopter und de Garaschischte wider uufruumt. So pruucht’s ganz vil Dienscht- und Ysatz- und Hülfsfahrzüüg nu zum dr Vercheer vo de andere Fahrzüüg z ermügleche.

No vil meh Fahrzüüg sind defür doo, d Vercheerswääg z boue und die früsch gmachte Fahrzüüg zu de Benützer z pringe.

es Luftfahrzüüg *Zeppelin* über de Brugge vom Sittertobel bi Sanggale
Wasserfahrzüüg *Saphir* ufem Vierwaldstettersee
**Fahrzüüg nach der Umgäbig, wo si drinn fahre Fahrzüüg ufem Land
* Fahrzüüg i dr Luft
* Fahrzüüg ufem Wasser
* Fahrzüüg für underem Wasser
* Wältruumchapsle
* Fahrzüüg für i dr Ärde inn z fahre und z schaffe

Stroossefahrzüüg: alti Füürweerauto Saurer vo Züri
**Dr Zwäck vo de Fahrzüüg Persoonevrcheer
* Güetervrcheer

**Technigg**

Bischpiil:

* Wääge, wo vo Dier zoge wärde (Gutsche und Fuerwärch)
* Wäge zum Stoosse
* Welo
* Motoorfahrzüüg
* Tampffahrzüüg
* Stroossefahrzüüg
* Schiinefahrzüüg
* Zaanradbaane
* Säilbaane
* Sägelschiff
* Ruedrboot
* Sägelflugzüüg
* Balöön
* Rageete
* Schlidde

Welorönne *Tour de France*  z Milhuusa
## Lueg au

* Loki
* Auto
* Laschtwaage

 **Commons: Fahrzüüg** – Sammlig vo Multimediadateie
# Trobriand-Insle

| Trobriand-Inseln |
| --- |
| Trobriand-Insle Trobriand-Insle |
| **Gwässer** | Pazifik |
| Geografischi Lag | 8° 29′ S, 151° 4′ O-8.4841666666667151.07277777778 |
|

|  |
| --- |
| Trobriand-Inseln (Papua-Neuguinea)Trobriand-Inseln |

 |
| **Zahl vo de Insle** | 5 greßeri |
| **Hauptinsle** | Kiriwina |
| **Gsamtflechi** | 440 km² |
| **Iiwohner** | 20.000 |

D **Trobriand-Insle**, au *Kiriwina Insle*, sin e Inselgruppe im Sidoschte vu Neiginea z Melanesie. Bolitisch ghere si zue dr Provinz Milne Bay z Papua-Neiginea.

## Geografi

D Inselgruppe umfasstt e Biet vu 440 km². Di greschte Insle sin:

* *Kiriwina* (290,5 km² 46 m hoch, Hauptinsle)
* *Kaileuna*
* *Kitava*
* *Tuma*
* *Vakuta*

D Hauptinsle *Kiriwina* isch rund 50 km lang und an den meisten Stellen sehr schmal und gewunden. Dr Hauptort Losuia lyt an ere Bucht an dr Weschtkischte.

## Gschicht

Dr erscht Europäer, wu zue dr Trobriand-Insle chuu isch, isch dr franzesisch Seefahrer Joseph Bruny d’Entrecasteaux mit em Schiff *Espérance* anne 1793 gsii. Är het d Inselgruppe no syym Leutnant Denis de Trobriand gnännt.

## Bevelkerig

Uf dr Trobriand-Insle läbe rund 20.000 Mänsche. Uf dr Insle wird Kilivila gschwätzt, e auschtronesischi Sproch, wu zue dr Gruppe „Papuan Tip“ ghert.

D Insle isch Dail vum Kula-Ring gsii. Dr polnisch-britisch Anthropolog Bronisław Malinowski het in dr Zyt vum Erschte Wältchrieg (1914 bis 1916 un nomol 1917 bis 1918) Fäldforschig uf dr Trobriand-Insle bedribe un het vor allem dr Kula untersuecht, aber au andri Aschpäkt vu dr Kultur wie magischi Vorstellige oder s Sexualläbe vu dr Trobriander.

* dr Bronisław Malinowski unter Trobriander
*
*
*

* Bronisław Malinowski: *The Trobriand Islands*. 1915
* Bronisław Malinowski: *Argonauts of the Western Pacific: An account of native enterprise and adventure in the Archipelagoes of Melanesian New Guinea*; London 1922
* Bronisław Malinowski, H. Ellis: *The Sexual Life of Savages in North-Western Melanesia. An Ethnographic Account of Courtship, Marriage, and Family Life Among the Natives of the Trobriand Islands, British New Guinea*. London 1929
* Bronisław Malinowski, E.R. Leach, J. Berry: *Coral gardens and their magic*. Allen & Unwin, London 1935.
* Gunter Senft: *Kilivila. The language of the Trobriand Islanders*; Berlin 1986
* Heiner Wesemann: *Papua-Neuguinea. Niugini. Steinzeit-Kulturen auf dem Weg ins 20. Jahrhundert*; Köln 1985.

## Weblink

 **Commons: Trobriand-Insle** – Sammlig vo Multimediadateie
* Trobriand Islands uf pacificislandtravel.com
* Chunscht vu Trobriand
* Trobriand uf janesoceania.com
* Sprochcharte vu dr Region uf ethnologue.com
* Trobriand Islands uf oceandots.com