Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Friidhoof

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dialäkt: Weschdschwäbisch |

Friidhoof vo Ebenga mit Erdgräber ond dr alta ond dr ganz alta Friidhofskapell
Campo Santo en Karlsruah
Moderne Urna­grabschtätta
A **Friidhoof** isch a Fläche, wo Doode begraba wärdet.

Dr Nama kommd vo der Eifriedong. Heit vrschtoht ma n meischdens als Frieda.
En chrischdlichem Umfeld liegat d Friidhööf oft om a Kirch rom ond werdat *Kirchhof* gnannt – au die, wo koi Kirch dabei ischd.

Auf manche Friidhööf geits extra jidische, muslimische odr evangelische Abteilonga.

Mit rund 40'000 Gräber und ere Flächi vo öpe 50 Hektare isch de Friidhoof am Hörnli vo de Stadt Basel z Rieche de gröscht Friidhoof vo de Schwiz.

* Norbert Fischer: *Vom Gottesacker zum Krematorium. Eine Sozialgeschichte der Friedhöfe in Deutschland seit dem 18. Jahrhundert*. Köln/Weimar/Wien 1996 Online

## Weblingg

 **Commons: Friidhööf** – Sammlig vo Multimediadateie
* Martin Illi: *Friedhöfe.*. In: *Historisches Lexikon vo dr Schwiiz*.
# Gnosseschaft

E **Gnosseschaft** isch e Zsämmeschluss vo natürlige und juristische Persone (Personevereinigung), wo gmeinsam, aber nit immer gliichberächtigt öbbis mache. Die gnosseschaftligi Organisationsform, wo au mit de Begriff Sälbsthilf, Sälbstverantwortig und Sälbstverwaltig ch umschriibe wärde, isch e Zsämmeschluss vo Persone, wo sich in dr gliiche oder enere ähnlige Problemlag befinde und gmeinsam noch Lösigen drfür sueche. Dr Gnosseschaftsgedanke isch dorum alt. Im 19. Johrhundert isch er vo dr Gnosseschaftsbewegig in ere modärne Form widerbeläbt worde.

Brunnegnossenschaft Burg-Meile
## Gschicht

Scho im Altertum si Notbündnis mit gnosseschaftlige Züg bi dr Bildig vo Gmeinde (Poleis), Religionsgmeinschafte oder Stämm entstande. Im Mittelalter hai sich gmeinschaftligi Zsämmeschlüss vo sonige, wo im Allgemeine sozial, wirtschaftlig oder politisch schwach gsi si, für e gmeinsame Zwäck. Zum Bispil für zum de Gnosse en aständigs Begräbnis möglig z mache (Beärdigungsgnosseschaft) oder um e Deich z erhalte (Deichgnosseschaft). Im Alperuum hai sich d Siidler zu *Alpgnosseschafte* zsämmegschlosse, wil die modärni Alpwirtschaft nume kooperativ cha glinge. D Gnosseschaft reglet die gmeinschaftligi Nutzig vo de Weide und Alpe und verhinderet ass Gmeineigedum verlore goht. In der Schwiiz het sich us dene Gnosseschafte in de Gmeinde die Diräkti Demokratii entwigglet, wo s politische Läbe vo dr modärne Schwiiz immer no stark prägt.

Dr Robert Owen zelt as dr Begründer vo dr modärne Gnosseschaftsbewegig. 1799 het er in siiner Bauellespinnerei z New Lanark in Schottland) en Experimänt für menschewürdiger Arbets- und Läbensbedingige agfange. Das het 1844 dr Astoss ge für die ersti eigeständigi Arbeiter-Gnosseschaft vo 28 Arbeiter von ere Bauellespinnerei in Nordängland ge. D *Rochdale Equitable Pioneers Society* isch en Iichaufsgnosseschaft gsi und het mit ihrer grössere Märtmacht niidrigeri Priis sötte garantiere. Zerst het s nume vier Nahrigsmittel ge: Mähl, Anke, Zucker und Haberflocke. Am Afang isch s Gschäft zweimol in dr Wuche z Obe ufgmacht worde, isch aber schnäll gwachse, und scho noch drei Mönet isch s an fümf Däg offe gsi.

Im dütschsprochige Ruum hai zwei Manne gliichziitig und unabhängig von enander die erste Gnosseschafte gründet. 1847 het dr Friedrich Wilhelm Raiffeisen z Weyerbusch dr erst Hilfsverein zur Understützig vo dr Landbevölkerig in Not und 1862 dr „Heddesdorfer Darlehnskassenverein“ gründet. Zur gliiche Ziit het dr Hermann Schulze-Delitzsch z Delitzsch e Hilfsaktion ins Läbe ghrüeft, wo Notliidendi Handwärker hätt sötte understütze. Noch de Grundsetz vo dr Sälbsthilf, Sälbstverwaltig und Sälbstverantwortig het er 1847 die ersti „Rohstoffassoziation“ für Dischler und Schuehmacher gründet und 1850 dr erst „Vorschussverein“ − e Vorläufer vo de hütige Volksbanke.

## Weblink

 **Commons: Gnosseschaft** – Sammlig vo Multimediadateie
# 28. Juni

|  |
| --- |
| Historischi Johresdäg
Mai · **Juni** · Juli |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |

 |

Dr **28. Juni** isch dr 179. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 180. in Schaltjohr), dodermit blybe no 186 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

Jean-Jacques Rousseau
Maria Goeppert-Mayer
* 1914: Attentat vu Sarajevo: Dr serbisch Nationalischt Gavrilo Princip bringt dr eschtrychisch Thronfolger Franz Ferdinand um, was as Aalass fir dr Erscht Wältchrieg gnutzt wird.
* 1919: Di dytsch Delegation unterschrybt unter Brotescht dr Fridesverdrag vu Versailles, wu formell dr Erscht Wältchrieg abschließt. Mit em Vertrag chunnt s Elsass wider zue Frankrych.

## Uf d Wält chuu

* 1712: Jean-Jacques Rousseau, schwyzerisch-franzesische Schriftsteller un Philosoph
* 1852: Hans Hueber, e Schwizer Komponist, Pianist und Muusigpedagog
* 1906: Maria Goeppert-Mayer, dytsch-amerikanischi Physikeri
* 1908: Max Grieder, Schwyzer Lehrer un Bolizeischef
* 1925: Giselher Klebe, dytsche Komponischt
* 1927: Stefan Sonderegger, Schwyzer Sprochwisseschaftler
* 1929: Paul Nunnenmacher, dytsche Mundartautor
* 1934: Georges Wolinski, franzesische Comiczaichner
* 1944: Elisabetta Fazzini, italiänischi germanistischi Filologi
* 1950: Jean-François Rime, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1994: Gian Luca Barandun, Schwyzer Skirännfahrer

## Gstorbe

* 1022: Notker Labeo, Benediktinermench un Laiter vu dr Chloschterschuel St. Galle
* 1919: Ida Bindschedler, Schwyzer Chinderbuechautorin
* 1930: Camille Vidart, Schwyzer Lehreri un Frauerächtleri
* 1975: Karl Gerok, dytsche Komponischt un Musikpedagog
* 2007: Karl Georg Sauter, dytsche Uhrmacher un Dialäktdichter
* 2019: Lisa Martinek, dytschi Schauspiileri
* 2024: Verena Diener, Schwyzer Politikeri

## Weblink

 **Commons: 28. Juni** – Sammlig vo Multimediadateie
# Rächtsprächig

Mit **Rächtsprächig** oder **Judikatur** (vo latiin. *iudicare* „richde, urdäile“) isch allgemäin die verbindligi Feststellig vom ene Rächt, wo bestritte, aazwiiflet oder gfäärdet isch gmäint. Daas bassiert Äinzelfall im e Rächtstaat dur e sälbständigs und unabhängigs Orgaan, wo vom Staat iigsetzt isch und in dr klassische Gwaltedäilig zur Judikative zellt wird. Noch em positiivrächtlige Verständnis entschäide die Rächtsorgaan (Gricht) in alle Aagläägehäite, wo s gältende Rächt de Richder zuewiist, in richterliger Unabhängigkäit - das häisst, si si vo andere Gwalte im Staat unabhängig und nume im Gsetz underworfe. D Judikatur bestoot zum e wääsentlige Däil us dr richterlige Rächtsfortbildig und dr Schaffig vo Richterrächt bsundrigs uf Gebiet, wo s Gsetz Lugge het.

D Rächtsorgan (Gricht) si vilmol spezialisiert und befasse sich mit de underschiidlige Aspäkt vom Rächt. Es git under anderem zwüschestaatligi, staatligi und brivaati Gricht. Bi de staatlige Gricht git s Gricht, wo d Rächtmäässikäit vo de Gsetz sälber undersueche, Stroofgricht, wo über Aaklagti urdäile, wo e Verbräche begange häi und Ziviilgricht, wo in Stritfäll zwüsche zwäi oder mee Pardeije entschäide. Wil immer wider emol e Grichtsurdäil as ungrächt aagluegt wird, isch vilmol e Beruefig an e hööcheri Grichtsinstanz mööglig.

## Fuessnoote

|  |  |
| --- | --- |
|  | Bitte gib au Achtig uf dr Hiwis zue Rechtstheme! |
# TikTok

| TikTok |
| --- |
|  |
| Basisdate |
| **Entwickler** | TikTok Pte. Ltd. |
| **Erschynigsjohr** | Septamber 2016 |
| **Aktuelli Version** | 29.3.4 (Android) 28. Àwrìl 2023
37.1.0 (iOS) 31. Oktoower2024 |
| **Betribssystem** | Android, iOS un Ààwandung durs Internet uff jeedera Plàttform |
| **Kategorii** | Videoportààl, Live-Streaming un Müüsik |
| **Lizänz** | kommerziälla Lizanz |
| **Dütschsprochig** | ja |
| www.tiktok.com |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dialäkt: Mìlhüüserdiitsch |

**TikTok** ìsch a Internet-Portààl fìr Kurzvideos, wo àui wia-n-a soziààl Nätzwark wìrkt, un wo vum kineesischa Unternamma ByteDance betrììwa wìrd. Ìn dr Volksrepüblik Kiina haisst’s **Douyin** (uff Kineesisch 抖音短视频, *Dǒuyīn duǎnshìpín* „Douyin-Kurzvideo“). M’r kààt’s àui àls mobiila App uff Betriibsüschteema Android un iOS b’nutza.

Àm 2. Àuigscht 2018 ìsch d’ App TikTok dr Noohfolger vun *musical.ly* worra. Zitterhaar ìsch aina vu da mobiila Apps worra, wo sìch uff dr gànza Walt àm schnallschta verbraita düan. Sa ìsch d’ Kurzvideoplàttform, wo ìn Àsia-n-àm hüüfigschta b’nutzt wìrd, un sa ìsch àui d’ greeschta Playback-Videog’mainda uff dr Walt.

S’ Unternamma wìrd haftig kritisiart: Maa maint, àss d’ Dààta un d’ Jugend bii dr Nutzung vu dr App nìt g’nüa g’schìtzt wara. D’ App düat tiaf ìn d’ Prìwààtsfeera vu da Nutzer iigraifa, dänn sa uff dr Cache züagraift un vìlliicht vììla pärseenliga Dààta sàmmelt. Maa sààgt àui, àss d’ kineesischa Regiarung d’ App zänsiart un sììe b’nutzt, fìr d’ Litt schpioniara. Dr Algorithmus wìrd kritisiart, dänn’r b’schtìmmta Gruppa düat benoohtailiga un Ìnhàlta düat zänsiara, wo dr kineesischa Regiarung nìt g’fàllt. D’ Prassa-n-àgantüür Reuters hàt ìm Mai 2020 b’rìchta, àss d’ Müatterg’sällschàft ByteDance ìhra Àktiwiteeta ìmmer mehr ìns Üsslànd verlààgert.

## a pààr Bìlder

* wia s’ Logo vu dr App üsssììht
* a Warbung fìr Douyin z’ Guangzhou
* a Warbung fìr Douyin vor’m Daming-Pàlàscht z’ Xi’an
* dr Hàuiptsìtz vu TikTok z’ Culver City ìn Kàlifornia
* dr Massschtànd vu TikTok uff dr Gamescom 2022 z’ Köln
* dr Massschtànd vu TikTok uff dr Tokyo Game Show 2023
* a Warbungswààga fìr TikTok uff dr Tour de France 2023
* a Warbungswààga fìr TikTok uff dr Tour de France 2023

## Weblìnks

 **Commons: TikTok** – Sammlig vo Multimediadateie
* Websitta vu TikTok
* Websitta vu Douyin (kineesisch)

## Ainzelnoohwiisa
# Religionsfreiheit

D **Religionsfreiheit** isch eins vo de elementare Grund- und Menscherächt, wo vor allem in dr Freiheit vom ene Einzelne bzw. von ere Gruppe vo Mensche bestoht, siini Glaubensüberzügig oder e wältaaschauligs Bekenntnis frei z bilde oder drfür z wärbe, zun ere Religions- oder Weltaaschauigsgmeinschaft zghöre und si Religion oder Weltaaschauig ungstört uszüebe und in ihrem Gesit z handle. Dodrzue ghört au d Freiheit, kultischi Handlige frei uszüebe (Kultusfreiheit).

Dr Begriff vo dr Religionsfreiheit umfasst e positive und e negative Aspäkt:

* Under dr **positive Religionsfreiheit** wird d Freiheit vom ere Person oder von ere Gruppe vo Mensche verstande, e Religionsgmeinschaft jederziit z gründe oder sich ihr aazschliesse und an kultische Handlige, Fiirlikeite oder bi andere religiöse Praktike mitzmache. Drzue ghört au d Freiheit, für die persönlige religiöse/wältaaschaulige Überzüügige iizdrätte, und au s Rächt, Eidesformle in ere Form abzlege, wo nit nume religiös/wältaaschaulig neutral isch.

* Under dr **negative Religionsfreiheit** wird d Freiheit vom ere Person oder von ere Gruppe vo Mensche verstande, zu keinere oder nit zun ere bestimmte Religionsgmeinschaft z ghöre bzw. e so eini jederziit chönne z verloo und au nit zun ere Deilnahm an kultische Handlige, Fiirlikeite oder andere religiöse Praktike zwunge z wärde. Drzue ghört au d Freiheit, nit über die persönlige religiöse/wältaaschaulige Überzüügige z rede, wie au s Rächt, Eidesformle in ere religiös/wältaaschaulig neutrale Form abzlege.

* M. Searle Bates: *Glaubensfreiheit. Eine Untersuchung* (New York 1947; deutsche Übersetzung: Richard Honig)
* KIRCHE IN NOT (Hg.): *Religionsfreiheit weltweit - Bericht 2008* (Königstein 2008)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vu dere Version vum Artikel „Religionsfreiheit“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Konzern

En **Konzern** isch en Vereinigung vo mehrere rechtlich selbschtändig bliibende Unternehme zum ene Gsamtunternehme mit einheitlicher *oberschter* Gschäftsfüehrig. D Eigetumsanteile von de Tochterfirme (meischtens Aktiegsellschafte) chönne doderbii zu 100 % em Schtammhuus oder zu öppis meh als 50 % em Schtammhuus ghöre (oder öppis dezwüsche). Das füehrt zu unterschiedliche Selbschtändigkeits-Grade von de Konzern-Töchter. Dr Zämmeschluss heisst *horizontal*, wenn gliichi wirtschaftlichi Güeter (Produkt, Dienschtleischtige) erschtellt werde, und *vertikal*, wenn sich die Unternehme gegesiitig beliifere. Z unterscheide isch de Begriff Konzern vom Begriff Kartell, wo nur en Veriibarig zwische komplett selbschtändig bliibende Unternehme isch.

Knaurs Lexikon - Das Wissen unserer Zeit
# Grenada

|  |
| --- |
| **State of Grenada**
Staat Grenada |
|

|  |  |
| --- | --- |
| {{{ARTIKEL-FLAGGE}}} | {{{ARTIKEL-WAPPEN}}} |
|  |  |

 |
| **Wahlspruch:Ever conscious of God we aspire, build and advance as one people* (äng., „Immer mit Verdraue in Gott sträbe, bauen und laufe mer as *ei* Volk vorwärts“) |
| **Amtsspraach** | Englisch |
| **Hauptstadt** | St. George’s |
| **Staatsoberhaupt** | König Charles III.
verdräte dur e Gouverneurin Cécile La Grenade |
| **Regierigschef** | Dickon Mitchell |
| **Flächi** | 344 km² |
| **Iiwohnerzahl** | 90.739 (2009) |
| **Bevölkerigsdichti** | 260 Iiwohner pro km² |
| **Bruttoinlandsprodukt** nominal (2007) | 590 Mio. US$ (169.) |
| **Brutto­inlands­produkt pro Iiwohner** | 5.571 US$ (74.) |
| **Human Development Index** | 0,813 (74.) |
| **Währig** | 1 Ostkaribische Dollar = 100 Cents |
| **Unabhängigkeit** | 7. Februar 1974 vo Grossbritannie |
| **Nationalhimne** | *Hail Grenada* |
| **Zitzone** | UTC−4 |
| **Kfz-Kennzeiche** | WG |
| **Internet-TLD** | .gd |
| **Vorwahl** | +1 (473) |
|  |
|  |

**Grenada** isch en Insle in de Chliinen Antille, ghört zu de Insle über em Wind. Dr Inselstaat bildet en eigeständige Mitgliidstaat vom *Commonwealth of Nations*.

## Geografii

D Insle lit zwüsche dr Karibik und em Atlantik, öbbe 200 km nordöstlig vo dr Küste vo Venezuela und südlig vo Saint Vincent und de Grenadine.

S Land bestoht us mehreren Insle vo dr Inselgruppe vo de Grebadine, eme Deilarchipel vo de chliinen Antille, wo d Insle Grenada sälber die grössti drvo isch; chliineri Insle si Carriacou, Petite Martinique, Ronde Island, Caille Island, Diamond Island, Large Island, Saline Island, Les Tantes und Frigate Island. Dr Deil vo de Grenadine, wo im Norde isch, ghört zum Nochberstaat Saint Vincent und d Grenadine. E grosse Deil vo dr Bevölkerig läbt uf dr Hauptinsle Grenada, wo au d Hauptstadt St. George’s lit und d Stedt Grenville und Gouyave. Die grössti Siidlig uf de chliineren Insle isch Hillsborough uf Carriacou.

D Insle si vulkanisch im Ursprung und hai sehr fruchtbari Böde. S Innere vo dr Insle Grenada isch sehr bärgig. Dr höchst Punkt isch dr Mount Saint Catherine mit ere Höchi vo 840 m über em Meeresspiegel. In de Bärge het s Quelle von e Hufe chliine Flüss. S Klima isch dropisch: heiss und füecht in dr Rägezit und e chli chüehler in dr Drochezit. Grenada lit am südlige Rand vom Hurrikangürtel und het in de letzte 50 Johr nume drei Hurrikan müesse usstoh, zwei drvo sit em Johr 2004.

## Fuessnote

## Weblingg

 **Commons: Grenada** – Sammlig vo Multimediadateie
 **Wikimedia-Atlas: Grenada** – geographischi un historischi Charte
* Site vo dr Regierig vo Grenada
# Aruba

|  |
| --- |
| Aruba |
|

|  |  |
| --- | --- |
| {{{ARTIKEL-FLAGGE}}} | {{{ARTIKEL-WAPPEN}}} |
|  |  |

 |
| **Wahlspruch:Una isla feliz* (papiamentu, „E glückligi Insle“) |
| **Amtsspraach** | Niiderländisch, Papiamentu (sit 2004) |
| **Hauptstadt** | Oranjestad |
| **Staatsoberhaupt** | König Willem-Alexander vo de Niderlande
vertreten durch Gouverneur Alfonso Boekhoudt |
| **Regierigschef** | Evelyn Wever-Croes |
| **Flächi** | 180 km² |
| **Iiwohnerzahl** | 106.050 (Quelle: CBS 2008) |
| **Bevölkerigsdichti** | 589 Iiwohner pro km² |
| **Währig** | 1 Aruba-Florin = 100 Cent |
| **Nationalhimne** | *Aruba Dushi Tera* |
| **Zitzone** | UTC −4 Stunden |
| **Internet-TLD** | .aw |
| **Vorwahl** | +297 |
|  |
|  |

**Aruba** isch eini vo de drei ABC-Insle, wo Deil vo de Chliinen Antille in dr südlige Karibik si, 25 Kilometer nördlig vo Venezuela. Si isch näbe de Insle Curaçao, Sint Maarten und de Niiderlande (wo us de eigentlige Niiderlande in Europa, Bonaire, Sint Eustatius und Saba in dr Karibik bestoht) eine vo de vier gliichberächtigte Deil vom Königriich vo de Niiderlande. Wie die andere Landesdeil het au Aruba en eigeni Verfassig und Regierig. D Insle gniesst vollkommeni inneri Autonomii.

## Geographii

Aruba isch die westligsti und chliinsti vo de drei ABC-Insle. Si isch überwiegend flach, max. 30 km lang und max. 9 km breit. Dr höchst Bärg isch dr Jamanota mit 188 m. Im Weste vo dr Insle het s kilometerlangi wissi Stränd, während dr Oste dur deilwiis bizarri Felsküste prägt isch.

## Sprooche

D Amtssprooche vo Aruba si Niiderländisch und Papiamento (e Kreolsprache, wo uf s Portugiisische zruggoht). Uf Aruba wird en eigeni Rächtschriibig vom Papiamento bruucht, wo sich vo dr Orthografii uf Curaçao und Bonaire underscheidet.

## Weblingg

 **Commons: Aruba** – Sammlig vo Multimediadateie
 **Wikimedia-Atlas: Aruba** – geographischi un historischi Charte
* CIA World Factbook: Aruba (englisch)
* Aruba Central Bureau of Statistics
* Karte der statistischen Regionen und Zonen

12.505833333333-69.971388888889
# Schwede

|  |
| --- |
| **Konungariket SverigeRuotsin kuningaskunta** (fin., fit.)
 **Ruoŧŧa gonagasriika** (sme.)
 Königriich Schwede |
|

|  |  |
| --- | --- |
| {{{ARTIKEL-FLAGGE}}} | {{{ARTIKEL-WAPPEN}}} |
|  |  |

 |
| **Amtsspraach** | Schwedisch Regionali Spraache: Finnisch, Meänkieli, Samisch Anerchannti Minoritätespraache: Jiddisch, Romani, Finnisch, Meänkieli ("Tornedalsfinska"), Samisch.
 Anerchannt: schwedische Gebärdespraach |
| **Hauptstadt** | Stockholm |
| **Staatsoberhaupt** | Carl XVI. Gustaf |
| **Regierigschef** | Ulf Kristersson |
| **Flächi** | 450.295 km² |
| **Iiwohnerzahl** | 10.223.505 (Jan 2019) |
| **Bevölkerigsdichti** | 21 Iiwohner pro km² |
| **Brutto­inlands­produkt pro Iiwohner** | 40.394 US-$ (2005) |
| **Human Development Index** | (6.) 0,956 |
| **Währig** | Schwedischi Krone (SEK)
1 EUR = 10,50 Krone (Juni 2009) |
| **Nationalhimne** | *Du gamla, Du fria* |
| **Zitzone** | UTC +1 |
| **Kfz-Kennzeiche** | S |
| **Internet-TLD** | . se |
| **Vorwahl** | +46 |
|  |
|  |

S **Chönigriich Schwede** (schwedisch **Konungariket Sverige** oder eifach **Sverige** ) isch e parlamentarischi Monarchi z Skandinavie. S Staatsgebiet schließt, näbe em öschtliche Teil vo dr skandinavische Halbinsel, d Insle Gotland und Öland mit i. Schwede isch Mitglid vo dr EU und vom Nordische Rot und hätt öppe 450.000 qkm und ca. 10,2 Mio. Iwohner. D Hauptstadt isch Stockholm. Witere wichtige Städt sind Malmö, Göteborg, Västerås, Norrköping, Linköping, Umeå, Örebro, Lund, Halmstad und Uppsala.

## Geographii

Schwede gränzt im Weschte ans Skagerrak, s Meer zwüsche Schwede, Norwege und Dänemark) und s Kattegat, d Meerängi zwüsche Schwede und Dänemark, und im Süde und Oschte an d Oschtsee.

Zue Schwede ghöre öppe 221.800 Insle, die drei gröschte sin Gotland (2.994 km²), Öland (1.347 km², beidi liege in dr Oschtsee) sowie Orust (346 km², sälli liegt nördlich vo Göteborg). Die längschti Usdehnung vo Norde noch Süde isch 1.572 km, un vo Oschte noch Weschte 499 km. D Landesgränze zue Norweege isch 1.619 km lang, die zue Finnland 586 km.

## Sproche

In Schwede isch Schwedisch d Amtssproch (syt em 1. Juli 2009 au offiziell). Dialäkt, wo ender vil vom Standardschwedische abwyched, sin under anderem Schonisch *(skånska)* im Süde, s Älvdalisch *(älvdalska)* im innere Weschte und s Gotländisch *(gotländska)* uf Gotland. Anerkannti Minoritätssproche sind Saami *(samiska)* im Norde vom Land, Meänkieli (Tornetalsfinnisch) und Finnisch an de finnische Grenze, Jiddisch und Romani.

* Jörg-Peter Findeisen: *Schweden. Von den Anfängen bis zur Gegenwart.* 2. Uflag. Verlag Friedrich Pustet, Regensburg 2005, ISBN 3-7917-1561-5.
* Ralph Tuchtenhagen: *Kleine Geschichte Schwedens.* Verlag C. H. Beck, München 2008, ISBN 3-406-53618-2.

## Weblink

 **Commons: Schwede** – Album mit Multimediadateie
* Länderinformatione zue Schwede (Uuswärtigs Amt, Berlin)
* s offiziell Portal vo Schwede
* s Schwedische Institut

## Quelle