# Chläibürgerdum

As **Chläibürger** het mä ursprünglig d Lüt us dr underste Schicht vom Bürgerdum bezäichnet, wie Handwärker, chliini Kauflüt, Volksschuelleerer u. Ä. as Geegebegriff zum Groossbürgerdum. Hüte wird dr Begriff noch em Duden für «ein Angehöriger des unteren Mittelstandes» oder abwärtend „ein Spiessbürger“ brucht.

## Wie dr Begriff entstande isch

Es gseet us, wie wenn dr Begriff „Chläibürger“ im 18. und 19. Joorhundert entstande isch. S Wörterbuch vom Johann Christoph Adelung vo 1811 kennt dr Begriff nit, erst im *Dütsche Wörterbuech* vo de Brüeder Grimm und Noochfolger chunnt er 1873 vor. Es git as Noochwiis e Zitat us em Joor 1783: «*in Königsberg heiszen die arbeiter so, im gegensatz der groszbürger*». Dr Duden säit über d Häärkumft: «*ursprünglich (landschaftlich) = Arbeiter*». S Digitaale Wörterbuech vo dr dütsche Sprüüch (DWDS) dänkt, es sig 1830 bim Ludwig Börne erschiine, aber scho im 18. Joorhundert gläägentlig für «Arbäiter» brucht worde.

Carl Spitzweg: Dr Spiessbuerger
Spööter het s Wort e negatiivi moraalischi Komponänte überchoo: Im Underschiid zum Groosskaufmaa und Groossbürger, wo vilmol internazionaali Beziejige gha het und doorum ‹wältmännischer› dänkt häig, isch dr Begriff „chläibürgerlig“ für e beschränkti Wältsicht vo de ‹Diefergstellte› brucht worde.

## D Verwändig vom Begriff im Marxismus

In dr marxistisch-leninistische Terminologii si «Chläibürger» Nitbroletarier, wo kä feste Klassestandpunkt häige und sich dr Klass, wo grad herrscht, wurde aabasse. S Adjektiiv «chläibürgerlig» bezäichnet en ideologischs Abwiiche (au vo Broletarier).

D Chläibürger stöön – ökonomisch und vom Marxismus us gsee – zwüsche de Loonarbäiter und de Kapitaliste. Si häi Gmäinsams mit de Loonarbäiter und mit d Kapitaliste: uf dr öinte Site müesse si vo dr äigene Aarbet lääbe, uf dr andere ass si drbii iiri äigene Brodukzioonsmiddelbenütze und s Brodukt vo iirer Aarbet as Waar, wo iine ghöört, verchaufe. Die mäiste si Äinzelaarbäiter – und wäge däm git s Brobleem, si vo de Buure abzgränze, bsundrigs (in dr leninistische Terminologii) vo de «Middelbuure».

Ass sich d Chläibürger vom Proletariaat sälber abgränzt häi und sich nid mit de Ziil vom Kommunismus solidarisiert häi het ene zuesätzlig d Verachdig vo de ‹Hööchergstellte› iibrocht und au d Abläänig vo kommunistische Publiziste wie em Marx und em Horkheimer – wil si daas as e Hindernis für e Revoluzioon in iirem Sinn aagluegt häi.

In sim Kommunistische Manifest het dr Karl Marx 1848 gschriibe:

>
> „In Deutschland bildet das […] Kleinbürgertum die eigentliche Grundlage der bestehenden Zustände.“
>
>
>

Dr Max Horkheimer het um 1960 eso dänkt:

>
> „Wir erleben es, daß die Klassen zerfallen […] Die Arbeiter in den Industriestaaten werden größtenteils miese Kleinbürger. Aber die Klassengegensätze bestehen weiter. Wie steht es mit der Ausbeutung? Die Tatsachen sprechen dafür, daß sie geringer geworden ist.“
>
>
>

## Liddratuur

* Annette Leppert-Fögen: *Die deklassierte Klasse. Studien zur Geschichte und Ideologie des Kleinbürgertums.* Fischer, Frankfurt am Main 1974, ISBN 3-436-01945-3.
* Dirk Jung: *Vom Kleinbürgertum zur deutschen Mittelschicht. Analyse einer Sozialmentalität.* Die Mitte, Saarbrücken 1982, ISBN 3-921236-40-1.
* Berthold Franke: *Die Kleinbürger. Begriff, Ideologie, Politik.* Campus, Frankfurt am Main 1988, ISBN 3-593-33908-0.
* Heinz-Gerhard Haupt, Geoffrey Crossick: *Die Kleinbürger. Eine europäische Sozialgeschichte des 19. Jahrhunderts.* Beck, München 1998, ISBN 3-406-43258-1.
* Thomas Althaus (Uusegääber): *Kleinbürger. Zur Kulturgeschichte des begrenzten Bewußtseins.* Attempto, Tübinge 2001, ISBN 3-89308-323-5.
* Heinz Schilling: *Kleinbürger. Mentalität und Lebensstil.* Campus, Frankfurt am Main 2003, ISBN 3-593-37250-9.
* Joska Pintschovius: *Die Diktatur der Kleinbürger. Der lange Weg in die Mitte.* Osburg, Berlin 2008, ISBN 3-940731-04-8.
* Hans Magnus Enzensberger: *Von der Unaufhaltsamkeit des Kleinbürgertums. Eine soziologische Grille*. In: *Kursbuch*, 45, 1976, Rotbuch, Berlin, S. 1–8

## Weblingg

* Heinz Abels: *Einführung in die Soziologie 2: Die Individuen in ihrer Gesellschaft* (2009, Site 310)

## Fuessnoote

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Kleinbürger“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |