# Portugysischi Sproch

| Portugysisch *(português)* |
| --- |
| **Verbreitig**: | Namibia, Indie, Südafrika, Spanie, Luxeburg (meh under *Amtssproch i*) |
| **Sprecher**: | 240 Millione Müetersprochler |
| **Linguistischi Klassifikation**: | * Indogermanischi Sproche
Idalischi Sproche
Romanischi Sproche
Iberoromanischi Sproche
**Portugysisch**
 |
| **Offizieller Status** |
| **Amtssprooch vo**: |  Äquatorialguinea  Angola Brasilien Brasilie  Kap Verdè  Osttimor  Guinea-Bissau  Mosambík Portugal Portugal  São Tomé und Príncipe  EU Macau (China), Afrikanischi Union, Mercosul, Union vo de Südamerikanische Natione, Organisation vo de amerikanische Staate, Gmeinschaft vo de portugysische Länder |
| **Sproochchürzel** |
| ISO 639-1 |
pt |
| ISO 639-2 |
por |
| ISO 639-3 |
por |
| SIL |
por |

Di **portugysischi Sproch** (Eigebezeichnig: *português;* Ussproche: [puɾtu'geʃ] z Europa, [portu'ges], [portu'geis] oder [poʁtu'geiʃ] z Brasilie) ghört bi de Romanische Sproche zum iberoromanische Zwyg und isch e Wältsproch.

## Verbreitig

Portugysich isch z Portugal, Brasilie, Mosambik, Angola, Guinea-Bissau und Äquatorialguinea Amtssproch. Ußerdem git s z Florida, Frankrych, Dütschland, in de Schwiz, z Luxeburg und Belgie nennenswerti Bevölkerigsgruppe, wo Portugysisch chönne; in e baar südostasiatische Länder git s zudem portugysischi Kreolsproche.

Portugysisch isch e offiziälli Sproch vo de EU, vom Mercosul, vo de Afrikanische Union und e paar meh Organisatione.

## Gschicht

Yfluss hän uff em Wäg zum hüttige Portugysisch gha:

* d Römer (154 v. Chr.), wo di Iberischi Halbinsle erobert hän
* d Germane (409 n. Chr.). Ihri Invasione hän zu de Ähnligkeit zu de Germanische Sproche gführt.
* d Maure (711 n. Chr.), wo zwar vor allem z Spanie, aber au z Portugal ydrunge sin.

Noch em Zerfall vom Römische Rych sin verschydeni Dialekte entstande, wo sich noch und noch zu de hüttige Sproche entwickelt hän. Sälli sin allerdings numme gschwätzt worre; Schriftsproch isch für langi Zit witerhin Latyn gsi. Di erschte Beleg für Portugysischi Schrifte stamme uss em Johr 1100.

Im Entdeckigszitalter (14.–16. Johrhundert) hät sich di Portugysischi Sproch z Amerika, Afrika und Asie ußbreitet. In e baar Gebiet vo Südamerika isch s Portugysische erhalte blybe; z Indie und in andere Regione vo Asie hän sich Kreolsproche entwickelt.

## Orthografy und Ussproch

Uff Portugysisch git s 9 Vokal, 5 Nasalvokal und 25 Konsonante.

### Betonig

D Betonig liegt d Betonig vo Wörter uff *-a, -e, -m, -o* oder *-s* ende, uff em vorletschte Vokal; wenn de letschte Büchstab uff *i, u* oder uff Konsonante (meistens *l, r, z*) endet, ligt si uff de letschte Silbe. Abwychige vo derre Regel werde durch de Akzent Akut oder Zirkumflex usdruckt. Silbe mit nasale Vokal sin betont, wenn kei anderi Silbe e Vokal mit Akut oder Zirkumflex hät.

### Vokal

Für di portugysischi Orthografy gilt di folgendi Lut-Büchstabe-Züeordnig:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Büechstabe** | **Bispyl** | **IPA-Zeiche** |
| a | t*a*lha; *a*mo | [a], [ɐ] |
| a, á | *a*lto, *á*rvore | [ɑ] |
| e, ê | m*e*do, l*e*tra, voc*ê* | [e] |
| e | leit*e*, val*e* | [ɯ], [i], [ɨ] |
| e, é | r*e*sto, f*e*sta, caf*é* | [ɛ] |
| i | *i*d*i*ota | [i] |
| o, ô | *o*v*o*, *o*lh*o*, av*ô* | [o] |
| o | sant*o,* log*o* | [u] |
| o, ó | m*o*rte, m*o*da, n*ó* | [ɔ] |
| u | *u*vas | [u] |
| Diphthong mit *o* oder *u* | *ao*, m*au* | [w] |
| Diphthong mit *i* | nac*i*onal, ide*i*a | [j] |

### Nasalvokal

D Nasalvokal werre durch s Ahänge vo me *m* bzw. *n* an de Vokal realisiert. Deilwis schribt mer au *ã* statt *an / am* und *õ* statt *on / om*.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Vokal(-verbindige)** | **Bispyle** | **IPA** |
| ã, an, am | campo, canto | [ã] |
| em, en | lembrar, então | [ẽ] |
| im, in | limbo, brincar | [ĩ] |
| om, on, õ | limões, montanha | [õ] |
| um, un | um, untar | [ũ] |

### Konsonante

D Konsonante *b, d, f, k, m, n, p, t, v* werre meistens glych usgsproche wie im Dütsche und Alemannische. D Abwychige bi de andere Konsonante:

* *c:* [s] vor e und i, sunscht [k]
* *ç:* [s]
* *g:* [ʒ] vor e und i, sunscht [g]
* *h:* [-] wird nit ußgsproche
* *j:* [ʒ]
* *l:* [ɫ] am Wortænd, sunscht [l]
* *lh:* [ʎ]
* *qu:* [k] vor e und i, sunscht [kw]
* *r:* [ɾ] am Wortænd, sunscht [r]
* *s:* [ʃ] am Wortænd, [z] numme wenn vor und noch em *s* e Vokal stoht, sunscht [s]
* *x:* [ʃ], [s]
* *z:* [z]

## Grammatik

* Verbe ende in de Grundform uff *-ar, -er* oder *-ir*. S git wie im Dütsche e Konjugation, Indikativ, Imperativ und e em Konjunktiv ähnlichi Form. Di zweiti Person Singular (du) isch numme z Brasilie gebrüchlig.
* Nome sin männlig oder wyblig und stönn in de Einzahl oder im Plural. Adjektive und Zahlwörter werde in Genus und Numerus em Nome apasst.

## Alphabet

D Konsonante sin die glyche wie im Dütsche, s wird aber nie Gebruch vo *k, w* und *y* gmacht.

Züesätzlig zu de Vokal *a, e, i, o, u* git s di folgende Sunderzeiche: *Á, Â, Ã, À, Ç, É, Ê, Í, Ó, Ô, Õ, Ú, Ü*.

## Weblink

 **D Wikipedia uff PortugysischS Wiktionary uff Portugysisch** — e freis Wörterbüech

 **Wikibooks uff Portugysisch** — Lern- und Lehrmaterialie

 **Wikiquote uff Portugysisch** — Zitate

 **Wikisource uff Portugysisch** — Quälletekscht

 **Wikiversity uff Portugysisch** — Kursmaterialie, Forschigsprojäkt und wüsseschaftlige Usdusch

 **Wikibooks: Portugysisch** — Lern- und Lehrmaterialie

 **Commons: Portugysischi Sproch** – Sammlig vo Multimediadateie