Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Maurya

Silbermünze vom Maurya-Riich
D **Maurya** (Sanskrit: मौर्य Maurya; Pali: Moriya) isch en altindische Dynasti gsii, wo zwüschet 320 v. Chr. und 180 v. Chr. gherrscht het. S Machtzentrum vom Riich vode Maurya isch Magadha gsii. Die erste drai Herrscher hend s Riich öber fast ganz Indie, Pakistan und Afghanistan uusbraitet.

Em bekanntiste sind de Chandragupta Maurya und de Ashoka. De erst isch de Begründer vode Maurya-Dynasti gsii und het gege de Alexandr de Groossi kämpft ghaa und spöter het er Kontakt mitem König Seleukos ghaa. I de griechische Literatur werd er Sandrakottos gnennt. De Ashoka isch bekannt, wel er sich zum Buddhismus bekennt het und a dere Religion zum groosse Durchbruch verholfe het.

Mit de Ermordig vom König Brihadratha um 180 v. Chr. het d Maurya-Dynasti sis Endi gfunde. Sin Mörder, de General Pushyamitra, isch denn König und Begründer vode Shunga-Dynasti wore.

## d König vo de Maurya-Dynasti

S Maurya-Riich zur Zit vom Ashoka
Die genaue Jooreszaale schwanket bis um füüf Joor. D Näme sind uf Sanskrit aggee und i Chlammere uf Pali und uf Aaltgriechisch.

* 320–295 v. Chr.: Candragupta Maurya (Pali: Candagutta; agr.: Σανδράκοττος, *Sandrakottos*)
* 295–270 v. Chr.: Bindusāra Amitraghāta (Pali: Bindusāra; agr.: Ἀμιτροχάτης, *Amitrochatēs*)
* 270–235 v. Chr.: Aśoka Priyadarśin (Pali: Asoka Piyadassi; agr.: Πιοδάσσης, *Piodassēs*)
* 235–225 v. Chr.: Kuṇāla (oder Kuśāla) und Daśaratha (Pali: Kunāla & Dasaratha)
* 225–215 v. Chr.: Samprati
* 215–205 v. Chr.: Śāliśūka
* 205–195 v. Chr.: Devadharman (oder Somaśarman)
* 195–190 v. Chr.: Śatadhanus (oder Śatadhanvan oder -dhara )
* 190–180 v. Chr.: Bṛhadratha

* Hermann Kulke und Dietmar Rothermund: *Geschichte Indiens*, Kohlhammer Verlag, Stuttgart 1982.
# Technologii

Dr Begriff **Technologii** bedütet in nöijerer Zit vor allem d „Leer vom Handwärk“ oder d „Wüsseschaft vo dr Technik“, aber die verschiidene Begriffsuffassige underschäide isch zum Däil stark. Vilmol wird Technologii brucht as Sünonüüm für dr Begriff «Technik». E genaui Definizioon git s nit und d Bedütig muess us em Zämmehang erschlosse wärde.

## Worthäärkumft

Dr Usdruck Technologii (noigriech. τεχνολογία *technologia*) läitet sich ab vo τέχνη *technē* „Kunst (bsundrigs au d Junst vom Rede), Handwärk“ und λόγος *logos* „Wort, Leer, Wüsseschaft“. Die ursprüngligi Bedütig vom Wort cha nit gnau bestimmt wärde. Im klassische Altgriechisch isch s nit belegt. Im hellenistische Griechisch (Koine, vo äbbe 300 v. u. Z. aa) wird mit em gläägentlig die „süstematischi Behandlig vo dr Grammatik und Rhetorik“ bezäichnet.

## Litratuur

* Jean Baudrillard, Hannes Böhringer, Vilem Flusser: *Philosophien der neuen Technologie.* Merve Verlag, Berlin 1989, ISBN 3-88396-066-7.
* Peter Brödner: *Der überlistete Odysseus.* Edition Sigma, Berlin 1997, ISBN 3-89404-611-2.
* Susanne Fohler: *Techniktheorien. Der Platz der Dinge in der Welt des Menschen.* Wilhelm Fink Verlag, 2003. ISBN 3-7705-3759-9.
* Günter Ropohl: *Allgemeine Technologie. Eine Systemtheorie der Technik.* 3. Aufl. Universitätsverlag Karlsruhe, Karlsruhe 2009, ISBN 978-3866443747.
* Helmut Seiffert, Gerard Radnitzky (Hrsg.): *Handlexikon zur Wissenschaftstheorie.* 2. unv. Ufl., dtv, München 1992, ISBN 3-423-04586-8, S. 362–365 (Stichwort Technologie und deren Abgrenzung zu anderen Wissenschaften).

**Technologiekritik Kathrin Passig: *Standardsituationen der Technologiekritik*, Suhrkamp, Berlin, 2013 (Sammlig vo Esseys über gängigi Irrdümer vo Technologiigegner)

## Fuessnoote
# ש

Sin
**Sin** oder **Schin** isch de einundzwonzigscht Buechschtab im Hebräische Alphabet. Er het de Zahlewert 300. S Zeiche steht fir zwei Luut, [ʃ] un [s]. E Punkt rechts iberm Buechstab markierts als Schin, e Punkt uf de linke Syte als Sin. Bim althebräische Stommesnome Issachar isch unklar, weli Variant vun de Ussproch richtig isch. Us dem Grund wird s Wort ohni en sonige Punkt gschribe. Dr Punkt wird in unvokalisierte Text, wies im moderne Ivrit ieblich isch, allgmein wegglosse.

## Gschicht

S Sin isch e Konsonant, wu di schriftlich Form im phönizische Alphabet uf d schtilisiert Darstellung vun em Zohne zruck geht. Schen (שן) bedytet 'Zohn' uf Hebräisch. S griechisch Sigma un s lateinisch S gihn uf de gliche Urschprung zruck.

## Bispil

* שמש (schemesch): Sunne
* שבת schabbat, latynisiert: Sabbat
* שלמה Salomo, im hytige Ivrit Schlomo
* שושנה schoschanna = Lilie, umgspr. Rose: Susanna
* שטן Satan ("Widersacher")
* שם schem: Sem
* שמואל schmu'el = Gott het erhört: Samuel
* שמעון Simon
* שמשון Simson
* שרה Sara ("Prinzessin")

## Zeichekodierung

|  |  |
| --- | --- |
| Unicode UTF-16 | U+05e9 |
| Unicode-Nôme | HEBREW LETTER SHIN |
| HTML | &#1513; |
| ISO 8859-8 | 0xf9 |
# 15. Novämber

|  |
| --- |
| Historischi Johresdäg
Oktober · **November** · Dezember |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |

 |

Dr **15. Novämber** isch dr 319. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 320. in Schaltjohr), dodermit blybe no 46 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

d Schlacht am Morgarte
Leslie Malton
Johannes Kepler
* 1315: D Aidgnosse sige iber d Habsburger in dr Schlacht am Morgarte.
* 1832: Di konservative Schwyzer Kanton Uri, Innerschwyz, Obwalde, Nidwalde, Neueburg un Basel grinde dr Sarnerbund go d Regenerationsbesträbige vu dr Liberale bekämpfe.
* 1852: Dr Hermann Mayer Salomon Goldschmidt entdeckt dr Aschteroid (21) Lutetia.
* 1884: Uf Yyladig vum Otto von Bismarck fangt d Berliner Kongokonferenz aa, wu am Änd d Ufdailig vu Afrika in Kolonialbiet stoht.
* 1893: Dr Fueßballverain FC Basel wird grindet.

## Uf d Wält chuu

* 1397: Nikolaus V., Papscht vu 1447 bis 1455
* 1741: Johann Caspar Lavater, Zürcher Pfarrer und Ufkläärer
* 1807: Theopil L’Orsa, Schwyzer Unternämer
* 1862: Gerhart Hauptmann, dütsche Dramatiker und Schriftsteller
* 1938: Hanspeter Born, Schwyzer Journalischt un Autor
* 1958: Michèle Lutz, franzesischi Bolitikeri
* 1958: Leslie Malton, amerikanisch-dytschi Schauspiileri
* 1959: Jürg Daniel Matthys, Schwyzer Chinschtler
* 1988: Olha Tratsch, ukrainischi Volleyballspileri

## Gstorbe

* 1630: Johannes Kepler, dytsche Astronom und Mathematiker
* 1985: Meret Oppenheim, dytsch-schwyzerischi Chinschtleri un Dichteri
* 2014: This Jenny, Schwyzer Bolitiker
* 2014: Georg Zinkel, schwebische Dialäktdichter

## Weblink

 **Commons: 15. Novämber** – Sammlig vo Multimediadateie
# Kuschana

Kuschana
D **Kuschana** häi zwüsche 100 und 250 n. d. Z. (gnau wäiss mä s nit) über e Riich in Zentralasie und Nordindie gherrscht. Wo s am grösste gsi isch, isch s öbbe vom Gebiet vom hütige Staat Tadschikistan zum Kaspische Meer gange und vom Gebiet vom hütige Afghanistan bis aabe ins Indusdaal und s Ganges-Yamuna-Zwäistroomland. S Riich isch vo Abkömmling vo de Yuezhi us dr hütige chinesische Browinz Gansu gründet worde. Es het diplomatischi Kontakt mit em Römische Riich, em sassanidische Persie und em Kaiserriich China ghaa.

Under em Groossköönig Kanischka, wo möögligerwiis vom Joor 100 bis 126 regiert het und erfolgriichi Erooberigszüüg in d Länder vo de Noochbere gmacht het, isch s Riich vo Benares über Kaschmir und Baktrie bis an Oxus und im Süde bis in Sindh gange. Dr Staat isch uf sim Höhepunkt gsi, und si Kultur brägt gsi vo iranische, indische und hellenistische Iiflüss.

## Litratuur

* Harry Falk: *The Kaniska era in Gupta records*. In: *Silk Road Art and Archaeology. Journal of the Institute of Silk Road Studies* 10, 2004, ISSN 0917-1614, S. 167–176.
* Harry Falk: *The yuga of Spujiddhvaja and the era of the Kusanas*. In: *Silk Road Art and Archaeology. Journal of the Institute of Silk Road Studies* 7, 2001, ISSN 0917-1614, S. 121–136.
* János Harmatta u. a. (Hrsg.): *The development of sedentary and nomadic civilizations. 700 B.C. to A.D. 250*. Unesco, Paris 1994, (*History of Civilizations of Central Asia* 2), ISBN 92-3-102846-4, (mit mehreren Artikeln zu den Kuschana).
* P. N. Puri: *The Kushans*, in: *The development of sedentary and nomadic civilizations. 700 B.C. to A.D. 250*. Unesco, Paris 1994, (*History of Civilizations of Central Asia* 2), ISBN 92-3-102846-4, 247-263
* Ehsan Yarshater (Hrsg.): *The Seleucid, Parthian and Sasanian Periods*. 2 Teile. Cambridge University Press, Cambridge 1983, (*The Cambridge History of Iran* 3, Teil 1, ISBN 0-521-20092-X; Teil 2 ISBN 0-521-24693-8).

## Weblingg

 **Commons: Kushan Empire** – Sammlig vo Multimediadateie
* Kushan Dynasty in der Encyclopaedia Iranica
* Bibliografii
* Metropolitan Museum
* Nöiji Dokumänt zur kontroversaale Datierig vom Kuschanriich
* Informazionen über e Yüe-tschi (änglisch)
* Informazioonen über e Kuschan (änglisch)
* Münze vo de griechiechisch-baktische und vo de Kuschan-Herrscher im Internet Archive

34.98333333333369.3