Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Germania superior

wo d Provinz gsi isch
D **Germania superior** isch e Römischi Provinz gsi.

Uf düütsch seit men ere **Obergermanie**.

D Provinz isch im spoote 1. Joorhundert ygrichtet worde und es het se bis im 3. Joorhundert gää. S Land vo der grosse Provinz isch hüt i de Piet vo dr Schwiiz, vo Frankrych und vo Düütschland.

I dr Zyt vo dr Völkerwanderig sind d Alemannen i die Landschaft choo.

Grösseri römischi Oort i dr Provinz sind gsy:

* Mogontiacum (Mainz), wo d Hauptstadt vo dr Provinz gsi isch
* Lopodunum (Ladenburg)
* Arae Flaviae (Rottweil)
* Sumelocenna (Rotteburg
* Aquae (Baden-Baden)
* Borbetomagus (Worms)
* Noviomagus (Speyer)
* Aquae Mattiacorum (Wiesbaden)
* Aventicum (Avenches)
* Vindonissa (Windisch)
* Turicum (Züri)
* Vitudurum (Winterthur)
* Tabernae (Rheinzabern)
* Augusta Raurica (Augst)

* Regula Frei-Stolba: *Germania Superior.*. In: *Historisches Lexikon vo dr Schwiiz*.
* Philipp Filtzinger (Hrsg.): *Die Römer in Baden-Württemberg.* 3. Auflage. Theiss, Stuttgart 1986, ISBN 3-8062-0287-7.
* Andres Furger: *Die Schweiz zur Zeit der Römer*. Neue Zürcher Zeitung, Zürich 2001, ISBN 3-85823-809-0.
* Margot Klee: *Germania Superior. Eine römische Provinz in Frankreich, Deutschland und der Schweiz*. Friedrich Pustet, Regensburg 2013, ISBN 978-3-7917-2367-9.

## Weblink

 **Commons: Germania superior** – Sammlig vo Multimediadateie
# 1825

◄ |
18. Jahrhundert |
**19. Jahrhundert**
| 20. Jahrhundert
| ►

◄◄ |
◄ |
1821 |
1822 |
1823 |
1824 |
**1825**
| 1826
| 1827
| 1828
| 1829
| ►
| ►►

| 1825 |
| --- |
|  Z Sankt Petersburg chunnt s zum Dekabrischtenufstand. |

| 1825 in andere Kaländer |
| --- |
| Ab urbe condita | 2578 |
| Armenische Kaländer | 1273–1274 |
| Ethiopische Kaländer | 1817–1818 |
| Buddhistische Kaländer | 2369 |
| Chinesische Kaländer |
|  – Ära | 4521–4522 oder 4461–4462 |
|  – 60-Joor-Ziklus |
Holz-Aff (甲申,
21)– Holz-Gückel (乙酉,
22) |
| Hebräische Kaländer | 5585–5586 |
| Islamische Kaländer | 1240–1241 |
| Thai-Solar-Kaländer | 2368 |

## Was isch bassiert?

* 6. Augschte: Bolivie wird unabhängig vu Spanie.
* 26. Dezämber: Z Russland verwaigere d Dekabrischte dr Aid uf dr nei Zar us Brotescht gege Autokraty, Lybaigeschaft un Zänsur. D Aafierer wäre ghänggt un rund 600 uf Sibiere verbannt un zue Zwangsarbet verurdailt.

## uf d Wält chuu

* 23. April: Emil Welti, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 5. Mai: Wilhelm Hertenstein, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 16. Septämber: Simeon Bavier, Schwyzer Bolitker un Bundesrot
* 25. Septämber: Joachim Heer, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 11. Oktober: Conrad Ferdinand Meyer, Schwyzer Dichter
* 10. Novämber: Johann Jakob Scherer, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 22. Dezämber: Johannes Bussinger, Schwyzer Bolitiker

## gstorbe

* 5. April: Ignaz Felner, dytsche Theolog un Schriftsteller
* 16. April: Johann Heinrich Füssli, schwyzerisch-änglische Moler

## Weblink

 **Commons: 1825** – Sammlig vo Multimediadateie
# Centre-Val de Loire

| Centre-Val de Loire |
| --- |
| Lag vo dr Region Centre-Val de Loire z Frankriich |
| Basisdate |
| Verwaltigssitz | Orléans |
| Präsident vom Regionalrot | François Bonnet (PS) |
| Bevölkerig | 2,570,548 (2013) |
| Dichti | 0,1 Iiwohner/km² |
| Flechi | 39,151 km² |
| Département | 6 |
| Arrondissement | 20 |
| Kanton | 102 |
| Gmeinde | 1,840 |
| ISO-3166-2-Code | FR-FR-F |
|  Reliefcharte vo dr Region Centre-Val de Loire |

**Centre-Val de Loire** ìsch a frànzeescha àdminischtràtiva Region ungfähr in dr Mitti vum Land, sidli vu Paris. Bis 2015 hat sa numma *Centre* gheissa.

Dr Fluss Loire fliasst vu Oschta har dur d Region Centre-Val de Loire, vorbii an dr Häuptstadt Orléans und wìtersch zur Region Pays de la Loire. Näbefliss wie Cher, Indre und Vienne cheme drzüè. In dara Region sìn aui d beriehmta Loire-Schlesser, wu zum UNESCO-Wältkulturerb ghèèra.

Dia Region isch 1956 grìnda worra. Bis 2015 hat sa numma *Centre* gheissa. Das ìsch a neutrala Nama wil sa üs drey historischa Provinza Berry, Orléanais und Touraine zamagsetzt worra ìsch.

* dr Pont Wilson vu Tours
* d Kathedralè vu Bourges
* s Schloss Chenonceau
* d Statue vu dr Jeanne d’Arc,
dr Jungfrau vu Orléans
* di inoffizielli Fahne

## Weblink

 **Commons: Centre-Val de Loire** – Sammlig vo Multimediadateie
* Offiziell Websitt vu dr Region Centre-Val de Loire (fr)

47.5355555555561.5516666666667

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Adminischtràtivi Regione vun Frànkrich** |  |

 |
| France métropolitaine :  Auvergne-Rhône-Alpes •  Bretagne •  Burgund-Franche-Comté •  Centre-Val de Loire •  Grand Est •  Hauts-de-France •  Île-de-France •  Korsika •  Neu Àquitània •  Normandie •  Okzitanie •  Pays de la Loire •  Provence-Alpes-Côte d’Azur |
| **Iww´rseeregione** :  Guadeloupe •  Guyane •  Martinique •  Mayotte •  Réunion |
|  |
|
France métropolitaine bis 2016 :  Aquitanie •  Auvergne •  Bretagne •  Burgund •  Centre-Val de Loire •  Champagne-Ardenne •  Korsika •  Elsass •  Freigrafschàft •  Île-de-France •  Languedoc-Roussillon •  Limousin •  Lothringe •  Mittleri Pyrenee •  Nord-Pas-de-Calais •  Oberi Normandii •  Unteri Normandii •  Pays de la Loire •  Picardi •  Poitou-Charentes •  Provence-Alpes-Côte d’Azur •  Rhône-Alpes |
# Les Républicains

|  |
| --- |
|  |
| Les Républicains *D’ Repüblikààner* |
|  |
|  |
|  |
|  |
| **Partei­vorsitzr** | Éric Ciotti |
|  |
| **General­sekretär** | Aurélien Pradié |
| **Stell­vertretende Vorsitzende** | Agnés Evren, Olivier Marleix, Christelle Morançais, Valérie Bazin-Malgras, Virginie Duby-Muller, Frédéric Péchenard, Sophie Gaugain, Gilles Platret |
| **Schatz­meischter** | Daniel Fasquelle |
| **Gründig** | 17. Nowamber 2002 30. Mai 2015 (àls „Les Républicains“) |
| **Gründigs­ort** | Pàriis |
| **Haupt­sitz** | 238, rue de Vaugirard 75015 Paris Cedex 15 |
|  |
| **Jugend­organisation** | Les Jeunes Républicains |
| **Ziitig** | Les Républicains Magazine Le Bulletin des élus locaux Le Mouvement des Idées |
|  |
| **Uus­richtig** | Konsärwàtischmus Wìrtschàftsliberàlischmus Chrìschtdemokràtii Rachtsliberàlischmus Näi-Gaullischmus |
| **Farb(e)** | Blàui, Root |
| **Nàzionààlversàmmlung** | 98/577(2017) |
| **Senàt** | 128/348(2017) |
| **Mitgliider­zahl** | 148.862 (2021) |
|  |
| **Internationali Verbindigen** | Chrìschtlig Demokrààtischa-n-Internàzionààla (CDI) |
| **Europaabgordneti** | 2019 7/79 |
| **Europapartei** | Öiropäischa Volkspàrtäi (EVP) |
| **EP-Fraktion** | Fràkzioon vu dr Öiropäischa Volkspàrtäi |
|  |
| **Websiite** | republicains.fr |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dialäkt: Mìlhüüserdiitsch |

**Les Républicains** (*LR*, elsassisch „D’ Repüblikààner“; bis ìm Mai 2015 **Union pour un mouvement populaire**, *UMP*, „Unioon fìr a Volksbeweegung“) ìsch a politischa Pàrtäi ìm Frànkrììch, wo-n-ìm Joohr 2002 üss mehrera Pàrtäija vum Mìtta-Rechts-Schpäktrum äntschtànda-n-ìsch. A wìchtiger Tail vu dr Pàrtäi schteht ìn dr Tràdizioon vum Gaullischmus, àwwer ’s gìtt àui konsärwàtiiwa, chrìschtdemokrààtischa un liberààla bzw. rachtsliberààla Schtreemunga. Les Républicains gheera züa dr Öiropäischa Volkspàrtäi un züa dr Zäntrìscht Demokrààtischa Internàzionààla, ema waltwitta Forum vu chrìschtdemokrààtischa Pàrtäija. Sitter ìhrer Grìndung sìnn zwai frànzeescha Schtààtspresidànta üss Les Républicains gsìì: dr Jacques Chirac un dr Nicolas Sarkozy. Dr ehamààliga Premierminìschter Édouard Philippe ìsch àui Mìtglìed vu Les Républicains gsìì, vor äbb’r ìm Oktoower 2017 üss dr Pàrtäi üüssgschlossa worra-n-ìsch.

## Weblìnks

 **Commons: Les Républicains** – Sammlig vo Multimediadateie
* D’ offiziälla Websitta vu Les Républicains (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vu dere Version vum Artikel „Les\_Républicains“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# 1. Juni

|  |
| --- |
| Historischi Johresdäg
Mai · **Juni** · Juli |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |

 |

Dr **1. Juni** isch dr 152. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 153. in Schaltjohr), dodermit blybe no 213 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

Nordportal vum Gotthardtunäll bi Göschene
Ludwig Tobler
Marilyn Monroe
* 1283: Im Vertrag vu Rhyfälde mueß dr minderjehrig Habsburger Rudolf II. zue Gunschte vu sym eltere Brueder Albrecht I. uf Eschtrych un d Steiermark verzichte.
* 1831: Dr James Clark Ross entdeckt dr magnetisch Nordpol uf ere Forschigsfahrt in dr Nechi vum Kap Adelaide bi dr Boothia-Halbinsle z Kanada.
* 1882: D Gotthardbahn verchehrt jetz fahrblanmäßig dur s nei Gotthardtunäll.
* 1906: S erscht schwyzerisch Poschtauto nimmt syy Bedriib uf.

## Uf d Wält chuu

* 1745: Josef Felix Ineichen, Schwyzer Gaischtlige un Mundartautor
* 1827: Ludwig Tobler, Schwyzer Sprochwisseschaftler un Volkskundler
* 1853: James Luther Slayden, US-amerikanische Bolitiker
* 1924: Günther Richard Burger, dytsche Lehrer, Haimetdichter un Naturschitzer
* 1926: Marilyn Monroe, US-amerikanischi Schauspiileri
* 1971: Ghil’ad Zuckermann, israelische Sprochwisseschaftler
* 1975: Frauke Petry, dytschi Bolitikeri
* 1976: Daniel Lede Abal, dytsche Bolitiker

## Gstorbe

* 1837: Jost Bernhard Häfliger, Schwyzer Pfarrer und Mundartschriftsteller
* 1899: Klaus Groth, plattdüütsche Mundartschriftsteller
* 1901: Hans Sandreuter, Schwizer Künstler vom Symbolismus und vom Fin de siècle
* 1946: Ion Antonescu, rumänische General un Diktator

## Weblink

 **Commons: 1. Juni** – Sammlig vo Multimediadateie
# 1135

◄ |
11. Jahrhundert |
**12. Jahrhundert**
| 13. Jahrhundert
| ►

◄◄ |
◄ |
1131 |
1132 |
1133 |
1134 |
**1135**
| 1136
| 1137
| 1138
| 1139
| ►
| ►►

| 1135 |
| --- |
|  Rychenau |

| 1135 in andere Kaländer |
| --- |
| Ab urbe condita | 1888 |
| Armenische Kaländer | 583–584 |
| Ethiopische Kaländer | 1127–1128 |
| Buddhistische Kaländer | 1679 |
| Chinesische Kaländer |
|  – Ära | 3831–3832 oder 3771–3772 |
|  – 60-Joor-Ziklus |
Holz-Tiger (甲寅,
51)– Holz-Has (乙卯,
52) |
| Hebräische Kaländer | 4895–4896 |
| Islamische Kaländer | 529–530 |
| Thai-Solar-Kaländer | 1678 |

## Was isch bassiert?

* Dr Alfons VII. wird zum König vo ganz Spanie gchröönt.
* Z Ängland foot dr Bürgerchrieg aa, wo bis ane 1154 goot.
* D Schteibrugg vo Rägeschburg wird bout.

## s erschte Mol imene Dokumänt erwäänt

* Düsseldorf
* Issehüse
* Isene

## uf d Wält cho

* dr altfranzösisch Tichter Gautier d’Arras
* dr Markgraf Hermann IV. vo Bade

## gschtorbe

* dr Apt Ludwig vom Chlooschter Rychenau

## Weblink

 **Commons: 1135** – Sammlig vo Multimediadateie
# Heiligi Drü Chünge

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel behandelet d Figure vo de christliche Tradition. Zum glychnamige Fäst lueg under Epiphanias. |

Heilige Drei Könige, Eichenholz, um 1490, Germanisches Nationalmuseum in Nürnberg
Drüchüngebild vom Meister vo Mässkirch, um 1538
Di **Heilige Drü Chünge** oder **Wysi us em Morgeland** sind i de christliche Tradition die i de Wienachtsgschicht vom Matthäusevangelium (Mt 2 ) erwähnte „Stärndüüter“ (im griechische Usgangstext heissed si *Μάγοι, Magoi,* wörtlich „Magier“), wo dur de Stern vo Betlehem zum Jesuschind gfüert worde sind. Im Nüüe Testamänt wärded si nid als „Könige“ bezeichnet. Es git au kei Aagab über iri Aazahl. Die Aagabe stammed us ere umfangryche Legändebildig, wo erst im spate 3. Jahrhundert aagfange het. D Näme *Caspar*, *Melchior* und *Balthasar* sind i de Westkirche verbreitet und stammed us em 6. Jahrhundert. I syrische Quälle vo Edessa us em 7. Jahrhundert und andere Aagabe isch vo zwölf persische Chünge d Reed.

I de katholischen Chile wärded d „drü Chünge“ als Heiligi verehrt. Ires Hochfäst isch s Fäst Erscheinung des Herrn (Epiphanias) am 6. Jänner. Au i de evangelische Chilene isch das de Gedänktag für die Wyse us em Morgeland. I de orthodoxen Chilene isch ires Fäst degäge zäme mit Wienachte am 25. Dezämber vom julianische Kaländer. Nach em gregorianische Kaländer wäri das am 7. Jänner.

## Einzelnachwys

## Weblink

 **Commons: Heilige Drei Könige** – Album mit Multimediadateie
* Martin Stowasser: *Epiphanie – Hochfest der Erscheinung des Herrn (ABC): Mt 2,1–12*; Kurzexegese auf perikopen.de (pdf; 236 kB)
* Heike Harbecke: *Die Heiligen Drei Könige (Kaspar, Melchior und Balthasar)*; kirchensite.de (Bistum Münster), 2003
* *Drei Chüng(e)*
# Bürgermeischter

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dialäkt: Züritüütsch |

En **Bürgermeischter** isch s Oberhaupt von ere Stadt oder Gmeind. Er wird je nach Land diräkt vo de Bürger oder vom Stadt-/Gmeindrat gwählt.

I vilne Regione und Gmeinde isch in früherer Zyt für d Funktion vom Bürgermeischter der Begriff Schultes, oder Schultheiss verwendet worde. In menke Gegende vum Alemannische sait mer zun em au *Burgermeischter* oder *Vogt*, z Frankriich *maire* und z Italie *sindaco*.

In frühere Jahrhunderte het s Stedt gee, wo gliichzytig meh as ei Bürgermeischter gha händ. Si händ denn eine as dr *wortfüehrend Bürgermeischter* bestimmt. Als Bürgermeischter, wo vilfach au no s Richteramt bechleidet händ, sind jahrhundertelang usschliesslich Volljurischte gwählt worde.

Gedenktafle för de Johan Rudolf Wettstei, Basler Bürgermeister vo 1645 bis 1666
## Schwiz

I der Schwiz gits d Bezeichnig Bürgermeischter eso nümme. Bis zur Helvetische Revolution isch s in e baar Zunftstädt wie Basel, Züri, Sanggalle, Schaffuuse, Stei am Rhii und Chur dr höchst Poste gsi, währed anderi Stedt wie Bärn, Burgdorf, Friburg oder Luzern dr Titel Schultheiss bevorzugt hai. Under dr Helvetische Verfassig isch s Amt vom Bürgermeister ufghobe und 1803 mit dr Mediation vilerorts wider iigfüehrt worde. Vo dr Middi vom 19. Jahrhundert aa isch dr Titel ändgültig verschwunde. Hützutag isch die analogi Bezeichnig je nach Ort Stadtpräsident, Stadtammä, Ammä, Gmeindammä oder Gmeindspräsidänt. I nöd dütsche Spoochregione Syndic, Maire oder Sindaco.

## Dütschland

I de meischte grössere, vor allem i chreisfreye Städt gits in Dütschland en Oberbürgermeischter oder e Oberbürgermeischterin und eine oder mehreri Biigordneti, wo dänn au emal d Amtsbezeichnig *Bürgermeischter* träged.

Öfters isch "Der Bürgermeischter" au d Bezeichnig für d Bhörde (Gemeindsverwaltig), wo am Bürgermeischter understaaht.

## Öschterriich

Der Bürgermeischter wird je nach Bundesland gröschteteils **diräkt** gwählt, i einige Bundesländer (Niederösterreich, Steiermark und Wien) vo de Mitgliider vom Gmeindrat. In Wien wird der Bürgermeischter, wo au no dr Landeshauptmann vom Bundesland Wien isch, nöd diräkt gwählt, sondern vom Gmeindrat (wo gliichzytig au dr Landtag isch).

Wenn der Bürgermeischter nöd diräkt gwählt wird, dänn schtellt meischtens aber nöd unbedingt d Mehrheitspartei de Bürgermeischter. Das isch aber vo de jewiilige Mehrheitsverhältnis abhängig.

Der Bürgermeischter isch s Organ, wo d Gmeindratsbeschlüss usfüert. Usserdem füehrt er Bundes- und Landeswiisige us. Die Gmeindsbedienschtete sind ihm underschtellt. Er vertritt d Gmeind au nach usse. In Bauaaglegeheite isch er die ersti Inschtanz. In Statutarstädt füehrt er ebeso d Agende vom Bezirkshauptmaa us.

I jedere Gmeind gits als Vertretig eine, zwei oder drüü **Vizebürgermeischter**, je nach Wahlergebnis und der Gmeindgrössi.

## Weblingg

* Gedanken zur Entwicklung des Bürgermeisterberufs in Baden-Württemberg Artikel vom Paul Witt uf Verwaltungmodern.de

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Bürgermeister“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Manga

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dialäkt: Nîdrelsàssisch |

**Manga** (jap. 漫画, èbbe: *zwengloses, unbandigs Bìld*) ìsch dr japanisch Begreff fer Comics.

## Begreffsàbgrantzung

Manga (Fantasy) - Fanart
Ahnlig wie dr wèstlich Begreff Comic ìsch au Manga in sinr Beditung endr unschàrf un schlîesst no glichkràfte Bìldergschichte, kurtze Comic-Strips un Karikatüre zum Bispel au Zeichetrickfilme mìt een. Um si bessr vu Comics in Büechform untrschide zue kànn, sètzt sìch fer japanisch Zeichetrickfilme mettlerwil wèltwitt d’Verwandung vu‘m Fàchwort *Anime* dure. Àls Mèhrheet vu Manga sìnn‘m Ditsche sowohl « d’ Manga » àls au « d’ Mangas » gwenlig.

In Japan wârt dr Begreff « Manga » glichberachtigt mìt “Comic” (*コミック komikku*) fer àlle Tüpe vu Comics verwandt, unàbhangig vu ìhrer Harkunft. In Àbgrantzung zue de japanische Manga wâre Comics üss Südkorea àls Manhwa un Comics üss‘m chìnesische Raum àls Manhua gnannt.

‘M Wèste bestemme mr mìt Manga zenèxt fascht nume Comics üss Japan, mettlerwil wârt dr Begreff àwer vor‘m àlle vu Comicüssgab au vermèhrend fer Comics üss àndre Làndr verwandt, wo sìch am Stil vun japanische Prodüktione orientiere. International wârt mettlerwil vor‘m àlle in Fanmettl reddt, ob au s Schaffe vu nìtt-japanischr Zeichnr àls «Manga» bestemmt kànn. Wahrend sìch im englische Sprochrüüm fer Comics ‘m Manga-Stil, wu vu englischsprochige Kentschler gezeichnet wore sin, mettlerwil dr Begreff «original English-language manga» (odder Kurz «OEL manga») gse eengborgert, sètzt sìch im Ditsche bislang ke glichartig Üssdruck dure.

## Manga àls Wirtschaftsfaktor

Manga sìnn e dr Hauptsüle vu 'm japanische Üssgabswese. Im Johr 2002 hàn si 38,1% vu Drucksache in Japan üssgmàcht. Doodevun èntfàlle schwàch 28% uf Manga-Magazine un schwàch 11% uf Manga-Teschebüechr.

Statistisch gsah kauft jedr Japanr pro Johr 15 Manga. Bi de Umsàtzzàhle zeigt sìch aktüell e neii Neigung: Wahrend im Johr 2004 d'Gsamteinnahme bi Manga-Magazine nôch bi ca. 255 Milliarde Yen un bi Manga-Taschebüechr bi ca. 250 Milliarde Yen (salamols binandr èbbe 3,7 Milliarde Euro) glage sen, sin im Johr 2005 d Ynahme bi Manga-Magazin um 5% uff 242,1 Milliarde Yen zruckgange, während d Ynahme bi Manga-Däschebiecher um 4,2% uff 260,2 Milliarde Yen gstyge sin. S Johr 2005 isch also s erscht Johr in de japanische Verlagsgschicht gsi, wo d Gsamtynahme bi de Manga-Däschebiecher höcher gsi sin wie bi de Manga-Magazin.

## Weblingg

 **Commons: Manga** – Sammlig vo Multimediadateie
# Athen

| Athen |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Athen (Griechenland)Athen

|  |
| --- |
| Athen  |

 |

 |
| Koordinate | 37° 58′ 40″ N, 23° 43′ 40″ O37.97777777777823.727777777778 |
| Basisdate |
| Staat | Griechenland |
| Höchi | 70 m |
| Flechi | 39 km² |
| Iiwooner | 789.166 |
| Dichti | 20.255,8 Ew./km² |
| Poschtleitzahl | 10x xx, 11x xx, 120 xx |
| Website | www.cityofathens.gr |
| Politik |
| Burgermeischter | Nikitas Kaklamanis |
| D Akropolis vo AthenD Akropolis vo Athen |

D'Schtadt **Athen** (noigr. *Αθήνα, Athína* [aˈθina] (*f.Sg.*) ; altgr. *Ἀθῆναι, Athēnai* (*f.Pl.*)) isch d'Houptschdat vo Griecheland. Si isch öppe vor 5000 Jahr s'erschti mal besidlet worde. D'Metropouregioon Athen isch di bevöukerigsriichschti und flechegröschdi Schdat vo Griecheland.

I de griechische Saage hei d'Göttin Athena u dr Meeresgott Poseidon wöue Ifluss gwünne über d'Lüt wo ir Region vom hütige Athen gwont hei - die damaus chli Schdat het zu där Zit no ke Name gha. Bedi Götter hei der Schdat es Gschänk gmacht, und zwor het d Athene en Ölbomm wachse loo, de Poseidon het aber e Quele flüüsse loo. D hend d Athener gfunde, de Ölbomm sei nützlicher, dorum heisst Athen hüt Athen u ned angersch - seit me.

Wäg de vilne antike Schtätte u antiker Kultur isches eine vo de turischdischsde Schdät vo Öiropa. Im Joor 2004 hei dört die Olympische Schbiu schdattgfunge. Darum het Athen e nöie Flughafe u drü nöii U-Bahnliniä übercho.

## Lueg ou

* Sokrates
* Dr Peloponnesisch Chrieg

## Weblink

 **Commons: Athen** – Sammlig vo Multimediadateie
* Offiziells Stadtportal (englisch, griechisch)
* Dütschi Botschaft Athen (dütsch, griechisch)
* Goethe-Institut Athen (dütsch, griechisch)
* Athen-Magazin (dütsch)
# Römisch-katolischi Chile

| Oberhaupt | Chileflagge |
| --- | --- |
| Papscht Leo XIV. |  |
| Basisdate |
| Oberhaupt: | Leo XIV. |
| Mitglider: | 1.131.000.000 (Stand: 2008) |
| Prischter: | 407.262 (Stand: 2008) |
| Ordenslüt: | 815.237 (Stand: 2008) |
| Aaschrift: | Via della Conciliazione 54 SCV-00120 Vatikanstadt |
| Website: | www.vatican.va |

Di **römisch-katolischi Chile** (v. griech. καθολικός, katholikos: *allgemein*, *allumfassend*), isch di gröschti chrischtlich Chile und gseht sich sälber in de direkte Nochfolg vom Aposchtel Petrus. Zu dere Chile ghöre 23 Teilchilene mit jewils eigenem Ritus, wo sich aber alli de Jurisdiktion vom Papscht z Rom düent unterschtelle. Di gröschte Teilchilene sind di latinische Chile, wo in oiserne Breite gwöhnlich römisch-katolisch oder numme katolisch gnennt wird, und di katholische Oschtchilene.
Bsunderi Kennzeiche vo de römisch-katolische Chile sind s Papschttum, mit em Jurischdikationsprimat und de Unfehlbarkeit und di sibe Sakrament, wo aber au vo andere Chilene glehrt wird.

## Gründig

Nach em Verschtändnis vo de römisch-katolische Chile, isch si vo Jesus Chrischtus sälber gründt worde. Bsunders s Wort vo Jesus an de Petrus, wo er sait, de Petrus sigi de Fäls, uf den Jesus wot sini Chile baue, wird so verschtande.

In de katolische Tradition isch de Petrus uf Rom cho und het derte e Gmeind gründt, vo dere er de Bischof gsi isch. So gseht me de Papscht, wo jo Bischof vo Rom isch, in de direkte Nochfolg vom Petrus.

## Verbreitig

Verbreitig vo de römisch-katolischen Chile
Im Prinzip gits Katholike uf de ganze Wält. Bsunders verträte sind si:

* z Mittel- und Südamerika
* z Süd− und Südoschteuropa: Nordalbanie, Italie, Kroatie, Malta, Portugal, Slowenie, Schpanie
* z Weschteuropa: Irland, Frankriich, Belgie
* z Mitteleuropa: Süd- und Weschtdütschland, Pole, Öschtriich, Tschechie, Slowakei, Schwiiz
* z Oschteuropa: Litaue, Ungarn und in e paar Regione vo Rumänie
* in Teil vo Afrika: Äquatorialguinea, Angola, Burundi, Demokratischi Republik Kongo, Gabun, Kamerun, Madagaskar, Ruanda, Mosambik, Republik Kongo
* in Teil vo Asie: Philippine, Oschttimor, Macau, Palau, Vietnam und Südkorea.

Wältwit gits öppe 1,13 Milliarde römisch-katholischi Chrischte, wo 17,2 Prozent. vo de Wältbevölkerig usmacht. Im 2006i het d Chile 4'898 Bischöf und 407'262 Ordens- und Diözesanpriester gha.

## Einzelnochwiis
# 9. Oktober

|  |
| --- |
| Historischi Johresdäg
September · **Oktober** · November |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

 |

Dr **9. Oktober** isch dr 282. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 283. in Schaltjohr), dodermit blybe no 83 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

Simplonstrass, Gedänkdafele
John Lennon
PJ Harvey
* 0768: Noch em Dod vum Pippin em Jingere wehlt e Versammlig ihm syni Sihn Karl un Karlmann zue Chenig im Frankerych. Dr Karlmann regiert im sideschtlige Rychsdail, dr Karl im andere.
* 1531: Di fimf katholische innere Ort (Lozärn, Schwyz, Unterwalde, Uri un Zug) vu dr Alte Aidgnosseschaft erklere Züri as Folg vum Zweete Müsserchrieg dr Chrieg.
* 1558: Dr spanisch Kapitän Juan Rodriquez Suárez grindet z Venezuela d Stadt Mérida.
* 1806: Z Brig wird noch ere mehjehrige Böuzyt di nei Stroß iber dr Simplonpass ereffnet. Dr Aastoß derzue het dr Napoleon Bonaparte gee, wu besseri Alpenibergäng fir syni Druppe wett.
* 1877: Dr Geolog Adolf Knop cha noowyse, ass s Wasser, wu in dr Dueneversickerig verschwindet im Aachtopf wider uusechunnt.
* 1962: Uganda wird unabhängig vu Großbritannie.

## Uf d Wält chuu

* 1859: Alfred Dreyfus, franzesische Offizier
* 1940: John Lennon, änglische Popmusiker
* 1944: Isolde Schaad, Schwyzer Jurnalischtin und Autoorin
* 1947: France Gall, franzesischi Sängeri
* 1952: Monika Hildbrand, Schwyzer Sängeri
* 1960: Tobias Engelsing, dytsche Historiker un Museumsdiräkter
* 1969: PJ Harvey, änglischi Popmusikeri
* 1972: Nicole Hoffmeister-Kraut, dytschi Bolitikeri
* 1976: Mia Aegerter, Schwyzer Popsängeri

## Gstorbe

* 1898: John Auguste Clerc, Schwyzer Politiker
* 1958: Pius XII., Papscht
* 1973: Pablo Neruda, chilenische Schriftsteller un Nobelbryysdreeger
* 1978: Jacques Brel, franzesische Chansionnier
* 2024: Christine Tröstrum, dytschi Manageri in dr Filmbranche
* 2025: Josias Gasser, Schwyzer Bolitker

## Weblink

 **Commons: 9. Oktober** – Sammlig vo Multimediadateie