# Tours

| Tours |
| --- |
|  |

|  |
| --- |
| Tours (Frankreich)Tours |

 |
| Region
 | Centre-Val de Loire |
| Département
 | Indre-et-Loire (Präfektur) |
| Arrondissement
 | Tours |
| Kommünàlverbànd
 | Tours Métropole Val de Loire |
| Koordinàte | 47° 24′ N, 0° 41′ O47.3927777777780.68833333333333 |
| Heche
 | 44–109 m |
| Flech |  |
| Iiwohner | 137.850 (1. Jänner 2020) |
| Bevelkerungsdicht | – Iiw./km2 |
| Code Postal | 37000, 37100, 37200 |
| INSEE-Code | 37261 |
| Website
 | www.tours.fr |
|  Tours |

**Tours** [tu(ː)ʁ] isch d Hauptschtadt *(préfecture)* vum französischè Département Indre-et-Loire i dè Region Centre-Val de Loire. Tours hèt 137.850 Ywooner (Stand 1. Januar 2020) un lyt a dè Loire un am Cher, zwǜschè Orléans un dè Atlantikküschtè.

Dè Nammè *Tours* schiint uff Alemannisch zwar *Türm* z bedütè, isch abber abgleitet vum gallischè Stamm vo dè Turonè.

## Geography

Tours a dè Loire
Loire
S Stadtzèntrum mit dè beidè Inslè Île Simon un Île Aucard ligèt öschtlich vu dè Mündig vu dè Cher i d Loire. Beidi Flüsse durchflüèßèd im Abschtand vu öppè drei Kilometer barallèl zuènand d Stadt. Am Nordufer vu dè Loire mit èm Vyrtel Saint-Symphorien, isch nu wènnig baut worrè.

Im Cher lyt d Inslè Île Honoré de Balzac, wo wit größer isch. Im 17. Johrhundert sin vor Tours füüf Inslè glègè, wo bi dè spôtèrè Entwicklig vu dè Stadt abber abdrait odder mitènand vobundè worrè sin.

## Hischtoriè

### Antikè

I dè Zyt vor dè Römer hèt sich s keltische Volk vu dè Turonè uff ènèm Höger am nördlichè Ufer vu dè Loire aagsidlèt, wo vu dè Römer spôter dè Caesarodunum (im Cäsar sin Höger) gnennt worrè isch. Dèsèll Höger isch i dè Nôchi vu-nèrè wichtigè Strõßèchnotèpungt glègè isch. Im Johr 275 hèts z Tours bi nèm Aagriff massyvi Schäddè gää, sèllèwäg isch am Ändi vum 3. Johrhundert è befeschtigti Stadtmuèr baut worrè.

I dè zweitè Hälfti vum 3. Johrhundert isch dè Heilige Gatianus als ärschtè Bischof vu Tours gnennt worrè. Er hèt dört s Chrischtètum vobreitet. Diè ärschti Kirchè isch öppè hundert Johr spôter vu sim Nõchfolger Litorius baut worrè. D Heilige Martin, `wo im Johr 372 zum drittè Bischof vo Tours gweyt worrè isch, hèt im Gatianus sini Übberräscht i sèbbi Kirchè übberfüürè lõ. Baumatriaal dõdèby isch meeheitlich dè lokal abbauti Tuffschtai gsi.

Anno 374 isch Tours d Hauptschtadt vo dè Gallia Lugdunensis III. Öppè am Aafang vum 5. Johrhundert isch dè Nammè vo dè Stadt vo *Caesarodunum* in *Civitas Turonorum* durrègfüürt worrè. D Ywooner hèn sich 435 mit èm aremorischè Bund zämmè duè. Anno 473 isch d Stadt vo dè Weschtgotè unter m Eurich erobèrèt worrè. S Volk vo dè Touraine isch abber geg dè arianische Glaubè vo yrè neuè Hèrrè ygschtellt gsi. Dè Frankèkönnig Chlodwig, wo us dè Dǜnaschty vu dè Merowinger abschtämmig gsi isch, hèt anno 508 Tours èn Bsuèch abgschtattet, sèll isch ei Johr nõch sim Syg i dè Schlacht vo Vouillè übber dè Alarich II. gsi. Z Tours hèt er i dè Basilika vum Heiligè Martin èn Huufè Beuteschätz vum Alarich gweyyt. Dört hèt er è Gsandtschaft vum oschtrömischè Kaiser Anastasios I. empfangè, wo ym sini Ernennig zum Konsul (wòrschinlich Eerèkonsul) un Patricius mit dè Insigniè übberbrocht hèn.

### Mittelaalter

Sit èm Chlodwig sin Yzug z Tours hèt sèlli Stadt zum Fränkischè Ryych ghört. S Grab vum Heiligè Martin isch è belièbtes Pilgerzyl worrè, wa dè Stadt Tours als Waalheimèt vum Nationalheiligè è bsunderi sǜmbolischi Bedütig gää hèt.

Bi dè Ryychsdeilig nõch èm Chlodwig sim Dot (511) isch Tours a sin Soon Chlodomer kait. Als dèsèll 524 im Burgundèchrièg umbrocht worrè isch, hèt mò Tours a sin Bruèder Chlothar I. wittergää. Ab 558 hèt dè Chlothar widder s gsamte Frankèryych übbernõ, isch abber schu 561 gschtorbè. Ab dört hèt Tours zum Königryych vum Chlothar sim Soon Charibert I. ghört. Nõch èm Charibèrt sin Dot anno 567 isch sin Bruèder Sigibert I. übbergangè un dõdemit an Austrasiè. Dè Sigibèrt hèt sim Halbbruèder Chilperich I. denn strittig gmacht. Sèllèwäg isch Tours meefach vo dè einè un denn widder vo dè andrè Strittpartei erobèrèt worrè un au plündèrèt worrè, wa dè dörtige Bischof Gregor vo Tours einèwäg nit hèt chönnè vohindèrè. Wèg èm Vodraag vo Andelot isch Tours 1587 widder zuè Austrasiè chò.

Anno hèt dè Karl Martèll d Muurè i dè Schlacht vu Tours un Poitiers vonichtend gschlagè, wo dè Aafüürer vo dè Muurè, dè Abd ar-Rahman, ums Läbbè chò isch. Sèbbè Syyg vum Karl Martèll hèt è wittèri Uusbreitig vum islamischè Yflussberyych vohindèrèt. Unterm Charlesmagne isch Tours dè Mittelpungt vo dè karolingischè Renaissance worrè, manifeschtyrt mit èrè bedütèndè Buchmòlerei un dè Schuèl vum Alkuin, ènèm Abt vu Saint-Martin de Tours, wo dört am Ändi vum 8. Johrhundert ärschti Theology- un Philosophyvorlesigè ghaaltè hèt.

Tours isch Hauptschtadt vo dè frängischè Grõfschaft Tours, wo sich im früènè 9. Johrhundert im Bsitz vo dè Etichonè gsi isch un dènn i dè Hèrrschaftsberyych vo dè Robärtiner chò isch. Anno 853 un 903 isch Tours vo dè Wikinger (Loire-Normannè) plündèrèt worrè. Dè Vorort vo Tours, wo d Basilika un Abtei Saint-Martin de Tours gschtandè isch un sich unter m Nammè *Martinopolis* zuè nèrè eigènè bedütèndè Gmaind entwicklèt hèt, isch dènõch mit èrè starkè Stadtmuèr gschützt worrè, wo vo 906 bis 910 baut worrè isch. Martinopolis hèt ab dört dè Nammè *Châteauneuf* (als.: *Neus Schloß*) chriègt. D Ywooner vu sèllèm Vorort hèn oftmòls gèg s Kapitel vo Saint-Martin revoltyrt, demit mò mee kommunali Rächt chriègt hèt; ärscht spôter sin sèlli Privilegiè vo dè französischè Könnig bschtätigèt worrè.

Theobald Senior hèt um 909 ummè d Grõfschaft Tours für s Huus vo Blois in Bsitz gnõ. Sèlli Vodrètter hèt i dè Folg èn langè Machtkampf gèg diè Aaghörigè vum Huus vo Anjou um d Vorhèrrschaft z Weschtfrankryych uusdrait. Theobald III. vo Blois hèt d Touraine nõch sinèrè Nidderlaag i dè Schlacht bi Nouy 1044 ändgültig a dè Gottfryd II. vo Anjou abdrättè müèsè.

Ändi vum 11. Johrhundert isch d Touraine a s Huus Plantagenet kait, sèllèwäg isch d Touraine Deil vum Angevinischè Ryych worrè, nōchdèm d Plantagenets 1154 zuè dè Könnig vuè Ängland worrè sin. Mit dè Hèrrschaft vum Hans Ohneland hèt dè Könnig Philipp II. Auguscht vo Frankryych 1205 s Gebièt für Frankryych zrugggwunnè. Abber èrscht dè Heinrich III. vu Ängland hèt sini Aaschprüch uff Tours un d Touraine 1259 ändgültig a dè Könnig Ludwig IX. vo Frankryych abdrättè. Ab 1360 isch d Touraine als Herzogdum a dè nãchgeborene französische Prinz vogää worrè.

Ludwig IX. dè Heilige hèt ab 1266 z Tours dè “grossus denarius Turonus” (alemannisch: „dè dicke Denar vu Tours“, Turnose) im Gegèwärt vu 12 Deniers prägèd (12 Deniers = 1 Sol = 1/20 Livre vo Wärig vu Tours).

S gotische Huus
Anno 1354 isch Tours mit èm nòch glegènè Châteauneuf voeinigt un mit èrè gmeinsamè Stadtmuèr umgää worrè. Könnig Karl VII. hèt oft un gèrn i dè Gegènd residyrt, un dè Ludwig XI. hèt 1463 s Schloss Plessis-lès-Tours kauft, wo im uumittelbar weschtlich vu Tours glegènè La Riche stòt. I sèllèm Schloss hèt dè Ludwig XI. oftmòls gwoont un dõ isch er au 1483 gschtorbè. Tours isch dõdemit zuè dè könniglichè Näbbèresidènz uffgschtigè un isch im 15. Johrhundert uff uugfäär 75.000 Ywooner chò. Dõ hèn sich öfter diè französischè Generalschtänd vosammlèt, unter dè Regäntschaft vum Ludwig XI. 1470, èm Karl VIII. 1484 un èm Ludwig XII. 1506.
1855 sin Räscht vum gröschtè Amphitheater vum Römischè Ryych gfundè worrè. S isch uumittelbar hinter dè hütigè Kathedralè glègè, wo im 1. Johrhundert baut worrè isch. S Amphitheater hèt è elliptischi Form ghaa un hèt è Achsèlängi vu öppè 156 m un 134 m uffgwisè.

### Religionsgschichtliches: Konzyyl z Tours

Tours isch dè Schaublatz von è baar Konzyyl gsi. Diè ärschtè drei Konzyyl sin 461, 567 un 813 abghaaltè worrè, jedes Mòl isch s hauptsächlich um d Kirchèdisziplin gangè. Bi nèm wittèrè Konzyl, wo im Johr 1050 stattgfundè hèt, isch dè Theolog Berengar vo Tours vom Landfrank vo Bec widderlait worrè, als Häretiker denunzyrt un vom Papscht Leo IX. vourteilt worrè. Uff èm Konzil vo 1096 hèt sich dè Bischof Otto von Straßburg im Pabscht Urban II. unterworfè un isch druffhy i diè gregorianischi Obödiènz uffgnõ worrè. Im Mai 1163 hèt dè Pabscht Alexander III. z Tours è Konzil abghaaltè, wo-nèr nõch dè Exkommunikation vum Gegèpabscht Viktor IV. als rächtmäßigè Pabscht bschtätigèt worrè isch. Ußerdèm sin d Maßreglè geg d Katharer bechräftigèt worrè. D Konzyyl vo 1236 un 1282 hèn widder bsunderi Aaglegèheitè vo dè Kirchèdisziplin bhandlèt. Im Septèmber 1510 hèt dè Könng Ludwig XII. è Konzyl z Tours yyberuèfè, um d Zuèschtimmig vo dè französischè Prälatè zum Chrièg geg dè Pabscht Julius II. zu erhaaltè. È anders Konzyl hèt z Tours anno 1583 stattgfundè.

### Neuzyt

Datei:Tours Tudorhaeuser.jpgBau us èm 16. Johrhundert a dè *Place Plumereau*
Im 15. un 16. Johrhundert hèt dè Mòler Jean Fouquet sowiè meereri Bildhauer, bsunders Michel Colombe un d Brüèder Juste, wo alli z Tours gwǜrkt hèn, dè Ruèm vo dè Stadt uff èm Gebièt vo dè Bildendè Kunscht vogrößèrèt. Bis is 16. Johrhundert iè hèt sich au dè französische Könnig un dem sin Hof regelmäßig dört uffghaaltè. Vo dè Bedütig vo Tours i sèllèrè Zyt zügt dè Bau vo dè mächtigè gotischè Kathedralè. I dè Renaissance sin i dè Stadt prächtigi Paläscht baut worrè. Tours hèt èn wǜrtschaftlich Uffschwung durrègmacht, wo nit zletscht vo dè Siidèwarèfabrikation chò isch, welli vum Könnig Ludwig XI gfördèrèt worrè isch.

Wôrènd dè Hugenottèchrièg hèt Tours 1562 unter Gwalttatè vo Proteschtantè un Katholikè glittè. Am 2. April i sèbbèm Johr hèt sich dè Louis I. de Bourbon dè Stadt bemächtigt, sèllèwäg isch es zuè nèrè Plünderig vo dè Kirchèschätz un ikonoklastischè Aktionè chò. Schu am 10. Juli 1562 hèt dè Marschall Saint-André Tours für d Katholikè zrugg erobèrèt, im folgendè Septembèr un Oktobèr sin gfangèni Hugenottè hyygrichtèt worrè. Nõch èm Ermordè vo dè Brüèder Henri un Louis de Guise (23./24. Dezembèr 1588), wo dè Könnig Heinrichs III. dèzuè aagschtiftet hèt, isch èn offènè Kampf uusbrochè. Wèg sèllèm Kampf isch dè Heinrich III. gu Tours gangè un hèt s Parlement de Paris un d Rechnigskammèrè uff Tours volait. Am 30. April 1589 isch dè Heinrich III. im Schloss Plessis-lès-Tours èn Pakt mit èm Hugenottèfüürer Heinrich vo Navarra yygangè. Churz druffhy hèt dè Charles II. vu Lothringè Tours aagriffè un Vorschtadt Saint-Symphorien yygnõ, dènõch hèt er widder abziè müèsè, well dè Könnig vo Navarra am 8. Mai 1589 aagruggt isch. Nõch èm Mord am Heinrichs IIõI. am 2. Auguscht 1589 isch dè Könnig vo Navarra als Heinrich IV. zum neuè französischè Könnig gmacht worrè. Am 21. Novèmber i sèbbèm Johr hèt dè Heinrich IV. sin feierlichè Yzug z Tours ghaaltè un s Parlament un d Rechnigskammèrè am 24. März 1594 widder uff Paris zrugg volait.

S Edikt vu Nantes us èm Johr 1598 hèt dè Religionsfriddè definityv widder etablyrt. Anno 1621 hèts z Tours wèg dè Beärdigung vum Proteschtantè Martin Lenoir èn Uffruur gää. Dè Könnig Ludwig XIII. hèt d Orning persönlich widder hèrschtellè müèsè. D Sidèwäbber-Induschtry vo dè Loire-Stadt isch durchs Uffhebbè vum Edikt vu Nantes anno 1685 unterm Ludwig XIV. sowiè dè Flucht vo dè Hugenottè is Uusland schwèr droffè worrè. Im Johr 1772 isch diè städtischi Münzprägerei, wo d Livres us Tours *(librae Turonenses)* aagfèrtigt hèn, zuègmacht worrè. 1775 isch Tours a diè könniglichi Übberlandstrõß Route d'Espagne aagschlossè worrè. Wôrènd dè Französischè Revolution hèt d Stadt als Basis für Operationè vu dè Republikaner gegè diè Uffschtändischè vu dè Vendée fungyrt.

Juschtizpalascht *Palais de justice* vo 1844
1845 hèt Tours a s französische Ysèbaanetz aagschlossè worrè, wa diè induschtrièlli Entwicklig vu dè Stadt beschlünigt hèt. 1896 isch dè Baanhof fèrtig gsi, sèbbi Station isch vum Victor Laloux entworfè worrè. Wǜrtschaftlich sin z Tours hauptsächlich Läbbensmittel voschafft worrè, ebbèso isch Handel un Tourismus bedribbè worrè. Witteri Branchè sin d Tegstylinduschtry, Läddervoschafferei un d Druckerei gsi. A dè Stell vo dè Land- un Wasserfeschtungè isch dè *Boulevard Béranger* mit èm hütig halbrundè *Place Jean Jaurès* un èm *Boulevard Heurteloup* aaglait worrè. Es sin neui Villèvyrtel un Parkaalaagè entschtandè, wo vo dè uffschtygèndè Bourgeoisie finanzyrt worrè sin, wiè dè Jardin des Prébendes d'Oé im Johr 1872. Für d Bähnler isch s Quartyr Velpeau baut worrè. Dè Druckereiunternämmer Alfred Mame hèt für sini Aagschtelltè 1870 è Büèzersidlig bauè lò. Fascht alli neuè Stadtvyrtel sin gegèübber vum Loireufer aaglait worrè. Dè Bau vu dè Ysèbaa hèt dè Flussschifffaart massyv gschaddèt, sèllèwäg isch au Gewerbè, wo dèmit vobundè gsi isch, bedroffè gsi. Anno 1850 sin 628.000 Tonnè Güèter uff dè Loire befördèrèt worrè. Sèbbi Zaal isch uff 30.000 im Johr 1870 gsunkè. Nõch 1870 isch dè Personèvokeer uff dè Loire un peu à peu au dè Bootsbau ygschtellt worrè. Anno 1846 un 1856 hèt s schwèri Hochwasser vo dè Loire gää.

Wôrènd èm Dütsch-Französischè Chrièg isch Tours vum 11. Septembèr bis zum 10. Dezembèr 1870 Sitz vo dè Delegation für d Regyrig vo dè nationalè Voteidigung gsi. Am 19. Januar 1871 isch d Stadt vum preußischè Generallütant Julius vo Hartmaa bsetzt worrè, aaschlièßènd sin diè dütschè Truppè bis zum 8. März 1871 blibbè.

Im Johr 1920 isch uff èm Tourer Kongrèss d Kommunistischi Partei vu Frankryych gründèt worrè. Wôrènd èm Zweitè Wältchrièg isch d Stadt 1940 vo dè Dütschè bsetzt worrè. Anno 1944 isch d Stadt bi allyirtè Bombardements, wo gegè dè strategisch wichtige Loire-Übbergang grichtet gsi isch, schwèr droffè worrè. Unter m gaullistischè Bürgermeischter Jean Royer, wo 36 Johr im Amt gsi isch, hèt mò abber èn blaanvollè Widderuffbau vo dè historischè Innèschtadt hèrrè brocht. Um 1960 isch s *grand ensemble* Sanitas entschtandè. Anno 1964 sin d Vorört Saint-Symphoriè un Sainte-Radegonde ygmeindet worrè. 1973 isch ein 90 Hektar großes Gebièt im Stadtzèntrum unter Denkmòlschutz gschtellt worrè. Glychzitig isch im Südè, am Ufer vum Cher, è umfangryychs Induschtrygebièt entschtandè, wôrènd im Johr 1970 d François-Rabelais-Universidät gründèt worrè isch. Dè Campus vo dè Universidät isch nit am Stadtrand, sondern zentral am Ufer vu dè Loire baut worrè. Zletscht isch s neue *Quartier des 2 Lions* im Südweschtè vum Stadtgebièt entschtandè.

## Bevölkerigsentwicklig

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Johr** | **1962** | **1968** | **1975** | **1982** | **1990** | **1999** | **2011** | **2021** |
| **Ywooner** | 92.944 | 128.120 | 140.686 | 132.209 | 129.509 | 132.820 | 134.633 | 137.658 |
| Quällè: Cassini un INSEE |

## Züüg zum Aaluègè

### Kirchè

D Kathedralè vo Saint-Gatien
* Kathedralè Saint-Gatien
* Neui Basilika Saint-Martin mit dè Grabschtättè vum Heiligè Martin
* Abtei-Kirchè Saint-Julien
* Kirchè Saint Pierre-Ville

### Repräsentatyvi Bauwärch

* Erzbischöflichs Palais, hüt Sitz vum Museum vu dè Schönè Künscht vu Tours
* Château de Tour mit èm Musée Grévin
* Ehemòligs Kollegium Saint Martin
* Hôtel Goüin mit èm Museum vum Archäologischè Gsellschaft vu dè Touraine
* Kloschter La Psalechtte
* Kloschter Marmoutierv
* Bauwärch vu dè ehemòligè Bruèderschaft Saint-Eloi

### Grüèflächè

* Botanischè Gartè vu 1875
* Parkaalaag Jardin des Prébendes d'Oé
* Jardin de la Préfecture
* Dè See *Lac de la Bergeonnerie* a dè Cher

### Wittèri Ortschaftè vo Intrèssi

* Römischi Muèrräscht
* Büèzersidlig Cité Mame vo 1870
* Le Musée du Compagnonnage
* Synagogè, baut 1908

## Bolitik

Rôthaus *Hôtel de Ville*, 1896–1904 baut nõch dè Blään vom Victor Laloux
Sit 2020 isch dè Emmanuel Denis vo dè Grüènè Bürgermeischter vo dè Stadt Tours.

Sini Vorgänger sin dè Christophe Boucher vo dè UDI (2017 bis 2020), dè Serge Babary vo dè Republikaner (2014 bis 2017), Jean Germain vo dè Sozialischtè (1995 bis 2014) un dè Gaullischt Jean Royer (1959 bis 1995).

### Städtepartnerschaftè

Tours hèt acht Partnerschtädt:

| Stadt | Land | sit |
| --- | --- | --- |
| Brașov | Rumäniè | 1990 |
| Luoyang | Volksrepublik China | 1982 |
| Minneapolis | Voeinigte Staatè | 1991 |
| Mülheim a dè Ruur | Dütschland | 1962 |
| Parma | Italiè | 1976 |
| Segovia | Spaniè | 1972 |
| Springfield | Voeinigte Staatè | 1984 |
| Takamatsu | Japan | 1988 |
| Trois-Rivières | Kanada | 1987 |

Drübber usè git s Kooperationè mit  Maribor z Slowenien Štajerska, Sloweniè (sit 1997) un wittèrè Städt.

## Wappè

Blasonyrig: „Unter èm blauè Schildhaupt mit drei goldigè heraldischi Liliè, in Schwarz mit drei rundè dreizinnigè, schwarzgfuègtè silbèrni Türm, a dè Basis mit wittèrè silbèrnè Türm, 2:1 bositionyrt, mit ènèm offenè Dor un rotè Zältdächer mit Fäänli druff.“

Obwoll dè Nammè *Tours* etǜmologisch nüt mit dè französischè *tours* (Türm) zu duè hèt, handlèt s sich dõdèby doch um è sprèchendes Wappè, well mit dè Turm-Sǜmbol uff dè Nammè *Tours* aagschpillt wörd.

## Wǜrtschaft

D Wǜrtschaft vo dè Agglomeration Tours isch diversifizyrt, mit èm Huufè mittlèrè un größèrè Bedryyb i dè Induschtry un Diènschtleischtungè ; gröschtè Einzelbedryb isch s Universidätskrankèhuus.

D Touraine, d Region um Tours ummè, isch bekannt für iri Wyy. S bekannteschte Aabaugebièt vu dè Touraine isch Vouvray, wo dirèkt vor dè èm Stadtbièt vo Tours lyt.

## Vokeer

Z Tours hèt vo dè Vogangèheit bis hüt als Loire-Übbergang schu immer è großi Bedütig als Vokeerschnotèpungt ghaa.

S git z Tours èn Autobaaaaschluss übber d A 10 (Paris–Bordeaux), d A 85 (Tours–Angers) un d A 28 (Tours–Le Mans).

Baanhof z Tours vo 1896
Dè Hauptbaanhof vo Tour isch èn Sackbaanhof mit Aaschlüss a s TGV-Netz. Dõ zwyygt d Strèggi gu Saint-Nazaire vo dè Südweschtmagischtralè Paris-Bordeaux ab. Züüg vo Paris via Tours gu Bordeaux haaltèd abber im öppè füüf Kilometer vo Stadtzèntrum èwäg ligèndè Baanhof vo Saint-Pierre-des-Corps, wo 1990 zum Fèrnvokeersbaanhof umbaut worrè. Dènäbbè bschtön Dirèktrelationè im Regionalvokeer gu Mans un Bourges. Sechs Kilometèr nordöschtlich vu dè Loire lyt dè Flughaffè vo dè Stadt Tours.

Sit Septembèr 2013 volauft è Strõßèbaanlinniè durch d Stadt vum Nordè in Südè. Schu vo 1900 bis 1949 hèt s è Strõßèbaa gää, wo abber für dè Busvokeer uffgää worrè isch.

## Bildig un Kultur

D Universidät vu Tours wörd *Université François-Rabelais* gheißè.

Zwei international bekannti brivati Leerinschtitut für diè französischi Sprõch sin i dè Stadt dèhaim, dèby sin s *Institut de Touraine*, wo sin Hauptsitz im Hôtel Torterue hèt. S renommyrti Inschtitut isch vum Gschichts- un Geographyleerer Edmond Sourdillon gründèt worrè.

Tours hèt è Opèrè un è Symphonyorcheschter, ußerdèmm git s mèngi chlynèri Bünnè un è Museum vo dè Schönè Künscht.

I dè Stadt git s au è Business School, École supérieure de commerce et management un è Ingenieurschuèl, d École polytechnique de l’université de Tours.

## Persönlichkeitè

### Bischöfe un Heiligi

* Gatianus vo Tours (ca. 249–301)
* Martin vo Tours (ca. 371–397)
* Brictius vo Tours (ca. 397–443)
* Eustochius vo Tours (ca. 443–460)
* Perpetuus vo Tours (ca. 460–490)
* Volusianus vo Tours (ca. 491–498)
* Euphronius vo Tours (ca. 503–573)
* Gregor vo Tours (573–594)

### Söön un Döchter vo dè Stadt

#### Uff d Wält chò vor èm 20. Johrhundert

* Aafang vum 11. Johrhundert: Berengar vo Tours, Theologe († 1088)
* um 1420: Jean Fouquet, Mòler († 1478/81)
* 1434: Jolande vo Frankryych, Dochter vum Könnig Karl VII. vo Frankryych († 1478)
* um 1445 ummè: Jacques de Beaune, Finanzbolitiker, Baron de Semblançay († 1527)
* um 1445 ummè: Guillaume Briçonnet, Kardinal un Ärzbischof vo Narbonne († 1514)
* 1457: Jean Bourdichon, Mòler un Illuminator vu Handschriftè († 1521)
* 1502: Victor Brodeau, Dichter († 1540)
* 1510: François Clouet, Mòler († 1572)
* 1591: Jacques Dupuy, Humanischt un Bibliothekar († 1656)
* 1593: Claude Vignon, Mòler vum Barogg († 1670)
* 1599: Marie de l’Incarnation (bürgerlich: Guyart), Nonnè, Mǜschtikerin un Missionarin († 1672)
* um 1604 ummè: Abraham Bosse, Kupferschtecher un Radyrer († 1676)
* 1621: René Rapin, Jesuit un Philologe († 1687)
* 1680: Philippe Néricault Destouches, Luschtschpyldichter († 1754)
* 1682: Ursin Durand, Benediktiner un Hischtoriker († 1771)
* 1683: Jean-Baptiste de Grécourt, Dichter († 1743)
* 1686: Jacques Hardion, Hischtoriker, Übbersetzer un könniglicher Bibliothekar († 1766)
* 1686: Julien Le Roy, Uurmacher († 1759)
* 1730: Louis Dutens, Schriftschteller († 1812)
* 1754: Jean-Baptiste Meusnier de la Place, Mathematiker un General († 1793)
* 1758: Armand Samuel de Marescot, Ingenieuroffizyr *(Génie militaire)* († 1832)
* 1765: Joseph-Michel Dutens, Bauingenieur un Nationalökonom († 1848)
* 1792: Philippe Musard, Violinischt, Dirigänt un Komponischt († 1859)
* 1795: Gabriel Lamé, Mathematiker un Phǜsiker († 1870)
* 1799: Honoré de Balzac, Schriftschteller († 1850)
* 1801: Félix Dujardin, Nadurforscher, Geolog un Zoolog († 1860)
* 1801: Armand Trousseau, Internischt († 1867)
* 1805: Adolphe Delattre, Ornitholog un Künschtler († 1854)
* 1815: Ernest Goüin, Maschinnèbau- un Bauingenieur un Unternämmer († 1885)
* 1815: Jules Moinaux, Librettischt († 1896)
* 1824: Jules Haime, Zoolog, Paläontolog un Geolog († 1856)
* 1830: Paul Duboy, Bildhauer († 1886)
* 1843: Émile Delahaye, Unternämmer, Automobilpionyr un Gründer vo dè Automarkè *Delahaye* († 1905)
* 1845: Auguste Brachet, Romanischt († 1898)
* 1850: Victor-Alexandre-Frédéric Laloux, Architekt *(Gare d’Orsay)* († 1937)
* 1850: Louis Muraton, Mòler († 1901)
* 1853: René du Coudray de La Blanchère, Klassischi Archäolog († 1896)
* 1858: Maurice Couette, Phǜsiker († 1943)
* 1858: Georges Courteline, Romancie un Dramaturg († 1929)
* 1873: Alphonse Baugé, Radrennfaarer († 1938)
* 1874: Elisabeth aaSonrel, Mòlerin vo dè Art Nouveau († 1953)
* 1880: Marcel Gaumont, Bildhauer († 1962)
* 1881: Eugène Flaud, Automobylrennfaarer († 1950)
* 1883: Émile Vacher, Musiker († 1969)
* 1887: Albert Ouriou, Automobylrennfaarer († 1955)
* 1904: Robert Poirier, Flyger, Résistancekämpfer un Automobylrennfaarer († 1949)
* 1897: Yves Lejarre, Ysèbaaner, Widderschtandskämpfer gegè s NS-Regime
* 1899: Bernard Hardion, Diplomat († 1986)

#### Uff d Wält chò 20. Johrhundert

* 1902: Henri Deglane, Ringer un Olympiasyger vo 1924 († 1975)
* 1903: Guy Paquinet, Jazz-Bosuunischt un Bandleader († 1981)
* 1905: Paul Nizan, Schriftschteller († 1940)
* 1906: Louis Parrot, Lǜriker, Essayischt, Journalischt un Übbersetzer († 1948)
* 1907: Dora Maar *(Henriette Theodora Markovitch),* Fotografin un Mòlerin († 1997)
* 1911: Henry Lemarié, Buèchilluschtrator († 1991)
* 1917: René Laurentin, Theolog un Mariolog († 2017)
* 1923: Yves Bonnefoy, Lǜriker, Autor, Übbersetzer un Hochschuèlleerer († 2016)
* 1925: James Coignard, Mòler un Graphiker († 2008)
* 1927: Paul Guers *(Paul Jacques Dutron),* Schauschpyler
* 1938: Michel Pêcheux, Linguischt un Philosoph († 1983)
* 1940: Philippe Lacoue-Labarthe, Philosoph, Literadurkritiker un Übbersetzer († 2007)
* 1943: Jean-Louis Bruguière, obberschtè französischè Ermittligsrichter un Vizebräsident vum *Tribunal de Grande Instance* z Paris
* 1943: Hans-Günther Kaufmann, dütschè Fotograf
* 1947: Sébastien Balibar, Phǜsiker
* 1949: Jean-Marc Lelong, Comiczeichner († 2004)
* 1950: Philippe Briand, Bolitiker *(Les Républicains)*
* 1951: Jacques Villeret, Schauschpyller († 2005)
* 1952: Dominique Bussereau, Bolitiker
* 1954: Yves Ker Ambrun, bekannt als YKA, Comiczeichner († 2017)
* 1960: Olivier de Germay, Ärzbischof vo Lyon
* 1960: Pascal Guimier, Journalischt
* 1960: Jean-Christophe Maillot, Tänzer un Choreograph
* 1962: Luc Delahaye, Fotograf
* 1963: Catherine Poirot, Schwimmerin
* 1964: Stéphane Audeguy, Schriftschteller, Literadurwǜssèschaftler un Leerer
* 1964: Catherine Bèrnschtai, Dokumentarfilmerin
* 1964: Pascal Hervé, Radrennfaarer († 2024)

## Klimatabällè

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Monatlichi Durchschnittstemperature und -niderschläg für Tours**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Jan | Feb | Mär | Apr | Mai | Jun | Jul | Aug | Sep | Okt | Nov | Dez |  |  |
| Max. Temperatur (°C) | 6,9 | 8,2 | 11,3 | 14,3 | 18,1 | 21,7 | 24,6 | 24,3 | 21,4 | 16,7 | 10,5 | 7,4 | **Ø** | **15,5** |
| Min. Temperatur (°C) | 1,6 | 2,0 | 3,3 | 5,0 | 8,4 | 11,4 | 13,1 | 12,9 | 10,8 | 7,9 | 3,8 | 2,3 | **Ø** | **6,9** |
|  |
| Niderschlag (mm) | 63,3 | 61,6 | 54,3 | 51,4 | 67,5 | 47,5 | 53,0 | 40,9 | 54,3 | 61,0 | 63,0 | 65,9 | **Σ** | **683,7** |
|  |
| Sunnenstunde (h/d) | 2,0 | 3,1 | 4,5 | 6,0 | 6,5 | 7,7 | 8,3 | 7,6 | 6,2 | 4,2 | 2,7 | 1,7 | **Ø** | **5** |
|  |
| Regetäg (d) | 12 | 11 | 11 | 9 | 11 | 7 | 7 | 7 | 8 | 9 | 10 | 12 | **Σ** | **114** |
|  |
| Luftfüchtigkeit (%) | 87 | 84 | 79 | 74 | 77 | 75 | 72 | 73 | 77 | 84 | 87 | 89 | **Ø** | **79,8** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| T e m p e r a t u r |

6,9|  |
| --- |
| 1,6 |

 |

8,2|  |
| --- |
| 2,0 |

 |

11,3|  |
| --- |
| 3,3 |

 |

14,3|  |
| --- |
| 5,0 |

 |

18,1|  |
| --- |
| 8,4 |

 |

21,7|  |
| --- |
| 11,4 |

 |

24,6|  |
| --- |
| 13,1 |

 |

24,3|  |
| --- |
| 12,9 |

 |

21,4|  |
| --- |
| 10,8 |

 |

16,7|  |
| --- |
| 7,9 |

 |

10,5|  |
| --- |
| 3,8 |

 |

7,4|  |
| --- |
| 2,3 |

 |
| Jan | Feb | Mär | Apr | Mai | Jun | Jul | Aug | Sep | Okt | Nov | Dez |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| N i e d e r s c h l a g | 63,3  | 61,6  | 54,3  | 51,4  | 67,5  | 47,5  | 53,0  | 40,9  | 54,3  | 61,0  | 63,0  | 65,9  |
|   | Jan | Feb | Mär | Apr | Mai | Jun | Jul | Aug | Sep | Okt | Nov | Dez |

**Quelle:** wetterkontor.deä |

## Literadur

* *Le Patrimoine des Communes d’Indre-et-Loire.* Flohic Editions, Band 2, Paris 2001, ISBN 2-84234-115-5, S. 1263–1350.
* Ulrich Nonn: *Tours und Poitiers.* In: *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde* (RGA). 2. Uflag. Band 31, Walter de Gruyter, Berlin / New York 2006, ISBN 3-11-018386-2, S. 106–108.

## Weblinggs

 **Commons: Tours** – Sammlig vo Multimediadateie
* Offizièllè Webuffdritt vu dè Stadt
* Illuschtration vum Daniel Meisner vo 1626: Tours. Rustica gens est optima flens et pessima ridens (Digitalisat)

## Einzelnõchwyys

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Tours“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |