Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Separatismus

**Separatismus** isch d'Besträäbig von ere Region sich vom Staat z löösè. Das cha historischi, ethnischi und hüffig au handfeschti ökonomischi Gründ haa.

Separatistischi Bewegigè sin politisch und frydlich (wie zum Byschbil in Quebéc oder in dr Tschechoslowakei, oder au gwalttätig (wie zum Byschbil d ETA, d IRA, oder au in Tschetscheniè). In dr Regel wird è separatischti Bewegig denn gwalttätig, wenn d Gegèsytè gwalttätig reagièrt oder alli politischè Mittel usgschöpft sind.

Separatismus het meischtens ethnischi, kulturelli, oder religiösi Hintergründ. Hüffig sin ökonomischi und politischi Gründ viil wichtigèr. In dr Regèl entstooht a separatistischi Beweegig abèr, wenn ä Minderheit vo dr Mehrheit majorisièrt, drangsalièrt und wirtschaftlich, kulturell und sproochlich unter Drugg gsetzt wird. Au im alemannische Schproochruum sin Fäll vo Separatismus bèkannt.

## Länder, wo sit 1970 durch Separatismus zerbroche sin

* Äthiopie
* Jugoslawie
* Pakistan
* Sowjetunion
* Tschechoslowakei

## Länder, wo ihri Uabhänichkeit verchündet hän, aber nüt aerchannt sin

* Abchasie (vu Georgie)
* Tschetschenie (vu Russland)
* Bergkarabach (vu Aserbaidschan)
* Puntland (vu Somalia)
* Somaliland (vu Somalia)
* Südossetie (vu Georgie)
* Transnistrie (vu Moldawie)

## Territorie mit uchlarem politischem Status

* Kosovo (UN-Verwaldig, nominell e Deil vu Serbie un Montenegro)
* Palästina (Selbstverwaldig, aber deilwiis vu Israel besetzt)
* Taiwan (Republik China)
* Westsahara (sit 1975 vu Marokko besetzt)
* Türkischi Republik Nordzypern

## Länder mit Separatismusbewegige

* Aserbaidschan
* Belgie
* Bosnie un Herzegowina
* Chanada
* China
* Dänemark
* Demokratischi Republik Kongo
* Frankriich
* Georgie
* Indie
* Indonesie
* Irak
* Iran
* Italie
* Makedonie
* Moldawie
* Myanmar
* Nigeria
* Pakistan
* Philippine
* Russland
* Serbie un Montenegro
* Somalia
* Südafrika
* Spanie
* Sri Lanka
* Sudan
* St. Kitts un Nevis
* Türkei
* Grossbritannie
* USA
# 1794

◄ |
17. Jahrhundert |
**18. Jahrhundert**
| 19. Jahrhundert
| ►

◄◄ |
◄ |
1790 |
1791 |
1792 |
1793 |
**1794**
| 1795
| 1796
| 1797
| 1798
| ►
| ►►

| 1794 |
| --- |
|  Mit dr Verhaftig un Hiirichtig vum Maximilien Robespierre un syne Aahänger hert s Terrorregime z Frankrych uf. |

| 1794 in andere Kaländer |
| --- |
| Ab urbe condita | 2547 |
| Armenische Kaländer | 1242–1243 |
| Ethiopische Kaländer | 1786–1787 |
| Buddhistische Kaländer | 2338 |
| Chinesische Kaländer |
|  – Ära | 4490–4491 oder 4430–4431 |
|  – 60-Joor-Ziklus |
Wasser-Rind (癸丑,
50)– Holz-Tiger (甲寅,
51) |
| Hebräische Kaländer | 5554–5555 |
| Islamische Kaländer | 1208–1209 |
| Thai-Solar-Kaländer | 2337 |

## Was isch bassiert?

* 4. Februar: Frankrych schafft im Zug vu dr Franzesische Revolution in allne syne Territorie d Sklaverei ab.
* 15. Februar: In dr Erschte Republik wird d *Trikolore* zur Nationalfahne vu Frankrych.
* 13. Merz: Dr Wohlfahrtsuusschuss unter em Maximilien Robespierre losst in dr Naacht uf dr 14. Merz dr Jacques-René Hébert un andri Hébertischte verhafte. Dodermit chunnt dr *Groß Terror*, wu im vorjohr bschlosse woren isch, zuen eme erschte Hegschtpunkt.
* 30. Merz: D *Indulgente* um dr Georges Jacques Danton wäre wäg ere aageeblige Verschwerig vum Wohlfahrtsuusschuss unter em Maximilien Robespierre verhaftet. Am 5. April wird dr Danton z Paris hiigrichtet.
* 4. Juni: Dr Abbé Henri Grégoire bresäntiert in dr Revolution em franzesische Nationalkonvent e Bricht – dr *Rapport Grégoire* –, wun er d Unterdruckig vu dr „Patois“ un di uusschließlig Verwändig vum Franzesisch verlangt. Dodermit wird e langfrischtigi Bolitik yyglaitet, wu zum Nidergang vu dr Regional- un Minderhaitesproche z Frankrych wie em Okzitanisch fiert.
* 27. Juli: Dr Maximilien de Robespierre un syyni Aahänger, d Montagnards, u. a. au dr Antoine de Saint-Just, wäre vu dr Thermidorianer gstirzt, wel syy Terrorherrschaft all brutaler woren isch. Ai Dag speter wäre dr Robespierre syni Aahänger mit dr Guillotine hiigrichtet.
* 24. Dezämber: Dr Wäberufstand gege s Verlagssyschtem in dr Freie Rychstadt Augschburg wird dur wirttebärgischi Druppe nidergschlaa.

## uf d Wält chuu

* 26. Augschte: Jakob Freivogel, Schwyzer Chnäächt un Revolutionär
* 26. Augschte: Friedrich Leuckart, dytsche Zoolog
* 10. Dezämber: Salomon Tobler, Schwyzer Pfarer un Dichter

## gstorbe

* 25. Jänner: Georg Marcus Stein, badische Orgeleböuer
* 5. April: Georges Danton, franzesische Revolutioner
* 10. Juli: Marie-Marguerite Brun-de Maison-Forte, französischi Dichterin und Lexikograafin
* 28. Juli: Maximilien de Robespierre, franzesische Bolitiker un Revolutionär
* 28. Juli: Antoine de Saint-Just, franzesische Bolitiker un Revolutionär

## Weblink

 **Commons: 1794** – Sammlig vo Multimediadateie
# Terrorherrschaft

„S Wabbe (und gliichzitig d Waffe) vo de Radikale“ (1819), Karikatur vom George Cruikshank uf d Terrorexzess 1793/94 z Frankriich
D **Terrorherrschaft**, d **Schreckensherrschaft** oder dr **Schrecke** (franzöösisch *la Terreur* ‚dr Schrecke‘) isch e Periode in dr Französische Revoluzion gsi, wo vo Aafang Juni 1793 bis Ändi Juli 1794 duurt het und wo alli Persone brutal underdruckt worde si, wo im Verdacht gstande si, ass si nit mit dr Revoluzion iiverstande sige.
D Terrorherrschaft isch vom Woolfaartsusschuss, eme Komitee vo zwölf Manne, gläitet worde. Zerst isch er vom Georges Danton aagfüert worde und denn mee und mee vom Maximilien de Robespierre.

D Terrorherrschaft het mit em Ufstand vo de Bariiser Sansculotte gegen e Konvänt vom 31. Mai bis 2. Juni 1793 aagfange und dr Aanaam vo dr Verfassig vom 24. Juni 1793, wo allerdings nie in Chraft dräte isch. Iire Höhepunkt isch im Juni und Juli 1794 gsi; die Zit wird au as **Groosse Terror** (frz. *la Grande Terreur*) bezäichnet. Si isch über gsi, wo dr Robespierre verhafdet und hiigrichdet worde isch und d Thermidorianer am 9. Thermidor II (27. Juli 1794) d Macht übernoo häi.

In dr Zit vo dr Terrorherrschaft si öbbe 21'000 „Überwachigsusschüss“ bildet und 35'000 bis 40'000 Lüt umbrocht worde, weniger as d Helfti si vom ene Gricht verurdäilt worde und 85 Brozänt vo de Opfer si äifachi Bürger gsi, wo im *Ancien Regime* zum Dritte Stand zelt häi.

## Litratuur

* Alfred Cobban: *The Political ideas of Maximilien Robespierre during the Period of the Convention.* In: *The English Historical Review.* Band 61, Nr. 239, 1946, S. 45–80.
* Bill Edmonds: *„Federalism“ and Urban Revolt in France in 1793.* In: *The Journal of Modern History* Band 55, Nr. 1, 1983, S. 22–53.
* Patrice Gueniffey: *La Politique de la Terreur. Essai sur la violence révolutionnaire 1789–1794.* Fayard, Paris 2003, ISBN 2-213-60575-0.
* Marcel Hénaff, Lawrence R. Schehr: *Naked Terror. Political Violence, Libertine Violence.* In: *SubStance.* Band 27, Nr. 2, 1998, S. 5–32.
* George Armstrong Kelly: *Conceptual Sources of the Terror.* In: *Eighteenth-Century Studies.* Band 14, Nr. 1, 1980, S. 18–36.
* Mona Ozouf: *War and Terror in French Revolutionary Discours (1792–1794).* In: *The Journal of Modern History.* Band 56, Nr. 4, 1984, S. 579–597.
* R. R. Palmer: *Twelve Who Ruled: The Year of the Terror in the French Revolution*. Princeton University Press, Princeton NJ 1941. ISBN 978-0-691-12187-1
* Chantal Thomas, David F. Bell: *Terror in Lyon.* In: *SubStance.* Band 27, Nr. 2, 1998, S. 33–42.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Terrorherrschaft“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Konterrevolution

As **Konterrevoluzioon** (lat. *contra* = gege) bzw. Geegerevoluzioon bezäichnet mä d Chreft, Klasse und Aktividääte, wo däatsächlig oder vermäintlig gegen e Revoluzioon agiere, und au d Persoone, Grubbe oder Staate wo gegen e Staat, wo us ere Revoluzioon usegwaggse isch, oder si System grichtet si. S Ziil vo dr Konterrevoluzioon isch, d Errungeschafte von ere Revoluzioon rückgängig z mache, die alti Staatsmacht z restauriere, und hüfig au mit dr Revoluzioon bluetig abzrächne.

Dr Begriff vo der Konterrevoluzioon isch zum erste Mol im Zämmehang mit dr Französische Revoluzioon vo 1789 erschiine und het d Besträäbige vo iire Gegner Joseph de Maistre, Louis de Bonald u. a. bezäichnet, wo die gstürzti Monarchii wider häi welle härstelle.

Die realsozialistische Süsteem, wo sich as Staate verstande häi, wo us dr proletarische Revoluzioon uusegwaggse si, häi die inneri Opposizioon, wo gege sä grichdet gsi isch, vilmol als *konterrevoluzionär* bezäichnet - au wenn d Staatsgründig scho Joorzäänt zruggglääge isch, und die daatsächlige bolitische Posizioone vo de jewiilige Opposizionelle häi käi Rolle gspiilt. Das isch immer non e so in dr Volksrepublik China, Nordkorea und Kuba.

## Litratuur

* Jean-Jacques Langendorf (Hrsg.), Pamphletisten und Theoretiker der Gegenrevolution, München 1989
* Roger Dufraisse (Hrsg.): Revolution und Gegenrevolution 1789 - 1830, München 1991
* Matthias Middell: Widerstände gegen Revolutionen. 1789-1989, Leipzig 1994
* Michael Wagner: England und die französische Gegenrevolution 1789-1802, München 1994
* Aurel Kolnai: Gegenrevolution. In: Kölner Vierteljahrshefte für Soziologie, 10 (1932), S. 171–199 und 295–319

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Konterrevolution“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# 1866

◄ |
18. Jahrhundert |
**19. Jahrhundert**
| 20. Jahrhundert
| ►

◄◄ |
◄ |
1862 |
1863 |
1864 |
1865 |
**1866**
| 1867
| 1868
| 1869
| 1870
| ►
| ►►

| 1866 |
| --- |
|  D Schlacht bi Königgrätz entschaidet dr Dytsch Chrieg fir Preuße. |

| 1866 in andere Kaländer |
| --- |
| Ab urbe condita | 2619 |
| Armenische Kaländer | 1314–1315 |
| Ethiopische Kaländer | 1858–1859 |
| Buddhistische Kaländer | 2410 |
| Chinesische Kaländer |
|  – Ära | 4562–4563 oder 4502–4503 |
|  – 60-Joor-Ziklus |
Holz-Rind (乙丑,
2)– Füür-Tiger (丙寅,
3) |
| Hebräische Kaländer | 5626–5627 |
| Islamische Kaländer | 1282–1283 |
| Thai-Solar-Kaländer | 2409 |

## Was isch bassiert?

* 1. Jänner: Dr Melchior Josef Martin Knüsel wird zum zwaite Mol Bundespresidänt vu dr Schwyz.
* 6. Jänner: Z Stuegert findet s erscht *Dreichenigsdräffe* us Landesverdrätter vu dr nei grindete Demokratische Volksbartei statt.
* 15. April: Dr dytsch Ägyptolog Richard Lepsius findet z Tanis e Stele mit em Edikt vu Kanopus.
* 14. Juni: Wäge em Stryt iber dr Status vu Schleswig-Holstein chunnt s zum Chrieg zwische Preußen un Eschtrych.
* 3. Juli: D Schlacht bi Königgrätz entschaidet dr Dytsch Chrieg fir Preuße.
* 14. Juli: Augschburg wird wäg em Dytsche Chrieg provisorische Sitz vum Dytsche Bund. Am 24. Augschte wird dr Dytsch Bund ufglest.
* 28. Oktober: Nationalrots- un Ständerotswahle in dr Schwyz
* S Firschtetum Liechtestaa wird sälbschtständig.
* Dr Henri Nestlé grindet in dr Schwyz s Unternämme Nestlé.
* Dr Alfred Nobel erfindet s Dynamit.

## uf d Wält chuu

* 12. Jänner: Louis Gauchat, Schwyzer Romanischt
* 24. Mai: Gustav Adolf Müller, dytsche Schriftsteller un Journalischt
* 8. Juni: Jules Alard, franzesische Architäkt
* 22. Juli: Hermann Blattner, Schwyzer Germanischt, Apiteegger un Schurnalischt
* 6. Oktober: Heinrich Federer, Schwiizer Pfaarer und Autor
* 25. Oktober: Karl Glatt, dytsche Lehrer un Dialäktdichter
* 12. Novämber: Sun Yat-sen, chinesische Revolutionsfierer un Staatsmann
* 16. Dezämber: Wassily Kandinsky, russische Moler
* 21. Dezämber: Rudolf von Tavel, Schwyzer Schrifsteller

## gstorbe

* 21. Februar: George W. Smyth, US-amerikanische Bolitiker
* 9. Merz: Jakob Joseph Matthys, Schwyzer Kaplan, Dialäktolog und Sprachgenie
* 26. April: Hermann Mayer Salomon Goldschmidt, dytsch-franzesische Aschtronom un Moler
* 30. Mai: Johann Baptist Pflug, dytsche Moler
* 3. Novämber: Johann Jakob Aenishänslin, Schwyzer Bolitiker

## Weblink

 **Commons: 1866** – Sammlig vo Multimediadateie