Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wilna

| Wilna |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Wilna (Litauen)Wilna

|  |
| --- |
| Wilna  |

 |

 |
| Koordinate | 54° 41′ N, 25° 16′ O54.68333333333325.266666666667 |
| Symbole |
|

|  |  |
| --- | --- |
| WappeWappe | FahneFahne |

 |
| Basisdate |
| Staat | Litauen |
|
Bezirk | Vilnius |
| Stadtgemeinde | Vilnius |
| Höchi | 112 m |
| Flechi | 401 km² |
| Iiwooner | 537.152 (2013) |
| Dichti | 1.339,5 Ew./km² |
| Website | vilnius.lt |
| Schloss vo WilnaSchloss vo Wilna |

**Wilna** (litauisch: *Vilnius* [ˈvʲɪlʲɲʊs] , poln. *Wilno*, russisch Вильнюс/*Wilnjus*, Вильна/*Wilna* Zwiebelfisch 412-В-Cyrl 438-и-Cyrl 43B-л-Cyrl 44C-ь-Cyrl 43D-н-Cyrl 44E-ю-Cyrl 441-с-Cyrl 2F 27 27 57-W-Latn 69-i-Latn 6C-l-Latn 6E-n-Latn 6A-j-Latn 75-u-Latn 73-s-Latn 27 27 2C 20 412-В-Cyrl 438-и-Cyrl 43B-л-Cyrl 44C-ь-Cyrl 43D-н-Cyrl 430-а-Cyrl 2F 27 27 57-W-Latn 69-i-Latn 6C-l-Latn 6E-n-Latn 61-a-Latn 27 27, wissrussisch Вільня/*Wilnja*, jiddisch ווילנע/*Wilne*) isch d Houptstadt vo Litaue. Si het mee als 500.000 Ywooner und isch, was d Flechi vom Stadtpiet agoot, di gröschti Stadt vom Baltikum.

## Geografii

D Stadt liit am Fluss Vilnia, eme Näbefluss vo de Neris.

## Gschicht

Wilna isch vo 1569 a s Zäntrum gsi vom litauische Grossfürschtetuum, wo zu der Adels-Republik vo Pole-Litaue ghört het. Bi der Deilig vo Pole ane 1795 isch Litaue zu Russland cho, und erscht wo s Land noch em Erschte Wältchrieg ane 1918 wider unabhängig worden isch, het Wilna nomol d Funkzioon vo der Houptstadt übercho. Vo 1922 bis 1945 isch den Litaue wider en Deil vo Pole gsi und vo 1940 bis 1990 het Litaue de Status vonere Sowjetrepublik gha, mit Wilna als Houptstadt.

## Vercheer

Wilna isch en Chnotepunkt vo de Ysebaanlinie zwüsche Moskau und Sankt Petersburg im Oschte, Riga im Norde, Minsk im Süüde und Königsbärg im Weschte. Uf der Streki uf Warschau fahre keini Schnällzüg mee.

## Bevölkerig

2017 hei in Vilnius offiziell 574.221 Iwohner gläbt. Das si 22% vor litouischä Bevölkerig. 54.43% vodä Iwohner vo Vilnius si Lithouer, 18% Polä, 13% Russä u dr Räscht verteilt säch uf 125 wiitäri Nationalitätä.

## Bildig

Wilna het sid 1579 en Universitäät.

## Architektur

S alte Zäntrum vo Wilna isch sid 1994 uf der Lischte vom Wältkulturerb vo de UNESCO.

* Janusz Dunin-Horkawicz: *Wilna – verlorene Heimat. Erinnerungen eines polnischen Bibliothekars (1933–1945)* Hannover 1998, ISBN 3-931614-94-8.
* Joachim Tauber, Ralph Tuchtenhagen: *Vilnius. Kleine Geschichte der Stadt*. Köln 2008, ISBN 978-3-412-20204-0.

## Weblink

 **Commons: Wilna** – Sammlig vo Multimediadateie
## Fuessnote
# Adams

**Adams** ìsch a Familienàme. So haisse z. B. die Litt:

* Amy Adams (Politikerin) (\* 1971), a näiseelandischa Politikera
* Lance Adams-Schneider (1919–1995), a näiseelandischer Politiker un Diplomàt
# Bruttoinlandbrodukt

Staate noch dr Hööchi vom nominale BIP
BIP (KKP) Vergliich (IWF, 2021, Top 10, nid gordnet)
S **Bruttoinlandbrodukt** (Abgkürzt **BIP**; änglisch *gross domestic product, GDP*), git dr Gsamtwärt vo alle Güeter aa, d. h. vo alle Waare und Dienstläistige, wo innerhalb vom ene Joor innerhalb vo de Landesgränze von ere Volkswirtschaft häärgstellt worde si minus alli Vorläistige. Es wärde also nume alli finaale Güeter, also Güeter uf dr Stuefe vo dr Ändverwändig, as Wirtschaftsläistig erfasst. Güeter, wo nit diräkt witerverwändet sondern glaageret wärden, wärde as Vorrootsveränderig berücksichtigt.

Im Underschiid zum Bruttonazionaaliikomme wärde bi dr Berächnig vom BIP nume d Läistige vo Inländer erfasst noch em sogenannte *Inland*brinzip. S Bruttonazionaaliikomme hingege richtet sich noch em *Inländer*brinzip. Bi däm wärde au d Läistige vo Bürger berücksichtigt, wo im Usland lääbe. Wemm mä vom BIP d Abschriibige abziet, bechunnt mä s Nettoinlandbrodukt (NIP).

S BIP isch e Määss für die wirtschaftligi Läistig von ere Volkswirtschaft im ene bestimmte Zitruum. D Veränderigsroote vom reale BIP dient as Mässgröössi für s Wirtschaftswaggsdum vo de Volkswirtschafte und isch die wichdigsti Gröössi vo dr volkswirtschaftlige Gsamträchnig.

S Bruttoinlandbrodukt cha sich uf Staate und au uf anderi administrativi oder geografischi Äihäite bezieh. Mänggisch brucht mä denn d Begriff *Bruttoregionalbrodukt*, *Gross Provincial Product*, *Bruttowältbrodukt* und äänligi.

## Litratuur

* Paul R. Krugman, Maurice Obstfeld: *Internationale Wirtschaft. Theorie und Politik der Außenwirtschaft.* 7. Uflaag. Pearson, Münche 2006, ISBN 978-3-8273-7199-7, S. 39 ff.
* Thomson Datastream Navigator, Advance 4.0 Quarterly National Accounts, Copyright OECD, abgrüeft am 18. April 2008
* Joseph E. Stiglitz, Amartya Sen, Jean-Paul Fitoussi: *Mismeasuring Our Lives. Why GDP Doesn't Add Up* New Press, Nöi York 2010, ISBN 978-1-59558-519-6

## Weblingg

 **Commons: Bruttoinlandbrodukt** – Album mit Multimediadateie
* Interaktive Grafik: Verteilung des Bruttoinlandsprodukts (BIP) weltweit und regional, Bundeszentrale für politische Bildung/bpb
* Bundeszentrale für politische Bildung, Wissen: Globalisierung: Welt-Bruttoinlandsprodukt
* Bundeszentrale für politische Bildung, Wissen: Globalisierung: BIP pro Kopf
* BIP allein macht nicht glücklich – Wohlergehen messen ist sinnvoll, aber schwierig, Deutsche Bank Research, 4. Oktober 2006 (PDF; 465 kB)
* Internationale Wirtschaft *Theorie und Politik der Außenwirtschaft*, Pearson (PDF; 955 kB)
* Bye, bye BIP oder: Wie misst man den sozialen Fortschritt? Zeit Blog
* DIW-Konjunkturbarometer Quartalszahlen und Prognosen zur BIP-Entwicklung des DIW Berlin
* Karte Bruttoinlandsprodukt Deutschland 2011

## Fuessnoote

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Bruttoinlandsprodukt“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Sydney

|  |
| --- |
| **Sydney 2029** |
|  |
| Staat: |  Australie |
| Bundesstaat:
  |  New South Wales
 |
| Gründet:
  | 1788
  |
| Koordinate: | 33° 51′ S, 151° 12′ O-33.85151.23 |
| Hööchi:
  | 3 m |
| Flechi:
  | 1.664 km²
 |
|   |
| Iiwooner:
  | 4.627.345 *(2011)* |
| Bevölkerigsdichdi:
  | 2.781
Iiwooner bro km²
 |
|   |
| Zitzoone:
  | UTC+10 AEST UTC+11 AEDT (Oktober bis Merz)
  |
| Bostläitzaal:
  | 2000-2009
  |
|   |
| LGA:
  | 40 Local Government Areas
  |
| Website:
  | www.cityofsydney.nsw.gov.au
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Sydney 2029 (New South Wales)Sydney 2029

|  |
| --- |
| Sydney 2029  |

 |

 |

**Sydney** [ˈsɪdni] isch e Stadt in Australie und d Hauptstadt vom Bundesstaat New South Wales. Si isch am 26. Januar 1788 gründet worde und het 4,63 Millione Iiwooner (2011) im stedtische Gebiet *(Urban Centre)* und isch eso die grössti Stadt uf em australische Kontinänt. In dr Metropolregion *(Sydney Statistical Division)* läbe 4,12 Millione Lüt (2006).

D Agglomeration bestoot us dr Kärnstadt Sydney City mit 177'000 Iiwooner (2009) und 37 witere Gmäinde und isch s Industrii-, Handels- und Finanzzentrum vo Australie und e wichdige Turismusort. Es het au e Hufe Uniwersidääte, Museum und Galerie doo. Sydney isch e römisch-katholische und en anglikanische Erzbischofsitz.

Vili Lüt mäine, Sydney siig d Hauptstadt vo Australie. Das isch aber falsch. D Hauptstadt isch Canberra.

## Litratuur

* *Architektur & Wohnen Special,* Nr.7, Sydney. Jahreszeitenverlag, Hamburg 1999, ISBN 3-7742-4320-4
* John Birmingham: *Leviathan: The Unauthorised Biography of Sydney.* Random House, New York City 1999, ISBN 0-09-184203-4
* Tim Flannery: *The Birth of Sydney.* Avalon Travel Publishing, Emeryville 2000, ISBN 0-8021-3699-0
* Robert Freestone (Hrg.), Bill Randolph (Hrg.), Caroline Butler-Bowden (Hrsg.): *Talking about Sydney: Population, Community and Culture in Contemporary Sydney.* University of New South Wales Press, Sydney 2006, ISBN 0-86840-938-3
* Francoise Fromonot, Christopher Thompson: *Sydney: The History of a Landscape.* Vilo International, Paris 2000, ISBN 2-84576-004-3
* Francesca Morrison, Keith Collie: *Sydney. Ein Führer zeitgenössischer Architektur.* Könemann, Köln 1999, ISBN 3-89508-633-9
* Charles Bernard Nordhoff, James Norman Hall, Lina Fankhauser, Alfred Fankhauser: *Kolonie Sydney.* Scheffler, Frankfurt am Main 1951, ASIN B0000BM1G1
* Charles Bernard Nordhoff, James Norman Hall, Lina Fankhauser, Alfred Fankhauser: *Strafkolonie Sydney.* Büchergilde Gutenberg, Frankfurt am Main 1953, ASIN B0000BM1G2
* Peter Spearritt: *Sydney’s Century: A History.* University of New South Wales Press, Sydney 2000, ISBN 0-86840-513-2
* Peter Turbet: *Aborigines of the Sydney District Before 1788.* Kangaroo Press, Kenthurst 1990, ISBN 0-86417-222-2

## Fuessnoote

## Weblingg

 **Commons: Sydney** – Sammlig vo Multimediadateie
* Offizielli Website vo dr Stadt Sydney (änglisch)
* S dütsche Generalkonsulat Sydney
* Goethe-Institut Australie z Melbourne und Sydney
# 1799

◄ |
17. Jahrhundert |
**18. Jahrhundert**
| 19. Jahrhundert
| ►

◄◄ |
◄ |
1795 |
1796 |
1797 |
1798 |
**1799**
| 1800
| 1801
| 1802
| 1803
| ►
| ►►

| 1799 |
| --- |
|  Dr Napoleon Bonaparte wird vum Rumpfbarlemänt unter Druck vum Militär zum Erschte Konsul ernännt. |

| 1799 in andere Kaländer |
| --- |
| Ab urbe condita | 2552 |
| Armenische Kaländer | 1247–1248 |
| Ethiopische Kaländer | 1791–1792 |
| Buddhistische Kaländer | 2343 |
| Chinesische Kaländer |
|  – Ära | 4495–4496 oder 4435–4436 |
|  – 60-Joor-Ziklus |
Erd-Ross (戊午,
55)– Erd-Schof (己未,
56) |
| Hebräische Kaländer | 5559–5560 |
| Islamische Kaländer | 1213–1214 |
| Thai-Solar-Kaländer | 2342 |

## Was isch bassiert?

* 7. Merz: Uf syre ägyptische Expedition im zweete Koalitionschrieg nimmt dr Napoleon Bonaparte noch ere vierdägige Belagerig Jaffa yy. Derno ziet er wyter geg Akko.
* 19. Merz: In dr Helvetische Republik wird dr *Franke* yygfiert. Dodermit git s zum erschte Mol e gsamtschwyzerischi Währig.
* 19. Merz: Am Wiener Burgtheater wird s Oratorium Die Schöpfung vum Joseph Haydn urufgfiert.
* 30. Mai: No iber fimf Johr Spiilverbot dur dr Wohlfahrtsuusschuss derf z Paris d widerverainigt *Comédie-Française* wider Vorstellige gee.
* Ändi Mai underdrüke Truppe vo der Helvetische Republik mit de Hilf vo französische Einheite im Pfynwald im Wallis i der 2. Pfynschlacht de Ufstand vo de Oberwalliser.
* 10. Novämber: Änd vu dr Franzesische Revolution: Am Dag noch em Staatsstrych am 18. Brumaire VIII un dr Absetzig vum Direktoriums wird dr Napoleon Bonaparte zum erschte Konsul ernännt. Di baide andere Mitglider vum Konsulat sin dr Emmanuel-Joseph Sieyès un dr Roger Ducos.

## uf d Wält chuu

* 12. April: Daniel-Henri Druey, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 15. April: Hieronymus Hess, e Schwizer Zäichner und Mooler
* 31. Juli: Christian Gottlob Barth, dytsche Pfarrer, Lyriker un Autor
* 19. Septämber: Samuel Preiswerk, e reformierte Baasler Theoloog, Pfarrer und Kiirchelieddichder

## gstorbe

* 24. Februar: Georg Christoph Lichtenberg, e dütsche Naturforscher und Schriftsteller
* 29. Augschte: Pius VI., Papscht
* 14. Dezämber: George Washington, 1. Bresidänt vu dr USA

## Weblink

 **Commons: 1799** – Sammlig vo Multimediadateie
# Schissdräck

**Schissdräck** oder echli netter au **Gaggi** – medizinisch **Fäzes** oder *Faeces,* woorschinlig im 19. Joorhundert us em französische Adjektiv *fécal;* vgl. **Fekaalie** as Leenwort im Dütsche – isch s Brodukt vo dr Verdauig (Usschäidig, Exkrement) vo Mensche und Dier, wo dur e Darm usgschiide wird. Er isch mäistens fest und bestoot us Wasser, Darmbakterie, doote Zälle vo dr Darmschliimhut, Sekreet vo de Verdauigsdrüese, Naarigsbestanddäil, wo nit resorbiert worde si, und Brodukt vo dr Gäärig und vom Verfuule.

Möwe bim Schisse
Die griechisch Bezäichnig für Dräck, Mist, Schissdräck isch *kopros*. Das isch Däil vo Begriff wie

* Kopragogum, en Abfüermiddel, wo d Peristaltik stäigeret
* Koprolalii, wemm mä unaaständigi Usdrück brucht, under Anderem au us dr Fekaalsprooch.
* Koprofagii, s Frässe vo Fekaalie.
* Koprofilii, e Parafilii. Wenn e Mensch dur menschligi Fekaalie sexuell erregt wird.
* Kopropraxii, obszööni Geste as nöirologisch-psüchiatrischs Sümptoom bim Tourette-Syndrom
* Kopremesis, s Chotze vo Fekaalie. E sältes Sümptoom, wo mä aber muess ärnst nee, z. B. bi Darmverschluss.

Die wüsseschaftligi Undersuechig vo Fekaalie bezäichnet mä as „Skatologii“.

## Liddratuur

* Florian Werner: *Dunkle Materie. Die Geschichte der Scheiße.* München 2001, ISBN 978-3-312-00475-1.

## Weblingg

 **Commons: Fäkalien** – Sammlig vo Multimediadateie
## Quelle

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Kot“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |