# Gemination

D **Gemination** (zu latynisch *gemināre* 'vertopple' vo *geminī* 'Zwillinge') bezeichnet längi Konsonante. Z underscheiden isch zwüsche der Gemination ir Ussprach u der Konsonantebuechstabe-Verdoppelig ir Orthographie, wo je nach Sprach e Gemination ir Ussprach cha bedüten oder o nid.

## Im Hochdütsche

Wi anderni germanischi Sprache kennt zwar di hochdütschi Orthographie vertoppleti Konsonantebuechstabe, aber kener geminierte Konsonanten ir Ussprach. Der Buechstaben <m> i Wörter wi *ich käme* bezeichnet genau der glych Lut wi der Buechstaben <mm> i Wörter wi *ich kämme*, nämlech der nid geminiert Lut [m], u ds glyche gilt für alli andere Paar vo eifachem u vertoppletem Konsonantebuechstabe wi <b>/<bb>, <f>/<ff>, <p>/<pp>, <z>/<tz> etc. Di einzigi Usnahm isch der Buechstabe 
 i Wörter wi *sie reisen*, wo'nen andere Lut bezeichnet als der Buechstabe <ss> i Wörter wi *sie rissen* oder *sie reissen*.

Öb e Konsonantebuechstab im Hochdütschen eifach oder vertopplet gschriben isch, bezeichnet ke Veränderig ir Ussprach vo däm Konsonant, sondern e Veränderig ir Ussprach vom Vokal. Der glych Konsonant, wo nach emne länge Vokal wi im Wort *ich käme* eifach gschribe wird, wird nach emne churze Vokal wi im Wort *ich kämme* topplet gschribe.

Historisch gseh hei vertoppleti Konsonantebuechstäben ursprünglech längi Konsonante bezeichnet. Wi ds Nöuhochdütschen isch entstande, sy aber di mügleche Type vo Silbe reduziert worde. Im modärne Hochdütsche sy nume no zwöu verschidnigi Silbebouplän müglech: Entweder het d Silben e länge Vokal u nähr en eifache Konsonantebuechstabe, oder si het e churze Vokal u nähr e geminierte Konsonantebuechstabe. D Vokallengi u d Gemination hänken also vonenand ab. Drum isch es müglech, das d Gemination d Chürzi vom Vokal cha bezeichne:

Lenginen im Nöuhochdütsche|   | eifache Konsonant | geminierte Konsonant |
| churze Vokal | (git's nid) | *kämme* |
| länge Vokal | *käme* | (git's nid) |

Uf eltere Sprachstuuffe sy dergägen o Silbe müglech gsy, wo en eifache Konsonant nach emne churze Vokal isch cho oder e geminierte Konsonant nach emne länge Vokal. D Vokallengi het also nüt z tüe gha mit der Gemination.

## Im Alemannische

I vilnen alemannische Dialäkt bezeichnet e Vertoppelig vomene Konsonantebuechstaben e geminierti Ussprach. Anders als im Hochdütschen isch also d Ussprach vom eifache Konsonantebuechstabe nid di glychi wi die vom topplete Konsonantebuechstabe. Byspilswys bezeichnet der <g> im Wort *jagen* en andere Lut als der <gg> im Wort *Jagge*, oder der <l> im Wort *male* en andere Lut als der <ll> im Wort *gfalle*. Es git aber o hie Usnahme. By de Buechstäbe <t p k z r> u je nach Dialäkt o by anderne änderet e Vertoppelig nüt ar Ussprach.

Vil alemannischi Dialäkt hei d Zahl vo de verschidnige Silbetype nid wi ds Hochdütsche reduziert. Anders als im Hochdütsche chömen o nach churze Vokalen eifachi Konsonante vor, und o nach länge Vokale geminierti:

Lenginen im Alemannische|   | eifache Konsonant | geminierte Konsonant |
| churze Vokal | *afe* | *Affe* |
| länge Vokal | *schnuufe* | *Huuffe* |

## I anderne Sprache

I vilne modärne germanische Sprache isch es ähnlech wi im Hochdütsche, das Vokallengi u Gemination vonenand abhänke. Im Niderländische wird aber nach emne churze Vokal der Konsonantebuechstabe nume denn geminiert, we dernah wider e Vokal chunt. We dergäge nach em Konsonant ke Vokal chunt, de blybt d Chürzi unbezeichnet, aber e Vokallengi wird dür Vertoppelig vom Vokal bezeichnet:

Vertoppeligen im Niderländische|   | ke Vokal dernah | Vokal dernah |
| churze Vokal | *pot* 'Topf' | Gemination: *potten* 'Töpf' |
| länge Vokal | Vokalvertoppelig: *poot* 'Pfote' | *poten* 'Pföte' |

I Sprache wi em Italiänischen oder i teilne skandinavische Sprache hänkt d Vokallengi o vo der Gemination vom Konsonant ab, nume wird i dene Sprache der Konsonant o würklech ir Ussprach geminiert, vgl. di italiänische Wörter *fato* [ˈfaːto] 'Schicksal' vs. *fatto* [ˈfatːo] 'gmacht'.

I Sprache wi em Finnische oder em Japanische sy Vokallengi u Gemination unabhängig vonenand, vgl. di finnische Wörter:

Lenginen im Finnische|   | churze Konsonant | länge Konsonant |
| churze Vokal | *muta* 'Dräck' | *mutta* 'aber' |
| länge Vokal | *muuta* 'ander (Part. sing)' | *muutta* 'bewege' |