Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Anthologie

Die franzöösischi Gedichtanthologii *Le Parnasse contemporain*, Bd. I, zum Duureblettere
En **Anthologii** oder **Blüetelääsi** (gr. ἀνθολογία *anthología* „Sammlig vo Blueme“, vgl. die latiinischi Leenübersetzig *florilegium*) isch e Sammlig vo usgweelte Text vo verschiidene Autore oder e themebezoogeni Zämmestellig vo literarische, musikalische oder grafische Wärk. E Sonderform vo dr Anthologii isch s Lääsibuech.

Dr Begriff *anthología,* wo im antike Griechische zerst emol ganz konkret „Sammle vo Blueme“ bezäichnet het, isch für d Lehrsatzsammlig *Anthologiae* vom griechische Astronoom Vettius Valens (2. Joorhundert n. Chr.) zum erste Mol as Ditel für e Sammelwärk brucht worde. Zämme mit dr Nääbeform ἀνθολόγιον *(anthológion)* und dr latiinische Leenbildig *florilegium* het mä dr Begriff über die büzantinischi Zit bzw. s latiinische Middelalter bis in d Nöizit brucht. Im 18. Joorhundert het er sich au in de Nazionaalsprooche allgemäin für Sammlige vo Lyrik, Aphorisme oder Erzäälige duregsetzt.

## Weblingg

* **Lyriksammlige bi Wikisource** im dütschsprochige Wikisource
# Litratuur

*D Frau, wo liist* (Ölgmäld vom Jean-Honoré Fragonard, 1770/72)
Bekanntgab vom Litratuurnobelbriisdreeger z Stockholm (2008)
Sit em 19. Joorhundert mäint mä mit **Litratuur** alli sproochlige Züügniss, wo mündlig (öbbe dur Värsforme und Rhüthmus) oder schriftlig fixiert si. Mä redet in däm „wite“ Begriffsverständnis öbbe vo „Fachlitratuur“ oder „Notelitratuur“ (Partiture) im Blick uf die schriftlig Fixierig, wo s dört git. Die öffentligi Litratuurdiskussion isch sit em 19. Joorhundert uf Wärk usgrichdet, wo mä bin ene vo Kunst cha reede, und wo mä vo dr Driviallitratuur abgränzt, d. h. vo äänlige Wärk aber ooni „literarischi“, d. h. künstlerischi Kwalidäät.

Bevor sich die nöiji Uffassig vom Begriff duuregsetzt het, isch s Wort für Gleersamkäit gstande, für d Wüsseschafte, für d Brodukzion vo dr „res publica literaria“, für die früemodärni *scientific community* und sältener au äifach für Schrifte us dr griechische und latiinische Antike.

## Arte vo Litratuur

Mä däilt d Litratuur in e hufe verschidnigi Arte ii, dr Form nooch zum Bischbil in Prosa und Poesii, em Zwäck nooch, wie Erbauigslitratuur, Fachlitratuur oder Underhaltigslitratuur, dr Ziilgrubbe nooch: Frauelitratuur und Litratuur für jungi Mäitli, wo men ene emol Backfisch gsäit het, Litratuur für Chinder und Juugendligi, noch em Inhalt (Horrorlitratuur) oder noch em künstlerische oder kulturelle Wärt, z. B. Driwiallitratuur, Belletristik und Wältlitratuur.

## Die literarische Gattige

Sit dr Antike reedet mä vo drei literarische Gattige: vo dr Epik, wo verzellt, vo dr Dramatik, wo uf Dialog basiert, und vo dr Lürik, wo in Värsform gschriibe isch. Hützudags wird vilmol au d Sachliteratur as e Gattig aagluegt. Die Hauptgattige wärde dr Form oder em Inhalt nooch iirersits in Gattige iidäilt:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|
Epik:
* Saag
* Gschicht
* Nowälle
* Churzgschicht
* Määrli
* Faable
* Schwank
* Parable
* Anekdote
* Epos
* Roman
* Legände
 |
Dramatik:
* Dragöödie
* Komöödie
* Schauspiil
* Dragikomöödie
 |
Lürik:
* Ballade
* Digitali Poesii
* Elegii
* Haiku
* Hümne
* Lutpoesii
* Lied
* Ode
* Prosagedicht
* Sonett
* Wisuelli Poesii
 |

## Weblingg

 **Commons: Litratuur** – Sammlig vo Multimediadateie
* Bibliographie der deutschen Sprach- und Literaturwissenschaft – Bibliographische Informationsquelle für Germanisten

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Literatur“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Adjektiv

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dialäkt: Markgräflerisch (Lörrach) |

E **Adjektiv**, uff Dytsch au Eigeschafts- oder Bywort isch e Wortart, wo d Bschaffeheit vo me konkrete Dink, re abstrakte Sach, me Vorgang o.Ä. beschríbt.

## Gebruchsarte

Adjektiv könne uff vier Arte brucht werde:

1. E **attributiv** bruchts Adjektiv stoht direkt vor me Nome. Sæll Nome wird durch s Adjektiv beschrybe oder nöcher bstimmt. In derre Position wird s je noch Genus, Numerus und/oder Kasus flektiert.
2. Im **prädikative** Gebruch soht s Adjektiv in Verbindig mit "sy", "blybe", "werde" oder me ähnlige Verb noch em Nome und bstimmt s. Wo uff Hochdytsch e Adjektiv prädikativ brucht wird, ka mer im Alemannische au e Nominalisierig ysetze (Er ist nett => Er isch nett *oder* Er isch e Nette).
3. **Nominalisierti** Adjektiv werde stönn in Verbindig mit me Artikel. Sí ersetze s Nome vor oder noch sællem.
4. **Adverbial** brucht beschríbt e Adjektiv e Handlig (Verb).

## Deklination

Im Alemannische erfolgt d Deklination vo Adjektiv noch em folgende Schema:

|  |
| --- |
| **Alemannischi Deklinationssuffix** |
| Numerus | Singular | Plural |
| Bst/únbst. | **únbstimmt** | **bstimmt** | **únbstimmt** | **bstimmt** |
| Kasus | N | A | D | N | A | D | N | A | D | N | A | D |
| männlig | e | e | e | e/i/- | e/i/- | e | e | i | e |
| wyblig | i | i | e | i/- | i/- | e |
| sächlig | s/es | s/es | e | e/i/- | e/i/- | e |

D Deklination isch dialæktabhängig.

## Steigerig

E Adjektiv ka gsteigert werde. Normalerwís stoht e Adjektiv im Positiv (z. B. schön, groß, vyl). Mer ka aber d Wirkig verstärke (Komparativ: schöner, größer, meh) oder sogar als s Maximum anestelle (Superlativ: am schönste, am gröschte, am meiste).

Zur Bildig vom Komparativ wird s Suffix *-er* aghänkt. Wenn de letscht Vokal e *a, o* oder *u* isch, no wird er oft zu me Umlút (ä/ö/ü). De Superlativ wird durch s Suffix *-ste (-schte)* bildet. Wenn ans Adjektiv e Komparativ- oder Superlativsuffix aghänkt worre isch, no wird s wie in de Tabelle dekliniert.

In andere Sproche (z. B. Idaliænisch benissimo = "am allerbeste") git s zudèm e Elativ, wo mer au "absolute Superlativ" nænnt. S handelt sich dodeby um e verstärkti Form vom Superlativ.

## Quelle

* www.canoo.net

**Referenze:**
# Latynisches Alfabeet

S **latynischi Alfabeet** isch s Alfabeet, wo urschprünglig zur Schrybig vom Latynische benutzt worden isch und hütt für vili verschideni Sproche uf dr ganze Wält benutzt wird. S latynischi Alfabeet laitet sich us em etruskische Alfabeet här - nume d Buechschtabe Y und Z sin spööter diräggt us em griechische Alfabeet entleent worde.

## Lis ou

* Rächtschrybig
# Codepoint

As **Codepoint** wird im Zsämmehang mit Zäichesätz (z. B. ASCII oder Unicode) dr Zaalewärt vom ene Zäiche im Koodruum (änglisch „code space“) bezäichnet. In Zäichesätz wärde abstrakti Zäiche (änglisch „abstract characters“) mit *Codepoints* verbunde. Dere Verbindig säit mä *kodierts Zäiche* (änglisch „encoded character“).

E *Codepoint* wird im Allgemäine dur e (positiive) Integer (e ganzi Zaal) representiert. Dr Koodruum isch d Mängi vo alle Integer, wo e gültigs Zäiche vom Zäichesatz beschriibe – in mängge Zäichesätz git s Zaalewärt (Bitfolge), won ene käi Zäiche entspricht und wo dorum „ungültig“ si.

Dr Koodruum vom ASCII-Zäichesatz umfasst dezimaal 0–127 (hexadezimaal: 0–7F), dr Koodruum vom *Unicode*-Zäichesatz dezimaal 0–1114111 (hexadezimaal: 0–10FFFF). S Zäiche *A* (s groosse A im latiinische Alfabeet) het in bäide Zäichesätz dr *Codepoint* dezimaal 65 (hexadezimaal: 41).

## Liddratuur

* Unicode Standard.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Codepoint“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Ainu (Sprooch)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dialäkt: Elsassisch |

Historischi Vertailung vu de Ainu Sprooch (knàllrot) un àngenummeni Vertailung nooch de Plàtznämme (hallrot).
**Ainu** ìsch e Sprooch, wi hit àm maischte ìn Nordjàpàn (uf de Ìnsel Hokkaidō) geredt word.

Friejer ìsch se au ìn Rüsslànd (uf de Ìnsel Sachalin) geredt worre, àwer d letschte Spracher sìn àm And vum 20. Johrhundert gstorwe.

Laider ìsch die Sprooch ìn G’fàhr.

Ìm Johr 2007, het s numme zehn àldi Persone gann, wi Ainu àls Müetersprooch ghet hàn. Àwer hunderti Litt zaje Intressiere àn de Sprooch.

De Nàmme *Ainu* bedit « Mensch » ìn dere Sprooch.

D Sprooch schriibt sich mìt *Katakana* (e Bschtàndtail vu de jàpànisch Schrìft) odder mìt unsr’m làtinische Alphabet, bsunderscht üsserhàlb Jàpàn.

## Beispiiler

E pààr Werter uf Ainu:

| # | Wort uf Katakana | Làtinisches Alphabet | Üssprooch | Ìwersetzung |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | チセ | *cise* | /t͡ʃi.se/ | Hüs |
| 2 | アイヌ odder アィヌ | *ainu* / *aynu* | /ai̯.nu/ | Mensch |
| 3 | イタㇰ | *itak* | /ʔi.tak̚/ | Sprooch |
| 4 | チェㇷ゚ | *cep* | /t͡ʃep̚/ | Fìsch |
| 5 | カムィ | *kamuy* | /ka.mui̯/ | Gott |
| 6 | カㇺ | *kam* | /kam/ | Flaisch |
| 7 | モシㇼ | *mosir* | /mo.ʃiɾ/ | Lànd / Walt |

カムィ (*kamuy*) kànn au "Bar" bedite. S Ainu Volk verehrt de Bar àls Gott.

## Literatür un Qualle

* John Batchelor: *An Ainu-English-Japanese Dictionary (Including a Grammar of the Ainu Language)*. 2. Uflag, Methodist Publishing House, Tokio 1905.
* Hans Adalbert Dettmer: *Ainu-Grammatik.* (2 Bde.). Harrassowitz, Wiesbaden 1989/1997.
* Kirsten Refsing: *The Ainu Language: The Morphology and Syntax of the Shizunai Dialect.* Aarhus University Press, 1986, ISBN 87-7288-020-1.
* Suzuko Tamura: *The Ainu Language.* Sanseido, Tokyo 2000, ISBN 4-385-35976-8.
* Masayoshi Shibatani: *The Languages of Japan.* Cambridge University Press, 1990: S. 1–86.
* Alexander Vovin: *A Reconstruction of Proto-Ainu.* Brill, Leiden 1993. ISBN 90-04-09905-0.