# L

Ll

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dialäkt: Züridütsch |

**L** bzw. **l** isch dr zwölfti Buechschtabe vom latiinische Alphabet und i de meischte Schpraache en Konsonant. Dr Buechschtabe L hät i düütsche Texte e durchschnittlichi Hüüfigkeit vo 3,44%. Er isch demit dr elfthüüfigschti Buechschtabe i düütsche Texte.

## Uusspraach

**L** isch en tönende Gleit- oder Zitterluut (Liquida) und isch als so eine so nah mit de Vokale verwandt, dass es sogar wie en Vokal silbebildend uuftrete chann, biischpiilswiis im düütsche Wort *Handel* (sprich handl). Es git au es tonloses l, zum Biischpiil im Düütsche nach s und t. Usserdem chann mer je nach dr Schtellig vo dr Zunge underscheide:

* S **cerebrale l** wird wie s cerebrale r dur Zruggbüüge vo dr Zungeschpitze nach obe 'bildet. Im alte Sanskrit wird daas dur en bsundere Buechschtabe und i dr Walisische Spraach dur **ll** bezeichnet.
* S **dentale** oder **alveolare l** isch im Düütsche und de meischte Spraache di gwöhnlichschti Art vom l. Wie s entsprechende r wirds eifach dur Aalegig vo dr Zungeschpitze a s hindere Zaafleisch vo de Oberzähn (Alveole) 'bildet.
* S **dorsale** oder **mouillierte l** wird dur Aanäherig vom Zungerugge an härte Gaumen mit gliichziitiger Abebüügig vo dr Zungeschpitze 'bildet, ihm tönt es j liislig naa. Daas l findet sich im Französische und Schpanische als ll (biischpiilswiis in *Versailles*), im Italienische als gl, im Portugiesische als lh und im Slawische als lj.

Allne Arte vo l isch gmeinsaam, dass d Zungeschpitze s Muul nach vorne zue i dr Mitti abschperrt wie bi dr Bildig vo d und t, während d Luft siitwärts a de beide Bagge entlang verbiischtriicht.

S l isch sehr hüüfig us r entschtande, wo i de indogermanische Schpraache ursprünglich ellei vorhande gsii isch. Im Sanskrit gits es bsundere Zeiche für s vokalische l, au i dr tschechische Schpraach chunnt l als Vokal vor.

* d Sonderform im Wienerische Dialekt, s Meidlinger L.

## Herkunft

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |
| Proto-semitische Ochsenkittel | Phönizisches Lamed | Griechisches Lambda | Etruskisches L | Latiinisches L |

Im proto-semitische Alphabet schtellt dr Buechschtabe en Ochseknittel daar - en mit Stachle versehene Schtock, wo Ochse demit aatribe worde sind. Druus hät sich im phönizische Alphabet s Lamed (Ochseknittel) entwicklet, wo für de Luutwert [l] gschtande isch.

Is griechische Alphabet isch s Lamed als Lambda übernaah worde und hät ebefalls de Luutwert [l] ghaa. Am Aafang isch s Lambda no sehr ähnlich zum Lamed zeichnet worde, als Strich mit Aasatz, bis zum klassische Griechisch hät sich druus dänn d Dach-Form vom hütige Lambda entwicklet.

D Etrusker händ vo de Grieche no di archaischi Form mit Aasatz übernaah und händ sie wiiter verwendet. Die Form isch au vo de Römer übernaah worde. Nachdem d Schriibrichtig vom Latiinischen gwechslet hät, isch s L nach rechts orientiert, suscht aber ohni Änderige biibhalte.

## Bedüütige

* i dr Mengelehr bezeichnet L s Universum vo allne konschtruktible Mengene.
* i dr Physik
	+ isch *l* s Formelzeiche für Längi
	+ isch *l* d Bahndrehimpulsquantezahl vomene Elektron im Atom
	+ isch *L* s Formelzeiche für d Induktivität
	+ isch *L* s Formelzeiche für d Leptonezahl
	+ isch *L* s Formelzeiche für d Lüüchdichti
	+ isch *L* s Formelzeiche für de Drehimpuls
	+ isch *L* d Bahndrehimpulsquantezahl vo dr Elektronehülle

* i dr Biologie schtaht bi latiinische botanische und zoologische Benennige
	+ L. für Carl von Linné
	+ L. fil. für ihm siin Sohn
	+ L. v. H. für Louis van Houtte

* i dr Medizin
	+ bezeichned **L1** bis **L5** d Lendewirbel vo dr Lendewirbelsüüle.

* L als Kfz-Kennzeiche/Kfz-Nationalitätszeiche
	+ i Düütschland sit 1991 für Leipzig und Landchreis Leipziger Land
	+ i Düütschland vo 1977 bis 1991 Lahn-Dill-Chreis
	+ i Öschterriich für Linz
	+ i Schpanie für Lérida
	+ uf Nationalitätszeiche für s Grossherzogtum Luxemburg
	+ bi LKW i Düütschland: wiisses L uf grüenem Grund es "liisligs Fahrzüüg"

* L isch di römischi Ziffere für 50
* L oder L. schtaht i römische Inschrifte, Handschrifte etc. als Abchürzig für Lex, Lucius, Lälius, Lektor, Liber, Libertus etc., im neuere Latiin für Linea (Ziile), Licentiatus etc.
* L mit dehinder stehendr arabischer Ziffere bedüütet d Kaliberlängi bi Gschütze

* i Währige bedüütet
	+ £, auch £ Stg. ("Livre") s Währigszeiche für Pfund Sterling
	+ L. Lira
	+ L. Lempira vom mittelamerikanische Schtaat Honduras

* L isch uf französische Münzen vo 1539 bis 1837 für d Münzschtätte Bayonne verwendet worde

* L isch d Churzform vo L-Spiel

* L als Abchürzig für französisch Lettre, Brief
* l. isch e Abchürzig für "lies!"
* l als Abchürzig für Liter

* i Zitaate schtaht
	+ l. c. für loco citato (lat.), am aagfüehrte Ort
	+ l. l. für loco laudato (lat.), am aagefüehrte Ort
* L. D. (E. G.) isch d Abchürzig für laus Deo (et gloria), Lob (und Priis) sey Gott!
* L. S. loco sigilli (lat., "a Schtell vom Siegel") wird bi Abschrifte vo Dokumente a d Schtell gesetzt, wo im Original s Siegel schtaht.

* Bi akademische Grade schtaht
	+ L. A. M. für liberalium artium magister (lat.), Lehrer vo de freie Künscht
	+ LL. B. für baccalaureus legum, englisch Bachelor of Laws, Bakkalaureus vo de Recht
	+ LL. M. für magister legum, englisch Master of Laws, Magister vo de Recht
	+ LL. D. für doctor legum, Doctor of Laws, Dokter vo de Recht

* als englische Titel bezeichnet
	+ L. H. A. de Lord High Admiral
	+ L. H. C. de Lord High Chancellor
	+ L. H. T. de Lord High Treasurer

* L. b. s. steht für lectori benevolo salutem! (lat.), em gneigte Leser Heil (oder Gruess)!

* L isch im Strasseverchehr d Abchürzig für e Landesschtraass

* Im Schach zeigt s L i dr Notation aa, dass dr Läufer zoge worde isch.

## Weblink

 **Commons: L** – Sammlig vo Multimediadateie
*
*

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „L“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |