Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# D Wältbank

| Wältbank World Bank Banque mondiale |
| --- |
|  Logo |
|  D Hauptverwaltig vo dr Wältbank z Washington |
| Organisazionsart
  | Sonderorganisazion |
| Abchürzig
  |  |
| Läitig
  | Kristalina Georgieva |
| Gründet
  | 27.12.1945 |
| Hauptsitz
  | Washington, D.C. |
|  |

D **Wältbank** bezäichnet im wite Sinn d *Wältbankgrubbe*, wo z Washington, D.C. (USA) iire Sitz het, bzw. im änge Sinn die *Internazionali Bank für Wiiderufbau und Entwicklig* as Däil vo dere Grubbe. Dr ursprünglig Zwäck vo dr Wältbankgrubbe isch s gsi, dr Wiiderufbau vo de Staate z finanziere, wo im Zwäite Wältchrieg verwüestet worde si.

## Dr Ufbau

D Wältbankgrubbe umfasst fümf Organisazione, wo jedi von ene en äigeni Rächtspersönlichkäit het:

* die Internazionali Bank für Wiiderufbau und Entwigglig (*International Bank for Reconstruction and Development*, *IBRD*; au *World Bank*)
* die Internazionali Entwiggligsorganisazioon (*International Development Association*, *IDA*)
* die Internazionali Finanz-Corporazioon (*International Finance Corporation*, *IFC*)
* die Multilaterali Inwestizioons-Garantii-Agentur (*Multilateral Investment Guarantee Agency*, *MIGA*)
* s Internazionale Zentrum für s Schlichte vo Inwestizionsstritikäite (*International Centre for Settlement of Investment Disputes*, *ICSID*)

D Organisazioone vo dr Wältbankgrubbe si dur verwaltigsmässigi Verflächtige und dur e gmäinsame Bresidänt (im Fall vo dr ICSID as Vorsitzende vom Verwaltigsroot) verbunde.

## Abgränzig zum IWF

Mä sött d Wältbank nit mit em Internazionale Wäärigsfond (IWF) verwäggsle, au wenn bäidi Instituzioone zur gliiche Zit gründet worde si und iiri Sitz nooch zu enander si. Veräifacht cha mä sääge, ass d Wältbank-Grubbe Finanzierigsinstrumänt für langfristigi Entwiggligs- und Ufbaubrojekt im Beriich vo dr Realwirtschaft baratstellt. Dr IWF hingeege git e Bruggefinanzierig an Länder, wo Fremdwäärig bruuche, vilmol wil si in Zaaligsbilanzschwiirigkäite si.

## Litratuur

* Axel Dreher: *Die Kreditvergabe von IWF und Weltbank: Ursachen und Wirkungen aus politisch-ökonomischer Sicht*. wvb Berlin, Berlin 2003, ISBN 3-936846-54-5.
* Twele, Cord: *Die Entwicklungspolitik der Weltbank-Gruppe vor dem Hintergrund der Schuldenkrise der »Dritten Welt« seit Beginn der achtziger Jahre.* Frankfurt am Main 1995.
* Cobb, John B. Jr.: "The earthist challenge to economism - a theological critique of the World Bank". Nöi York 1999, ISBN 0-312-21838-9.

## Weblingg

 **Commons: Wältbank** – Sammlig vo Multimediadateie
* Website vo dr Wältbank (in meerere Sprooche, under anderem änglisch, spanisch, französisch, arabisch, chinesisch)
* Worldbank Data Catalog
* Website vom dütsche Büro bi dr Wältbank
* Grafik: The World Bank: Stimmeverdäilig (Stand: März/April 2009), aus: Zahlen und Fakten: Globalisierung, www.bpb.de
* International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ): Evicted and Abandoned: The World Bank’s Broken Promise to the Poor

## Fuessnoote

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Weltbank“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |

38.898888888889-77.0425
# Tämpratuur

| Physikalischi Grössi |
| --- |
| Name | **Thermodünamischi Tämpratuur** |
| Formelzeiche vo dr Grössi |  *WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 (für Aagoobe in Kelvin) WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 (für Aagoobe in Grad Celsius)* |
|

| Grössen- und Eiheite- system | Eiheit | Dimension |
| --- | --- | --- |
| SI | K, °C | Θ |
| Planck | Planck-Tämpratuur | ħ1/2·G−1/2·c5/2·k−1 |
| Anglo- amerikanisch | °F, °Ra |  |

 |

Dr gröösst Thermometer in Dütschland am Durm vom Dütsche Museum z Münche, 1930
D **Tämpratuur** isch e füsikalischi Gröössi, wo vor allem in dr Thermodünamik e wichdigi Rolle spiilt. Iiri SI-Äihäit isch s Kelvin (K). Z Dütschland, Ööstriich und dr Schwiz cha mä au d Äihäit Celsius (°C) bruuche.

D Tämpratuur kennzäichnet s thermodünamische Gliichgwicht: Wenn zwäi Körper die gliichi Tämpratuur häi, denn fliesst kä Wermi zwüschene, au wenn si mitenander in diräktem Kontakt stöön. Wenn s aber Underschiid zwüsche de Tämpratuure vo de bäide Körper git, denn fliesst Wermi vom Körper mit dr hööchere Tämpratuur zu däm mit dr niidrigere und daas, bis d Tämpratuure vo de bäide Körper gliich sin. Die Gliichgwichtstämpratuur lit denn zwüsche de bäide Usgangstämpratuure.

D Tämpratuur isch äng mit dr ungordnete Däilibeweegig vom ene Stoff verbunde. In Ideale Gaas isch d Tämpratuur e diräkts Määss für die middleri kinetischi Energii vo de Däili.

D Tämpratuur isch en intensivi Gröössi. Das bedütet, dass si iire Wärt bhaltet, wenn mä dr Körper, wo mä d Tämpratur von misst, däilt, wäared die inneri Energii as extensivi Gröössi Äigeschafte von ere Mängi het, wo ufdäilt cha wärde.

E hufe füsikalischi Äigeschafte si diräkt vo dr Tämpratuur abhängig und mä cha sä benütze, zum d Tämpratuur mässe. E Bischbil isch, dass sich Stoff thermisch usdeene. Das wird für ideali Gaas im Gsetz vom Gay-Lussac beschriibe und cha as Referänz brucht wärde. Fast alle füsikalische und chemische Äigeschafte vo Stoff sin e chli abhängig vo dr Tämpratuur, zum Bischbil dr elektrisch Widerstand oder d Dichdi. Wenn sich dr Aggregatszuestand änderet oder bi andere Faaseübergäng git s scho bi chliine Tämpraturunderschiid sprunghafti Verändrige vo Stoffäigeschafte.

D Tämpratuur het e maassgäblige Iifluss uf d Stoffwäggselbrozäss vo Lääbewääse.

D Tämpratuur isch e zentrali Kenngröössi bi dr Beschriibig vom Wätter und vom Klima. Zurzit beobachtet mä, ass die durschschnittligi Joorestämpratuur vo dr Ärde hööcher wird.

Bi wie dr Mensch d Tämpratuur empfindet, do cha s groossi Underschiid gee zwüsche dr füsikalische Tämpratuur, wo mit eme Thermometer gmässe wird, und dr gfüülte Tämpratuur.

## Weblingg

 **Commons: Temperatur** – Sammlig vo Multimediadateie
* Information rund um die Temperatur
* The International Temperature Scale of 1990 – ängl.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Temperatur“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# D Freihäitsstatue z Nöi York

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel isch über d Freihäitsstatue z Nöi York. Für anderi Freihäitsstatue lueg doo. |

D Freihäitsstatue z Nöi York
D **Freihäitsstatue** z Nöi York (änglisch *Statue of Liberty*, offiziell *Liberty Enlightening the World*, au *Lady Liberty*; franzöösisch *La Liberté éclairant le monde*) isch e neoklassizistischi Kolossalstatue, wo vom Frédéric Auguste Bartholdi gmacht worde isch. Si stoot uf Liberty Island im Haafe vo Nöi York und isch am 28. Oktober 1886 iigweiht worde. Si isch e Gschänk vom französische Volk an die Veräinigte Staate gsi. D Statue isch sit 1924 Däil vom Statue of Liberty National Monument und sit 1984 isch si as Wältkulturerb vo dr UNESCO klassifiziert.

D Statue stellt d Libertas dar, die römischi Göttin vo dr Freihäit. D Figur het Roobe aa, stoot uf eme massive Sockel und hebt in dr rächte Hand e vergoldeti Fackle hoch in d Luft. In dr lingge Hand het si e *Tabula ansata* mit em Datum vo dr amerikanische Unabhängigkäitserklärig. Vor iire Füess lit e verbrochnigi Chetti. D Statue gältet as Sümbol vo dr Freihäit und isch äins vo de bekanntiste Sümbol vo de Veräinigte Staate. D Figur isch 46,05 Meter hooch und die ganz Hööchi vom Monumänt isch 92,99 Meter. Si ghört zu de höggste Statue uf dr Wält, bis 1959 isch si die höggsti gsi.

## Litratuur

* James B. Bell, Richard L. Adams: In Search of Liberty: The Story of the Statue of Liberty and Ellis Island. Doubleday & Co., Garden City, NY 1984, ISBN 0-385-19624-5.
* Jonathan Harris: A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty. Four Winds Press, New York 1985, ISBN 0-02-742730-7.
* Richard Seth Hayden, Thierry W. Despont: Restoring the Statue of Liberty. McGraw-Hill, New York 1986, ISBN 0-07-027326-X.
* Yasmin Sabina Khan: Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty. Cornell University Press, Ithaca, NY 2010, ISBN 978-0-8014-4851-5.
* Barry Moreno: The Statue of Liberty Encyclopedia. Simon & Schuster, New York 2000, ISBN 0-7385-3689-X.
* Cara A. Sutherland: The Statue of Liberty. Barnes & Noble Books, New York 2003, ISBN 0-7607-3890-4.
* Robert Belot, Daniel Bermond: Bartholdi. Éditions Perrin, Paris 2004, ISBN 2-262-01991-6.

## Weblingg

 **Commons: Freihäitsstatue** – Sammlig vo Multimediadateie
* Statue-of-Liberty-Ellis-Island-Stiftung (änglisch)
* Fotos zum Thema Freiheitsstatue im Archiv der US-Kongressbibliothek (änglisch)
* *Freiheitsstatue.* In: Structurae.

40.68923-74.04447

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Freiheitsstatue“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Bahnnaigig

A – Objekt

B – Zentralobjekt

C – Referenzebeni

D – Orbitalebeni

i – Inklination
D' **Bahnnaigig** oder **Inklination** vume Himmelskörper isch de Winkel zwische sinere Bahnebeni un ere Referenzebeni. Fer die wird im Sunnesystem maistens d'Ebeni vu de Erdbahn (Ekliptik) gwählt, wo d'Umlaufbahne vu de große Planete un vum Mond vun ere bloß um ainigi Grad abwiiche.

Fer Erdsatellite wählt mer als Referenz die middler Äquatorebeni vu de Erde, ebeso au fer die Bahnbwegig vu Doppelstern. Si wird bi dene maistens als Positionswinkel vu de große Bahnax relativ zum "Himmelskoordinatesystem" (RA, δ) agä.

D'Bahnnaigig isch ains vu de sex Bahnelement vu de klassische Bahnbstimmig un wird fast immer mit **i** (fer Inklination) bezaichnet. Im Fall vu Keplerbahne (bloß *zwai* Himmelskörper im Vakuum) isch si konstant un d'Bahnebeni blibt in ihrer Usrichtig under de Fixstern stabil.

Bi gravitative Störige dur "dritti Körper" erliidet d'Bahnnaigig chlaini Änderige, wo dailwiis periodisch si.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Bahnneigung“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Französischs Kaiserriich

|  |
| --- |
| **Empire françaisFranzösischs Kaiserriich1804–1814/15** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| {{{ARTIKEL-FLAGGE}}} | {{{ARTIKEL-WAPPEN}}} |
|  |  |

 |
| **Amtsspraach** | Französisch
Regional au Italienisch, Niederländisch, Dütsch, Katalanisch, Kroatisch, Slowenisch |
| **Hauptstadt** | Paris |
| **Staatsoberhaupt** und **Regierigschef** | Kaiser Napoleon Bonaparte (1804–1814, 1815) |
| **Flächi** | 2.500.000 (1812) km² |
| **Iiwohnerzahl** | 60.000.000 (1812) 46.000.000 z Europa und 14.000.000 i de Kolonie |
| **Bevölkerigsdichti** | 21 Iiwohner pro km² |
| **Währig** | Franc |
| **Gründig** | 1804 |
| **Uflösig** | 1814/1815 |
| **Nationalhimne** | Le Chant du Départ *(Lied vom Ufbruch)* |
| S Französische Kaiserreich zur Zit vo sinere grösste Ausdehnig (1812):
﻿ S *Empire*     ﻿ Satellitenstaate S Französische Kaiserreich zur Zit vo sinere grösste Ausdehnig (1812):
﻿ S *Empire*     ﻿ Satellitenstaate |

S **Französische Kaiserriich** (französisch: *Empire français*) isch de Name vonere historische Monarchi in West- und Mitteleuropa, wo vo 1804 bis 1814 und no kurz 1815 existiert hät.

S Empire français isch dur d Kaiserkrönig vom Napoleon Bonaparte entstande. S neue Kaiserriich hät mit de *Grane Armée* fast ganz Europa underworfe und es isch 1812 territorial nach em Russische Rich s grösste und bevölkerigsmässig s grösste Land vo Europa ksi. D Vormachtstellig vo Frankrich isch aber nach em schlimme Verlauf vom Russlandfäldzug und de anschliessende Befreiigschrieg 1814 verlore gange. De Napoleon isch 1814 gestürzt worde und s Grossriich isch zämmebroche.

I de hütige Gschichtschriibig wird s Riich *Premier Empire* (Erstes Kaiserriich) gnännt.

## Weblink

 **Commons: Französischs Kaiserriich** – Sammlig vo Multimediadateie
# 1801

◄ |
18. Jahrhundert |
**19. Jahrhundert**
| 20. Jahrhundert
| ►

◄◄ |
◄ |
1797 |
1798 |
1799 |
1800 |
**1801**
| 1802
| 1803
| 1804
| 1805
| ►
| ►►

| 1801 |
| --- |
|  S Chenigrych Großbritannie verainigt si mit em Chenigrych Irland zum Verainigte Chenigrych Großbritannien un Irland. |

| 1801 in andere Kaländer |
| --- |
| Ab urbe condita | 2554 |
| Armenische Kaländer | 1249–1250 |
| Ethiopische Kaländer | 1793–1794 |
| Buddhistische Kaländer | 2345 |
| Chinesische Kaländer |
|  – Ära | 4497–4498 oder 4437–4438 |
|  – 60-Joor-Ziklus |
Metall-Aff (庚申,
57)– Metall-Gückel (辛酉,
58) |
| Hebräische Kaländer | 5561–5562 |
| Islamische Kaländer | 1215–1216 |
| Thai-Solar-Kaländer | 2344 |

## Was isch bassiert?

* 1. Jänner: S Chenigrych Großbritannie verainigt si mit em Chenigrych Irland zum Verainigte Chenigrych Großbritannien un Irland.
* 1. Januar: Dr Giuseppe Piazzi entdeckt mit *(1) Ceres* dr erscht Aschteroid.
* 18. Jänner: Georgie wird e russischi Provinz.
* 9. Februar: Dr Fride vu Lunéville zwische Frankrych un Eschtrych macht em Zweete Koalitionschrieg e Änd. Frankrych chunnt di linsrhynische Biet iber. Eschtrych mueß derzue au no di franzesische Dochterrepublike, di Batavisch, di Helvetisch un di Ligurische Republik anerchänne.
* 17. Februar: S Rebresäntantehuus wehlt im 36. Wahlgang dr Thomas Jefferson zum dritte Bresidänt vu dr USA.
* 29. Mai: Frankrych diktiert d Verfassig vu Malmaison fir di Helvetisch Republik.
* 27. Juni: E Dail vu dr franzesische Druppe, wu mit dr Expedition vum Napoleon Bonaparte uf Ägypte chuu sin, kapituliert unter em General Augustin-Daniel Belliard z Kairo gegeniber osmanische Ainhaite. Dr ander Dail haltet vorerscht no d Hafestadt Alexandria.
* 11. Septämber: Z Leipzig wird em Friedrich Schiller syy romantischi Tragödie *Die Jungfrau von Orléans* urufgfiert.
* 18. Oktober: Z Dierachere bi Thun wird di Groß schwyzerisch Verbríederig grindet, e Gheimbund, wu dr Sturz vu dr Helvetische Republik aagsträbt het.

## uf d Wält chuu

* 12. Oktober: Friedrich Frey-Herosé, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 20. Oktober: Melchior Berri, Schwyzer Architäkt
* 5. November: Alexander von Württemberg, dytsche Lyriker
* 27. Novämber: Jakob Stutz, Schwyzer Mundartdichter

## gstorbe

* 2. Jänner: Johann Caspar Lavater, Zürcher Pfarrer und Ufkläärer
* 25. Merz: Novalis, e dütsche Dichder vo dr Früeromantik

## Weblink

 **Commons: 1801** – Sammlig vo Multimediadateie
# 20. Juli

|  |
| --- |
| Historischi Johresdäg
Juni · **Juli** · August |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

 |

Dr **20. Juli** isch dr 201. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 202. in Schaltjohr), dodermit blybe no 164 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

Bsatzig vu dr Apollo 11
Aung San Suu Kyi
* 1810: Kolumbie verchindet syy Unabhägigkait vu Spanie.
* 1944: Dr Claus Schenk Graf von Stauffenberg schyteret mit eme Attentat uf dr Adolf Hitler (Operation Walküre).
* 1953: S Schwyzer Färnseh (SF) goht uf Sändig.
* 1969: Erschti bemannti Mondlandig dur dr Neil Armstrong un dr Edwin Aldrin mit Apollo 11 im Ramme vum US-amerikanische Apollo-Brogramm.
* 1989: D Militärregierig vu Myanmar stellt d Oppositionsfiereri Aung San Suu Kyi zem erschte Mol unter Huusarräscht.

## Uf d Wält chuu

* 356 v. Chr.: Alexander dr Groß, makedonische Chenig
* 1304: Francesco Petrarca, italienische Dichter
* 1485: Giovan Battista Ramusio, italienische Humanischt, Hischtoriker un Geograf
* 1785: Mahmud II., Sultan vom Osmanische Riich vo 1808 bis 1839
* 1822: Gregor Mendel, eschtrychische Mench un Genetiker
* 1910: Willi Friedrich Koerbel, dytsche Schurnalischt un SA-Fierer
* 1924: Herbert Falk, dytsche Abedeeker un Pharmaunternämmer
* 1931: Miriam Spoerri, rumänisch-schwyzerischi Schauspileri
* 1939: Judy Chicago, US-amerikanischi Künschtlerin
* 1961: José F. A. Oliver, spanisch-dytsche Schriftsteller
* 1962: Carlos Alazraqui, US-amerikanische Schauspiiler un Synchronsprächer
* 1967: Sonja Hasler, Schwyzer Radioschurnalischti un Moderatori

## Gstorbe

* 1547: Beatus Rhenanus, elsässische Humanischt
* 1752: Johann Christoph Pepusch, dytsche Komponischt
* 1775: Anna Maria Strada, italienischi Sopranischti
* 1974: Ida Preusch-Müller, dytschi Dialäktdichteri
* 1983: Tibère Vadi, Schwyzer Architäkt
* 1984: Fritz Gysling, Schwyzer Sprochwisseschaftler un Walserforscher

## Weblink

 **Commons: 20. Juli** – Sammlig vo Multimediadateie
# 1892

◄ |
18. Jahrhundert |
**19. Jahrhundert**
| 20. Jahrhundert
| ►

◄◄ |
◄ |
1888 |
1889 |
1890 |
1891 |
**1892**
| 1893
| 1894
| 1895
| 1896
| ►
| ►►

| 1892 |
| --- |
|  Uruffierig vum Ballett *Der Nussknacker* vu Pjotr Iljitsch Tschaikowski |

| 1892 in andere Kaländer |
| --- |
| Ab urbe condita | 2645 |
| Armenische Kaländer | 1340–1341 |
| Ethiopische Kaländer | 1884–1885 |
| Buddhistische Kaländer | 2436 |
| Chinesische Kaländer |
|  – Ära | 4588–4589 oder 4528–4529 |
|  – 60-Joor-Ziklus |
Metall-Has (辛卯,
28)– Wasser-Drache (壬辰,
29) |
| Hebräische Kaländer | 5652–5653 |
| Islamische Kaländer | 1309–1310 |
| Thai-Solar-Kaländer | 2435 |

## Was isch bassiert?

* 1. Jänner: Dr Walter Hauser wird Bundespresidänt vu dr Schwyz.
* 4. April: Grindig vu dr Münchner Secession
* 29. April: Dr Schwyzer Bundesrot gnähmigt dr Gmai Samnaun, ass si vum Schwyzer Zollbiet uusgnuu wird.
* 9. Septämber: Dr Edward Barnard entdeckt dur e Teleskop dr Jupitermond Amalthea.
* 5. Novämber: Z Berlin wird e Gmäldeuusstellig vum norwegische Moler Edvard Munch ufgmacht, wu ne Skandal uuslest un zue dr Grindig vu dr Berliner Secession fiert.
* 18. Dezämber: Im Mariinski-Theater z Sankt Petersburg wird s Ballett *Dr Nussknacker* vum Pjotr Iljitsch Tschaikowski urufgfiert.

## uf d Wält chuu

* 3. Jänner: J. R. R. Tolkien, britische Schriftsteller un Sprochwisseschaftler
* 6. Merz: Lina Zulauf, Schwyzer Mundartdichtere
* 10. Merz: Arthur Honegger, schwyzerisch-franzesische Komponischt
* 2. April: Maurice-Yves Sandoz, Schwyzer Schriftsteller
* 3. April: Adolf Riedlin, dytsche Moler
* 15. Mai: Marga Vogel, dytschi Haimetdichteri
* 29. Mai: Paul Wirz, Schwyzer Ethnolog
* 12. Juni: Karl Hötzer, dytsche Haimetautor
* 15. Juni: Amalie Halter-Zollinger, Schwyzer Schriftstelleri
* 13. Juli: Hans Streuli, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 15. Juli: Walter Benjamin, dytsche Philosoph un Literaturkritiker
* 15. Juli: Marie Hagmeier-Meier, dytschi Dialäktdichteri
* 26. Juli: André Ragot, franzesische Architäkt
* 6. Augschte: Paul Artaria, Schwyzer Architäkt
* 26. Augschte: Joseph Rossé, elsässische Bolitiker un Verleger
* 11. Septämber: Anna Zollinger-Escher, Schwyzer Germanischti
* 4. Dezämber: Francisco Franco, spanische General un Diktator
* 15. Dezämber: Joseph Weldon Bailey junior, US-amerikanische Bolitiker
* 24. Dezämber: Nathan Katz, elsässische Dichter

## gstorbe

* 21. Merz: Annibale de Gasparis, italienische Aschtronom
* 12. April: August von Würthenau, badische Ysebahningenieur
* 14. Juni: Eugène Borel, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 18. Juli: Thomas Cook, änglische Baptischt und Pionier vom Frömdevercheer
* 18. Augschte: Salomon Fehrenbach, badische Jurischt, Autor un Bolitiker
* 29. Oktober: Ernst Ludwig Rochholz, Schwyzer Historiker und Volkskundler

## Weblink

 **Commons: 1892** – Sammlig vo Multimediadateie
# 1446

◄ |
14. Jahrhundert |
**15. Jahrhundert**
| 16. Jahrhundert
| ►

◄◄ |
◄ |
1442 |
1443 |
1444 |
1445 |
**1446**
| 1447
| 1448
| 1449
| 1450
| ►
| ►►

| 1446 |
| --- |
|  Mit em Hunminjeongeum wird s Hangeul-Alphabet z Korea yygfiert. |

| 1446 in andere Kaländer |
| --- |
| Ab urbe condita | 2199 |
| Armenische Kaländer | 894–895 |
| Ethiopische Kaländer | 1438–1439 |
| Buddhistische Kaländer | 1990 |
| Chinesische Kaländer |
|  – Ära | 4142–4143 oder 4082–4083 |
|  – 60-Joor-Ziklus |
Holz-Rind (乙丑,
2)– Füür-Tiger (丙寅,
3) |
| Hebräische Kaländer | 5206–5207 |
| Islamische Kaländer | 849–850 |
| Thai-Solar-Kaländer | 1989 |

## Was isch bassiert?

* 6. Merz: In dr Schlacht bi Ragaz sige d Aidgnosse iber e eschtrychisch Heer unter em Chaiser Friedrich III. vu Habsburg un entschaide dodermit dr Alt Zürichrieg zue ihre Gunschte. Am 12. Juni dritt e Waffestillstandsverdrag in Chraft.
* Mit em koreanische Dokumänt *Hunminjeongeum* (*Di richtige Lut fir d Unterwysig vum Volk*) wird z Korea s koreanisch Alphabet Hangeul yygfiert.
* Portugiesischi Seefahrer unter em António Fernandes entdecke dr Fluss Gambia un stoße bis an d Kischte vum hitige Guinea-Bissau vor. Mit dr Los-Insle cheme si an dr bishär sidligscht Punkt vun ere europäische Expedition.

## Weblink

 **Commons: 1446** – Sammlig vo Multimediadateie
# 1906

◄ |
19. Jahrhundert |
**20. Jahrhundert**
| 21. Jahrhundert

◄◄ |
◄ |
1902 |
1903 |
1904 |
1905 |
**1906**
| 1907
| 1908
| 1909
| 1910
| ►
| ►►

| 1906 |
| --- |
|  Bi me schwäre Ärdbidem wird di kalifornisch Stadt San Francisco verwieschtet. |

| 1906 in andere Kaländer |
| --- |
| Ab urbe condita | 2659 |
| Armenische Kaländer | 1354–1355 |
| Ethiopische Kaländer | 1898–1899 |
| Buddhistische Kaländer | 2450 |
| Chinesische Kaländer |
|  – Ära | 4602–4603 oder 4542–4543 |
|  – 60-Joor-Ziklus |
Holz-Schlange (乙巳,
42)– Füür-Ross (丙午,
43) |
| Hebräische Kaländer | 5666–5667 |
| Islamische Kaländer | 1323–1324 |
| Thai-Solar-Kaländer | 2449 |

## Was isch bassiert?

* 1. Jänner: Dr Ludwig Forrer wird Bundespresidänt vu dr Schwyz.
* 22. Februar: Dr Max Wolf entdeckt dr Aschteroid (588) Achilles.
* 18. April: Bi me schwäre Ärdbidem mit ere gschetzte Sterki 7,8 und dr Bränd, wu derno entstehn, wird di kalifornisch Stadt San Francisco verwieschtet.
* 27. Mai: Z Essen wird di 6. Sinfoni („Tragischi Sinfoni“) vum Gustav Mahler urufgfiert.
* 1. Juni: S erscht schwyzerisch Poschtauto nimmt syy Bedriib uf.
* 12. Juli: Dr Alfred Dreyfus wird rehabilitiert – fascht 12 Johr no dr Dreyfus-Affäre.
* 27. Juli: D BLS Lötschbergbahn wird unter em Name *Berner Alpenbahngesellschaft BLS (Bern–Lötschberg–Simplon)* grindet.

* Grindig vum Technikum Konstanz

## uf d Wält chuu

* 11. Jänner: Albert Hofmann, Schwyzer Chemiker un Entdecker vum LSD
* 27. Jänner: Karl Gerok, dytsche Komponischt un Musikpedagog
* 4. Februar: Dietrich Bonhoeffer, lutherische Theolog un NS-Gegner
* 1. Merz: Heinrich Roth, dytsche Pedagog un Psycholog
* 6. April: Alban Spitz, dytsche Moler un Autor
* 28. April: Paul Sacher, Schwyzer Dirigänt un Mezen
* 29. April: Karl Werner Glättli, Schwyzer Lehrer un Schriftsteller
* 30. April: Paul Zinsli, Schwyzer Sprochforscher un Volkskundler
* 18. Juni: Felix Burckhardt («Blasius»), Schwyzer Schriftsteller
* 28. Juni: Maria Goeppert-Mayer, dytsch-amerikanischi Physikeri
* 2. Juli: Hans Bethe, dütsch-amerikanische Füsiker und Nobelbriisdreeger für Füsik
* 8. Juli: Max Strecker, dytsche Volksschauspiler
* 11. Juli: Georges Hugnet, franzesische Schriftsteller un Filmmacher
* 14. Augschte: Tom Pickett, US-amerikanische Bolitiker
* 14. Novämber: Hermann Schäufele, Erzbischof vu Friburg
* 23. Novämber: Oscar Heiler, schwäbische Volksschauspiiler
* 14. Dezämber: Helmut Bornefeld, dytsche Komponischt
* 18. Dezämber: Emma Paolini, dytschi Haimetdichteri

## gstorbe

* 26. Jänner: Wilhelm Fürchtegott Niedermann, Schwyzer Jurnalischt und Mundartdichter
* 10. Februar: Anton Hermann Albrecht, dytsche Bfaarer un Haimetdichter
* 21. Mai: Friedrich Schneeberger, Schwyzer Gsanglehrer un Komponischt
* 23. Mai: Henrik Ibsen, norwäägische Schriftsteller und Dramatiker
* 25. Augschte: Max Eyth, dytsche Schriftsteller, Ingenieur un Zaichner
* 5. Septämber: Jakob Ulrich, Schwyzer Romanischt
* 22. Oktober: Paul Cézanne, franzesische Moler

## Weblink

 **Commons: 1906** – Sammlig vo Multimediadateie