Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1764

◄ |
17. Jahrhundert |
**18. Jahrhundert**
| 19. Jahrhundert
| ►

◄◄ |
◄ |
1760 |
1761 |
1762 |
1763 |
**1764**
| 1765
| 1766
| 1767
| 1768
| ►
| ►►

| 1764 |
| --- |
|  Russland nimmt dytschi Sidler uf, wu speter Wolgadytschi gnännt wäre. |

| 1764 in andere Kaländer |
| --- |
| Ab urbe condita | 2517 |
| Armenische Kaländer | 1212–1213 |
| Ethiopische Kaländer | 1756–1757 |
| Buddhistische Kaländer | 2308 |
| Chinesische Kaländer |
|  – Ära | 4460–4461 oder 4400–4401 |
|  – 60-Joor-Ziklus |
Wasser-Schof (癸未,
20)– Holz-Aff (甲申,
21) |
| Hebräische Kaländer | 5524–5525 |
| Islamische Kaländer | 1177–1178 |
| Thai-Solar-Kaländer | 2307 |

## Was isch bassiert?

* 15. Februar: Nodäm Frankrych alli syni Bsitzige eschtli vum Mississippi River im Verdrag vu Paris an Großbritannien abdrätte het, grinde franzesischi Händler uf dr Weschtsyte vum Fluss d Stadt St. Louis.
* 27. Merz: Dr Habsburger Joseph II. wird zum remisch-dytsche Chenig gwehlt un am 3. April z Frankfurt am Main gchrent.
* Russland nimmt bis 1766 23.000 dytschi Sidler uf, speter Wolgadytschi gnännt.

## uf d Wält chuu

* 21. Augschte: Bernhard Galura, Firschtbischof vu Brixe

## gstorbe

* 17. April: Johann Mattheson, dytsche Komponischt
* 26. Oktober: William Hogarth, änglische Moler

## Weblink

 **Commons: 1764** – Sammlig vo Multimediadateie
# 21. Februar

|  |
| --- |
| Historischi Johresdäg
Januar · **Februar** · März |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | (30) |  |

 |

Dr **21. Februar** isch dr 52. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 313 (in Schaltjohr 314) Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

Rachel Felix
Justinus Kerner
Otto Gittinger
* 1695: Bim Abgang vun ere Lawine cheme 34 Mänsche im Walserdorf Dorf Guryn ums Läbe.
* 1907: Z Berlin wird d Oper *Romeo und Julia auf dem Dorfe* vum Frederick Delius urufgfiert.
* 1952: D Entschaidig vu dr pakischtanische Regierig, Urdu as ellainigi Amtsproch z bruche, fiert zue Widerstand z Oschtpakistan, wu fascht uusschließli Bengali gschwätzt wird. Bi re Demonschtration z Dhaka stärbe e baar Mänsche, wel d Bolizei zmitts in d Lyt schießt.
* 1962: Im Schauspilhuus Züri wird di grotesk Komödie *Die Physiker* vum Friedrich Dürrenmatt urufgfiert.
* 1972: US-Bresidänt Richard Nixon bsuecht d Volksrepublik China un fiert z Peking Gspräch mit em Mao Zedong.
* 1986: D Heavy-Metal-Band *Metallica* bringt s Album *Master of Puppets* uuse, wu as Myylestai vum Thrash Metal giltet.
* 1999: D UNESCO rieft dr 21. Februar zum Internationale Dag vu dr Muettersproch uus.
* 2008: D Sängeri Rihanna chunnt uf ihre Haimetinsle Barbados ihre aigene Fyyrtig iber, dr sognännt „Rihanna-Day“.

## Uf d Wält chuu

* 1796: Johann Jakob Aenishänslin, Schwyzer Bolitiker
* 1815: Ernest Meissonier, franzesische Moler
* 1821: Bernhard Matter, Aargauer Dieb un Iibrächer
* 1821: Rachel, franzesisch-jidischi Schauspiileri
* 1870: Hermann Daur, dytsche Moler
* 1909: Hans Erni, Schwyzer Chinschtler
* 1922: Raymond Matzen, elsässische Sprochwisseschaftler un Dichter
* 1929: Heidi Abel, Schwyzer Moderatori
* 1934: Thomas Burth, dytsche Schriftsteller
* 1938: Andreas Blum, Schwyzer Radiojournalischt
* 1947: Iwar Werlen, Schwyzer Sproochforscher
* 1958: Christoph Brutschin, Schwyzer Bolitiker
* 1989: Corbin Bleu, US-amerikanische Schauspiiler un Sänger

## Gstorbe

* 1513: Julius II., Papscht
* 1677: Baruch de Spinoza, niderländische Philosoph
* 1862: Justinus Kerner, dytsche Schriftsteller
* 1866: George W. Smyth, US-amerikanische Bolitiker
* 1876: Jean-Daniel Blavignac, Schwyzer Archtekt und Gschichtschryber
* 1925: Hermann Daur, dytsche Moler
* 1939: Otto Gittinger, schwebische Bfaarer un Dialäktdichter
* 1944: Heinrich Baumgartner, Schwyzer Sprochwisseschaftler
* 1964: Jules Surdez, Schwyzer Mundartautor und Volchskuntler
* 1975: Jean Georges Baer, Schwyzer Naturforscher
* 1999: Helene Bossert, Schwyzer Mundartdichteri
* 2015: Klaus Sander, dytsche Biolog

## Weblink

 **Commons: 21. Februar** – Sammlig vo Multimediadateie
# Choi Kyu-ha

Dr Choi Kyu-ha (1953)
Dr **Choi Kyu-ha** (rev. Rom. Choi Gyu-ha, McCune-Reischauer Choi Kyu-ha, koreanisch 최규하, hanja 崔圭夏; uf d Wält cho as Seook; \* 16. Juli 1919 z Wonju, denn z Korea, im hütige Südkorea; † 22. Oktober 2006 z Seoul, Südkorea) isch e koreanische Politiker und Bresidänt vo Südkorea gsi.

Dr Choi het während em Zwäite Wältchrieg z Japan änglischi Sprooch und Literatur studiert und Politikwüsseschafte. Vo 1946 aa het er in dr provisorische Regierig z Südkorea gschafft. Er isch as Diplomat z Japan und z Malaysia gsi. Vo 1967 bis 1971 isch er Usseminister gsi und vo 1975 bis 1979 Brömieeminister. Noch em Mord am Presidänt Park Chung-hee isch er am 6. Dezämber 1979 dr viert Bresidänt vo Südkorea worde. E baar Dääg druf het dr Chun Doo-hwan am 12. Dezämber e Militärputsch gmacht und als Armeeschef am 17. Mai 1980 im ganze Land dr Usnaamzuestand usgrüeft. Im August 1980 isch dr Choi als Bresidänt zruggdräte.

* *Choi Kyu-hah*, in: *Internationales Biographisches Archiv* 02/1980 vom 31. Dezember 1979, im Munzinger-Archiv (Artikelaafang frei abruefbar)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Choi\_Kyu-ha“ vu de änglische Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Gerundeter halboffener Hinterzungenvokal

| Grundete halboffnige Hinterzungevokal |
| --- |
| IPA-Nummere | 306 |
| IPA-Zeiche | ɔ |
| IPA-Bildli |  |
| Teuthonista |  |
| X-SAMPA | O |
| Kirshenbaum | O |
|  |

De **grundet halboffnig Hinterzungevokal** isch en Vokal vo dr menschliche Sprooch, wo in mangi Sprooche vor dr Wält vorchunt. S Zeiche im IPA defür isch ɔ. Mer bezeichnet de Luut im Alemannische meischt als „offnigs-o“.

## Artikulation

* Es isch en Hinterzungevokal. D Zung isch so wyt hinte wie mögli ohni dass im Mundruum e Engi entstoot.
* Es isch en halboffene Vokal. D Zung isch uff halbem Wäg zwüsche eme offnige un eme mittlere Vokal.
* Es isch en grundete Vokal. D Lippe sin also grundet.

## Verbreitig

| Sprooch | Wort | IPA-Transkription | Bedütig | Bemerkig |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Baseldytsch | churz | *M**ò**gge* | [ˈmɔg̊ə] |  |  |
| lang | *w**òò**rge* | [ˈʋɔːʁg̊ə] |  |  |
| Bärndütsch | churz | o**ffe* | [ˈɔfə] |  |  |
| lang | ? |  |  |  |
| Hotzewälderisch (Wäär) | churz | *R**ò**ß* | [rɔs] |  |  |
| lang | *J**òò**r* | [jɔːr] |  |  |
| Seislertütsch | churz | *gr**o**ss* | [g̊rɔs] |  |  |
| lang | *Ch**oo**r* | [ɣ̊ɔːr] |  |  |
| Hochdütsch | *v**o**ll* | [fɔl] | 'voll' |  |
| Albanisch | *p**o | [pɔ] | 'joo' |  |
| Bengalisch | বস | [bɔʃ] | 'sitze' |  |
| Katalanisch | *c**o**sa* | [kɔzə] | 'Ding' |  |
| Chinesisch | Kantonesisch | 我/*ng**o**5*} | [ŋɔː˩˧] | 'ich' |  |
| Mandarin | 我/*w**ǒ | [uɔ˨˩˦] | 'ich' |  |
| Wu | 跑 | [bɔ˨˩˦] | 'Renne' |  |
| Niiderländisch | *b**o**t* | [bɔt] | 'Chnoche (sg.)' |  |
| Änglisch | Australisch | *h**o**t* | [hɔt] | 'heiss' |  |
| Nordamerikanisch | *b**o**g* | [bɔɡ] | 'Moor' | für vili Sprecher mit /ɑ/ verschmulze. |
| Britisch | *b**o**re* | [bɔː] | 'Bohrig' |  |
| Französisch | *s**o**rt* | [sɔʀ] | 'Schicksal' |  |
| Georgisch | სწ**ო**რი | [st͡sʼɔɾi] | 'richtig' |  |
| Italienisch | *par**o**la* | [paˈɾɔːla] | 'Wort' |  |
| Okzitanisch | ò**me* | [ˈɔme] | 'Maa' |  |
| Polnisch | *k**o**t* |  [kɔt] | 'Chatz' |  |
| Portugiesisch | *s**ó | [sɔ] | 'allei' |  |
| Schwedisch | å**tta* |  [ˈɔtːa] | 'acht' |  |
| Vietnamesisch | *t**o | [tɔ̄] | 'gross' |  |

|  |
| --- |
| **Vokal** |
|

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | **vorne** |  | **zentral** |  | **hinde** |
|  **gschlosse** |

|  |
| --- |
| i • y
ɨ • ʉ
ɯ • u
ɪ   ʏ
ʊ
e • ø
ɘ • ɵ
ɤ • o
ə
ɛ • œ
ɜ • ɞ
ʌ • ɔ
æ
ɐ
a • ɶ
ɑ • ɒ |

 |
|  **fascht gschlosse** |
|  **halbgschlosse** |
|  **mittel** |
|  **halboffe** |
|  **fascht offe** |
|  **offe** |

 |
| *Bi Symbolpaare schtellt s jewiils linke Symbol de ungrundeti und s rechte Symbol de grundeti Vokal dar.* |

## Fuessnote
# 15. Jahrhundert

◄ |
13. Jh. |
14. Jh. |
**15. Jahrhundert**
| 16. Jh.
| 17. Jh.
| ►

1400er |
1410er |
1420er |
1430er |
1440er |
1450er |
1460er |
1470er |
1480er |
1490er

S **15. Jahrhundert** hät am 1. Januar 1401 aagfange und am 31. Dezember 1500 uufghört.

Es isch d Endphase vom Schpaatmittelalter, d Epoche vom Humanismus, dr Aafang vo dr Renaissance und dr Übergang zur Neuzyt.

## Ereigniss und Entwicklige

* 1403 bis 1516: D Schwiizer Eidgenosse erobered s Tessin.
* 1410 Schlacht vo Tanneberg (poln. Grunwald). Aafang vo dr Uusschaltig vo dr politische Macht vom Düütsche Orde in Preusse dur Litaue und Pole
* 1417 endet s Abendländische Schisma.
* 1429: Jeanne d’Arc füehrt di französische Truppe zumene Sieg gege d Engländer im Hundertjährige Chrieg.
* 1453: Konschtantinopel fallt as Osmanische Riich.
* 1419 bis 1436: Hussitenchrieg in Mitteleuropa.
* Niccolò Machiavelli schriibt *Il Principe*.
* 1474 bis 1477: Burgunderchrieg, wo mit em Undergang vom Huus Burgund ended.
* Nach fascht 800-jähriger muslimischer Herrschaft fallt am 2. Januar 1492 Granada, di letscht Hochburg vom einst grosse maurische Riich uf schpanischem Bode (Abschluss vo de Reconquista). Muslime und Jude werded vertriebe.
* Dr Christoph Kolumbus erreicht am 12. Oktober 1492 d Insle Guanahani, wo zue de Bahamas ghört, und entdeckt demit Amerika.
* 1493 bis 1519: Dr Kaiser Maximilian I. regiert s Heilige Römische Riich. Siin Biiname "Der letschti Ritter" symbolisiert de Undergang vom Rittertum.
* D Zulus besiedled Teili vom hütige Südafrika.
* Di Schpanisch Inquisition wird 'gründet.
* 1498: Vasco da Gama erreicht Indie.
* Niedergang vom Khmer-Riich vo Angkor, 1431 Eroberig dur s Thai-Königriich Ayutthaya
* ältischts Volksschauspiel vo Düütschland: Dracheschtich
* Paartanz und Fuessbodeheizig werded bim Hochadel iigfüehrt.
* Gegen Endi vom Jahrhundert tritt di süüchehafti *Franzosechrankheit* uuf, wo ab 1530 mit em Begriff Syphilis benännt wird.

## Persönlichkeite

* Filippo Brunelleschi erfindet d Zentralperschpektive
* Albrecht Dürer, (1471-1528), düütsche Maler und Graphiker.
* Afonso Gonçalves Baldaia, portugiesische Seefahrer und Entdecker
* Matthias Grünewald, (1470/80-1528), düütsche Maler und Baumeischter
* Leonardo da Vinci, (1452-1519) italienische Erfinder und Maler
* Nikolaus Cusanus, en Universalglehrte und Philosoph, poschtuliert as Erste d Unendlichkeit vom Weltall († 1464)
* Martin Luther, (1483-1546), düütsche Reformator
* Girolamo Savonarola, (1452-1498), italienische Dominikaner und Buessprediger

## Erfindige und Entdeckige

* Johannes Gutenberg erfindet 1440 de Satz mit bewegliche Lettere, revolutioniert d Druckkunscht und bricht s Informationsmonopol vo dr Chile.
* Christoph Columbus entdeckt 1492 Amerika.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „15.\_Jahrhundert“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Internazionaali Filmfeschtspiil Berlin

Dr Berlinale Palascht an dr Berlinale 2017
Di **Internazionaale Filmfeschtspiil Berlin**, chuurz **Berlinale**, sin e Filmfeschtival, wu all Joor z Berlin stattfindet. Si zelle nääbe Cannes un Venedig zue dr wiichtigschte Filmfeschtival un gälte as ais vu dr wiichtigschte Eraignis vu dr Filmbranche wältwyt.

## Iberblick

D Film, wu im Wettbewäärb erfolgryych sin, wääre vun ere internazionaale Jury mit „Guldini Bääre“ un „Silbrigi Bääre“ uuszaichnet. Iiber 400 Film wääre in verschiidene Sekzioone bresäntiert. Mit iiber 325.000 verchaufte Yydrittschaarte un rund 490.000 Kinobsuecher insgsamt (mit dr akkreditierte Fachbsuecher) isch d Berlinale s greescht Publikumsfeschtival vu dr Wält. Rund 16.000 Fachbsuecher us 130 Länder nämen am Feschtival dail. Eppe 3.700 Schurnalischte us iiber 80 Länder briichte iber d Zyt vu dr Feschtspiil.
Zytglyych mit dr Berlinale findet dr European Film Market (EFM) statt. Dr EFM gheert zue dr internazionaal wiichtigschte Dräffe vu dr Filminduschtry un het si zue me grooße Määrt fir Produzänt\*ine, Verleener\*ner, Filmyychaifer\*ne un Co-Produkzionsagänt\*ine etabliert.

Grindet wooren isch d Berlinale anne 1951. Feschtivaldiräkter isch vu 2001 bis 2019 dr Dieter Kosslick gsii. Aktuäll wird s Feschtival vun ere Doppelspitz glaitet, dr Gschäftsfiereri Mariette Rissenbeek un em Chinschtlerische Laiter Carlo Chatrian.

Syter anne 2002 sin di Internazionaale Filmfeschtspiil Berlin e Gschäftsberaich vu dr *Kulturveranstaltungen des Bundes in Berlin GmbH*. Si cheme ne inschtituzionälli Feerderig iiber vu dr Beufdraite vu dr Bundesregierig fir Kultuur un Meedie.

* Peter Cowie: *Die Berlinale. Das Festival.* Bertz + Fischer, Berlin 2010, ISBN 978-3-86505-202-5.
* Matthias Greuling: *Cannes, Venedig, Berlin: Die großen Filmfestivals: ein Servicebuch für Filmer und Medienvertreter.* Norderstedt 2004.
* Jürgen Haase (Hrsg.): *Zwischen uns die Mauer. DEFA-Filme auf der Berlinale.* be.bra, Berlin 2010, ISBN 978-3-8148-0175-9.

## Weblink

 **Commons: Berlinale** – Album mit Multimediadateie
* Offiziälli Websyte vu dr Berlinale
* Internationale Filmfestspiele Berlin in dr Internet Movie Database

## Fueßnote