Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Epos

S **Epos** (altgriechisch ἔπος „Wort, Värs“, denn au „d Erzäälig, s Gedicht“; Pl.: *Eepe*) isch in dr Antike näben em Drama und dr Lürik e Hauptform vo dr Dichdig gsi. Dichdig, won e Gschicht verzellt, wird under em Begriff Epik zämmegfasst. Im allgemäinste Sinn isch en Epos hüte e witlöifigi oder usschwäifendi Gschicht.

## Dr Begriff

Dr Begriff stammt vo de antike Poetike, wo im Hesiod si *Theogonii* und im Homer si *Ilias* und *Odyssee* zum Vorbild gnoo häi. Noch dr Definizion vom Aristoteles in sinere *Poetik* verzelt s Epos, wäärend s Drama noochmacht.

S Epos ghört zur Dichdig, isch aber nit umbedingt Litratuur. Vor allem s Epos in Värsform isch vilmol nid schriftlig festgläit gsi, und d Värs häi ghulfe sich draa z erinnere bim deklamiere. In dr Antike si d Eepe im „erhaabene“ Stil verfasst worde, wo s Värsmaass dr Hexameter und dr Verzeller unparteiisch und allwissend gsi isch.

## Dr Underschiid zwüschen em Epos und em Roman

Die früeje Romään bis öbbe zum 16. Joorhundert si mäistens no in Värsform verfasst gsi und si zum Däil no mündlig überliiferet worde. Dorum isch s e chli schwiirig dr Roman vom Epos abzgränze. Die Nowälle het aktuelli Theme ghaa, isch churz gsi im Geegesatz zum Epos und ufgschriive worde. Dr Buechdruck het denn die verzelledi Dichdig zur „Litratuur“ gmacht.

Noch em Georg Lukács wird im Epos e „gschlossnigi Lääbesdotalidäät“ mit feste Lääbens-, Wärt- und Sozialordinge und eme verbindlige Wältverständnis gstaltet, wääred dr Roman e brivate Wältusschnitt daarstellt und in em s Verständnis vo dr Wält und dr Ornig broblematisch worde si.

Noch em Franz Borkenau isch s Epos e literarischi Form vo dr Sälbstfindig noch barbarische Zitalter (zum Bischbil noch dr Völkerwanderig) und wäge däm het s abentüürligi Handlige. In dr hööfische Litratur um 1200 git s Elimänt, wo tüpisch für s Epos und für e Roman si, und mä cha sä dorum, speziell dr Artusroman, as en Übergangserschiinig aaluege in dr Entwigglig zum Roman as dr „epische Läitgattig“ vo dr Nöizit.

## Litratuur

* Erich Burck (Hrsg.): Das römische Epos. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1979, ISBN 3-534-04925-X.
* Georg Lukacs: Theorie des Romans. 1916.
* Georg Lukacs: Der historische Roman. 1937.
* *Handbuch des frühgriechischen Epos.* 4 Bänd vo 1979 bis 2010. Band 4, Vandenhoeck & Ruprecht, Göttinge 2010, ISBN 978-3-525-25529-2.

## Weblingg
# Westöiropa

Dr Vorschlag vom Ständige Usschuss für geografischi Nääme, wie Westöiropa chönnt definiert wärde
Westöiropa zur Zit vo dr Süstemkonfrontazioon zwüschen em Oste (root) und Weste (blau). Jugoslawie und Albanie si as blockfreiji Staate (grüen) markiert bzw. schraffiert
**Westöiropa** bezäichnet d Länder im Weste vo Öiropa, aber was drzueghöört isch je noch em Konteggst verschiidle.

D Gränze vo Westöiropa si lang vo de Machtverheltniss wääred em Chalte Chrieg bestimmt worde. Öiropa isch vo dr Middi vom 20. Joorhundert aa dur dr sogenannt Iisig Vorhang in zwäi Helfte drennt gsi. E genauji Underschäidig in West- und Ostöiropa isch hüte schwiirig und wird vilmol vermiide.

Im Bezug uf d Gschicht vo dr Nöizit umfasst Westöiropa die Länder, wo relatiiv früe Erfaarige mit Demokratii bzw. konstitutionelle Monarchie, Rächts- und Nazionaalstaatligkäit gmacht häi, also vor allem Frankriich und s Veräinigte Köönigriich, d Niiderlande und Belgie. Denn wird dr Begriff verwändet, zum Länder wie Dütschland, Italie oder Spanie uszschliesse, wo die (politische) Charakteristika vo dr Modärne erst wääsentlig spööter ufdräte si und wo s no bis wit ins 20. Joorhundert autokratischi und diktatorischi Regierigsforme gee het.

Zur Zit vom *Chalte Chrieg* het mä die öiropäische Länder zu Westöiropa zämmegfasst, wo määrtwirtschaftlig orientiert gsi si, im Geegesatz zu de blaanwirtschaftlig usgrichdete Länder vo Ostöiropa, wo as Ostblock bezäichnet worde si.

Vor dr Erwiterig vo dr EU und dr NATO gege Oste het mä dr Begriff denn für die Länder vo Öiropa brucht, wo Mitgliid vo dr EU und/oder dr NATO gsi si, het aber au d Schwiz drzuezelt, wo zu käinere vo dene bäide Organisazioone ghöört het. Das isch öbbe fast s gliiche gsi wie s politische Westöiropa.
Im witiste, politische Sinn umfasst Westöiropa sit denn alli Länder in Öiropa mit dr Usnaam vo dr Ukraine und Georgie und de GUS-Mitgliider Moldawie, Wissrussland, Russland, Armenie und Aserbaidschan. Das Westöiropa isch (bis uf die chliinere Staate Andorra, Bosnie-Herzegowina, Finnland, Irland, Liechtestäi, Mazedonie, Monaco, Montenegro, Ööstriich, San Marino, Serbie, Schweede, d Schwiz, d Vatikanstadt) milidäärisch in dr NATO mit de Veräinigte Staate verbunde und wirtschaftlig ganz uf die Öiropäischi Wirtschaftsunion (EWG) usgrichdet gsi.

Noch dr statistische Iidäilig vo de Veräinte Nazione ghöören die Staate zu Westöiropa: Belgie, Dütschland, Frankriich, Liechtestäi, Luxeburg, Monaco, d Niiderland, Ööstriich und d Schwiz.

## Fuessnoote

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Westeuropa“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Kiewer Rus

D Kiewer Rus um 1000 noch dr Zitwändi
D **Kiewer Rus** bzw. **Kiewer Russland** (russisch *Киевская Русь*, Ukrainisch *Київська Русь*, wissrussisch *Кіеўская Русь*) isch e middelalterligs Groossriich in Ostöiropa gsi, wo sis Zentrum z Kiew gha het und vom Ändi vom 9. Joorhundert bis ins 12. Joorhundert existiert het. Es wird as Vorlöiferstaat vo de hütige Staate Russland, Ukraine und Wissrussland aagluegt. Dr Begriff sälber isch erst in dr Nöizit vom russische Historiker Nikolai Karamsin as zitligi Abgränzig gegenüber de spöötere Wladimirer Rus und de Moskauer Rus brägt worde. D Zitgenosse häi im Land „Rus“ oder „russischs Land“ (*русская земля*) gsäit. Wie vili multiethnischi middelalterligi Groossriich cha mä dä Herrschaftsverband nit mit de hütige Kategorie vom ene Nazionalstaat definiere.

* **Commons: Kievan Rus** – Sammlig vo Multimediadateie

## Liddratuur

* Simon Franklin, Jonathan Shepard: *The Emergence of Rus. 750–1200*. 1. edition, 2. imprint. Longman, London u. a. 1998, ISBN 0-582-49091-X (*Longman history of Russia*), (Engl.).
* Ernst Kunik: *Die Berufung der schwedischen Rodsen durch die Finnen und Slawen. Eine Vorarbeit zur Entstehungsgeschichte des russischen Staates*. W. Graeff's Erben, St. Petersburg u. a. 1844.
* Janet Martin: *Medieval Russia. 980–1584*. Cambridge University Press, Cambridge u. a. 1995 ISBN 0-521-36832-4 (*Cambridge medieval textbooks*), (Engl.).
* David Nicolle, Angus McBride: *Armies of medieval Russia. 750–1250*. Osprey, Oxford 2001, ISBN 1-85532-848-8 (*Osprey military men-at-arms series* 333) (Engl.).
* Gottfried Schramm: *Altrusslands Anfang. Historische Schlüsse aus Namen, Wörtern und Texten zum 9. und 10. Jahrhundert*. Rombach, Freiburg 2002 ISBN 3-7930-9268-2 (*Rombach Wissenschaft – Reihe Historiae* 12).
* Eva Verma: *Heiratspolitik in der Kiewer Rus*. In: Eva Verma: *„...wo du auch herkommst“. Binationale Paare durch die Jahrtausende*. dipa, Frankfurt am Main 1993 ISBN 3-7638-0196-0 (S. 35–40: Historische Karte).

## Fuessnoote
# Oslo

| Oslo |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| [[Bild:|class=noviewer|250x250px|center|Oslo (Erde)]]Oslo

|  |
| --- |
| Oslo  |

 |

 |
| Koordinate | 59° 55′ N, 10° 45′ O59.9110.75 |
| Symbole |
|

|  |
| --- |
| WappeWappe |

 |
| Basisdate |
| Staat | Norwege |
|  | [[|]] |
| Höchi | 1 m |
| Flechi | 454 km² |
| Iiwooner | 669.060 (30. Juni 2017) |
| Dichti | 1.473,7 Ew./km² |
| Poschtleitzahl | 0010–1295 (Kommunenummere) |
| Website | www.oslo.kommune.no |
| Politik |
| Burgermeischter | Marianne Borgen (SV) |
| OsloOslo |

**Oslo** isch d Hauptstadt vo Norwege, wo zerscht **Christiania** (1624 bis 1924) und vo 1877/1897 bis 1924 *Kristiania* gheisse het. Si lyt in ere innere Fjordlag und isch vo Wald und Fjord umgäh. Si het 672.837 Yywohner *(31. Dez. 2017)*. Oslo bildet e äigeständigi Browinz (Fylke). Es isch zuedäm Verwaltigssitz für di benachbarti Browinz Akershus.

Mit 975.744 Yywohner isch Oslo mit Abstand de gröschti Balligsruum vom Land. I dr Groß-Oslo-Region läbed öppe 1,5 Million Mänsche, also fascht e Drittel vo de gsamte Bevölkerig vo Norwege, wo öppe 5,3 Millione zellt.

## Weblink

 **Commons: Oslo** – Sammlig vo Multimediadateie
* Offizielli Wäbsite vu dr Stadt Oslo

## Fuessnote

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Oslo“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Benelux

d Flagge vo de Beneluxländer
**Benelux** isch d Churzform för de Sammelbegriff vo de **Beneluxländer**, au **Beneluxstaate**, wo us **Be**lgie, us de Niderland (Ne**derland*) und us **Lux**eburg bestönd.

d Laag vo de Beneluxländer z Europa
## Gschicht

Die drü Länder händ 1944 e Zollunion veriibaart, wo 1960 dur de Benelux-Vertrag i d Tat umgsetzt worde isch. Dur die politisch Zämearbet zwüsched däne Länder hät me also scho vor de Gründig vo de Europäische Union innerhalb vo de Beneluxstaate ohni Zoll chöne Handel betribe, ohni Iischränkig chöne hi und här reise und di jewilige Währige sind gegesitig zur Zalig akzeptiert worde.

d Beneluxländer
## Litratur

* Albert Bleckmann: *Die Benelux-Wirtschaftsunion*. In: *Zeitschrift für ausländisches öffentliches Recht und Völkerrecht* (ZaöRV) 22, 1962, S. 239–295
* Duco Hellema: *Neutraliteit & Vrijhandel. De geschiedenis van den Nederlandse buitenlandse betrekkingen*. Spectrum, Utrecht 2001

## Weblink

* Offizielli Website vom Generalsekretariat vo de Benelux-Union (französisch, niderländisch)
* Benelux-Merkenbureau/Bureau Benelux des Marques/Benelux Trademarks Office (englisch, französisch, niderländisch)
* Die Geburt der Benelux-Zollunion Artikel im „Tageblatt“ vom 1. Jänner 1948
* Benelux – *Aus Politik und Zeitgeschichte* (APuZ) (PDF, 2,25 MB)
# Randstad

D **Randstad** isch ä Ballungsroum im Weschte vun de Niderlande un geht iber Teyl vun Nordholland, Sydholland, Flevoland un Utrecht. Der Ballungsraum zellt zue da gröschta z Europa. Des Gebiet liit zum gröschte Teil unterm Meeresspiagl.

Zuer Randstad ghöre d städtisch Gebiet vun un um Amsterdam, Haarlem, Leiden, Den Haag, Delft, Rotterdam, Dordrecht, Gouda, Utrecht un Hilversum mit ra Ywohnerzahl vun zomme 8 Millione Mensche. S Gebiet bildet ä Siidlungsring um s „grüen Herz“ *(Groene Hart),* em Gebiet im Zentrum vun de Randstad, wu houptsächlich als Nooerholungs- un Naturschutzgebiet gnutzt wird un ä Pufferfunktion zwische de dichtbevölkerti Schtädt ibernimmt. Zomme mit m „griene Herz“ un de Gmeind Almere bildet d Randstadt s Gebiet Randstad Holland.

D Begriff Randstad (Randstadt, Saumstadt, Kanteschtadt) isch in de 50er Jôhr vun eme Direktor vun de KLM prägt worre, wu d Region us de Luft gsehn het. Diä Schtädt bilde ônäherungswis ä Kreis un voschmelze zu ’ra Ringschtadt.

## Weblink

* Landeskundlichs Schulprojekt vun de Uni Münschter (lueg Themefelder „Die Niederlande – unser Nachbar im Westen“ un unter „Raumordnungskonflikte und Raumordnung“)
# Dr Wälle-Däili-Dualismus

Dr **Wälle-Däili-Dualismus** isch e Brinzip vo dr Kwantefüsik, wo säit, ass Objekt in dr Kwantefüsik Äigeschafte vo klassische Wälle und au vo klassische Däili häi.

* Klassischi *Wälle* bräite sich im Ruum us. Si schweche oder versterken sich dur Überlaagerig und chönne gliichzitig an verschiidene Stelle mit verschiidener Sterki wirke.
* E klassischs *Däili* cha zum e gwüsse Zitpunkt nume am ene bestimmte Ort si. Es wirkt nume dört, aber immer mit sinere ganze Energii, Laadig, Impuls und so witer.

En Animazion wo dr Wälle-Däili-Dualismus am Bischbil vom Dobbelspaltexperimänt zäigt, und was e Beobachder für en Iifluss het.
Es gseet us, wie wenn sich die Äigeschafte gegesitig wurde widerspräche. Aber in meerere Schlüsselexperimänt für verschiideni Kwanteobjekt het mä bewiise, ass si bäidi Äigeschafte häi. Mä cha dorum kä aaschauligi Vorstellig entwiggle, wo uf klassische Sichtwiise basiert und dr Wälle-Däili-Dualismus wurd erklääre. Mä cha dorum uf d Froog, öb zum Bischbil Elektrone oder Liechtkwante „wirklig“ Däili oder Wälle im Sinn vo dr üüblige (klassische) Aaschaujig sige, kä Antwort gee. Es handlet sich do um en äigeni Klass vo Kwanteobjekt, wo je nochdäm wie mä misst, äntwääder iiri Äigeschaft nume as Wälle oder nume as Däili löön lo erschiine, aber nie bäidi gliichzitig. D Kwantemechanik het das Broblem noch dr Kopehaagener Dütig us em Joor 1927 und noch em Komplementäridäätsbrinzip, wo si formuliert het, eso glööst, ass mä en Äigeschaft, wo mä beobachtet het, nit nume em Kwantenobjekt zueordnet, sondern ass es e Kwantefenomen vo dr ganze Aaordnig us Kwantenobjekt und Mässapparatur darstelli. Spööter si no mee kwantemechanischi Interpretazione entstande mit alternative Erkläärigsaasetz.

D Kwantefäldtheorii verstoot Däili und Wäggselwirkige as Aareegige vo Fälder. Eso git s kä fundamentale Underschiid zwüsche dene bäide Kategorie. D Gegesetz, wo dr Wälle-Däili-Dualismus usmache, git s nüme.

## Litratuur

1. Wilhelm Westphal, *Wörterbuch der Physik*, Berlin – Göttinge – Häidelbärg, 1952
2. Karl Mütze (Herausgeber), *ABC der Optik*, Leipzig 1961
3. Richard Feynman *QED - Die seltsame Theorie des Lichts und der Materie* (Original: *QED - The Strange Theory of Light And Matter*, Princeton 1985) – Eine populärwissenschaftliche Einführung in die Quantenelektrodynamik

## Fuessnoote

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Welle-Teilchen-Dualismus“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Kalām

Kalām (arabisch كلام‎) isch en arabische Begriff, wo allgemäin „Reed“, „Gsprööch“, „Wort“ bedütet. Im spezifische Sinn bezäichnet er aber e bestimmti Form vom theologische Stritgsprööch, wo sich uf razionali Argumänt stützt. Im arabisch-islamische Middelalter isch dr Kalām d Dialogform zerst vo muslimische, spööter aber au vo jüüdische und christlige Gleerte gsi. Die Gleerte het mä as Mutakallimūn bezäichnet.

Im *Kalām* as en äigeni Disziplin vo dr Kontrovärstheologii säit mä au *ʿIlm al-Kalām* (علم الكلام‎ *Kalām-Wüsseschaft*).

## Litratuur

* Michael Cook: "The origins of kalām" in *Bulletin of the School of Oriental and African Studies* 43 (1980) 32-43.
* Alnoor Dhanani: *The Physical Theory of Kalam. Atoms, Space, and Void in Basrian Mu‘tazili Cosmology* (Islamic Philosophy, Theology and Science. Text and Studies; Bd. 14). Brill, Leiden 1994, ISBN 90-04-09831-3 (zugl. Dissertation, Universität Harvard 1991).
* Josef van Ess: *The Logical Structure of Islamic Theology*. In: Gustav Edmund von Grunebaum (Hrsg.): *Logic in Classical Islamic Culture*. Harrassowitz, Wisbade 1970, S. 21–50, ISBN 3-447-00001-5.
* Josef van Ess: "Disputationspraxis in der islamischen Theologie. Eine vorläufige Skizze" in *Revue des études islamiques*, Bd. 44 (1976), S. 23–60, ISSN 0036-156X.
* Josef van Ess: "Early Development of Kalām" in G.H.A. Juynboll (ed.): *Studies on the First Century of Islamic Society*. Carbondale/Edwardsville 1982. S. 109-123.
* Josef van Ess: *Theologie und Gesellschaft im 2. und 3. Jahrhundert der Hidschra. Eine Geschichte des religiösen Denkens im frühen Islam*. 6 Bde. Berlin: De Gruyter 1991-97.
* Richard M. Frank: *Beings and Their Attributes. The Teaching of the Basrian School of the Mu‘tazila in the Classical Period* (Studies in islamic philosophy and science). University Press, Albany, N.Y. 1978, ISBN 0-87395-378-9.
* Louis Gardet, Georges Anawati: *Introduction à la théologie musulmane. Essai de théologie comparée* (Etudes de philosophie médiévale; Bd. 37). 3. Aufl. Vrin, Paris 1981 (Noochdruck vo dr Usgoob Bariis 1948).
* Saul Horovitz: *Ueber den Einfluss der griechischen Philosophie auf die Entwicklung des Kalam*. Breslau: Schatzky 1909. Onläin:
* Tilman Nagel: *Geschichte der islamischen Theologie. Von Mohammed bis zur Gegenwart*. C.H.Beck, Münche 1994, ISBN 978-3-406-37981-9 (besonders leicht zugängliche Einführung).
* Shlomo Pines: "An Early Meaning of the Term *mutakallim*" in *Israel Oriental Studies* 1971 (1) 224-240.
* William Montgomery Watt: *The Formative Period of Islamic Thought*. Oneworld Edition, Edinburgh 2002, ISBN 1-85168-152-3 (Nachdr. d. Ausg. Edinburgh 1973).
* William Montgomery Watt: *Islamic Philosophy and Theology. An extende survey*. University Press, Edinburgh 1979, ISBN 0-7486-0749-8.

## Weblingg

* David Bertaina: *Christian Kalâm*, in: Houari Touati (Hg.): *Encyclopedia of Mediterranean Humanism*, Bariis 2014.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Kalām“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Normalspur

Ä **Normalspurigs** Isebahngläis isch 1435 mm bräit.

Verbreitig vo de verschiidene Spurwiitene. Hellblau si d Länder, wo die vorherrschende Spurwiiti d Normalspur isch
Wu de britisch Äschiniör George Stephenson sini Isebahn entwiggled het, hend em di britische Verchehrsbehörde vorgschribe, all er het müese d' Spurbräiti vu de änglische Poschtkutsche verwände. Das sind 1435 Milimeter gsii. De Stephenson het mit sim Suu di erschti Loggifabrigg vu d'r Wält betribe. Si händ au Dampfloggene uf s' europäischä Feschtland glifered, so dass si deet händ müese di gliichi Spurbräiti verwände. I d'r ganze Gschicht vu d'r Isebahn isch das di erfolgriichschti Spurbräiti blibe, und das nüd nur in Europa. Uf em europäische Feschtland sind wenig Breitspurbahne buut wordä, wu's speeter uf Normalspur umbuut hend. Äinzig i d'r Sowjetuniuu wu au Finnland derzue gchört het, in Spaniä und Portugal hend sich Breitspurbahne möge duresetze.
# Güèterschopf

Güèterschuppè am ehemòligè Bahnhof Bonndorf

Chopfbau links
Schopf rächts

Denkmòlgschütztè Güèterboddè am Baanhof Radebeul Oscht, hüt Schmalschpurbaanmuseum Radebeul a dè Lößnitzgrundbaan
Dè **Güèterschopf**, au *Güèterschuppè*, *Güèterhallè* odder *Güèterboddè*, diènt dè Zwǜschèlagerung vo Stugggüèter bim Übbergang zwǜschè dè dè Strõße un dè Ysèbaa odder zwůschè eim vo beidè un èm Schiff. Massègüèter wörrèd dègegè in spezièll dõdèfür bauté Aalaagè odder a dè Laddeschtrõß umgschlagè.

## Uffbau

Chlyni Güèterschöpf sin zmeischt sitlich a s EG hèrrè baut, wôrend größeri Güèterschöpf meischtens allei stôn. Bi dè richtig größerè Baanhööf, welli meischtens Chnotèbaanhööf sin, isch Gleisfäld für dè Guètervokeer uff dè andrè Sitè, d. h. gegèübber vom EG, zämmè mit èm Güèterschopf aaglait, z. B. bim Baanhof Immèdingè odder bim Baanhof z Büli. Oftmòls isch au no è Ladderampè a dè Güèterschuppè hèrrè baut. Dè Güèterschuppè isch durch è Gleis uff dè eintè un durch è Strõß uff dè andrè Sitè a beidi Vokeersdräger aabundè, seltèner füürèd au Gleis dirèkt i s Innere vom Schopf. Zuè dè Erlyychterung vom Umschlag befindet isch dè Boddè vom Güèterschopf uff dè Höchi vom Boddè vo dè Strõßèfaarzüüg bzw. Ysèbaawägè.
Im Güèterschopf hèt s au d Güèterexpedition gää, dört hèt jeder sini Güèter uffgää un abhollè chönnè.

## Baanbedryb

Bi dè Güèterexpedition sin d Güèter uffgää worrè, wo für dè Boschtdransport z schwèr gsi sin. Für dè Warèfluss am Ort isch dè Güèterschopf wichtig gsi, well er dè Warèfluss èrscht i d Gäng brocht hèt. Meischtens isch nu Stückguèt aagnõ worrè, well d War unterwägs i dè Regel meemòls umgladdè wörrè hèt müèsè. Doch d Art vom Umschlag isch personalintensyv gsi; d Rationalisyrung nõch èm Zweitè Wältchrièg hèt unter andrem dèzuè gfüürt, dass 1961 d Eurobalèttè ygfüürt worrè isch. Sèll hèt zwar dè Umschlag lychter gmacht, abber s meefache Umladdè wôrend m Dransport isch blibbè.

## Gegèwärtigi Vowendung

Durch Umorganisation un Volagerung vom Stüggguètvokeer uff d Strõß sin fascht alli Güèterschöpf übberflüssig worrè. Voeinzelt sin d Güèterschöpf vo Firmè übbernõ worrè un als Gleisaaschluss bruucht worrè. Sèlli Wittervowèndung isch allerdings durch Strychung vo dè Bediènung von è baar Baanhööf au sèltè worrè, well d Frachtmengi bi söttigè Kundè meischtens nit langè duèt. Diè meischtè Güèterschöpf sin abgrissè worrè, andri sin für voschiddèni andri Zwèck bruucht worrè odder stôn leer. Leer un abgrissè drǜfft uff d Güèterschuppè vom Baanhof z Büli zuè, wo abgrissè un blatt gmacht worrè isch, nõchdèm er lang nǜmmi bruucht worrè isch. In sèltènè Fäll isch dè Güèterschopf au umgmodlèt worrè, z. B. als Museum im Baanhof Zollhuus.

## Weblinggs

 **Commons: Güterschuppen** – Sammlig vo Multimediadateie
* zeno.org Definition vom Victor vo Röll für èn Güèterschuppè

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Güterschuppen“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# UFO

Bild vomene aagäbliche UFO, wo 1990 z Belgie fotografiert worde sy söll.
**UFO** isch en Abchürzig für *unidentifizierts/unbekannts Flugobjäkt* (änglisch *unidentified flying object*). Si bezeichnet Phänomen, wo vo Beobachter als flüügend wahrgnuu wärded und nid eidüütig identifiziert wärde chönd. Umgangssprachlich wird de Begriff als Bezeichnig für Ruumfahrzüüg vo hypothetische usserirdische Läbewäse bruucht. Ursprünglich het sich de Begriff „Flüügendi Undertasse“ yybürgert, wil si i de erste Zytigsbricht über UFOs so beschribe worde sind. S Bild vo de Flüügende Undertasse prägt mänschliche Vorstellige devoo, wie d Ruumfahrzüüg vo hypothetische usserirdische Lebewesen typischerwys usgseh chönnted.

## Weblink

 **Commons: UFO** – Sammlig vo Multimediadateie
* Gesellschaft zur Erforschung des UFO-Phänomens e.V. (GEP)
* Centrales Erforschungsnetz außergewöhnlicher Himmelsphänomene (CENAP)
* Groupe d’Etudes et d’Information des Phénomènes Aérospatiaux Non identifiés (GEIPAN), UFO-Archiv des Centre national d’études spatiales (CNES) (engl. Version, mit Link zur frz. Website)
* The National Archives (UK): *Released UFO files from the UK government*
* durch Freedom of Information Act freigegebene Files der National Security Agency: NSA-UFO Documents Index
* Library and Archives Canada, Canada’s UFOs: The Search for the Unknown
* Gesellschaft zur Untersuchung von anomalen atmosphärischen und Radar-Phänomenen (MUFON-CES)

## Einzelnachwys
# (5261) Eureka

| **(5261) Eureka** |
| --- |
|  |
| Eigeschafte vum Orbit |
| Orbittyp | Mars-Trojaner |
| Grossi Halbax | 1,5235 AE |
| Perihel; Aphel | 1,4250; 1,6220 AE |
| Exzentrizität | 0,06470 |
| Neigig vu dr Bahnebeni | 20,2816 ° |
| Siderischi Umlaufzitt | 1,88 Jahre |
| Middleri Bahngschwindigkeit | 24,13 km/s |
| Physikalischi Eigeschafte |
| Durmesser | 2 km |
| Masse | kg |
| Middleri Dichti | g/cm3 |
| Rotationsperiode | 6,497 Stunden |
| Albedo | 0,050 |
| Absoluti Helligkeit | 16,1 |
| Spektralklasse | S-Typ |
| Gschichte |
| Entdecker | David H. Levy, Henry E. Holt |
| Datum vu dr Entdeckig | 20. Juni 1990 |
| Älderi Bezeichnig | 1990 MB |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dialäkt: Markgräflerisch (Ebringe) |

Dr am 20. Juni 1990 vu David H. Levy un Henry E. Holt entdeckt **5261 Eureka**  isch dr erst bekannte Asteroid us dr Gruppe vu dr Mars-Trojaner. Als Trojaner bezeichnet mer Asteroide, wo sich koorbital uf dr Bahn vume Planet bewege.

Dr 2 km gross Eureka lauft uf em Lagrange-Punkt L5 vu dr Marsbahn um d'Sunne. Dr Perihel-Abstand betrait 1,4250 AU, dr Aphel-Abstand 1,6220 AU. D'Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,06470 uf un isch mit 20,2816° starch gege d'Ekliptik gneigt. D. h. d'Bahn wiist au gegnyber dr Marsbahn dütlichi Underschiid uf.

Dr Namme leitet sich vu "Heureka" (grichisch: "ich hab's") ab, eme Usspruch, wo dr Archimedes gmacht ha soll, as er s'Prinzip vum Uftrib erchennt het.

## Weblink

Orbitsimulation (Java Applet) (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)  Vorlage:Toter Link/neo.jpl.nasa.gov

## Lueg au

* Liste vu dr Asteroide

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „(5261)\_Eureka“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |