Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1847

◄ |
18. Jahrhundert |
**19. Jahrhundert**
| 20. Jahrhundert
| ►

◄◄ |
◄ |
1843 |
1844 |
1845 |
1846 |
**1847**
| 1848
| 1849
| 1850
| 1851
| ►
| ►►

| 1847 |
| --- |
|  Dr Sonderbundschrieg isch di letscht militerisch Ussenandersetzig uf em Bode vu dr Schwyz. |

| 1847 in andere Kaländer |
| --- |
| Ab urbe condita | 2600 |
| Armenische Kaländer | 1295–1296 |
| Ethiopische Kaländer | 1839–1840 |
| Buddhistische Kaländer | 2391 |
| Chinesische Kaländer |
|  – Ära | 4543–4544 oder 4483–4484 |
|  – 60-Joor-Ziklus |
Füür-Ross (丙午,
43)– Füür-Schof (丁未,
44) |
| Hebräische Kaländer | 5607–5608 |
| Islamische Kaländer | 1263–1264 |
| Thai-Solar-Kaländer | 2390 |

## Was isch bassiert?

* 30. Januar: Di kalifornische Stadt *Yerba Buena* wird in San Francisco umgnännt.
* 11. Hornig: D Société jurassienne d’émulation wird z Pruntrut ggründet.
* 8. April: S Bischtum Sanggalle wird grindet.
* 14. April: Bim Böu vu dr Spanischbrötlibahn wird s Tunäll am Schlossbärg durgstoche.
* 1. Juli: Dr Amateuraschtronom Karl Ludwig Hencke entdeckt dr Aschteroid (6) Hebe.
* 7. Augschte: Di Schwyzerisch Nordbahn macht dr erscht Abschnitt vu dr Strecki Züri-Basel zwische Züri un Bade uf. Die erscht Yysebahnstrecki vu dr Schwyz chunnt bal dr Name Spanischbrötlibahn iber.
* 13. Augschte: Dr John Russel Hind entdeckt dr Asteroid (7) Iris. Am 18. Oktober entdeckt er (8) Flora.
* 3. Novämber: S Yydringe vu Druppe vum Sonderbund in dr Kanton Tessin lest dr Sonderbundschrieg in dr Schwyz uus.
* 23. Novämber: Im Sonderbundchrieg wäre d Druppe vum katholische Sonderbund Johann-Ulrich von Salis-Soglio bi Gisike un Chappu dur di aidgnessische Druppe unter em Guillaume Henri Dufour entschaidend gschlaa. Dodermit hert dr bis hite letscht bewaffnet Konflikt uf em Biet vu dr Schwyz uf.
* 24. Novämber: Ai Dag no dr entschaidende Niderlag bi Gisike un Chappu im Sonderbundchrieg kapituliert dr katholisch Kanton Lozärn as erschts Mitglid vum Sonderbund in dr Schwyz.
* 29. Novämber: Mit dr Kapitulation vum Kanton Wallis chunnt dr Sonderbundschrieg zum Änd.

## uf d Wält chuu

* 26. Jänner: Scott Field, US-amerikanische Bolitiker
* 11. Februar: Thomas Alva Edison, US-amerikanische Erfinder un Unternämmer
* 3. Juli: Jakob Buser, Schwyzer Bolitiker
* 24. Juli: Margarete Steiff, dytschi Unternämmeri un Grinderi vu dr Spilwarefabrik Steiff
* 1. Augschte: Robert E. Burke, US-amerikanische Bolitiker
* 14. Augschte: Robert Comtesse, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 19. Oktober: Aristide Baragiola, italiänische (und au i de Schwyz täätige) Lehrer, Germanischt und Volchskundler
* 22. Novämber: John Hall Stephens, US-amerikanische Bolitiker

## gstorbe

* 29. Merz: Micurà de Rü, ladinische Sprochwisseschaftler
* 3. Augschte: Jakob Freivogel, Schwyzer Chnäächt un Revolutionär
* 4. Novämber: Felix Mendelssohn Bartholdy, dytsche Komponischt
* 21. Novämber: Albert Schott, dytsche Sprochforscher, Gschichtsforscher und Volchskundler

## Weblink

 **Commons: 1847** – Sammlig vo Multimediadateie
# D Pitcairninsle

|  |
| --- |
| **Pitcairn IslandsPitkern Ailen** Pitcairninsle |
|

|  |  |
| --- | --- |
| {{{ARTIKEL-FLAGGE}}} | {{{ARTIKEL-WAPPEN}}} |
|  |  |

 |
| **Amtsspraach** | Änglisch, Pitkern |
| **Hauptstadt** | Adamstown |
| **Staatsoberhaupt** | Charles III.
vertrete dur Generalgouverneurin Iona Thomas |
| **Regierigschef** | Bürgermeister Mike Warren |
| **Flächi** | 47 km² |
| **Iiwohnerzahl** | 50 (Stand 2008) |
| **Bevölkerigsdichti** | 1 Iiwohner pro km² |
| **Währig** | Neuseeland-Dollar |
| **Nationalhimne** | *God Save the King* |
| **Zitzone** | UTC -8 |
| **Kfz-Kennzeiche** | PN |
| **Internet-TLD** | . pn |
| **Vorwahl** | +649 |
|  |
|  |

Briefmarke vo dr britische Post
Briefmarke vo dr britische Post
D **Pitcairninsle** (ängl.: *Pitcairn Islands*) si en isoliert glägeni Inselgruppe im südöstlige Pazifik. Politisch sin si es britische Überseegebiet. Nume die zweitgrössti Insle, Pitcairn, isch bewohnt.

## Geographii

Dr Archipel bestoht us vier Insle:

| Name | Typ | Landflechi (km²) | Gsamtflechi (km²)\* | Bev. 2007 | Koordinate |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ducie | Atoll | 0,7 | 3,9 | — | 24° 40′ 9″ S, 124° 47′ 11″ W-24.669166666667-124.78638888889 |
| Henderson | Koralleninsel | 37,3 | 37,3 | — | 24° 22′ 1″ S, 128° 18′ 57″ W-24.366944444444-128.31583333333 |
| Oeno | Atoll | 0,65 | 16,65 | — | 23° 55′ 26″ S, 130° 44′ 3″ W-23.923888888889-130.73416666667 |
| Pitcairn | Vulkaninsle | 4,6 | 4,6 | 48 | 25° 4′ 0″ S, 130° 6′ 0″ W-25.066666666667-130.1 |

\*inkluisiv d Lagune vo de Atoll

## Bevölkerig

D Iiwohner vo Pitcairn si überwiegend Nochfahre vo de Meuterer vo dr Bounty und ihre polynesische Fraue. D Insle Oeno, Henderson und Ducie si unbewohnt.

Dr Hauptort vo de Pitcairninsle isch Adamstown und mit öbbe 40 Iiwohnern, dr zweitchliinsti Hauptort uf dr Wält. Dr Ort isch noch em letzte überläbende Bounty-Meuterer, em John Adams, benennt. No 1948 het Adamstown 220 Iiwohner gha. Sit Johrzähnte sinkt aber d Iiwohnerzahl die ganz Zit, wil jüngeri, guet usbildeti Inselbewohner hüfig uf Neuseeland, Australie und ins Vereinigte Königriich abwandere, wil s brueflig und gsellschaftlig wenig Perspektive git uf Pitcairn.

## Gschicht

D Hauptinsle Pitcairn isch am 2. Juli 1767 vom britische Seekadett Robert Pitcairn, em Sohn vom Marineoffizier John Pitcairn, für Europa entdeckt worde und isch sit 1838 e britischi Chronkolonii.

Uf e Befähl vom britische Konsul uf Tahiti, em R. T. Simons, isch 1902 e Kutter vo Pitcairn uf Oeno, Henderson, und Ducie gseglet, zum die Insle in s britische Königriich iizgliidere.

In de 1980er Johr het e amerikanische Multimillionär welle d Insle vom Vereinigte Königriich chaufe, zum se für touristischi Zwäck z nutze, so hätt u. a. e Flugplatz uf Henderson sötte baut wärde.

## Weblingg

 **Commons: Pitcairninseln** – Sammlig vo Multimediadateie
 **Wikimedia-Atlas: Pitcairninseln** – geographischi un historischi Charte
* Netzpublikation vo Pitcairn (ängl.)
* Charte vo de Insle Oeno, Ducie, Henderson (NOAA) (ängl.)

-25.066666666667-130.1
# 24. Novämber

|  |
| --- |
| Historischi Johresdäg
Oktober · **November** · Dezember |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |

 |

Dr **24. Novämber** isch dr 328. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 329. in Schaltjohr), dodermit blybe no 37 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

Judith Keller
Johannes Oekolampad
* 1411: D Appezäller schließe in dr Appezällerchrieg mit dr acht alte Ort vu dr Alte Aidgnosseschaft e Schutzverdrag, wu si as Zuegwandti Ort yygschränkti Rächte in dr Aidgnosseschaft hän.
* 1847: Ai Dag no dr entschaidende Niderlag bi Gisike un Chappu im Sonderbundchrieg kapituliert dr katholisch Kanton Lozärn as erschts Mitglid vum Sonderbund in dr Schwyz.
* 1859: Dr Charles Darwin vereffetligt mit em Wärch *On the Origin of Species* syy Evolutionstheori.
* 1937: Z Kassel wird d Oper *Tobias Wunderlich* vum Joseph Haas urufgfiert.

## Uf d Wält chuu

* 1632: Baruch de Spinoza, niderländische Philosoph
* 1784: Johann Ludwig Burckhardt, Schwyzer Oriäntraisende
* 1811: Ulrich Ochsenbein, Schwyzer Bolitker un Bundesrot
* 1814: Auguste Mathieu, franzesische Bolitiker
* 1905: Pierre Jaccoud, Schwyzer Aawalt un Bolitiker
* 1912: Teddy Wilson, US-amerikanische Jazzmusiker
* 1949: Harald Noth, alemannische Dialäktautor
* 1956: Bernd Murschel, dytsche Bolitiker
* 1961: Judith Keller, Schwyzer Schauspileri un Regisseuri

## Gstorbe

* 1531: Johannes Oekolampad, Schwyzer Humanischt un Reformator
* 1880: Auguste-César West, franzesische Beamte un Bolitiker
* 1971: Friedrich Oehlkers, dytsche Botaniker
* 1972: Mani Matter, Schwyzer Liedermacher
* 1991: Freddie Mercury, britische Rocksänger

## Weblink

 **Commons: 24. Novämber** – Sammlig vo Multimediadateie
# Bourgogne-Franche-Comté

| Bourgogne-Franche-Comté |
| --- |
|  |  |
| Lag vo dr Region Bourgogne-Franche-Comté z Frankriich |
| Basisdate |
| Verwaltigssitz | Besançon |
| Präsident vom Regionalrot | Marie-Guite Dufay (PS) |
| Bevölkerig | 2.820.940 (2015) |
| Dichti | 59 Iiwohner/km² |
| Flechi | 47.784 km² |
| Département | 8 |
| Arrondissement | 24 |
| Kanton | 152 |
| Gmeinde | 3.829 |
| ISO-3166-2-Code | nonig zuegwise |
|  Reliefcharte vo dr Region Bourgogne-Franche-Comté |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dialäkt: Mìlhüüserisch |

**Bourgogne Franche-Comté** ìsch a frànzeescha àdminischtràtiva Region, wo àm 1. Janner 2016 grìnda worra ìsch. Sa kummt vu dr Fusion vu da Regiona Burgund un Franche-Comté, ìm Ràhma vu dr Reform vu da Regiona ìm Frànkrìch.

Scho ànna 2009, hàt dr comité Balladur a Fusion vu dr Burgund un dr Franche-Comté vorgschlàga. Noh dr Reform vu 2014 sìn dia zwei Gegend ohna Miaih zammakumma.

Dr Nàmma „Bourgogne Franche-Comté“ ìsch definitiv ààgnumma worra àm 18. März 2016, noh'ma Wàhl wo da Nàmma üssakumma ìsch.

* Zitadelle vu Besançon
* Keenigliga Saline vu Arc-et-Senans
* Baume-les-Messieurs
* Rawa ìn dr Bourgogne

## Verwàltung

D Präsidantin vum Regionàlrot ìsch d Marie-Guite Dufay.

* Detail vu dr Region

 **Commons: Bourgogne-Franche-Comté** – Sammlig vo Multimediadateie
* Offiziell Websitt vu dr Bourgogne-Franche-Comté (fr)

## Fuessnote

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Adminischtràtivi Regione vun Frànkrich** |  |

 |
| France métropolitaine :  Auvergne-Rhône-Alpes •  Bretagne •  Burgund-Franche-Comté •  Centre-Val de Loire •  Grand Est •  Hauts-de-France •  Île-de-France •  Korsika •  Neu Àquitània •  Normandie •  Okzitanie •  Pays de la Loire •  Provence-Alpes-Côte d’Azur |
| **Iww´rseeregione** :  Guadeloupe •  Guyane •  Martinique •  Mayotte •  Réunion |
|  |
|
France métropolitaine bis 2016 :  Aquitanie •  Auvergne •  Bretagne •  Burgund •  Centre-Val de Loire •  Champagne-Ardenne •  Korsika •  Elsass •  Freigrafschàft •  Île-de-France •  Languedoc-Roussillon •  Limousin •  Lothringe •  Mittleri Pyrenee •  Nord-Pas-de-Calais •  Oberi Normandii •  Unteri Normandii •  Pays de la Loire •  Picardi •  Poitou-Charentes •  Provence-Alpes-Côte d’Azur •  Rhône-Alpes |
# Atlantik

Kart vum Atlantische Ozean

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dialäkt: Vorarlbärgisch |

Da **Atlantik** oder **Atlantische Ozean** (au: *Große Teich*) bedeckt mit 106,57 Mio. Kwadratkilometer Fläche eppa 20 Prozent vo da Erdoberfläche und isch noch m Pazifik da zwoatgröschte Ozean vo da Erde.

## Geografii

Da Atlantik liegt bis uf a paar klene Zipfile hauptsächlich in da weschtlicha Hemisphäre vo da Erde, zwüschat da Arktis im Norda, Europa im Nordoschta, Afrika im Südoschta, da Antarktis im Süda, Südamerika im Südweschta und Nordamerika im Nordweschta. Im Norda grenzt er as Nordpolarmeer, im Süda as Südpolarmeer.

Da Atlantik wird itoalt in Nord-, Zentral- und Südatlantik.

da Atlantikhafa vo Cherbourg in da Normandie
## Data

Ohne Nebenmeere, wia zum Biischpiel d Karibik, s Mittelmeer und d Nordsee, hot da Atlantik statt 106,57 Mio. km² "bloß" no 83,4 Mio. km².

Siins Wassa hot insgesamt a Voluma von 354,7 Mio. Kubikkilometer (bzw. 323,6 Mio. km³). A siina tiefschta Stell gohts 9.219 Meter unta d Meeresobafläche, im Durchschnitt isch da Atlantik ca. 3.926 Meter (bzw. 3.332 m) tief.

Da Atlantische Ozean isch salziger als da Pazifik.

Da Golfstroam bringt weamas Wassa uf Europa.

## Nama

Da Nama «Atlantischa Ozean» kummt us da griechischa Mythologie und hoasst eigentlich «Meer vom Atlas». Da Atlas isch an Titan und treet da Sage noch s Himmelsgwölb uf siina Schultra.

## Meeresboda

Innahalb vom Atlantik gits am Boda an hoha, langgschtreckta mittelozeanischa Rucka, viila niidrigere Schwella, a Tiefseebecka und vaschiidene Meerestiafana.

Da Mittelatlantische Rucka züht se eppa in da Mitte vom Atlantik vo Nord ge Süd da Länge noch durch. Er isch plattatektonisch a divergierende Plattagrenze, wo dauand Magma ustritt und s Meer bröata wird und d Kontinente usanand schiabt. S Milwaukeetief im Puerto-Rico-Graba, anara Tiefseerinne, isch mit 9.219 Meter unter Null die tiefschte Stell im Atlantik.

S Alter vom Tiafseeboda nimmt vom mittelatlantische Rucka hin zue de Kontinentalabhäng zue.

## Neabameere

Neabameere vom *Atlantik* sin:
* Baffinbucht
* Golf vo Guinea
* Golf vo Mexiko
* Hudsonbucht
* Karibik
* Labradorsee
* Mittelmeer
* Nordsee
* Ostsee
* Schwarzes Meer

## Insla

A paar vo da gröschta Insla vo da Wealt liigend im Atlantik: Grönland, Island, Grossbritannie, Irland und Neufundland. Zu da atlantischa Inslgruppana, Archipel, ghörend d Kanare, d Azore, d Bahamas, d Antille, d Kap Verde Insla und d Falklandinsla (span. Malvinas). Klenere, isolierte Insla sin Madeira, Ascension, St. Helena und Tristan da Cunha.

## Wirtschaft

Am Atlantik stoand groassa Stedt mit Meereshoafa. S Meer isch wichdig für d Fischarei.

 **Commons: Atlantischer Ozean** – Sammlig vo Multimediadateie
* Holger Afflerbach: *Das entfesselte Meer. Die Geschichte des Atlantik.* 2001. ISBN 3-492-23989-7