Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# WorldCat

**WorldCat** isch di gröschdi bibliografischi Daatebank vor Wält; si umfassd Katalög vo duusige Biblioteke wo Mitgliid si vom *Online Computer Library Center* (OCLC). Will WorldCat sälber vo Bibliotekaare bedreut wird, isch er sälber ke Service vo OCLC.

WorldCat isch 1971 as „Online Shared Cataloging“ gründet worde. Är isch frei zuegänglech u hed im Jaar 2010 mee as 80 Millione n Iidräg i öppe 450 Schbraache ghaa. I dene n Iidräg heds widerum meh as 1,5 Milliarde Beschdandsnachwiis. Jedes Jaar chöme mee as zwöi Millione n Iidrääg drzue.

## Literatuur

Jeffrey Beall: *WorldCat*, In: The Charleston Advisor 9(4), 2008, S. 46-4

## Weblink

* WorldCat.org
* GBV und Pica: Gemeinsam die Zukunft gestalten (pdf) e Reed vom Jay Jordan (em Bresidänt u CEO vo OCLC Dublin Ohio U.S.A.) zur 10-järige Kooperazion vo GBV u Pica (23 kB)
* Informazioone vor Zentral- u Landesbibliotek Berlin über WorldCat

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „WorldCat“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Ho-Chi-Minh-Stadt

| Ho Chi Minh City |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ho Chi Minh City (Vietnam)Ho Chi Minh City

|  |
| --- |
| Ho Chi Minh City  |

 |

 |
| Koordinate | 10° 45′ N, 105° 40′ O10.755555555556105.66666666667 |
|  |
| Basisdate |
| Staat | Vietnam |
|
Provinz | Thanh Pho Ho Chi Minh |
| Flechi | 2.095,1 km² |
| Iiwooner | 7.123.340 (2009) |
| Dichti | 3400 Ew./km² |
| Bild |

**Ho-Chi-Minh-Stadt** (früener **Saigon**, Vietnamesisch: *Thành phố Hồ Chí Minh*) isch e Stadt an dr Ostküste vo Vietnam. Si leit äm Saigon-Fluss, im Südoschte vo Vietnam und isch di grösschti Schtadt vo Vietnam mit ere Bevölkerig vo 7'138'837 Iiwohner im 2009. D Agglomeration hät sogar übär 9 Millionä Iiwohnär.

D Stadt isch scho im 1698 unter de Nguyễn-Dynastie erwähnt worde. Ab em 1956 isch si e Freihafe gsi und vo 1956 bis 1975 as Saigon d Hauptschdadt vo Südvietnam. Noch dr Iinaam vo dr Stadt dur Nordvietnam isch si uf e Naame vom nordvietnamesische Vater vo dr Revoluzioon, Ho Chi Minh, dauft worde.

Di ökonomischi Basis vo Ho-Chi-Minh-Stadt isch di selbi wie die vo ganz Vietnam: Schiffbau, Fischerei un Perltauche. Z Ho-Chi-Minh-Stadt gits en Universität, wo im 1961i gründet wôre isch.

* David Butler: *The Fall of Saigon. Scenes from the sudden end of a long war.* Simon & Schuster, New York 1985, ISBN 0-671-46675-5.
* Börries Gallasch (Hrsg.): *Ho-Tschi-Minh-Stadt, die Stunde Null. Reportagen vom Ende eines 30-jährigen Krieges.* Rowohlt, Reinbek 1975, ISBN 3-499-11948-X.
* Rita Schneider-Sliwa: *Städte im Umbruch. Neustrukturierung von Berlin, Brüssel, Hanoi, Ho Chi Minh Stadt, Hongkong, Jerusalem, Johannesburg, Moskau, St. Petersburg, Sarajewo und Wien.* Reimer, Berlin 2002, ISBN 3-496-01245-5.
* Peter Scholl-Latour: *Der Tod im Reisfeld. 30 Jahre Krieg in Indochina.* Ullstein, Berlin 1981, ISBN 3-548-33022-3.
* Tiziano Terzani: *Giai Phong! The Fall and Liberation of Saigon.* St. Martin's Press, New York 1976, ISBN 0-207-95712-6.
* Harry Thürk: *Saigon. Tatsachenbericht über das Ende des amerikanischen Krieges in Indochina.* Militärverlag der DDR, Berlin 1985, ISBN 3-327-00430-7.
* Michael Waibel (Hrsg.): *Ho Chi Minh MEGA City.* Regiospectra Verlag, Berlin 2013, ISBN 978-3-940132-55-0.

## Weblink

 **Commons: Ho-Chi-Minh-Stadt** – Sammlig vo Multimediadateie
* Offizielli Homepage
# 9. April

|  |
| --- |
| Historischi Johresdäg
März · **April** · Mai |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |

 |

Dr **9. April** isch dr 99. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 100. in Schaltjohr), dodermit blybe no 266 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

Charles Baudelaire
Theresa Schopper
* 421 v. d. Z.: Dr Nikiasfriide bringt für e Zit Rueh im Peloponnesische Chrieg.
* 1388: D Bewohner vu Glaris verdaidige sich in dr Schlacht bi Näfels erfolgrych gege ne Aagriff vu dr Habsburger. Glaris stygt dodermit zuen eme glychbrächtigte Mitglid vu dr Acht Alte Ort vu dr Aidgnosseschaft uf.
* 1945: Im KZ Flossenbürg wird dr Dietrich Bonhoeffer umbrocht.

## Uf d Wält chuu

* 1821: Charles Baudelaire, franzesische Schriftsteller
* 1904: Lena Maurer, dytschi Bolitikeri
* 1943: Max Waibel, Schwyzer Germanischt
* 1956: Max Mundwiler, Schwyzer Chansonier
* 1961: Theresa Schopper, dytschi Bolitikeri
* 1972: Alain Berset, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1974: Jenna Jameson, US-amerikanischi Pornodarstelleri
* 1979: Christian Kühn, dytsche Bolitiker

## Gstorbe

* 0741: Zenon, oschtremische Chaiser
* 1024: Benedikt VIII., Papscht
* 1784: Rafael del Riego, spanische General
* 1831: Paul Usteri, Schwyzer Publizischt un Bolitiker
* 1849: Julius Maximilian Schottky, dytsche Autor un Volgskundler
* 1862: Richardson A. Scurry, US-amerikanische Bolitiker
* 1945: Dietrich Bonhoeffer, lutherische Theolog un NS-Gegner
* 1950: Jules Jeanjaquet, Schwyzer Romanischt
* 1959: Frank Lloyd Wright, US-amerikanische Architekt un Schriftsteller
* 1975: Karl Pümpin, Schwyzer Buur un Moler
* 1995: Oscar Heiler, dytsche Volksschauspiiler
* 2008: Emil Schwendemann, dytsche Haimetautor
* 2016: Christof Sauerländer, Schwyzer Verleger
* 2026: Afrika Bambaata, US-amerikanische HipHop-Pionier un Grinder vu dr Zulu-Nation

## Weblink

 **Commons: 9. April** – Sammlig vo Multimediadateie
# Dood

Dr «Dood vo Baasel», es Wandgmäld us em 15. Johrhundert
«Dr Dood und d Frau», es Gmäld vom Hans Baldung (zwüsche 1518 und 1520)
«Dr Garte vom Dood» (*Kuoleman puutarha*) vom Hugo Simberg (1896)
Mit **Dood** mäint mä dr Zuestand vom ene Lääbewääse, wenn s sini tüpische und wääsentlige Lääbensfunkzioone ändgültig verloore het. Em Übergang vom Lääbe zum Dood säit mä Stärbe, medizinisch **Exitus** (lat. *exitus* „Ändi“, „Dood“, äigentlig „Usgang“).

## D Schwiirigkäit von ere Definizioon

Wiso es so schwiirig isch, e Definizioon vom Begriff Dood z gee, wo für alli Lääbewääse gültig isch, cha mä an de Bischbil vom *Dood vo Äizäller* und *Dood vo Süüger* gsee. Im Fall vo de Äizäller isch dr Dood äntwääder dur e irrewersible Verlust vo dr Integritäät vo dr Zälle (Lyse) oder wenn si sich nüm cha däile (wil iir Genom zerstöört isch) definiert, im Fall vo de Süüger dur die irrewersibli Desintegrazioon vo Organ, wo für s Lääbe notwändig si wie s Härzkräislaufsüsteem und s zentrale Närvesüsteem (Hirni und Ruggemark), was sinersits usglööst wird, wenn die äinzelne Zälle stärbe.

S Stärbe isch e Brozäss und mä cha sälte sääge, wenn genau dr Dood bassiert.

Dr Dood isch dr Zuestand vom ene Organismus, wenn s Lääbe ume isch, und sött nid mit em Stärbe und Noochdooderfaarige verwäggslet wärde, won e Däil vom Lääbe si.

## Litratuur

* Philippe Ariès: *Geschichte des Todes.* 10. Auflage. Dtv, Münche 2002, ISBN 3-423-30169-4.
* Richard Béliveau, Denis Gingras: *Der Tod. Das letzte Geheimnis des Lebens. — Daten, Fakten, Unerklärliches.* Münche 2012, ISBN 978-3-466-34570-0.
* Norbert Fischer: *Geschichte des Todes in der Neuzeit.* Sutton, Erfurt 2001, ISBN 3-89702-342-3.
* Alexander Lohner: *Der Tod im Existentialismus. Eine Analyse der fundamentaltheologischen, philosophischen und ethischen Implikationen*, Schöningh, Paderborn 1997, ISBN 3-506-75245-6. (Digitalisat BSB Münche)
* Sherwin B. Nuland: *Wie wir sterben.* Kindler Verlag, Münche 1994, ISBN 3-426-77237-X.
* Norbert Ohler: *Sterben und Tod im Mittelalter.* Patmos, Düsseldorf 2003, ISBN 3-491-69070-6.
* Christiane Frohmann (Hg.): *Tausend Tode schreiben* (E-Book), Berlin 2014, ISBN ePub: 978-3-944195-55-1, ISBN mobi: 978-3-944195-56-8.

## Weblingg

 **Commons: Tod** – Sammlig vo Multimediadateie
* Steven Luper: „Death“ in dr *Stanford Encyclopedia of Philosophy* (änglisch, mit Literaturaagabe)
* David DeGrazia: „The Definition of Death“ in dr *Stanford Encyclopedia of Philosophy* (änglisch, mit Literaturaagabe)
* Shelly Kagan: Death, Open Yale Courses (Handouts, Transcripts, Videos, Audios)
* IZPP | Ausgabe 1/2012 | Themenschwerpunkt „Leben und Tod“ | Assoziatives Projekt zum Themenschwerpunkt (PDF; 2,3 MB)
* *Gibt es ein Leben nach dem Tod? Blick ins Jenseits* Video uf Spiegel-TV: Nahtod-Spezial vom 9. Merz 2014
* *Sterben, Tod und Jenseits – die Ansichten in Spätmittelalter und Früher Neuzeit* uf webhistoriker.de
# Eedelstäi

Verschiideni Schmuckstäi. S grösste Exemplar isch öbbe 40 mm grooss
Verschiidenei fassettierti Schliffforme
**Eedelstäi** si Mineral, Stäi oder Glasschmelze, wo d Lüt schöön finde und dorum as Schmuck bruuche.

D Wüsseschaft vo de Eedelstäi und Schmuckstäi häisst Gemmologii.

Eedelstäi müesse drei Kriterie erfülle:

* Sälte si
* Herti grösser as 7 noch Mohs
* Dransbaränz

Bekannti Edelstäiarte si dr Rubin, dr Saphir, dr Smaragd und dr Topas. Dr Diamant isch e bsundrigi kristallini Form vo elementarem Choolestoff. Noch dr Definizioon oobe nooche ghöört er hüte au zu de Eedelstäi, aber im Middelalter het er as Schmuckstäi käi bsundrige Wärt ghaa und mä het denn mäistens nume die farbige Stäi as Eedelstäi bezäichnet.

Eedelstäi wärde hützudags vilmol zu Forme gschliffe, für dass si s Liecht besser zruggspiegle und dank dr Bolituur mee glänze. Mä muess ene vilmol au e Form gee, so dass si zum Schmuckstück basse. Wenn Eedelstäi im Brillantschliff gschliffe si, reedet mä bi Diamante äifach vo Brilliante, bi andere Eedelstäiarte hänkt mä dr Naame vom Eedelstäi dr Bezäichnig Brilliant hindedraa.

## Litratuur

* Bernhard Bruder: Geschönte Steine. Neue Erde, Saarbrücken 2005, ISBN 3-89060-079-4.
* Florian Neukirchen: *Edelsteine: Brillante Zeugen für die Erforschung der Erde*. Springer Spektrum, Heidelberg 2012. ISBN 978-3-8274-2921-6.
* Walter Schumann: *Edelsteine und Schmucksteine*. 6. Aufl., BLV Verlags GmbH, München 1976/1989, ISBN 3-405-12488-3.

## Weblingg

 **Commons: Gemstones** – Sammlig vo Multimediadateie
* BeyArs.com – Edelstein-Knigge von Prof. Leopold Rössler (alfabetischi Übersicht über die mäiste Schmuckstäi und iiri wichdigste Äigeschafte und Behandligsmethode)
* Institut für Edelstein Prüfung (EPI) – Namenssuche: Handelsnamen und was sie bedeuten

## Fuessnoote
# Diana

d Diana, röömisches Mosaik
D **Diana** (latiin. Diāna, -ae) isch di röömischi Wald- und Jagdgöttin und au e Moogöttin. Si isch mit de griechische Artemis gliichgsetzt wore. Z Room hett si e Tempel ufem Aventin ghaa, wo noch de Saag vom Servius Tullius gstiftet woren isch.

D Römer hend au Göttine vo anderne Völker Diana gnennt, under anderem au die keltische Waldgöttine Abnoba und Arduinna. Au under de helvetische Diana isch en iihaimische Göttin z verstoo. So hend z Turicum (Zöri) Bäärejäger em Silvanus und a de Diana en Altoor gwidmet.

Im Mittelalter isch d Diana vo christliche Autoore recht vertüüflet wore und me hett si mit Hexekult i Verbindig broocht.

* John Scheid: *Diana.* In: *Der Neue Pauly* (DNP). Band 3, Metzler, Stuttgart 1997, ISBN 3-476-01473-8, Sp. 522–525.
# Liste vo de jüüdische Fest- und Fastdääg

Die Liste git e Übersicht über die **Jüüdischi Fest**, und isch gliideret noch de Fest im Jooreskräis und Deilig vom Daag in dr jüüdische Ziträchnig, de nöijere Fiirdig im Staat Israel, und de andere Fiir- und Fastdääg vom Juudedum.

## Fest im Jooreskräis

* Rosch ha-Schana (hebr. ראש השנה Nöijoorfest, 1.–2. Tischri)
* Jom Kippur (hebr. יום כיפור Versöönigsdaag, 10. Tischri)
* Sukkot (hebr. סוכות Laubhüttefest, 15.–23. Tischri)
* Hoschana Rabba (dr sibti Festdaag, 21. Tischri)
* Schmini Azeret (hebr. שמיני עצרת dr achti Festdaag, 22. Tischri)
* Simchat Tora (hebr. שמחת תורה Torafröid, 23. Tischri)
* Chanukka (hebr. חנוכה Weihfest, 25. Kislew – 2. Tevet)
* Tu biSchevat (hebr. ראש השנה לאילנות Nöijoorsfest vo de Böim, 15. Schevat)
* Purim (hebr. פורים Fest vo de Loos, 14. oder 15. Adar)
* Pessach (hebr. פסח Überschritig, 14.–22. Nisan)
* Lag baOmer (hebr. ל"ג בעומר dreiädrissigsti Daag vo dr Omerzit, 18. Ijjar)
* Schawuot (hebr. שבועות Wuchefest, 6.–7. Siwan)
* Tu B'Av (15. Aw)

## Nöijeri israelischi Fiirdääg

* Jom haScho'a – Holocaustgedänkdaag
* Jom haZikaron – Gedänkdaag für die gfallene israelische Soldaate
* Jom haAtzma'ut – israelische Unabhängigkäitsdaag
* Jom Jeruschalajim – Jerusalemdaag

## Sustigi Festdääg

* Schabbat (שבת)
* Brit Mila (ברית מילה Beschniidig)
* Bar Mitzwa bzw. Bat Mitzwa (בר מיצוה bzw. בת מיצוה Religionsmündigkäit)
* Rosch Chodesch (ראש חודש)

## Fastdääg

* Zom Gedalja (3. Tischri)
* Assara beTevet (10. Tevet)
* Ta'anit Esther (13. Adar)
* Faste vo de Erstgeborene (14. Nisan)
* Schiwa Assar beTammus (17. Tammus)
* Tischa beAv (תשעה באב Zerstöörig vo de bäide Tämpel, 9. Aw)

## Litratuur

* Susanne Galley: *Das jüdische Jahr: Feste, Gedenk- und Feiertage*; München: Beck, 2003; ISBN 3-406-49442-0
* Jakob Petuchowski: *Feiertage des Herrn: die Welt der jüdischen Feste und Bräuche*; Freiburg: Herder, 1987; ISBN 3-451-20266-2
* Marc Stern: *Gelebte jüdische Feste. Erinnern, Feiern, Erzählen*; Gütersloh: Gütersloher Verlagshaus, 1999; ISBN 3-579-02236-9
* Friedrich Weinreb: *Das Buch von Zeit und Ewigkeit: der jüdische Kalender und seine Feste*; Weiler/Allgäu: Thauros-Verlag, 1991; ISBN 3-88411-042-X

## Weblingg

* Jüdische Feiertage und Feste - talmud.de
* Jüdische Fest- / Fast- und Gedenktage - haGalil online
* Jüdische Feiertage und mehr (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)  Vorlage:Toter Link/www.de.chabad.org - de.chabad.org/feiertage

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Liste\_jüdischer\_Feste“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Aschkenasim

D Verbräitig vo de Juude in Middel- und Ostöiropa, grösstedäils Aschkenasim, 1881
**Aschkenasim** (hebräisch אַשְׁכֲּנָזִים, Blural vo *Aschkenasi*, oder *Jehudi Aschkenas* (יְהוּדֵי אַשְׁכֲּנָז), dütsch **aschkenasischi Juude**, wörtlig „dütschi Juude“) isch d Bezäichnig für die Juude, wo d Vorfaare von ene im Middelalter in Öiropa grösstedäils nördlig vo de Alpe, im Rhiiland, im Norde vo Frankriich und vo Italie, z Ängland und spööter in Middel- und Ostöiropa gläbt häi. Die aschkenasische Juude häi gmäinsaami religiöösi Dradizioone, wo sä vo de sefardische Juude underschäide, und früener e gmäinsaami Sprooch ghaa, s Jiddische. Vom 16. Joorhundert aa het sich s aschkenasische Juudedum in e dütschs und e ostöiropäischs Juudedum däilt.

Dr Naame Aschkenasim chunnt vo dr mittelalterlige Bezäichnig für Dütschland, **Aschkenas** (hebräisch אַשְׁכֲּנָז), wo in dr hebräische Bible (*Genesis 10,3* und *1 Chronik 1,6*) dr Naame vom e Soon vom Gomer gsi isch, eme Änkel vom Japhet und Uränkel vom Noach und wo s Volk von em in dr Nööchi vom Bärg Ararat verortet worden isch.

D Zaal vo de aschkenasische Juuden im 11. Joorhundert wird uf 20'000 gschetzt, Am Aafang vom 21. Joorhundert het s öbbe 8.5 Millioone Aschkenasim gee und si häi d Meerhäit vo de Juude uf dr ganze Wält usgmacht.

## Liddratuur

* Fritz Reuter: *Warmaisa. 1000 Jahre Juden in Worms.* 2. Uflaag. Jüdischer Verlag bei Athenäum, Frankfurt am Main 1987, ISBN 3-610-00405-3. Uszüüg drus onläin

## Weblingg

* *Ashkenaz.* In: *Encyclopaedia Judaica, 2. Band, 2. Uflag, Macmillan Reference USA, Detroit.* 2007, S. 569-571, abgruefen am 25. Oktober 2011 (änglisch).
* Ulrich Dewald: *Vier Mütter mit Millionen Kindern*. Bild der Wissenschaft, 17. Januar 2006.
* Gerd Mentgen: *Gelobt und gepriesen vor allen Gemeinden des Reichs. Die Juden in den SCHUM-Gemeinden Speyer, Worms und Mainz* In: *DAMALS.* 12, 2004, S. 36–41.
* *Magenza, das jüdische Mainz* auf mainz.de
* Lemma Aschkenase / Aschkenasim im Glossar vo de *Stiftung gegen Rassismus und Antisemitismus*

## Fuessnoote

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Aschkenasim“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# S kyrillische Alphabet

S **kyrillische Alphabet** wird z Russland, ir Ukraÿne, z Wißrussland, Bulgarie und in andere osteuropäische (z. B. Serbie) und nordasiatische Länder brûcht.

S isch im 10. Jahrhundert am Hof vom bulgarische Zar Simeon am Großa durch 'n Kliment (Clemens) von Ohrid (sell isch au d´Name vum e See mit ganz bsundere Fisch), am Schüler vom Kyrill, Buechschtabe wo nit uus em Griechische übernoh worde si - die glagolitische Buechschtabe (Schpalte 4) entwickelt worra.

D' meischta Buchstaba sin us am griechischa Alphabet übernomma odr abgleitet worra. Für Laute, wo im Griechische net vorkomma sen, sen Zeichen von dr glagolitischa Schrift (Glagolica) verwendet worra, wo a bissel früher vom griechischa Mönch Konschtantin, wo später Kyrill ghoißa hat, erfunda worra isch. Nach dem isch d' kyrillische Schrift bnannt worra, obwohl se sich arg von dr glagolitischa Schrift unterscheidt.

## Vergliichstabelle zur Entwicklig vo de kyrillische Buechschtabeforme

* Gross- und Chliibuechschtabe (Schpalte 1)
* Dransliteration (Schpalte 2)
* alti Buechschtabe, wo hüt no für Chilletekscht benutzt wärde (Schpalte 3)
* Buechschtabe, wo nit uus em Griechische übernoh worde si - glagolitischi Buechschtabe (Schpalte 4)
* die entschprächende griechische Buechschtabe (Schpalte 5)
* zum Vergliich: latinischi Buechschtabe, wo us em griechischen Alphabet entwicklet worde si (Schpalte 6).

| Kyrillisch | Urschprung | Zum Vergliich: lat. Buchescht. |
| --- | --- | --- |
| mod. kyr. | transl. | altkyr. | glag. | griech. |
|  | a |  |  |  | A a |
| — | ja |  |  |  | — |
|  | b |  |  |  | B b |
|  | v |  |  |
|  | g, h |  |  |  | C c G g |
|  | g |
|  | ģ |
|  | d |  |  |  | D d |
|  | e |  |  |  | E e |
|  | jo |
|  | ė |
|  | je |  |
|  | ž |  |  | — | — |
|  | z |  |  |  | Z z |
|  | i |  |  |  | H h |
|  | j |
| () | ḟ |  |  |  | — |
|  | ï |  |  |  | I i |
|  | ji |
|  | j | — | — | J j |
|  | ć |  |  | — | — |
|  | đ |
|  | k |  |  |  | K k |
|  | ḱ |
|  | l |  |  |  | L l |
|  | lj |
|  | m |  |  |  | M m |
|  | n |  |  |  | N n |
|  | nj |
| — | x, ks |  | — |  | (X x) |
|  | o |  |  |  | O o |
|  | p |  |  |  | P p |
|  | r |  |  |  | R r |
|  | s |  |  |  | S s |
|  | ʒ |  |  |
|  | t |  |  |  | T t |
|  | u |  |  | ΟΥ ου  | U u V v W w Y y |
|  | ŭ |
| () | ÿ |  |  |
|  | f |  |  |  | — |
|  | ch |  |  |  | (X x) |
| — | ō |  |  |  | — |
|  | c |  |  | — | — |
|  | dž |
|  | č |  |  | — | — |
|  | š |  |  | semitisch: hierat.  hebr. ש  kopt.  arab. س  |
|  | šč, št |  |  |  | – |
| — | ps |  | — |
|  | ”, ă, ъ |  |  | — | — |
|  | y |  |  | — | — |
|  | ’, ь |  |  | — | — |
| () | ě |  |  | — | — |
|  | ju |  | – |  | – |
|  | ja, ę |  |  | — | — |
| () | ă, ǫ |  | — | — |
| — | ję |  | — | — |
| s.o. | jǫ |  | — | — |

## Quelle

## Literatuur

* August Leskien, *Handbuch der altbulgarischen (altkirchenslavischen) Sprache: Grammatik – Texte – Glossar.* Weimar 11871, Heidelbert 101990.
* Nikolaos Trunte, *Словѣньскъи ѩзыкъ: Ein praktisches Lehrbuch des Kirchenslavischen in 30 Lektionen. Zugleich eine Einführung in die slavische Philologie.* Bd. 1: Altkirchenslavisch. München 11990, 52003.
# Hardware

Mainboard
**Hardware** [/ˈhɑːdˌwɛə/ bzw. /ˈhɑɹdˌwɛɚ/ (AE)] isch dr Oberbegriff für die mechanischi und elektronischi Usrüschtig vom ene System z. B. em ene Computersystem. Er muess sich aber nit usschliesslig uf System mit eme Prozässer bezieh. Es chönnen au rein elektromechanische Grät wie bispilswiise e Stägehuus-Liechtautomat si. Ursprünglig isch s änglische *hardware* öbbe bedütigsgliich mit „Iiseware” gsi und wird au hüt no im änglischsproochige Ruum in däm Sinn bruucht – also nit nume für *computer hardware*.

## Abgränzig vo Hardware und Software

Eifachi System chönne diräkt mit ere unveränderlige Hardware implementiert wärde. D Funktion vo dene System isch denn fescht dur d Struktur vo dr Hardware vorgee, "fescht verdrahtet" (z. B. bim Tascherächner).

Komplexeri Hardwaresystem enthalte aber meistens au programmierbari Elimänt, z. B. Prozässer. Die Bauelimänt, wo in ihrer Struktur ebefalls festgleit si, füehre en Abfolg vo Instruktione us, wo vom Mönsch manipuliert wärde cha. Drzue chömme Bauteil, wo au in ihrer Struktur chönne definiert wärde. Eso cha d Funktion vom Gsamtsystem liecht apasst wärde. D Konfigurations- und Instruktionsdate wärde do allgemein als Software bezeichnet - bi weniger komplexe Grät, wo nume Struktur und eifachi Abläuf festgleit wärde, sait mer e meistens Firmware. Zur Hardware zelle drgege Baugruppe (Komponänte: Prozässer, Arbeitsspeicher, Grafikkartä, Feschtplatte usw.) und Peripheriegrät wie - bim PC - Bildschirm, Taschtatur, Drucker, Muus, Scanner, usw. Vereifacht gsait ghört alles, wo me cha alänge, zur Hardware. Computer-Hardware isch aber usschliesslig mit ere entsprächende Software benutzbar.

Mit *Software* bezeichnet me im Gegesatz drzue Programm und Date, wo me nit cha alänge.

D Datetreger, wo sech d Software druf befindet, z. B. Feschtplatte, CD-ROM/DVD/BR-D/HD-DVD, RAM-Speicherbauschtei, Cache-Speicher, Flash-Speicher usw., si drgege Hardware.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vu dere Version vum Artikel „Hardware“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Compact Disc

e Compact Disc
D **Compact Disc** (*kurz:* **CD**) isch en optysche Massespiicher, wo in de friehe 80er-Joor für d digitali Spiicherig vo Musik vo de beide Firmene Philips und Sony ygfiehrt worden isch. Spöder isch des Format no erwiitered worde, um nit nur für Musik d Spiicherig zermögliche. Als CD-ROM wird se sit dem au zur Spiicherig vo Date für Computer ygsetzt. E normali Standard-CD fasst entweder 74-80 Minute Stereo-Ton oder 650-700 MB Computerdate.

Ä wiiterentwickleti Version vo de CD isch d DVD.

## Weblink

 **Commons: Compact Disc** – Sammlig vo Multimediadateie