Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Venus (Planet)

D'Venus
D'**Venus** (Sümbool: ) isch de zweiti Planet vo de Sunne äwagg und isch de sächstgröschti Planet in eusem Sunnesystem. D'Venus het fascht die gliichi Grössi wie d'Ärde und chunt uf irer Umlaufbahn de Ärde am nöchschte. Vo de Ärde uus gsee isch d'Venus nach em Mond s'hellschte Objekt am Himmel wo nid sälber lüchtet. Mer cha d'Venus am beschte am Morge oder am Oobe gsee, dorum heisst si au Morge- oder Oobigstärn. D'Venus ghört zu de vier ärdähnliche (terrestrische) Planete.

S'aschtronomische Zeiche vom Planet Venus isch s'gliiche wie mer au in dr Aschtrologii und dr Biologie bruucht: s'Symbool vom wiibliche gschlächt (lueg bim Lemma). Das symbool schtoot für Wiiblichkeit per se und wird als schtilisierti Daarschtellig vomene Handschpiegel vo de römische Göttin Venus interpretiert.

## Uufbau

Grössevergliich zwüsche de *Venus* und de *Erde*
Vo allne Planete im Sunnesyschtem sind sich d'Ärde und d'Venus am ähnlichschte. D'Venus het ä Durchmässer vo 12'103.6 km, also isch si fascht gliich gross wie d'Ärde (12'756 km). Mängisch redet mer au vo de Planetegwüschter oder Zwilling. Währendem sie zwar ähnliche Masse und chemischi Zämmesetzig händ, düend si sich in ihrne Ooberflächene fescht unterscheide.

### Atmosphäre

D'Atmosphäre vo dr Venus beschtoot hauptsächlich us Chooledioxid, mit emene 3,5 %-ige Aateil vo Schtickschtoff. Wäge dr groosse Gsamtmasse vo dr Atmosphäre isch di absoluti Mängi vom Schtickschtoff öppe fünf-mol grösser als in dr Ärdatmosphäre. D'Gsamtmasse vo dr Venusatmosphäre isch öppe 90-mol grösser als d'Masse vo de Lufthülle um d'Ärde, und doodermit isch de mittleri Druck am Bode öppe 92 bar. Das isch gliich wie dr Druck uf dr Ärde 910 m under Wasser. An dr Ooberflächi isch d'Dichti vo dr Atmosphäre uff dr Venus im Mittel 50-mol so hooch wie uff dr Ärde.

Öppe 90 Prozent vo dr Atmosphäremasse isch in de erschte 28 km vo dr Ooberflächi us aagsammlet. D' Masse vo däm Gasozean entschpricht öppe eim Drittel vo dr Masse vo de Wältmeer uf dr Ärde. Verschideni Sonde händ elektro-magnetischi Impuls regischtriert, wo wahrschinlich vo hüüfige Blitzentlaadige chömme, wo sich in dere dichte Dunschtschicht wiit underhalb vo de Wolketecki abschpile. Wenn die Blitzentlaadige in dr Wolkeschicht schtattgfunde hätte, so hätti mer d'Blitz in dr Nacht müesse gsee, aber uff dr Nachtsiite vo dr Venus het mer die Lüüchterschiinige nid chönne beobachte. Über de Wolke het's Dunschtschichte bis uff d'Höchi vo öppe 90 km. Öppe 10 km wiiter oobe hört denn d'Troposphäre uff. Wiiter oobe liit denn di 40 km dicki Mesosphäre, wo d'Temperatur bis zu -100 °C erreiche cha. No wiiter oobe, i dr Thermosphäre stiigt d'Temperatur, wäg dr Absorption vo de Sunneschtraalig wider. Temperature im Minusbereich git's insgesamt nur am Grund vo dr Thermosphäre bis aabe in di oobere Wolkeschichte. D'Exosphäre isch di üsserschti Atmosphäreschicht und erschtreckt sich bis zunere Höchi vo öppe 220-250 km.

**SunnePlanete:** Merkur |
Venus |
Erde |
Mars |
Jupiter |
Saturn |
Uranus |
Neptun

**Anders:** Asteroid |
Asteroidegürtel |
Zwergplanete |
Komete |
Kuipergürtel |
Oort'schi Wolke
# 15. Juni

|  |
| --- |
| Historischi Johresdäg
Mai · **Juni** · Juli |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |

 |

Dr **15. Juni** isch dr 166. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 167. in Schaltjohr), dodermit blybe no 199 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

Nicolas Poussin
Theophanu
* 1932: Bim Widersetze gege ne Demonstrationsverbot chunnt s bim Streik vu dr Heizigsmonteur z Züri 1932 zue dr „Zürcher Bluetnacht“.
* 1961: Dr Staatsrotsvorsitzende vu dr DDR, dr Walter Ulbricht, erklert uf ere Pressekonferenz: „Niemer het d Absicht, e Muur z böue!“.

## Uf d Wält chuu

* 1529: Josua Maler, Schwyzer Pfarer und Läxikograf
* 1594: Nicolas Poussin, franzesische Moler
* 1882: Ion Antonescu, rumänische General un Diktator
* 1892: Amalie Halter-Zollinger, Schwyzer Schriftstelleri
* 1903: Victor Brauner, rumänisch-franzesische Moler
* 1927: Hugo Pratt, italienische Comicautor
* 1934: Willy Loretan, Schwyzer Bolitiker
* 1941: Frank Strecker, dytsche Schauspiler, Regisseur un Autor
* 1943: Johnny Hallyday, franzesische Sänger, Liedermacher un Schauspiler
* 1953: Xi Jinping, chinesische Bolitiker
* 1958: Marianne Binder-Keller, Schwyzer Bolitikeri
* 1961: Susanne Leutenegger, Schwyzer Schauspileri
* 1965: Mauro Pedrazzini, liachtaschtainische Bolitiker
* 1965: Hanna Scheuring, Schwyzer Schauspileri un Theaterlaiteri
* 1969: Oliver Kahn dütsche Goali
* 1980: Tanja Gaich, eschtrychischi Chemikeri

## Gstorbe

* 0948: Romanos I., Chaiser vu Byzanz
* 0991: Theophanu, Frau vum Chaiser Otto II.
* 1081: Bernhard vu Aosta, Hailige un Schutzpatron vu dr Bärgstyger
* 1341: Andronikos III., Chaiser vu Byzanz
* 1952: Jakob Jud, Schwyzer Romanischt
* 1983: Ruben Sutter, Schwyzer Botaniker
* 1993: Marco Bauen, Schwyzer Dialäktolog un Lehrer
* 1996: Ella Fitzgerald, US-amerikanischi Jazzsängeri
* 2010: Heidi Kabel, dytschi Schauspiileri

## Weblink

 **Commons: 15. Juni** – Sammlig vo Multimediadateie
# Katholizismus

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel behandlet dä Begriff in siim soziologische Sinn; für die theologische Bedütige, lueg Katholische Kirche. |

D Verbreitig vom römisch-katholische Christedum (blau) in Europa im früehnere 20. Johrhundert
Dr Uusdruck **Katholizismus** stoht für alles, was mit de römisch-katholische Glaubens- und Läbensanschauige, de Organisationsforme und Brüüch zsämmehängt. Er wird in verschiidene Zsämmehäng unterschiidlig bruucht, innerhalb vo dr Theologii denn, wenn me vo dr universelle Natur vo dr Chille redet oder wenn me e bsundrigi Betonig uf d Tradition und Liturgii vo dr Chille will lege. Soziologisch bezeichnet er aber weniger die offizielli Lehr, Lithurgii und Hierarchii as vilmeh, wie Katholike datsächlig dänke, empfinde und handle, vor allem dört, wo si in dr Mehrheit und s Milieu präge.

S Wort Katholizismus leitet sich vom Griechische *κάτολος* (κατά: abe, gege, entgege; ὅλος: ganz, umfassend) ab und bedütet im ursprünglige Sinn allumfassend, universell. Im griechische klassische Altertum hai dr Aristoteles und dr Polybius dä Begriff bruucht, und denn die erste Christe im ene nitkirchlige Sinn.

Z Europa het dr Katholizismus d Zivilisation vor allem in de Länder prägt, wo d Reformation schwach gsi isch oder mit dr Gegereformation zum grosse Deil wider rückgängig gmacht worden isch. Dodrzue ghöre Italie, Spanie, Portugal, Östriich, Bayre, Böhme und Frankriich, und au Irland, Pole und Kroatie, wo die nationali Identität mit em Katholizismus bsundrigs äng verbunden isch, wil sich in dene Länder die nationale Oppositionsbewegige gege Grossbritannie, Russland und d Osmane bzw. Serbe respektiv uf dr überliifereti Katholizismus gstützt hai.

## Fuessnote

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Katholizismus“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Eurasie

**Eurasien**

Lage Eurasiens auf einer Weltkarte

|  |  |
| --- | --- |
| Flechi | 54.759.000 km² |
| Bevölkerig | 4.620.000.000 |
| Bevölkerigsdichdi | 84 Iiwooner/km² |
| Länder | 92 |
| Zeitzonen | UTC±0 (Island) bis UTC+12 (Russland) |

**Eurasia** isch d Landmasse, wo us Europa und Asia bestoot. Dezue chömed die Arabisch Halbinsla und de Indisch Subkontinent. Eurasia isch d gröaschte Landmasse uf dr Erde und hät a Fläche fu ca. 54 Mio. km². Europäer deile dr Kontinent gern in zwei Kontinent (Europa und Asia) uf. Die bekanntist Grenze bildet u. a. des Uralgebirge und dr Uralfluss. E geographischi oder tektonischi Rechtfertigung, Europa als e eigene Kontinent azluege, git's aber nit. Au e kulturelli Rechtfertigung isch sehr frogwürdig. Indie un China sin au sehr verschideni Kulture. In Japan betrachtet mer Europa bispilswiis nit als eigene Kontinent, sundern als Halbinsle oder Subkontinent vu Eurasie.

D Deilig vo Europa und Asie isch eurozentrisch und hischdorisch. D Grieche und d Römer hai d Gränze vom Hellespont bis zum Fluss Don zoge und so isch s bis in s 18. Johrhundert bliibe, wo dr schwedisch Offizier Strahlenberg, wo in dr russische Armee dient het, vorgschlage het, d Gränze bim Uralgebirg und em Uralfluss feschdzlege. Schbööter het die russischi Regierig ä Gränzpfoschde uf em Wäg vo Jekaterinburg noch Tjumen lo ufstelle, wo d Gränzlinie zwüsche Europa und Asie markiert het.

Die Vereinte Natione rechne ganz Russland zue Europa, die ganz Türkei degege zue Asie. Europa isch fer d'UN demit dr Norddeil vu Eurasie, Asie degege dr Süddeil.

## Fuessnote
# Osttimor

|  |
| --- |
| **Repúblika Demokrátika Timór Loro Sa'e** (Tetum)
**República Democrática de Timor-Leste** (port.)
Demokratische Republik Timor-Leste |
|

|  |  |
| --- | --- |
| {{{ARTIKEL-FLAGGE}}} | {{{ARTIKEL-WAPPEN}}} |
|  |  |

 |
| **Wahlspruch:Unidade, Acção, Progresso* (port. für *„Einheit, Bewegung, Fortschritt“*) |
| **Amtsspraach** | Tetum und Portugiisisch 15 wiiteri „Nationalsproche“ |
| **Hauptstadt** | Dili |
| **Staatsoberhaupt** | José Ramos-Horta |
| **Regierigschef** | Xanana Gusmão |
| **Flächi** | 15.007 km² |
| **Iiwohnerzahl** | 947.400 (Juli 2006) |
| **Bevölkerigsdichti** | 60 Iiwohner pro km² |
| **Bruttoinlandsprodukt**
- Total
- BIP/Einwohner | Schätzung 2005
$332 Mio. (173.)
$370 (188.) |
| **Human Development Index** | 0,512 (142.) |
| **Währig** | US-Dollar *(+ eigeni Münze)* |
| **Unabhängigkeit** | am 28. November 1975 erklärt
am 20. Mai 2002 anerkennt |
| **Nationalhimne** | *Pátria* |
| **Nationalfiirtig** | 28. November
(Usrüefig vo der Unabhängikeit 1975) |
| **Zitzone** | UTC+9 |
| **Kfz-Kennzeiche** | TL |
| **Internet-TLD** | .tl |
| **Vorwahl** | +670 |
|  |
|  |

Die **Demokratischi Republik Timor-Leste**, im Dütschen ou as **Osttimor** bezeichnet, isch ä Inselstaat in Südostasie wo uf dr Insu Timor ligt. Es isch der erscht Schdaat, wo im 21. Johrhundert unabhängig worden isch u d'Houptstadt isch Dili.

## Geographi

Ds einzigä Nachbarland vo Oschttimor isch Indonesiä, spezifisch dr weschtläch Teil vor Insle Timor wo zur indonesischä Provinz Nusa Tenggara Timur ghört. Zu Oschttimor ghört o d'Enklave Oe-Cusse Ambeno u d'Inslä Atauro nördlech vo Timor. Südlech vo Oschtimor liegt d'Timorsee u drunger Oustraliä.

Bild vor Houptstadt Dili u dr Inslä Autauro im Hingergrund

## Gschicht

450 Jahr isch Timor ä Kolonie vo dä Portugiesä gsi während ds hütigä Indonesiä ä Kolonie vo dä Holländer isch gsi. 9 Täg nachdäm Oschttimor 1975 unabhängig wordä isch, isch Oschttimor vo Indonesiä bsetzt wordä u ds bis 2002. Wäge derä Okkupation si über 200'000 Lüt gstorbä. 2002 isch Oschttimor aus erschtes Land im 21. Jahrhundert unabhängig wordä.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Osttimor“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# The Guardian

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| The Guardian |
| --- |
| Schriftzug der Zeitung |
| **Beschriibig** | Britischa Tààgszittung |
| **Sproch** | Anglisch |
| **Verlag** | Guardian News & Media Ltd. (Verainigt Keenigraich) |
| **Erstusgob** | 5. Mai 1821 |

|  |  |
| --- | --- |
| **Erschiinigswiis** | taaglig |
| **Uflag** (ABC Juni 2019) | 132.821 Exemplar |
| **Riichwiiti** (PAMCo Juni 2019) | 0,695 Mio. Läser |

|  |  |
| --- | --- |
| **Weblingg** | theguardian.com |
| **Artikelarchiv** | 1999 ff. |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dialäkt: Mìlhüüserdiitsch |

**The Guardian** [ðə ˈgɑːdɪən] ìsch a britischa Tààgszittung. ’S ìsch d’ wìchtigschta Zittung vu dr britischa Lìnka.

D’ Zittung ìsch ànna 1821 z’ Manchester grìnda worra un ìsch bis 1959 unter’m Tìtel *The Manchester Guardian* ärschììna. Sa wìrd vu dr *Guardian News & Media Ltd.* veräffentligt, wo-n-ìhra Aigatìmmer d’ *Scott Trust Ltd.* ìsch — dia Schtìftung hàt àls Hàuiptziil, d’ schurnàlìschtischa un finànziälla Unàbhangikait vum *Guardian* z’ sìchra. Sitter 1993 ìsch àui d’ Sunntigszittung *The Observer* Tail vum Guardian News & Media Ltd. Dr Hàuiptsìtz lììgt hìtt ìm Londoner Schtàdttail Kings Cross. *The Guardian* därft fräi ìm Internet glaasa wara un wìrd dur fräiwìlliga Unterschtìtzer finànziart — dàs Modäll ìsch a bsundera Üssnàhm bii da britischa Zittunga. Àm 30. Mai 2015 hàt d’ Katharine Viner d’ Uffsàtzlaitung vum Alan Rusbridger ìwwernumma.

D’ Websitta vum *Guardian* wìrd jeeder Moneet vun äbba 150 Millioona Laaser bsüacht. Sa kämma vor àllem üss Groossbritànnia, àwwer’r àui vu da USA, vun Ìndià, Àuischtrààlia, Kànàdà, Frànkrììch, Diitschlànd un Israel.

## Lìteràtüür

* John F. Jungclaussen: *Genial, geliebt, gefährdet.* In: *Die Zeit.* 31. Januar 2013, abgruefen am 30. Mai 2023.
* Hannah Pilarczyk: *Wir haben uns unsere User nicht gekauft.* In: *Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung.* 31. Januar 2013, abgruefen am 30. Mai 2023.
* Ken Auletta: *Freedom of Information*. In: *The New Yorker*. 7. Oktober 2013 – a Porträä vum Guardian vu siim Uffsàtzlaiter.

## Weblìnks

 **Commons: The Guardian** – Sammlig vo Multimediadateie
* Offiziälla Websitta (anglisch)

## Ainzelnoohwiisa

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vu dere Version vum Artikel „The\_Guardian“ vu de hochdütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vu dere Version vum Artikel „The\_Guardian“ vu de französische Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Parodii

E satirischi Karikatur wo im *Puck* am 9. Oktober 1915 erschiine isch. D Legände drunder "I did not raise my girl to be a voter" (I ha mi Mäitli nid ufzooge für dass si goot go weele) isch e Parodii uf s Antichriegslied us em erste Wältchrieg "I Didn't Raise My Boy To Be A Soldier" (I ha mi Bueb nid ufzooge für dass er e Soldat wird).
E **Parodii** (griechisch παρῳδία *parōdía* „Geegelied“ oder „Lied, wo verstellt gsunge wird“) isch e Noochmache, wo verzert, überdribt oder verspottet.

## Begriff

Vilmol si s bekannti Wärk, brominänti Persone oder Persoonegrubbe oder reali Eräignis, wo parodiert wärde. Charakteristischi Äigeschafte vom Originaal wärde überzäichnet und eso daargstellt. Die parodischi Verzerig gseet vilmol eine komisch us. E Parodii duet aber s Originaal nid umbedingt aabe, wil s überhaupt parodiert worde isch, isch d si Bedütig bestäätigt. Si cha sogar e Hommaasch für dr parodiert Geegestand si.

Nid jeedi Parodii het e *konkrets* Originaal. Mä cha au e Schaner as Ganzes parodiere, wemm män en liicht cha kenne. In dr Literaturtheorii isch d Parodii e spezifischi Form vom intertextuelle Schriibe.

Dr Parodii nooch verwandt si d Travestii, d Persiflaasche und s Pastisch. E bsundrigi Form vo dr Parodii isch s Cento. D „Batrachomyomachía“ (Froschmuuschrieg), wo vilmol im Homer zuegschriibe wird aber daatsächlig us em 1. Joorhundert v. d. Z. stammt, gältet as äini vo de früenste Parodie in dr oobeländische Litratuur. Din wärde under anderem d Chriegsszeene us dr Ilias parodiert.

## Parodii und Satire

D Satire brucht vilmol parodistischi Verfaare. D Parodii und d Satire setze bäidi Ironii as Stilmiddel ii. Aber d Parodii, wie au s Pastisch, läbt vo iirer Bezieig zum Originaalteggst. S Pastisch bedoont drbi d Gmäinsamkäite und d Parodii d Underschiid.
Im Geegesatz zur Parodii bezieht sich d Satire uf Elimänt usserhalb vo Teggst. Si wärtet au und s het din immer e Kritik an dr Gsellschaft.

## Weblingg

 **Parodie** im dütschsprochige Wikisource

* Theodor Verweyen: *Theorie und Geschichte der Parodie*. Vorlääsig 1977-197, bearbäitet für d *Erlanger Digitale Edition* vo dr Sabine Hülse-Scholl.
* Harpo Marx im wilden Westen – Eine kleine Geschichte der Filmparodie von Christian Maintz

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Parodie“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# 1443

◄ |
14. Jahrhundert |
**15. Jahrhundert**
| 16. Jahrhundert
| ►

◄◄ |
◄ |
1439 |
1440 |
1441 |
1442 |
**1443**
| 1444
| 1445
| 1446
| 1447
| ►
| ►►

| 1443 |
| --- |
|  D Zürcher verliere in dr Schlacht bi St. Jakob an dr Sihl. |

| 1443 in andere Kaländer |
| --- |
| Ab urbe condita | 2196 |
| Armenische Kaländer | 891–892 |
| Ethiopische Kaländer | 1435–1436 |
| Buddhistische Kaländer | 1987 |
| Chinesische Kaländer |
|  – Ära | 4139–4140 oder 4079–4080 |
|  – 60-Joor-Ziklus |
Wasser-Hund (壬戌,
59)– Wasser-Sau (癸亥,
60) |
| Hebräische Kaländer | 5203–5204 |
| Islamische Kaländer | 846–847 |
| Thai-Solar-Kaländer | 1986 |

## Was isch bassiert?

* Jänner: Di bishärige Gegner Friedrich III. us em Huus Habsburg un d Stadt Züri verbinde sich im Alte Zürichrieg. Drtz ass Züri noch em Bundesbrief mit dr Aidgnosseschaft s Rächt het, e sonig Bindnis z schließe, verlange di ibrige aidgnessische Ort, dr Bund ufzlese. Uf d Yyladig zue me aidgnessische Schiedsgricht z Äisele reagiert Züri negativ. Schwyz verchindet wäge däm dr Chrieg. Bi Freiebach chunnt s am 22. Mai zue dr erschte Niderlag vu dr Zürcher.
* 24. Mai: Di Alt Aidgnosseschaft sigt iber Zürcher, wu vu habsburgische Druppen unterstitzt wäre, in dr Schlacht am Hirzel.
* 22. Juli: Alte Zürichrieg: E Heerzug vu dr Zürcher gege d Aidgnosse hert uf mit dr Niderlag in dr Schlacht bi St. Jakob an dr Sihl.
* 28. Novämber: Nodäm dr albanisch Firscht Skanderbeg am Dag dervor d Feschtig Kruja yygnuu ghaa het, verchindet er dr Abfall vum Osmanische Rych.

## uf d Wält chuu

* 5. Dezämber: Julius II., Papscht vu 1513 bis 1531

## Weblink

 **Commons: 1443** – Sammlig vo Multimediadateie
# 305

◄ |
3. Jahrhundert |
**4. Jahrhundert**
| 5. Jahrhundert
| ►

◄◄ |
◄ |
301 |
302 |
303 |
304 |
**305**
| 306
| 307
| 308
| 309
| ►
| ►►

| 305 |
| --- |
|  dr häilig Pantaleon, wo as chrischtliche Glaubenszüüge stirbt |

| 305 in andere Kaländer |
| --- |
| Ab urbe condita | 1058 |
| Armenische Kaländer | -247–-246 |
| Ethiopische Kaländer | 297–298 |
| Buddhistische Kaländer | 849 |
| Chinesische Kaländer |
|  – Ära | 3001–3002 oder 2941–2942 |
|  – 60-Joor-Ziklus |
Holz-Ratte (甲子,
1)– Holz-Rind (乙丑,
2) |
| Hebräische Kaländer | 4065–4066 |
| Islamische Kaländer | 327 BH–326 BH |
| Thai-Solar-Kaländer | 848 |

## d Röömer und d Alemanne

* Bi dr alte Stadt Augusta Raurica am Rhy, wo im spoote dritte Joorhundert bi de Raubzüüg vo de Germaane kabut gmacht worden isch, wird die starchi Feschtig Castrum Rauracense, wo e wichtige Teil vo dr nöie Gränze zum Piet vo den Alemannen isch, fertig bout *(öppen anne 305)*. Die grossi Burg isch grad bi dr römische Brugg übere Rhy.
* Im *Castrum Rauracense* sin Truppe vo dr Erschte römische Legioon, dr *Legio I Martia,* stazioniert, und doo isch sogar s Hauptquartier vo däre Legioon.
* Uf em Tänkmool vo Nikäa, wo öppen anne 305 ufgstelt wird zum a d Syg vom Constanzius über frömdi Völker z maane, stoot bi de figuure ufem Relief dr Naame *Alemannia*.

## was isch suscht no bassiert?

* Dr Kaiser Dioklezian und dr Mitkaiser Maximian trätte zrugg. Dr Dioklezian isch sächzg Joor alt, er het öppe zwänzg Joor lang s Rych regiert.
* Dr Constantius I. und dr Galerius wäärde Kaiser vo Rom.
* Dr Flavius Valerius Severus un dr Gaius Galerius Valerius Maximinus wärde noch em Regierigssischteem vo dr *Tetrarchy* nöi Zäsaare.
* D Hauptstadt vom röömische Rych wird vo Rom uf Mailand verläit.
* Ufem Chilekonzyl vo Eliberitanum – das isch «öppen anne 305» gsi – wird abgmacht, ass men am Samschti söll faschte, as me kei Zins törf nää, ass me d Bilder nit vereeri und ass d Prieschter nit dörfe hüroote.
* Bi dr Chrischtevrfolgig, wo dr Kaiser Dioklezian anne 303 befole het, stirbt dr Pantaleon as chrischtliche Glaubenszüüge (Märtirer).
* Z Egipten isch d Chrischteverfolgig psunders schlimm. Teil Chrischte flüchten i d Wüeschti und läbe döört as Eremite.
* Gwüss näbe vilen andere, wo me nit mit Naaem kännt, stärbe d Dorothea, dr Gorgonius, d Margreet vo Antiochie und dr Soteris as chrischtlechi Märtirer.
* Z Pozzuoli wärde dr häilig Prokulus und dr häilig Januarius im Amfitheater de wilde Dier zum frässe higläit, und drno wärde si z Solfatara gchöpft.
* Die häiligi Katrin bezüügt z Alexandria öfentlich ire chrischtlich Glauben und wird uf eme Raad gfolteret – s Raad isch spöter i dr chrischtlichen Ikonografy iires Attribut – und drno gchöpft.
* Dr griechisch Filosoof Porphyrios stirbt.
* Z Britannie isch Chrieg zwüsche de Röömer un de Pikte.

## Weblink

 **Commons: 305** – Sammlig vo Multimediadateie
## Fuessnoote
# Lettland

|  |
| --- |
| **Latvijas Republika** Republik Lettland |
|

|  |  |
| --- | --- |
| {{{ARTIKEL-FLAGGE}}} | {{{ARTIKEL-WAPPEN}}} |
|  |  |

 |
| **Amtsspraach** | Lettisch |
| **Hauptstadt** | Riga |
| **Staatsoberhaupt** | Edgars Rinkēvičs |
| **Regierigschef** | Evika Siliņa |
| **Flächi** | 64.589 km² |
| **Iiwohnerzahl** | 2.286.700 |
| **Bevölkerigsdichti** | 32 Iiwohner pro km² |
| **Bruttoinlandsprodukt** | * nominal: 27.341 Mio. US$
* broo Iiwohner: 11.985 US$
 |
| **Human Development Index** | 0,855 |
| **Währig** | Euro |
| **Unabhängigkeit** | 18. November 1918 (21. August 1991) |
| **Nationalhimne** | Dievs, svēti Latviju *(Gott, seegne Lettland)* |
| **Zitzone** | UTC+2 (EET) UTC+3 EEST (März - Oktober) |
| **Kfz-Kennzeiche** | LV |
| **Internet-TLD** | .lv |
| **Vorwahl** | +371 |
|  |
|  |
|  |

**Lettland** (amtlech: *Latvijas Republika*) isch es Land im Baltikum in Nordeuropa. S Land gränzt im Norde an Eschtland, im Oschte an Russland, im Südoschte Wiissrussland und im Süde an Litaue. Im Weschte isch d Oschtsee. D Republik Lettland dehnt sech in Oscht-Wescht-Richtig 450 km und in Nord-Süd-Richtig 210 km us.

D Houptstadt isch Riga, witeri wichtigi Schtedt sind Daugavpils und Liepāja. Dä höchscht Bärg isch dä Gaizinkals mit 311 Meter.

Bis zum Erschte Weltkrieg isch Lettland än Teil vo Russland gsi; noch em Krieg händ sech d Lette für unabhängig erklärt. Im Zweite Weltkrieg isch d Sowjetunion allerdings wieder iimarschiert und häts Land anektiert – formal isch es denn die «Lettisch Sozialistisch Sowjetrepublik» gsi. Am 21. Auguscht 1991 isch Lettland wider selbschtändig worde.

* C. Grewingk: *Geologie von Liv- und Kurland.* Dorpat 1859 (Digitalisat)
* Klemens Ludwig: *Lettland* (= *Beck’sche Reihe; Länder.* Band 882). Beck, München 2000, ISBN 3-406-44782-1.
* *Baltische Bibliographie. Schrifttum über Estland, Lettland, Litauen.* Herder-Institut, Marburg 1994–, ISSN 1436-4786

## Weblink

 **Commons: Lettland** – Sammlig vo Multimediadateie
* Aktuelli Informatione über Lettland
* Länderinformatione zue Lettland (Uuswärtigs Amt, Berlin)
* Lettland-Institut
* vifanord Virtuelli Fachbibliothek Nordeuropa und Ostseeruum
* Vialatvia – Bilder und Länderinformatione zue Lettland

56.86888888888924.841111111111
# Netflix

| Netflix, Inc. |
| --- |
|  |
| Unternähmensform | Incorporated |
| ISIN | US64110L1061 |
| Gründig | 1997 |
| Sitz | Los Gatos, USA |
| Leitig | * Reed Hastings (CEO)
* Ted Sarandos (CCO)
 |
| Mitarbeiter | 4.700 (31. Dezämber 2016) |
| Umsatz | 8,83 Mrd. USD (2016) |
| Branche | Filmwirtschaft |
| Uffdritt im Netz | www.netflix.com |

**Netflix, Inc.** (vu Änglisch fir ‚Internet‘ un *flicks*, umgangssprochli fir ‚Film‘) isch e US-amerikanisch Unternäme, wu Film un Färnseeserie produziert un verdrybt. S isch anne 1997 vum Reed Hastings un em Marc Randolph z Los Gatos (Kalifornie) grindet wore un isch aafangs e Online-Videothek mit em Versand vu Film uf DVD un Blu-ray gsii. Anne 2007 isch Netflix in s Video-on-Demand-Gschäft yygstige un het d Inhalt per Streaming fir Abonnänte zuegängli gmacht. Syt em Septämber 2014 isch Netflix au z Dytschland, in dr Schwyz, z Frankrych un z Eschtrych empfangbar. Im Jänner 2018 het Netflix wältwyt 118 Millione Abonnänte ghaa. Mer chännt Netflix unter anderem fir syni Aigeproduktione, wie zem Byschpel „House of Cards“, „Orange Is the New Black“, „Stranger Things“, „Narcos“ oder „Daredevil“.

## Weblink

* Websyte vu dr Netflix, Inc.

## Fueßnote