Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1880

◄ |
18. Jahrhundert |
**19. Jahrhundert**
| 20. Jahrhundert
| ►

◄◄ |
◄ |
1876 |
1877 |
1878 |
1879 |
**1880**
| 1881
| 1882
| 1883
| 1884
| ►
| ►►

| 1880 |
| --- |
|  Dr Zürisee isch komplett zuegfrore. |

| 1880 in andere Kaländer |
| --- |
| Ab urbe condita | 2633 |
| Armenische Kaländer | 1328–1329 |
| Ethiopische Kaländer | 1872–1873 |
| Buddhistische Kaländer | 2424 |
| Chinesische Kaländer |
|  – Ära | 4576–4577 oder 4516–4517 |
|  – 60-Joor-Ziklus |
Erd-Has (己卯,
16)– Metall-Drache (庚辰,
17) |
| Hebräische Kaländer | 5640–5641 |
| Islamische Kaländer | 1297–1298 |
| Thai-Solar-Kaländer | 2423 |

## Was isch bassiert?

* 1. Jänner: Dr Emil Welti wird Bundespresidänt vu dr Schwyz.
* Jänner/Februar: Seegfrörni: Dr Bodesee un dr Zürisee sin komplett zuegfrore.
* 29. Februar: Bim Gotthardtunnel, wu fir d Gotthardbahn dur s Gotthardmassiv in dr Schwyzer Alpe böue wird, erfolgt dr Durstich.
* 7. Juli: Dr Konrad Duden git z Leipzig s *Vollständige Orthographische Wörterbuch der deutschen Sprache* uuse, dr erscht „Duden“.
* 25. Dezämber: Dr Schwyzer Bundesrot Fridolin Anderwert, wu e baar Däg dervor zum Bundesbresidänt vum negschte Johr gwehlt woren isch, nimmt sich s Läbe.

## uf d Wält chuu

* 8. Februar: Franz Marc, dytsche Moler un Grafiker
* 12. Merz: Karl Willy Straub, dytsche Schriftsteller
* 24. Juni: Mina Tobler, Schwyzer Pianischti un Klavierlehreri
* 22. Septämber: Christabel Pankhurst, britischi Frauerächtleri
* 6. Oktober: Louis Moilliet, Schwyzer Moler
* 20. Novämber: Karl Grunder, Schwyzer Mundartschriftsteller
* 21. Dezämber: Karl Bender, dytsche Bolitiker

## gstorbe

* 14. Jänner: Raphael Christen, Schwyzer Biudhauer
* 18. Juni: Johann August Sutter, schwyzerisch-kalifornische Ländereiebsitzer un Grinder vu New-Helvetia
* 9. Septämber: Wilhelm Ganzhorn, dytsche Jurischt un Dichter
* 5. Oktober: Jacques Offenbach, franzesische Komponischt
* 24. Novämber: Auguste-César West, franzesische Beamte un Bolitiker
* 25. Dezämber: Fridolin Anderwert, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 30. Dezämber: Henry Yule, schottische Orientalischt

## Weblink

 **Commons: 1880** – Sammlig vo Multimediadateie
# 27. Jänner

|  |
| --- |
| Historischi Johresdäg
Dezember · **Januar** · Februar |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

 |

Dr **27. Jänner** isch dr 27. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 338 (in Schaltjohr 339) Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

Johann Rudolf Zumsteeg
Giuseppe Verdi
* 1834: Verdrätter vu dr liberale Schwyzer Kanton Lozärn, Bärn, Zug, Solothurn, Basel-Land, St. Galle, Aargau un Thurgau bschließe z Bade d *Badener Artikel*. D Bstimmige lese ne heftige Protescht vu dr katholische Chilche uus un sin ai Chyym fir dr Sonderbundschrieg anne 1847.
* 1908: Dr britisch Aschtronom Philibert Jacques Melotte entdeckt noch e Mond vum Jupiter, wu speter *Pasiphae* gnännt wird.
* 1945: S KZ Auschwitz-Birkenau wird vu sowjetische Druppe befreit.

## Uf d Wält chuu

* 1571: Abbas I., Schah vo Persie vo 1587 bis 1629
* 1756: Wolfgang Amadeus Mozart, Salzburger Komponischt
* 1832: Lewis Carroll, e britische Schriftsteller, Fotigraaf, Mathematiker und Diakon
* 1841: Peter Theophil Bühler, Schwyzer Politiker
* 1844: Numa Droz, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1849: Robert Reitzel, dytsche Journalischt un Schriftsteller
* 1865: Benoît Hartmann, elsässische Moler
* 1906: Karl Gerok, dytsche Komponischt un Musikpedagog
* 1954: Hans-Peter Schifferle, Schwyzer Dialektolog un Lexikograf
* 1968: Mike Patton, US-amerikanische Singer-Songwriter
* 1972: Tobias Steinhauser, dytsche Radrännfahrer

## Gstorbe

* 1629: Abbas I., Schah vo Persie vo 1587 bis 1629
* 1802: Johann Rudolf Zumsteeg, dytsche Komponischt
* 1881: Frédéric Kuhlmann, franzesische Chemiker
* 1896: Simeon Bavier, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1901: Giuseppe Verdi, italienische Komponischt
* 1981: Robert Stäger, Schwyzer Dialäktdichter
* 2006: Johannes Rau, dytsche Bolitiker un Bundesbresidänt
* 2014: Pete Seeger, US-amerikanische Folkmusiker
* 2016: Artur Fischer, dytsche Erfinder un Unternämer

## Mahntag

* Internationale Dag vum Mahnen an d Opfer vum Holocaust (Verainti Natione, syt 2005)
* Dag vum Mahnen an d Opfer vum Nationalsozialismus (Dytschland, syt 1996)

## Weblink

 **Commons: 27. Jänner** – Sammlig vo Multimediadateie
# Micky Maus

Dr Micky Maus as Statue über em Iigang vom Filmtheater *Mickey's PhilharMagic* im Hong Kong Disneyland.
Dr **Micky Maus** (änglisch *Mickey Mouse*) isch e Zäichedrickfigur in dr Form von ere anthropomorfe Muus, wo vom Walt Disney und em Drickfilmzäichner Ub Iwerks erschaffe worde isch. Si isch uf dr ganze Wält bekannt und isch äini vo de berüemtiste Ikone. Dr Micky Maus isch die bekanntisti Figur us dr Disneywält und chunnt au as Comicfigur vor. Am Aafang isch er äigentlig nume as e Notlöösig erfunde worde und mä het en nume in Zäichedrickfilm chönne gsee, aber glii isch er zum Comicstar ufgstiige und isch au internazional zum ene groosse Erfolg worde.

Am beliebtiste isch dr Micky in de spöötere 1920er- und 1930er-Joor gsi, denn si aber aber anderi Figure, wo ursprünglig nume Nääbefigure gsi si wie dr Donald Duck, wo 1934 erfunde worde isch, populäärer worde. In de 1940er-Joor si doorum nume no wenig Film mit em Micky Maus in dr Hauptrolle gmacht worde.

Dr Mickey Mouse ist näben em Donald Duck, de Rugrats und de Simpsons äini vo de wenige Drickfilm- bzw. Comicfigure, wo s zum ene Stärn uf em berüemte Walk of Fame z Hollywood brocht het (bi dr Adrässe 6925 Hollywood Blvd.).

## Litratuur

* *Alles über Micky Maus. Vom Dreikäsehoch zum Meisterdetektiv.* Egmont, Köln 2013, ISBN 978-3-7704-3743-6.
* Ariel Dorfman/Armand Mattelart: *Walt Disneys "Dritte Welt". Massenkommunikation und Kolonialismus bei Micky Maus und Donald Duck* (Spanische Originalausgabe *Para leer al pato Donald* = Wie man die Ente Donald liest), Berlin (Basis Verlag) 1977. ISBN 3-88025-406-0
* Wolfgang J. Fuchs: *Micky-Maus: Das ist mein Leben*. Unipart-Verlag, Stuttgart 1988, ISBN 3-8122-3086-0

## Weblingg

 **Commons: Micky Maus** – Sammlig vo Multimediadateie
* Andreas Platthaus: *Der gezähmte Anarchist: Micky Maus* (Artikel in dr FAZ vom 17. Dezämber 2005)
* Micky Maus in dr Duckipedia
* Offizielli Website

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Micky\_Maus“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Aristoteles

Aristoteles-Büste
Dr **Aristoteles** (altgriech. Ἀριστoτέλης, Aristotélēs), 384–322 vor dr Ziitwändi, isch eine vo de bekanntischte und iiflussriichschte europäische Philosophe gsi. Er het vili wüsseschaftligi Diszipline entweder selber begründet oder doch schdark beiiflusst, under ihne d Wüsseschaftstheorii, d Logik, d Biologii, d Physik, d Ethik, d Dichtigstheorii und d Schtaatslehr. Us siiner Philosophii het sich dr Aristotelismus entwicklet. Siini physikalische Theorie si am Afang vo dr Neuziit es grosses Hindernis gsi in dr Entwicklig vo dr moderne Physik. In dr Logik isch er mit siinere Syllogistik bis in s 19. Johrhundert wichtig gsi.

## Biografii

Dr Aristoteles isch 384 vor dr Ziitewändi z Stageira (Stagira) uf dr Halbinsle Chalkidike uf d Wält cho. Wäge däm het men em dr Biiname dr Stagirit gä. Won er 17 gsi isch, isch er uf d Akademii vom Plato z Athen cho. Im Johr 347, wo dr Plato gschdorben isch, isch dr Aristoteles vo Athen furt. 343/2 het er em Sohn vom mazedonische König Philipp II., em Alexander, wo denn driizäh gsi isch, z Mieza Unterricht gä. 334 isch er uf Athen zrugggange. Er het si eigeni Schuel, s Lykeion, ufgmacht. Nach ihre Wandelgäng, de *peripatoi*, het män erä au die peripatetisch Schuel gsait. Nach em Dod vom Alexander em Groosse het s politischi Schbannige z Athen gä, und dr Aristoteles het müesse d Schdadt verlo. Er isch uf Chalkis uf dr Insle Euboia gange, won er im Johr 322 gschdorben isch.

## Wärk

Siini wichtiggschde Wärk si in dr Dabälle undenoch zsämmegfasst:

| ‚Organon‘ | Theoretischi Wüsseschaft | Braktischi Wüsseschaft | Poietischi Wüsseschaft |
| --- | --- | --- | --- |
| *Kategorie* (Cat.) | *Metaphysik* (Met.) | *Die Nikomachischi Ethik* (EN) | *D Rhetorik*  (Rhet.) |
| *De interpretatione* (Int.) | *D Physik* (Phys.) | *Die Eudemischi Ethik* (EE) | *D Poetik* (Poet.) |
| *Analytica priora* (An. pr.) | *De anima* (An.) | *D Politik* (Pol.) |
| *Analytica posteriora* (An. post.) | *Historia animalium* (HA) |  |
| *D Topik* (Top.) | *De generatione et corruptione* (Gen. corr.) |  |
| *Sophistischi Widerlegige* (Soph. el.) | *De generatione animalium* (GA) |  |
|  | *De partibus animalium* (PA) |  |
# Freihäitsrächt

D **Freihäitsrächt** bilde näbe de Gliichhäits- , de Verfahrens- und de Sozialrächt e Kategorii vo de Grundrächt.

D Freihäitsrächt sölle im wäsentlige s Läbe, d Freihäit und s Äigedum vor staatlige Iigriff schütze.

Die erste Freihäitsrächt in Europa si 1525 im oberschwäbische Memminge vo dr Christlige Veräinigung mit de *Zwölf Artikel* und dr *Bundesornig* ufgschriibe worde.

## Dütschland

Wichtigi Freihäitsrächt noch em dütsche Grundgsetz si:

* die allgemeini Handelsfreiheit
* d Gwüssensfreihäit: Art. 4 Abs. 1 GG.
* d Religionsfreihäit
* d Mäinigsfreihäit
* d Versammligsfreihäit
* d Vereinigungsfreihäit
* d Bruefsfreihöit
* d Äigedumsgarantii
* s Briefghäimnis

## Schwiiz

Für d Liste vo de Freihäitsrächt, wo vo dr Schwizer Bundesverfassig gwährläistet si, lueg: *Grundrächt vo dr Schwiiz*.

## Schranke

D Freihäitsrächt gälte aber nitt unbegränzt. Es dörfe im überwiegende öffentliche Interässe gwüssi Iischränkige vorgno wärde, wo müesse im Gesetz umschriibe sii. Z. B. chönne, falls unbedingt nötig, Entäignige vo Grundäigetum vorgnoo wärde, oder au weniger witgehende Iischränkige wie Zuetäilig in Bauzone und usserhalb dervo Bauverbot. Voll-Entäignige müesse aber in Rächtsstaate mäischtens voll entschädigt wärde (Bsp. Art. 26 Schwiizer Bundesverfassig). Im Nazi-Staat vom Adolf Hitler hingäge hetts zwar au Privatäigetum gää, das hett aber ohni Entschädigung dörfe entäignet wärde, wenn s "nit noch de Gsichtspünkt vom Volkswohl verwaltet wird".

## Noowiis
# 1735

◄ |
17. Jahrhundert |
**18. Jahrhundert**
| 19. Jahrhundert
| ►

◄◄ |
◄ |
1731 |
1732 |
1733 |
1734 |
**1735**
| 1736
| 1737
| 1738
| 1739
| ►
| ►►

| 1735 |
| --- |
|  Dr Carl von Linné fiert in sym Wärch *Systema Naturae* d Taxonomy in dr drei Naturrych yy. |

| 1735 in andere Kaländer |
| --- |
| Ab urbe condita | 2488 |
| Armenische Kaländer | 1183–1184 |
| Ethiopische Kaländer | 1727–1728 |
| Buddhistische Kaländer | 2279 |
| Chinesische Kaländer |
|  – Ära | 4431–4432 oder 4371–4372 |
|  – 60-Joor-Ziklus |
Holz-Tiger (甲寅,
51)– Holz-Has (乙卯,
52) |
| Hebräische Kaländer | 5495–5496 |
| Islamische Kaländer | 1147–1148 |
| Thai-Solar-Kaländer | 2278 |

## Was isch bassiert?

* 8. Jänner: D Oper Ariodante vum Georg Friedrich Händel urufgfiert.
* Dr Carl von Linné fiert in sym Wärch *Systema Naturae* d Taxonomy in dr drei Naturrych yy.

## uf d Wält chuu

* Dezämber: Charles Green, britische Aschtronom
* 22. Dezämber: Ulrich Bräker, Schwyzer Schriftsteller

## gstorbe

* 8. Oktober: Yongzheng, chinesische Chaiser

## Weblink

 **Commons: 1735** – Sammlig vo Multimediadateie