Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 20. Jänner

|  |
| --- |
| Historischi Johresdäg
Dezember · **Januar** · Februar |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

 |

Dr **20. Jänner** isch dr 20. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 345 (in Schaltjohr 346) Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

Veraidigung vum Barack Obama
Eugen Gomringer
Gisela Splett
* 1663: Z Regensburg fangt fangt e wäg dr Bedrohig dur s Osmanisch Rych e Rychsdag aa, wu dr Immerwähred Rychsdag drus fiirigoht.
* 1966: Am Schauspilhuus Züri wird s Schauspil *Der Meteor* vum Friedrich Dürrenmatt urufgfiert.
* 2009: Dr Demokrat Barack Obama, wu am 4. Novämber 2011 gwehlt woren isch, wird vum Chief Justice John Roberts as erschte Afroamerikaner zum Bresidänt vu dr USA veraidigt.

## Uf d Wält chuu

* 0842: Theophilos, byzantinische Chaiser
* 1488: Sebastian Münster, Kosmograph un Hebraischt
* 1499: Sebastian Franck, Chronischt un Theolog
* 1716: Karl III., Chenig vu Spanie
* 1800: Christoph Möhrlen, dytsche Lehrer, Bfaarer un Schriftsteller
* 1876: Paul Körber, dytsche Haimetdichter
* 1920: Federico Fellini, italienische Filmmacher
* 1921: Oscar Müller, schwebische Volksschauspiiler
* 1925: Eugen Gomringer, bolivianisch-schwyzerische Schriftsteller
* 1935: Robert Hinderling, Schwyzer Germanischt z Dytschland
* 1946: Roland Hofmaier, dytsche Liedermacher
* 1966: Peter Tschentscher, dytsche Bolitikeri
* 1967: Gisela Splett, dytschi Bolitikeri
* 1974: Thomas Meyer, Schwyzer Schriftsteller

## Gstorbe

* 0250: Fabianus, Bischof vu Rom
* 1779: David Garrick, änglische Schauspiiler
* 1813: Christoph Martin Wieland, dytsche Dichter
* 1982: Anna Haag, dytschi Bolitikeri un Frauerächtleri
* 1991: Fritz Maurer, Schwyzer Unternämmer un Bolitiker
* 1996: Alban Spitz, dytsche Moler un Autor
* 2013: Jörg Steiner, e Schwizer Schriftsteller
* 2014: Claudio Abbado, italiänische Dirigänt und Senator uf Lääbeszit
* 2018: Paul Bocuse, franzesische Choch
* 2022: Heidi Biebl, dytschi Skirännfahreri

## Weblink

 **Commons: 20. Jänner** – Sammlig vo Multimediadateie
# Grossbritannie

Root: wo d Insle Grossbritannie isch
**Grossbritannie** isch e Insle uf dr Nordweschtsyte vo Öiropa.

## Geografy

D Insle lyt im Atlantik und isch nume wenig vom öiropäische Feschtland wägg; drzwüsche lyt dr Ermelkanal. Si het d Flechi vo 219.331 Kwadratkilometer, und es isch bi wytem die gröschti Insle vom Kontinänt und die nüüntgrööschti vo dr ganze Wält.

Grossbritannie isch s Hauptland vo dr grosse Inslegruppe vo de *Britische Insle*. Zu dere ghören au no Irland, d Isle of Man, d Hebryyde, d Shetland-Insle, d Orkneys und vil anderi chlyneri Insle. Die normannische Kanalinsle nooch vor dr französische Küschte, uf dr Südsyte vom Ermelkanal, ghöre geografisch nid zu de Britische Insle, sondern zu Frankrych, sind aber politisch e Deil vom «Vereinigte Königrych».

## dr Name

Dr geografisch Name «Britannia» chunt vo de Röömer, wäge de alte Ywooner, de «Britanni». Anne 43 isch e grosse Deil vo dr Insle die römischi Provinz *Britannia* woorde.

Im Middelalter het men afo zwüsche *Grossbritannie* und *Chlybritannie* underscheide. S chlyne Britannie isch s Land südweschtlech vom Ermelkanal, die hütigi französischi Region Bretagne.

## Politik

Der politisch Ländername «Grossbritannie» isch im 17. Joorhundert uufcho, wome d Königrych vo Ängland und vo Schottland zämegleit het.

Hüt bilde die drü Länder uf dr Insle Grossbritannie – Ängland, Schottland und Wales – zäme mit Nordirland s Vereinigte Königrych Grossbritannie und Nordirland. Däm syni Regierig isch z London, und s formelle Oberhaupt vonnem isch dr britisch Monarch, sid anne 2022 isch das dr König Charles III..

## Weblink

 **Commons: Great Britain** – Sammlig vo Multimediadateie
# 1639

◄ |
16. Jahrhundert |
**17. Jahrhundert**
| 18. Jahrhundert
| ►

◄◄ |
◄ |
1635 |
1636 |
1637 |
1638 |
**1639**
| 1640
| 1641
| 1642
| 1643
| ►
| ►►

| 1639 |
| --- |
|  In dr Schlacht bi Diedenhofen sige di chaiserlige Druppe iber d Franzose. |

| 1639 in andere Kaländer |
| --- |
| Ab urbe condita | 2392 |
| Armenische Kaländer | 1087–1088 |
| Ethiopische Kaländer | 1631–1632 |
| Buddhistische Kaländer | 2183 |
| Chinesische Kaländer |
|  – Ära | 4335–4336 oder 4275–4276 |
|  – 60-Joor-Ziklus |
Erd-Tiger (戊寅,
15)– Erd-Has (己卯,
16) |
| Hebräische Kaländer | 5399–5400 |
| Islamische Kaländer | 1048–1049 |
| Thai-Solar-Kaländer | 2182 |

## Was isch bassiert?

* 7. Juni: In dr Schlacht vu Diedenhofen sige di chaiserlige Druppe unter em Octavio Piccolomini iber d Franzose.
* 31. Oktober: In dr Seeschlacht bi dr Downs im Ärmelkanal glingt im Achtzgjehrige Chrieg dr Flotte us dr Republik vu dr Sibe Verainigte Provinze ne Siig iber spanisch-portugiesisch Chriegsschiff.
* 4. Dezämber: Di änglische Aschtronome Jeremia Horrocks un William Crabtree chenne zum erschte Mol e vun ene voruusberächente Venusdurgang beobachte.

## uf d Wält chuu

* 21. Dezämber: Jean Racine, franzesische Schriftsteller

## gstorbe

* 24. Jänner: Jörg Jenatsch, Schwyzer Pfarrer un Bolitiker

## Weblink

 **Commons: 1639** – Sammlig vo Multimediadateie
# Madeira

|  |
| --- |
| **Região Autónoma da Madeira** Autonomi Region Madeira |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |

 |
| *Motto: **Das ilhas as mais belas e livres |
|  |
|  |
| Staat | Portugal |
| Geografischi Lag | 30–33° N, 15–17° W |
| Sproch | Portugiesisch |
| Hauptstadt | Funchal |
| Anderi Stedt | Porto Santo, Machico, Santa Cruz, Câmara de Lobos, Santana, Caniço |
| Flechi | 794 km² |
| max. Längi/Breiti | 57 km/22 km |
| Iiwohner (2003) | 265.000 (5.000 auf Porto Santo), 2,5 % vo der Bevölkerig vo Portugal |
| Zahl vo de Kreis | 11 |
| Höchst Punkt | Pico Ruivo (1.862 m) |
| Präsident vo der Regionalregierig | Alberto João Jardim |
| Autonomii sit | 1976 |
| Ziitzone | UTC |
| Internationali Vorwahl | +351 291 |
| Hymne | A Portuguesa (national) Hino da Região Autónoma da Madeira (regional) |

**Madeira** [mɐ'deiɾɐ] (vom portugiisische Wort *madeira* „Holz“) isch ä portugiisischi Insle öbbe 1.000 km südwestlig vo Lissabon und 700 km westlig vo der marokkanische Küste im Atlantische Ozean. Si ghört mit der chliinere Insle Porto Santo und zwei unbewohnte chliinere Inselgruppe, de Ilhas Desertas und de Ilhas Selvagens, zur Inselgruppe Madeira, wo die autonomi Provinz Madeira bildet. As Teil vo Portugal ghört Madeira zum Gebiet vo der Europäische Union. 94,5 % vo der Bevölkerig vo Madeira ghöre zur römisch-katholische Chille.
Madeira het öbbe 265.000 Iiwohner uf erä Flechi vo 794 km². D Hauptinsle Madeira isch 741 km² und die chliineri Insle Porto Santo isch 45 km² gross.

D Ziitzone isch die gliichi wie im Mueterland Portugal und entspricht der koordinierte Wältziit (UTC+0, gegenüber Mitteleuropa -1 Stund). Für d Ziit vom Ändi vom März bis zum Ändi vom Oktober wird wie im übrige Europa d Summerziit iigfüehrt, so dass d Ziitdifferenz s ganze Johr unveränderet blibt.

## Weblink

 **Commons: Madeira** – Sammlig vo Multimediadateie