Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Amerikanische Revolution

Die drizäh britische Kolonie bevor dr Revolution (in rosa)
Die **Amerikanischi Revolution**, au dr **Unabhängikeitschrieg vo de Vereinigte Staate**, isch dr Ufstand währed de Johr 1775 bis 1783 gsi, wo drizäa vo de nordamerikanische Kolonie vo Grossbritannie ihri Unabhängikeit vo ihrem Mueterland gwunne und die Vereinigte Staate vo Amerika bildet hai.

## Vorgschicht

Dr Chrieg isch usbrooche noch eme Johrzähnt vo politische Händel, wo sich d Koloniste meh und meh vo dr Britische Chrone entfremdet hai, wil die brobiert het, ihri Kontrolle über d Kolonie z versterke. 1773 isches z'Boston zur Boston Tea Party cho, amnä Protest wo Bostoner Bürger Tee is Wasser grüeret hei.

## Gschicht

Vo 1775 bis 1778 isch es e Bürgerchrieg innerhalb vom Britische Riich gsi. Denn hai sich anderi europäischi Mächt afo iimische, wo die ufständische Kolonie understützt hai: Frankriich im Johr 1778, Spanie im Johr druf und Holland 1780. Dr Chrieg isch uf em Land vor allem gege d Koloniste gfüehrt worde, und uf de Meer gege die europäische Seemächt. Grossbritannie het dank siner Flotte lang d Understützig, wo vor allem d Franzose gschiggt hai, chönne iischrängge. Dr britische Söldnerarmee si schlächt usbildeti, amerikanischi Soldate und Milize under em George Washington gegenübergstande, wo aber mit dr Hilf vo Duusige vo französische Soldate schliesslig am 19. Oktober 1781 d Kapitulation vo de Änglander z Yorktown hai chönne erzwinge. Die letzte britische Soldate hai New York am 25. Novämber 1783 verloo, nochdäm am 3. Septämber 1783 dr Friide vo Paris abgschlosse worden isch. In däm het Grossbritannie d Unabhängikeit vo de Vereinigte Staate bis zum Mississippi anerkennt und Florida an Spanie abdrätte.
# Argentinie

|  |
| --- |
| **República Argentina** Argentinischi Republik |
|

|  |  |
| --- | --- |
| {{{ARTIKEL-FLAGGE}}} | {{{ARTIKEL-WAPPEN}}} |
|  |  |

 |
| **Wahlspruch:En Unión y Libertad*
(spanisch, „In Einigkeit und Freiheit“) |
| **Amtsspraach** | Spanisch |
| **Hauptstadt** | Buenos Aires |
| **Staatsoberhaupt** und **Regierigschef** | Javier Milei |
| **Flächi** | 2.780.403 km² |
| **Iiwohnerzahl** | 39.356.383 |
| **Bevölkerigsdichti** | 14 Iiwohner pro km² |
| **Bruttoinlandsprodukt** | 435 Mrd US-$ (2011) |
| **Brutto­inlands­produkt pro Iiwohner** | 11358 US-$ (2011) |
| **Währig** | Arg. Peso |
| **Unabhängigkeit** | 9. Juli 1816 |
| **Nationalhimne** | *Himno Nacional Argentino* |
| **Zitzone** | UTC −3 (im Dezember 2007 isch d Summerziit, UTC -2, wider iigefüehrt worde) |
| **Kfz-Kennzeiche** | RA |
| **Internet-TLD** | .ar |
| **Vorwahl** | +54 |
|  |

**Argentinie** (spanisch ) isch e Republik im Süde vo Südamerika. Es isch der achtgrössti Staat uf dr Wält und der zweitgrösst vom Kontinent; dr Iiwohnerzahl noch nimmt es dört dr dritt Rang ii. Wäge siiner grosse Nord-Süd-Uusdehnig git s im Land zahlriichi Klima- und Vegetationszone. Der Name chunnt vom latiinische Wort für Silber – *argentum* – und liiferet ä Hiwiis druf, was d Eroberer glaubt hai, was für Schetz si uf siim Territorium wurde finde. Bis zu siinere Unabhängigkeit 1816 isch s ä Deil vom spanische Kolonialriich gsi.

* Benson, Phillip; Möginger, Robert [Bearb.]: *Polyglott Apa Guide, Argentinien*, Verlag: Langenscheidt, München: 2000, ISBN 3-8268-2468-7
* Bodemer, Klaus / Pagni, Andrea / Waldmann, Peter (Hrsg.): *Argentinien heute. Politik. Wirtschaft. Kultur.*, Frankfurt a. M. 2003, ISBN 3-89354-588-3
* Jost, Christoph: *Argentinien: Umfang und Ursachen der Staatsverschuldung und Probleme der Umschuldung* in: Auslandsinformationen 11/2003, Konrad-Adenauer-Stiftung: Sankt Augustin, ISSN 0177-7521 (zum Herunterladen: )
* Llanos, Mariana / Nolte, Detlef: *Menem wirft das Handtuch. Ein politischer Neuanfang in Argentinien unter Néstor Kirchner?* in: Brennpunkt Lateinamerika 10/2003, Institut für Iberoamerika-Kunde: Hamburg, ISSN 1437-6148 (zum Herunterladen: )
* o. A.: *A survey of Argentina* in: The Economist vom 15. Juni 2004, Economist Group: London, ISSN 0013-0613
* Galeano, Eduardo: *Die offenen Adern Lateinamerikas*, Wuppertal: Peter Hammer Verlag 1973, ISBN 3-87294-162-3

## Weblink

 **Commons: Argentinie** – Sammlig vo Multimediadateie
* Klimadiagramm und Klimatabelle us Argentinie (dütsch)
* Aktuelle Nochrichte us Argentinie, Latiinamerika und Südamerika.
* Allgemeini Informatione über Argentinie
* Länderinformatione vom Uswärtige Amt über Argentinie

## Fuessnote
# 23. Oktober

|  |
| --- |
| Historischi Johresdäg
September · **Oktober** · November |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

 |

Dr **23. Oktober** isch dr 296. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 297. in Schaltjohr), dodermit blybe no 69 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

Stefano Franscini
* 0042 v. Chr.: In dr Schlacht bi Philippi verliere d Caesar-Attetäter Brutus un Cassius mit ihre Heer gege d Verbänd vum Triumvirat unter em Oktavian un em Marcus Antonius.
* 1924: Dr Walter Baade entdeckt dr Aschteroid (1036) Ganymed.
* 1955: Bi dr Volksabstimmig lähnt d Bevelkerig vum Saarbiet s *Europäisch Saarstatut* ab. In dr Folg dritt dr Minischterbresidänt Hoffmann zruck un s Saarland wird am 1. Jänner 1957 in d Bundesrepublik Dytschland yyglideret.
* 1958: Im franzesische Magazin *Spirou* vereffetligt dr Zaichner *Peyo* zum erschte Mol e Comic mit dr *Schlimpf* in ere Näberoll.

## Uf d Wält chuu

* 1796: Stefano Franscini, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1854: Heinrich Morf, Schwyzer Romanischt
* 1925: Horst Junker, dytsche Unternämer un Kommunalbolitiker
* 1949: Bernhard Goldschmidt, dytsche Dialäktdichter
* 1954: Heidi Knoblich, dytschi Schurnalischti un Schriftstelleri
* 1963: Liseron Boudoul, franzesischi Schurnalischti
* 1970: Andrea Tagwerker, eschtrychischi Rännschlittleri

## Gstorbe

* 1913: Florian Melcher, Schwyzer Romanischt
* 1989: Marcel Luipart, elsässische Choreograf un Dänzer
* 1984: Gottfried Schafbuch, dytsche Dialäktdichter un Haimetforscher
* 2020: Christel Peschke, dytschi Schauspiileri

## Weblink

 **Commons: 23. Oktober** – Sammlig vo Multimediadateie
# 13. Septämber

|  |
| --- |
| Historischi Johresdäg
August · **September** · Oktober |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |

 |

Dr **13. Septämber** isch dr 256. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 257. in Schaltjohr), dodermit blybe no 109 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

Eliana Burki
Hermann Hummel
Otto Stich
* 1190: Dr Herman IV., Markgrof vu Bade fallt bi Antiocha.
* 1541: Dr Reformator Johannes Calvin, wu us Gämf uusgwise gsii isch, chunnt wider zruck vu Stroßburi.
* 1850: Dr John Russell Hind entdeckt dr Aschteroid (12) Victoria.
* 1923: Z Spanie findet unter em General Miguel Primo de Rivera e Butsch statt.
* 1988: Dr Bundesrot vu dr Schwyz lähnt dr Byydritt zue dr Europäische Gmainschaft (EG) ab.

## Uf d Wält chuu

* 1087: Johannes II. Komnenos, Chaiser vu Byzanz
* 1856: Jakob Ulrich, Schwyzer Romanischt
* 1874: Arnold Schönberg, ööstriichische Komponist
* 1923: Georg Beis, dytsche remisch-katholische Gaischtlig
* 1972: Jens Rommel, dytsche Jurischt
* 1983: Eliana Burki, Schwyzer Alphornspiileri
* 1989: Thomas Müller, dytsche Fueßballer

## Gstorbe

* 1190: Herman IV., Markgrof vu Bade
* 1274: Heinrich vo Nöieburg, Fürstbischof vo Baasel
* 1759: James Wolfe, britische General
* 1870: Johann Wirz, Schwyzer Lehrer
* 1897: Johann Georg Längin, dytsche Bfarrer un Schriftsteller
* 1952: Hermann Hummel, badische Bolitiker
* 2011: Daniel Keel, Schwyzer Verleger
* 2012: Otto Stich, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 2015: Peter Sitte, eschtrychische Biolog
* 2022: Heiderose Berroth, dytschi Bolitikeri

## Weblink

 **Commons: 13. Septämber** – Sammlig vo Multimediadateie
# Stockholm

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel behandlet d Hoptstadt vo Schwede. Witeri Bedütige finded sich under Stockholm (Begriffsklärig). |

|  |
| --- |
| **Stockholm** |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Stockholm (Schweden)Stockholm

|  |
| --- |
| Stockholm  |

 |

 |

 |
| Basisdate |
| Staat: | Schwede |
| Provinz *(län):* | Stockholms län
 |
| Historischi Provinzen *(landskap):* | Uppland Södermanland
 |
| Gmei *(kommun):* | Stockholm
 |
| Koordinate: | 59° 20′ N, 18° 3′ O59.32518.0515 |
| Yywohner: | 949.761 (31. Dezember 2017) |
| Flechi: | 187 km²
  |
| Bevelkerigsdichti: | 5.079 Yywohner je km²
  |
| Hechi: | 15 m i. NN.
  |
| Delifonvorwahl: | +46-8
  |
| Poschtleitzahl: | 100 12 - 164 92
  |

D Insle *Riddarholmen,* hinnedra d Altstadt vo Stockholm.
**Stockholm** (*stock* ‚Stock, Baumstamm‘; *holm* ‚chlinni Insle‘) isch d Hoptstadt vo Schwede. D Gmaind hät öppe 950.000 Iiwohner, mit de Agglomerazion sinds rund 2,1 Millione Iiwohner, und dodemit isch Stockholm di gröschti Stadt vo Skandinavie.

Gründet wore isch si 1252 av Jarl (Graf) Birger. Sit 1643 isch Stockholm Residenzstadt vom König vo Schwede. D Stadt isch sowohl Sitz vom schwedische Riichstag (Parlamänt) als au vo de schwedische Regierig. Si isch s kulturelle Zentrum vom Land und au Bischofssitz (de Sitz vom Erzbischof isch aber Uppsala).

## Weblink

 **Commons: Stockholm** – Sammlig vo Multimediadateie
* Offizielli Website für Stockholm-Touriste (mehrsprochig)
* Stockholm uf de schedische Website för Reise und Tourismus (dütsch)

## Fuessnoote