Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Internazionaali Standardbuechnummere

ISBN kodiert as EAN-13-Barcode uf dr Ruggesite vom Buech „Alles über Wikipedia“
Die **Internazionaali Standardbuechnummere** (änglisch *International Standard Book Number*, **ISBN**) isch e Nummere zum Büecher und anderi sälbstständigi Veröffentligunge mit eme redakzionelle Däil, wie zum Bischbil Multimedia-Brodukt und Software äidütige z kennzäichne.

ISBN wärde vor allem in Waarewirtschaftssüsteem vom Buechhandel iigsetzt, doch au e Hufe Bibliodeeke verwände sä für d Bstellsüsteem und d Kataloog wo über d Bibliodeek uuse gönge. Nazionalbibliografie hingege häi äigeni Nummeresüsteem.

Für Zitschrifte und Schrifteräije wird e Internazionaali Standardnummere für fortlaufendi Sammelwärk (änglisch International Standard Serial Number, ISSN) brucht.

## Liddratuur

* DIN ISO 2108, Nachfolger der DIN 1462

## Weblingg

* ISBN-Agentuure:
	+ Internazionaal (London, verwaltet d Grubbenummere)
	+ National: Dütschland (Frankfurt am Main), Ööstriich, Schwiz
* Handbüecher uf dütsch (PDF; 203 kB) und änglisch (PDF; 548 kB)
* Hilfsmiddel:
	+ Online-ISBN-13-Strichcode-Erstellung
	+ intärni ISBN-Suechi vo dr Wikipedia
	+ Verzäichnis vo Büecher, wo chönne gliiferet wärde (VLB)
	+ Portal Dütschi Nazionalbibliodeek

## Fuessnoote
# 8. Merz

|  |
| --- |
| Historischi Johresdäg
Februar · **März** · April |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

 |

Dr **8. Merz** isch dr 67. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 68. in Schaltjohr), dodermit blybe no 298 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

Carl Philipp Emanuel Bach
Marie-Theres Nadig
Pedro Lenz
* 1669: Dr Vulkan Ätna bricht uus. D Eruption goot bis zum 11. Juli un isch di historiosch grescht. D Stadt Catania wird dailwys, e baar Derfer wäre ganz vu Lavamasse verwieschtet.
* 1812: Z Stuegert findet d Uruffierig vu dr Operette *Feodore* vum Conradin Kreutzer statt.
* 1958: S Chenigrych Jemen schließt sich dr am 1. Februar vu Ägypte un Syrie grindete Verainigte Arabische Republik aa.
* 1983: In ere Red an d *National Association of Evangelicals* z Orlando, Florida, nännt dr US-Bresidänt Ronald Reagan d Sowjetunion s „Rych vum Beese“.
* 2003: In eme Referändum stimme d Yywohner vu Malta fir dr Byydritt vum Land zue dr Europäische Union.

## Uf d Wält chuu

* 1714: Carl Philipp Emanuel Bach, dytsche Komponischt
* 1839: Josephine Cochrane, US-amerikanischi Erfinderi
* 1894: Margarete Ruckmich, dytschi Chrankebflägeri un Begrinderi vum Fraueberuef in dr Seelsorg
* 1929: Hebe Camargo, brasilianischi Sängeri un Moderatori
* 1930: Franz Gertsch, Schwyzer Moler
* 1938: Vreni Spoerry, Schwyzer Bolitikeri
* 1945: Jim Chapman, US-amerikanische Bolitiker
* 1947: Michael S. Hart, US-amerkianische Schriftsteller un Grinder vum Gutenberg-Projäkt
* 1954: Marie-Theres Nadig, Schwyzer Skirännfahreri
* 1961: Anka Schmid, Schwyzer Filmmacheri
* 1965: Pedro Lenz, Schwyzer Schriftsteller

## Gstorbe

* 1957: Othmar Schoeck, Schwyzer Komponischt un Dirigänt
* 2016: George Martin, britische Muusigbroduzänt

## Sunschtigs

* **Wältfrauedag**

## Weblink

 **Commons: 8. Merz** – Sammlig vo Multimediadateie
# Kalifornie

| Kalifornie |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| {{{TEXT-FLAGGE}}}  | {{{TEXT-WAPPEN}}}  |
| Fahne
  | Sigel
  |

 |
| Charte vo dr USA, Kalifornie markiert Lischt vo dr Bundesstaate |
| **Hauptstadt:** | Sacramento |
| **Staatsmotto:** | *Eureka!* |
| **Flechi:** | 423.970 km² |
| **Iiwohner:** | 39.512.223 (1. Juli 2019) (97,9 Iiw./km²) |
| **Mitgliid siit:** | 9. September 1850 |
| **Ziitzone:** | Pacific: UTC-8/-7 |
| **Höchscht Punkt:** | 4.418 m (Mt. Whitney) |
| **Durchsch. Höchi:** | 884 m |
| **Diefscht Punkt:** | -86 m Death Valley |
| **Gouverneur:** | Jerry Brown (D) |
| **Post / Amt / ISO:** | CA / / US-CA |
| Charte vo Kalifornien Charte vo Kalifornien |

**Kalifornie** (englisch und spanisch *California*) isch dä Bundesstaat vo dän USA, wo met Abstand am bevölkärigsrichschte und flächemässig de drittgröschti isch. Er lit im Weschtä vom Land und grenzt an Pazifischän Ozean, a d US-Bundesstaate Oregon, Nevada, Arizona und an mexikanischä Staat Baja California of dä glichnamigä Halbinslä. Dä offizielli Binamä vo Kaliforniä lutät „Golden State“ (Goldigä Staat).

## Geografii

Kalifornie lit an der Nohtstell vo zwei tektonische Blatte, der so genannte San-Andreas-Verwärfig. Wäge däm git s in dr ganze Region hüfig Ärdbebe.

Mit ere Flechi vo 411.000 km² isch Kalifornie der drittgrössti Staat in de USA noch Alaska und Texas. Wenn Kalifornie en unabhängigs Land wär, wär s der Grössi noch uf em 59. Blatz, zwüschen em Irak und Paraguay.

Dr Mt. Whitney isch mit 4.418 m der höchst Bärg in de USA usserhalb vo Alaska. Im Wüestegebiet Death Valley (Tal vom Dod) lit Badwater, wo dr niidrigst Punkt in de USA isch, 85,5 m u.d.M. Death Valley het si Name in der Ziit vo de erste europäische Siidler an der Westküste übercho, wo biim Durquere vo dr Wüesti nit sälte under dr Hitz und Durst glitte hai und mänggi si au dra gstorbe. Z Kalifornie git s zahlriichi Naturpark. Zu de bekannteste ghört der Yosemite-Nationalpark.

## Lidraduur

* Joseph L Chartkoff, Kerry Kona Chartkoff: The archaeology of California. Stanford University Press, Stanford 1984, ISBN 0-8047-1157-7 (amerikanisches Englisch).
* Brian Fagan: Before California: An archaeologist looks at our earliest inhabitants. Rowman & Littlefield Publishers, Lanham, MD 2003, ISBN 0-7425-2794-8 (amerikanisches Englisch).
* Michael J. Moratto, David A. Fredrickson: California archaeology. Academic Press, Orlando 1984, ISBN 0-12-506182-X (amerikanisches Englisch).
* Uta Lambrette, Felix Dauer: Architekturführer Kalifornien. Berlin 2021, ISBN 978-3-86922-709-2.

## Weblink

 **Commons: Kalifornie** – Sammlig vo Multimediadateie
* Visit California – Kalifornisches Tourismusbüro (Dütsch)

37-120
# UTC

D`Abchürzig **UTC** schtat für "**Koordinierti Wältzit**", und chunnt vom änglische Usdruck "**U**niversal **T**ime **C**oordinated ". Uf Französisch heisst`s "Temps Universel Coordonné".
D'UTC isch nid z'verwächsle mit de **GMT** (**Greenwich Mean Time**). Ab und zue wird au s'Kürzel **Z** für **Zulu** aagwändet (z. B. 16:24Z).

D'UTC het dr Vorteil, dass si keini Summer- oder Winterzyte kennt und sich dorum als "Standard" eignet. Si berueht zudem uf de SI-Sekunde, und wird vo Zit zu ziit a d'**UT** (ex-**GMT**) aapassd.

Si wird vor allem in technische Bereich iigsetzt. Zum Biispiil i dr Fliegerei. Alli Flugplän wärde (intern, also für Flug- und Landebewilligunge etc.) in UTC aagäh. Für's Publikum wärde d'Zyte dr Eifachkeit halber denn in Lokalzyt umgrächnet. D' Lokalzyt wird au in Bezug zur UTC aagäh: z. B. herrscht in Mitteleuropa im Winter UTC+1 und im Summer UTC+2.
Es wiiters Biispiil isch d'Informatik. Deht wird d'Zyt ebefalls als Basis bruucht, wo ufgrund von ere denn d'Lokalzyt berechnet wird. Es gitt da na aazmerke, dass in villne Programm d'UTC mit de GMT verwechslet wird. Findt me drum zum Biispiil imene E-Mail d'Aagab "gesendet 09.09.2009 09:09:09 GMT+1" isch eigentlich UTC+1 gmeint.

## Ekschterni Syte

* Koordiniert Weltzytskala UTC Informatione vun de PTB
* BIPM: TAI un UTC
# Bundesstaat vo de Veräinigte Staate

Charte vo de Veräinigte Staate mit de Näme vo de Bundesstaate.
Hawaii und Alaska si andersch skaliert.
E **Bundesstaat** in de Veräinigte Staate vo Amerika, churz au *US-Bundesstaat* (änglisch *U.S. state*), isch e Gliidstaat. Si si das, was ir Schwiz d Kantön und z Dütschland d Länder si, hei aber vil mee Autonomii.

Die Veräinigte Staate si e Bundesstaat, wo zur Zit 50 däilsuweräni Äinzelstaate het. Die erste drizää Bundesstaate si 1776 us de Drizää Kolonie entstande, wo d Verfassig vo de USA ratifiziert worde isch. Nöiji Bundesstaate si drzuechoo, wo sich d USA gege Weste erwiteret het, dur e *Louisiana Purchase,* wo d Republik Texas bidräte isch und wo Hawaii und Alaska in Bundesstaate umgwandlet worde si. Zämme mit em Bundesdistrikt und de Ussegebiet bilde d Bundesstaate s Staatsgebiet vo de Veräinigte Staate.

Vier Staate – Kentucky, Massachusetts, Pennsylvania und Virginia – bezäichne sich formell as «Commonwealth», aber do drus entstöön käni witere Rächt oder Pflichte – im Gegesatz zu de Commonwealth-Territorie Puerto Rico und Nördligi Mariane.

## Litratuur

* Jörg Annaheim: *Die Gliedstaaten im amerikanischen Bundesstaat. Institutionen und Prozesse gliedstaatlicher Interessenwahrung in den Vereinigten Staaten von Amerika.* Duncker und Humblot, Berlin 1992, ISBN 3-428-07441-6.
* Daniel Elazar: *American Federalism. A View from the States.* 3. Auflage. Harper & Row, Nöi York 1984, ISBN 0-06-041884-2.
* Christoph M. Haas: *Die Regierungssysteme der Einzelstaaten.* In: Wolfgang Jäger, Christoph M. Haas, Wolfgang Welz (Hrsg.): *Regierungssystem der USA. Lehr- und Handbuch.* 3. Auflage. Münche 2007, ISBN 978-3-486-58438-7, S. 459–496.
* Wolfgang Welz: *Die bundesstaatliche Struktur.* In: Wolfgang Jäger, Christoph M. Haas, Wolfgang Welz (Hrsg.): *Regierungssystem der USA. Lehr- und Handbuch.* 3. Auflage. Oldenbourg, Münche 2007, ISBN 978-3-486-58438-7, S. 69–98.

## Weblingg

 **Commons: Charte vo de Bundesstaate** – Album mit Multimediadateie
* nationalatlas.gov – Hochufglöösti Charte vo de US-Bundesstaate und iire Hauptstedt (änglisch, PDF, 1,1 MiB)
* nationalatlas.gov – Hochufglöösti Charte vo dr historische Entwigglig vo de USA (änglisch, PDF 1,9 MiB)
* State Government, USA.gov
* State Government and Politics, University of Michigan Library Documents Center
* State Agency Databases, American Library Association
# Die Demokratischi Bardei in de Veräinigte Staate

| **Demokratischi Bardei *Democratic Party |
| --- |
|  |
| **Vorsitzende vo dr Bardei** | Tom Perez |
| **Vorsitzende vo dr Senatsfrakzioon** | Minority Leader Chuck Schumer (New York) |
| **Vorsitzende im Representantehuus** | Minority Leader Nancy Pelosi |
| **Gründig** | 1828 (modärni) 1792 (historischi Gründig) |
| **Hauptsitz vo dr Bardei** | 430 South Capitol Street SE Washington, D.C. 20003 |
| **Usrichdig** | Amerikanische Liberalismus/Linksliberalismus Amerikanische Progressivismus |
| **Internazionaali Verbindige** | Allianz vo de Demokrate |
| **Farbe** | Blau (inoffiziell) |
| **Website** | www.democrats.org |
|  |

Die **Demokratischi Bardei** (*Democratic Party* oder aifach *Democrats*) isch näbe dr Republikanische Partei äini vo de bäide groosse Parteie in de USA.

D Demokrate gälte hüt im Vergliich mit den Republikaner as weniger konservativ und mee am Progressivismus orientiert. S inoffizielle Wabbedier isch dr Esel, er isch aber im Geegesatz zum Elifant vo de Republikaner nie offiziell as Wabbedier aagnoo worde. Si Ursprung goot uf e amerikanisch Karikaturist Thomas Nast zrugg, grad so wie dr Elifant vo de Republikaner. D Parteifarb vo de Demokrate, wo au inoffiziell isch, isch blau.

Wie amerikanischi Bardeie im Allgemäine isch die Demokratischi Bardei wääsentlig andersch organisiert as vergliichbari dütschi Bardeie. So wärde d Bezirksvorständ, je noch em Bundesstaat, zum Däil vo dr allgemäine Waalbevölkerig in Vorwaale und nit öbbe vo de Bardeimitgliider elläi gweelt. S wichdigste Organ für d Gsamtbardei isch s *Democratic National Committee,* wo au die *Democratic National Convention* veraastaltet.

Mit em Joe Biden stelle d Demokrate sit 2020 dr (46.) Bresidänt vo de Veräinigte Staate. Im Represäntehuus stelle s im Momänt (2021) d Meerhäit, und im Senat herrscht e Pattsituazioon.

## Weblingg

 **Commons: Demokratische Partei** – Sammlig vo Multimediadateie
* The Democratic Party (änglisch)
* Democrats Abroad (änglisch)
* Wie dr Esel s inoffizielle Parteisümbool vo de Demokrate worde isch (änglisch)
# Volchsname

Dr **Volchsname**, oder mit em Fachwort s *Demonym*, *Ethnonym* oder *Ethnikon*, isch dr Name, wo me für es Volch oder für d Bewooner vomene bestimmte Ort pruucht. Uf Französisch heisst das *Gentilé*.

Es isch i vilne Fäll so, ass sech d Lüüt vomene Volch oder von ere Gruppe sälber eso säget, und denn wird dä Name au vo anderne Gruppe überno zum das bestimte Volch z benenne. Es cha au sy, ass nit es ganzes Volch, sondern a Deilgruppe drvo mit emene bsundere Name agsproche wird.

Dr erscht Fall mit em Name, wo me sech sälber gitt, heisst mit em Fachwort *Autonym*, dr zwöit Fall heisst au *Xenonym*.

Volchsnäme chöme deils vo de Sprooche, wo die Lüüt redet, und deils vo andere kulturelle Eigeheite.

I dr Dütschschwiiz isch dr Name di Wälsche bekannt zum d Lüüt vo dr Weschtschwiiz, wo Französisch redet, gang und gäb.

Vom alte Volch vo de Alemanne isch i gwüssne Sprooche dr Frömdname für di Düütsche abgleitet; so heisst das bi de Franzose *les Allemands* und bi de Spanier *los Alamanes*.

* Ernest Gellner: *Culture, Identity and Politics.* 1987.
* Paul Dickson: *What Do You Call a Person From...? A Dictionary of Resident Names.* 1990. ISBN 978-0-8160-1983-0
# Zitzone

d Wältcharte mit de Zitzone
D **Zitzone** si Deil vo dr Ärde, wo die gliichi Zit hai. Si si iigfüehrt worde für zum uf dr einte Site Zit em Lauf vo dr Sunne aazbasse, so dass si öbbe am Middag am höggschte Punkt im Himmel schtoht, uf dr andere Site, dass mä, wenn mä vom eint Ort zum en andere fahrt, nit die ganz Zit muess d Uhr neu iischtelle. Hützudag düen die schtaatlige Obrikeite feschtleege weles Gebiet zu welere Zitzone ghört.

## D Iideilig vo dr Ärde in Zitzone

D Oberflächi vo dr Ärde isch in 24 Zitzone iideilt worde, wo jedi 15 Längigrad wiit isch. In erä Zitzone isch überall die gliichi Zit, und s het genau ei Schtund Underschiid zu de beide Zitzone im Oschte und im Weschte. In dr Aawendig vom Brinzip gits vil Uusnahme. So isch ganz Middeleuropa in dr gliiche Zone, au wenn dr ächti Zitunderschiid zwüsch em weschligschte un em öschtligschte Deil meh as a Schdund uusmacht.

Als Wältzit, UTC für *Coordinated Universal Time*, gältet d Zit am Meridian vo Greenwich, wo as Nullmeridian definiert isch. Früehner het men er *Greenwich Mean Time*, abkürzt GMT, gsait. D Atomuhre bruuche UTC as Präzisionszitschtandard.

## Gschichtligs

Bevor d Gschwindigkeit vom Reise im 19. Johrhundert sehr vil grösser worde isch als vorher, isch s Broblem vo dr Gliichzitigkeit chlii gsi, und Zit isch lokal nach dr Sunne feschtgleit worde. S het zwar überzwärchi lokali Obrigkeite gä, wo s andersch hai müesse mache as alli andere, wie zum Bischbil d Schdadt Basel, wo mit ihrer Basler Uhr ä Schtund vo dr Umgäbig abgwiche isch und erscht 1798 sech aabasst hai.

D Telegrafii und d Iisebahn hai dr Aaschtoss gä, das z ändere, d Telegrafii het s eifach gmacht, lokale Zite z vergliiche und azbasse, und d Iisebahn hets nötig gmacht. In dr Middi vom 19. Johrhundert hai die meischte europäische Schtaate ä Zit feschtgleit, wo für s ganze Schtaatsgebiet zellt het. Das si aber zerscht lokali Zite gsi. Erscht under em Druck vo de grosse Iisebahngsellschafte, wo Koordinierigsschwiirigkeite mit em internationale — und in grosse Flechischtaate wie Kanada oder de Vereinigte Schtaate mid em nationale — Zugvercher gha hai, isch es wältwits Zitzonesyschtem uf erä Komferänz z Washington beschlosse worde.

## Weblingg

 **Commons: Zitzone** – Sammlig vo Multimediadateie
* Wältcharte vo de Zitzone uf weltatlas-online.de
* D Zitzone vo de Wält! uf zeitzonen.org
* d Zitzone mit anderne Informazione uf zeitzonen.de
* Zitzonerächner klassisch uf timeanddate.de
# St. Louis

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel behandlet e Stadt i den USA. Zu witere Bedütige lueg bi St. Louis (Begriffsklärig). |

| St. Louis |
| --- |
| Spitzname: *The Gateway City, Mound City* |
|  de *Gateway Arch* z St. Louis |
|  Siigel |  Faane |
| D Laag in Missouri |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **St. Louis** (USA)**St. Louis**

|  |
| --- |
| **St. Louis**  |

 |

 |
| Basisdate |
| Gründig: | 15. Februar 1764 |
| Staat: | USA |
| Bundesstaat: | Missouri |
| County: |
Kreisfreie Stadt |
| Koordinate: | 38° 38′ N, 90° 12′ W38.6275-90.198888888889138.7 |
| Zitzone: | Central Standard Time (UTC−6) |
| Bevölkerigsdichti: | 0 Iiwohner je km² |
| Flechi: | 171,3 km² (ca. 66 mi²) davon 160,4 km² (ca. 62 mi²) Land |
| Höchi: | 138.7 m |
| Poschtleitzahle: | 63101–63199 |
| Vorwahl: | +1 314 |
| FIPS: |
29-65000 |
| GNIS-ID: | 767557 |
| Website: | stlouis.missouri.org |

**St. Louis** (uusgschribe **Saint Louis**) [ˌseɪntˈluːɪs] isch e Stadt im US-Bundesstaat Missouri am westliche Ufer vom Mississippi. Si hät bi de Volkszellig im 2020 öpe 301'500 Iiwohner ghaa.

Im 20. Johrhundert isch St. Louis, wäge sinner Laag am Mississippi River und em Missouri River, wo gad chli witer obe in Mississippi mündet, aber au wäg em Isebahnchnoote, en bedütende Handelsplatz und di füftgröscht Laagerstätt vo de Vereinigte Staate gsii.

Näbet em internazionale Flughafe *Lambert-Saint Louis International Airport* isch vo 1967 aa s Wärk vom Flugzügbauer *McDonnell Douglas* gsii. 1997 händs mit Boeing fusioniert und s Wärk isch stillgleit worde.

Im 1904 sind z St. Louis di Olympische Summerspiil gsii.

Sit 1960 gits e Städtepartnerschaft mit Stuttgart.

## Weblink

 **Commons: St. Louis, Missouri** – Sammlig vo Multimediadateie
* St. Louis City Government
* Explore St. Louis (Touristik-Uuskumft)
# Denver

| Denver |
| --- |
| Spitzname: *Mile High City* |
|  Skyline vu Denver |
|  Siigel |  Faane |
| D Laag in Colorado |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Denver** (Colorado
)**Denver**

|  |
| --- |
| **Denver**  |

 |

 |
| Basisdate |
| Gründig: | 22. November 1858 |
| Staat: | USA |
| Bundesstaat: | Colorado |
| County: |
City and County of Denver |
| Koordinate: | 39° 47′ N, 104° 59′ W39.778888888889-104.98251609 |
| Zitzone: | Mountain Standard Time (UTC−7) |
| Bevölkerigsdichti: | 0 Iiwohner je km² |
| Flechi: | 401,3 km² (ca. 155 mi²) davon 397,2 km² (ca. 153 mi²) Land |
| Höchi: | 1609 m |
| Poschtleitzahle: | 80201–80212, 80214–80239, 80241, 80243–80244, 80246–80252, 80256–80266, 80271, 80273–80274, 80279–80281, 80290–80291, 80293–80295, 80299, 80012, 80014, 80022, 80033, 80123, 80127 |
| Vorwahl: | +1 303, 720 |
| FIPS: |
08-20000 |
| GNIS-ID: | 0201738 |
| Website: |  |

**Denver** [ˈdɛnvɚ] isch d Hauptstadt un bevelkerigsryychscht Stadt vum US-Bundesstaat Colorado. Denver lyt am eschtlige Fueß vu dr Rocky Mountains un isch emol e Goldgrebermetropole gsii. Zum Zensus 2020 hän 727.211 Lyt z Denver gläbt. Denver isch City un gyclhzytig au County un bildet s Zäntrum vu dr Metropolregion Denver.

Denver lyt eppe ne Myyle iber em Meeresspiegel (Markierig uf dr 15. Stapfle an dr Weschtsyte vum Capitol), me haißt si wäge däm au *Mile High City*. Dr 105. weschtli Lengegrad passiert dr Hauptbahnhof vu dr Stadt, d *Union Station*. Denver isch di bevelkerigsryychscht Stadt innert eme 1.290 km (800 Myyle) große Radius in de Mountain States. 2016 isch dr Denver as dr lääbeswärtescht Ort innert dr USA vu U.S. News & World Report anerkännt wore.

* Stephen J. Leonard, Thomas J. Noel: *A Short History of Denver.* University of Nevada Press, Reno 2016, ISBN 978-1-943859-19-1.

## Weblink

 **Commons: Denver** – Sammlig vo Multimediadateie
* Offizielli Info- un Tourismus-Websyte vu Denver
* *Denver.* In: *Colorado Encyclopedia.*

## Fuessnote
# Rio de Janeiro

| Rio de Janeiro |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Rio de Janeiro (Brasilien)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
| Koordinate | 22° 54′ S, 43° 12′ W-22.908333-43.196389 |
|  |
| Symbole |
|

|  |  |
| --- | --- |
| WappeWappe | FahneFahne |

 |
| Basisdate |
| Staat | Brasilien |
|
Bundesstaat | Rio de Janeiro |
| Höchi | 31 m |
| Flechi | 1182 km² |
| Metropolregion | 6567 km² |
| Iiwooner | 6.320.446 (1. August 2010) |
| Metropolregion | 11.875.063 (1. August 2010) |
| Dichti | 5.347,2 Ew./km² |
| Metropolregion | 1.808,3 Ew./km² |
| Poschtleitzahl | 20000-000 bis 28990-000 |
| Website | www.rio.rj.gov.br |
| Politik |
| Burgermeischter | Marcelo Crivella |
| Partei | PRB |
|  |

**Rio de Janeiro** [ˈʁi.u d(ʒi) ʒɐˈne(j)ɾu] isch die zwäitgrössti Stadt z Brasilie und d Hauptstadt vom Bundesstaat Rio de Janeiro. Si lit an dr Guanabara-Bucht im Südoste vom Land. Dr Naame (portugiisisch für „Januar-Fluss“) chunnt drvo, ass dr Seefaarer Gaspar de Lemos, wo d Bucht am 1. Januar 1502 entdeggt het, si für d Mündig vom ene groosse Fluss ghalte het.

Im administrative Stadtgebiet lääbe öbbe 6,3 Millione Lüt (2010). D Metropolregion het 11,9 Millione Iiwooner (2010).

Bis 1960 isch Rio de Janeiro d Hauptstadt vo Brasilie gsi, denn het Brasília die Funkzioon übernoo. Rio isch aber noch São Paulo s bedütendste Handels- und Finanzzentrum im Land. De Iiwooner vo dr Stadt säit mä Cariocas. Das chunnt vom ene Wort us dr Sprooch vo de Tupinambá, wo zum Tupí-Guaraní ghört. Es bedütet „Hütte vom wisse Maa“.

D Woorzäiche vo Rio de Janeiro si dr Zuckerhuet, die 38 Meter hoochi Christusfigur uf em Gipfel vom Corcovado und dr Strand vom Stadtdäil Copacabana, wo äine vo de berüemtiste uf dr Wält isch. D Stadt isch au bekannt wägen em Karneval vo Rio, wo jeedes Joor stattfindet. D Paraade vo de Sambaschuele ghöört zu de gröösste Paraade uf dr Wält.

## Litratuur

* Elisabeth Blum, Peter Neitzke: *FavelaMetropolis. Berichte und Projekte aus Rio de Janeiro und Sao Paulo.* Birkhäuser Basel 2004, ISBN 3-7643-7063-7.
* Jürgen Dietz: *Stadtentwicklung, Wohnungsnot und Selbsthilfe in Rio de Janeiro. Bewertung und Evaluierung von Favela-Programmen und -Projekten.* Brasilienkunde-Verlag, Mettingen 2000, ISBN 388559076X.
* Heike Werner: *Rio de Janeiro für Architekten.* Werner, München 2003, ISBN 3-00012-540-X.

## Weblingg

 **Commons: Rio de Janeiro** – Sammlig vo Multimediadateie
* Website vo de Stadtverwaltig (portugiesisch)
* Generalkonsulat vo de Bundesrepublik Dütschland
* Goethe-Institut Rio de Janeiro
* Statistike zur Stadtentwicklig (portugiesisch)

## Fuessnoote

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Rio\_de\_Janeiro“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |
# Pocke

E Chind mit Pocke
D **Pocke** (latiin. *Variola*) si en Infekzioonschranket gsi, wo vo Pockevire verursacht worde isch und für d Mensche gföörlig gsi isch.

Sit de letschte Fäll im Joor 1977 z Somalia si käni nöiji mee vorchoo; dr letscht Fall z Dütschland isch im Joor 1972 z Hannover ufdräte. Dank eme konsekwänte Impf- und Bekämpfigsbrogramm vo dr WHO und andere Gsundhäitsorganisazioone het d WHO im Joor 1980 chönne erklääre, ass d Wält frei vo Pocke sig, wil dr Erreger nume dur de Mensche cha witergee wärde. Es isch aber nid ummööglig, ass es nöiji Pockeninfekzioone cha gee. S Wirus existiert offiziell no in zwäi Laboratorie uf dr Wält; allerdings isch s nid sicher, ass es nid Staate git, wo s Wirus häimlig ufbewaare. Es weere also Nöiinfekzioone dur Laborunfäll mööglig oder as Resultat vo Bioterrorismus.

## Litratuur

* Manfred Vasold: Die letzte große Pockenepidemie in Deutschland – 200 Jahre Impfung gegen Pocken. In: Naturwissenschaftliche Rundschau. Nr. 60 (4), 2007, ISSN 0028-1050, S. 183–187.
* Ernest Wickersheimer: L’apparition de „variola“ dans le vocabulaire médical. In: Nova Acta Leopoldina. Nr. 27, 1963, S. 175–181.

## Weblingg

 **Commons: Pocken** – Sammlig vo Multimediadateie
* Pocken – Informatione vum Robert-Koch-Institut

|  |  |
| --- | --- |
|  | Bitte tue de Hiwiis zu Gsundheitsthemene biachte! |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Pocken“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |