Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wanderradde

| Wanderratte |
| --- |
|
Wanderradde (*Rattus norvegicus*)
 |
| Systematik |
|

|  |  |
| --- | --- |
| *Familie:* | Langschwanzmüüs (Muridae) |
| *Underfamilie:* | Altwältmüüs (Murinae) |
| *Tribus:* | Rattini |
| *Gattig:* | Ratte (*Rattus*) |
| *Art:* | Wanderratte |

 |
| Wüsseschaftlige Name |
| *Rattus norvegicus* |
| (Berkenhout, 1769) |

D **Wanderradde** (latynisch: *Rattus norvegicus*) isch es Nagedier.

Es isch e grossi Raddesorte; dr Körper isch öppe 18 bis 28 Santimeter lang und dr Schwanz nomol bis 22 Santimeter drzue. Si chönne öppe drüü Joor alt wärde. D Männli sind grösser als d Wiibli. S Fääli het bi junge Radde e rotbruuni oder dunkelbruuni Farb, spöter wird’s röötlech und bi eltere Dier wider dünkler.

D Radde het i dr Natur verstreut i de Wälder und i Landschafte mit Strüücher gläbt und meischtens Pflanze gfrässe.

D Dieraart het früener nume im Nordoschte vo Asie gläpt, i Regioone, wo hütt zu Sibirie, China, Korea und Japan ghöre, und si isch erscht vo de Möntsche als «Kulturfolger» unabsichtlech i anderi Gebiet brocht worde. Mit de Schiff sind d Wanderradden uf alli Kontinänt usser d Antarktis cho. Sid em 18. Joorhundert het me Nochrichte vonne us Europa und Amerika. Mit de Wanderige und em Güetervercheer vo de Möntsche isch d Wanderradde als «Neozoe» au id Sidlige und d Stedt cho, wo si vo de Vorrööt und de Abfäll läpt und näbe pflanzleche Sache au Fleisch frisst. Si isch für d Gsundheit es Risiko, wil si d Läbensmiddel veträckt und Chrankete übertreit, bsunders au mit de Flöö, wo uff ere als Parasite lääbe. A gwüssne Oort, wo si nöi hicho isch, het d Wanderradde – änlech wie d Huusradde – die yheimischi Dier-und Plfanzewält starch gschädiget, erscht rächt uf de Insle mit de ganz eigete Läbensgmeinschafte. Bsunders schlimm isch es uf de Näbeinsle vo Neuseeland gsi.

Dr John Berkenhout het d Aart anne 1769 wüsseschaftlech beschribe und ere dr Fachname *Mus norvegicus* ggä.

* K. Becker: *Rattus norvegicus (Berkenhout, 1769) - Wanderratte.* In: J. Niethammer und F. Krapp: *Handbuch der Säugetiere Europas.* Akademische Verlagsgesellschaft, Wiesbaden 1978: S. 401–420

## Weblink

 **Commons: Wanderratte** – Album mit Multimediadateie
* *Rattus norvegicus* – Eintrag in der GenBank

## Fuessnoote
# Vrschdoinronga

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dialäkt: Schwäbisch |

 **Vrschdoinronga** fendad se bei ons ibrall, mo friahr Meer warad, mo heid Schiifr- ond Kalkschdoigebirg send.

## Fundschdella

En de Alpa send Dinosaurier-Spura en de Dolomiten gfonda worra.

Uf dr Alb sen em Ölschiifer Fischsaurier, Flugsaurier, Krokodil, Fisch, Seelilia, Ammonita und Kloifossilia gfondaworra.

En Holzmade fendad ma em Schiifer älle Sorda vo Ammonita, Muschla, Belemniten, fossils Holz, Fisch, Fischschuppa ond Reschd vo Seelilia ond sogar Saurier.

En dr Gegend vom Schwäbisch-Fränkischen Wald fend ma *Deiflsfengr*, em Keuper fend ma Seeliliaschdengl ond Deiflsfengr.

## Fondsacha

* a *Archaeopterix*
* a *Prachtäfr*
 (Buprestidae)
* Haizäh
(Otodus obliquus)
* a Deiflsfengr
(Belemnoidea)

## Guck au

* Vorgeschichte von Oberschwaben

## Nedsadressa

 **Commons: Fossilien** – Sammlig vo Multimediadateie
* *Quartärpaläontologie* uf senckenberg.de (Senckenberg Forschungsinstitut und Naturmuseum Frankfurt/M.)
* *Fossilienmuseum Dotternhausen mit Klopfplatz* uf outdooractive.com

## Mo s her isch
# Tiger

| Tiger |
| --- |
|
Königstiger (Panthera tigris tigris)
 |
| Systematik |
|

|  |  |
| --- | --- |
| *Ordnig:* | Roubtier (Carnivora) |
| *Underordnig:* | Chatzenartigi (Feliformia) |
| *Familie:* | Chatze (Felidae) |
| *Underfamilie:* | Grosschatze (Pantherinae) |
| *Gattig:* | Eigetlechi Grosschatze (*Panthera*) |
| *Art:* | Tiger |

 |
| Wüsseschaftlige Name |
| *Panthera tigris* |
| (Linnaeus, 1758) |

**Tiger** (*Panthera tigris*; alemannischi Näme) si Großkatze, wo in Asie läbe. Ihr Fell het schwarzi Streife uf goldgelem bis rotbruunem Grund. Sälte chömme au Bengaltiger vor, wo blaui Auge und es wiisses Fäll mit schwarze Streife hai. Ganz wiissi Tiger si üsserst rar und mä sait enä Schneetiger. Me unterscheidet Tiger nach Rasse: dr Südchinesisch Tiger, dr Sibirisch Tiger, dr Javatiger, dr Balitiger, dr Kaspisch Tiger und dr Sumatratiger. Tiger sen vom Aussterbe bedroht, und der Kaspisch, der Java- und der Balitiger sind scho usgestorbe.

## Grössi

Vo alle Raubkatze isch dr Tiger die größt und vo de Landraubtier si nume Bäre grösser. Die chliinste Tiger läbe z Indonesie; si si zwei Meter lang, drvo 60 cm Schwanz. D Wiibli wäge 90 kg, d Männli 120. Dr größt Tiger isch dr Sibirisch Tiger mit fast drei Meter vor Nase bis zum Schwanzspitz, dr Schwanz het ä Lengi vo 90 cm. Die Sibirische Tigerwiibli si 150 Kilo schwer, d Männli 250.

## Ernährig

Tiger ernehre sich vom Fleisch vo andere Dier, im Allgemeine grösseri Süügedier wie Antilope, Hirsch, Schoof, Geisse und Wildsäu, aber au chliineri Süüger jage si. Au Reptilie wie Chrokodil, mengisch sogar jungi Elifante und Nashörner, wo sich vo ihrer Mueter entfärnt hai, riisst er mänggisch.

## Underarte

\* Dr Sibirisch Tiger (P. t. altaica)

\* Dr Südchinesisch Tiger (P. t. amoyensis)

\* Dr Bali-Tiger (P. t. balica) †

\* Dr Indochinesisch Tiger (P. t. corbetti)

\* Dr Malaysia-Tiger (P. t. jacksoni)

\* Dr Java-Tiger (P. t. sondaica) †

\* Dr Sumatra-Tiger (P. t. sumatrae)

\* Dr Königstiger (P. t. tigris)

\* Dr Kaspisch Tiger (P. t. virgata) †

* Vivek R. Sinha: *The vanishing tiger.* Salamander Books, London 2003. ISBN 1-84065-441-4
* Iain Green: *Wild tigers of Bandhargarh, Encounters in a fragile Forest.* Tiger Books, Crowborough 2002. ISBN 0-9543115-0-7
* K. Ullas Karanth: *Tigers.* Colin Baxter, Grantown-on-Spey 2001. ISBN 1-84107-081-5
* Ernest Pillsbury Walker, R. M. Nowak: *Walker’s Mammals of the World.* Bd 1. Johns Hopkins University Press, Baltimore 1964, 1999, S.825ff. ISBN 0-8018-3970-X
* Vratislav Mazak: Der Tiger. Westarp Wissenschaften; Auflage: 5., unveränd. Aufl. (April 2004) ISBN 3-89432-759-6
* John Seidensticker: *Riding the Tiger. Tiger Conservation in Human-dominated Landscapes*  Cambridge University Press, 1999 ISBN 0-521-64835-1

## Weblink

 **Commons: Tiger** – Sammlig vo Multimediadateie
* Studie vom WWF, 2005; PDF
* The Tiger Foundation, Dr. Ron Tilson
* tiger-online (gröschti dütschsprachigi Informationsquelle im Web)
* Website des Tiger Information Center (änglisch)
* Unterarte vom Tiger (PDF)
# Sexualdimorphismus

Gschlächtsdichromatismus bi dr Räieränte (*Aythya fuligula*), oobe s Männli, unde s Wiibli
As **Sexualdimorphismus** ( *lat. sexus* = Geschlecht, *altgr. δι di* = zwei, *μορφη morphe* = Gestalt) oder **Gschlächtsdimorphismus** bezeichnet mä Underschiid im Erschiinigsbild vo männlige und wiiblige Individue vo dr gliiche Art, wo sich nit uf d Gschlächtsorgaan sälber bezien. Dä Sexualdimorphismus cha bi verschidnige Körpermerkmol ufdräte. Sexualdimorphisme si im Gegesatz zu Gschlächtsmerkmol druf beschränkt, wie d Lääbewääse usgseen.

## Weblingg

 **Commons: Sexualdimorphismus** – Sammlig vo Multimediadateie
* Ethologii: Froogen zur Gschlächterdifferänz (PDF) 2002 – Quelle/Kontext/Richtlinien (108 kB)
* Ethologii: Biopsychologii vom Gschlächterunderschiid

## Litratur

* Matt Ridley: *Eros und Evolution. Die Naturgeschichte der Sexualität*. Droemer Knaur Verlag (1998) ISBN 3-426-77315-5
* Charles Darwin: *The Descent of Man and Selection in Relation to Sex*. (1871)
* Ronald Fisher: *The Genetical Theory of Natural Selection*. Oxford University Press (1930) ISBN 0-19-850440-3