Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Jüüdischi Stuudie

**Jüüdischi Stuudie** und **Judaistik** si die offizielle Bezäichnige von ere wüsseschaftlige Diszipliin, wo an meerere dütschsproochige Uniwersidääte gleert wird und noch iirem Sälbstverständnis d Dradizioon vo dr Wüsseschaft vom Juudedum witerfüert, wo sich im 19. Joorhundert as äigeständigi akadeemischi Diszipliin entwigglet het.

## Dr Forschigsgeegestand vom Fach

S Fach *Jüüdischi Studie/Judaistik* erforscht und vermiddlet d Gschicht, Liddratuur-, Religioons- und Kultuurgschicht vom Juudedum nit as passivs Objekt vo üssere Iiflüss, sondern as aktiive Däil vo dr allgemäine Kultuur. Für zum sich mit dr jüüdische Religioons- und Kultuurgschicht chönne usenandersetze, muess mä d Kwellesprooche vom Juudedum, bsundrigs Hebräisch, aber je noch dr Spezialisierig au Aramäisch, Judeo-Araabisch, Jiddisch, Ladino, Judeo-Persisch und Judeo-Griechisch chönne. S Studium vo dr hebräische Sprooch möögligst in alle iire Entwiggligsstuefe (biiblisch, rabbiinisch, middelalterlig, modäärn) wird as Grundvorussetzig für die kritischi Kwellelektüüre aagluegt scho vom Bachelorstudium aa.

## D Judaistik und d Wüsseschaft vom Juudedum

D Judaistik stoot zwar in dr Dradizioon vo dr *Wüsseschaft vom Juudedum*, was dr filoloogisch und kulturhistoorisch Aaspruch aagoot, es git aber en Underschiid: Wäärend d Wüsseschaft vom Juudedum e Diszipliin vo Juude für Juude gsi isch, wo under anderem dr Nöidefinizioon vo dr jüüdische Identidäät im modärne Staat hätt sölle diene, wird in Jüüdische Studie/Judaistik Wärt druf gläit, s Juudedum vom ene nöitraale Standpunkt us z erforsche. Doorum isch s Fach mäistens an ere Filosoofische Fakultaät oder in äim vo de gschichts- und kultuurwüsseschaftlige Fachberiich dehäi und nit an ere Theoloogische Fakultäät.

## Liddratuur

* Michael Brenner, Stefan Rohrbacher (Hrsg.): *Wissenschaft vom Judentum. Annäherungen nach dem Holocaust.* Vandenhoeck & Ruprecht, Göttinge 2000, ISBN 3-525-20807-3.
* Andreas Lehnardt (Hrsg.): *Judaistik im Wandel. Ein halbes Jahrhundert Forschung und Lehre über das Judentum in Deutschland,* De Gruyter, Berlin, Boston 2017, ISBN 978-3-11-052347-8.
* Günter Stemberger: *Einführung in die Judaistik.* C. H. Beck, Münche 2002, ISBN 3-406-49333-5.
* *Journal of Ancient Judaism.* Zeitschrift. Vandenhoeck & Ruprecht, ISSN 1869-3296.

## Weblingg

* Fachinformationsdienst Jüdische Studien
* Vorlage:Dmoz
* Verband der Judaisten in Deutschland e.V.
* Vereinigung für Jüdische Studien
* Literaturempfehlungen und Onlineressourcen zu den Fachbereichen Jüdische Studien und Judaistik

## Fuessnoote
# Tannaim

As **Tannaim** (*Tannaite*, aramäisch: Tanna = Leerer; aramäisch tanna vo hebräisch schana, *widerhoole, leere*) wärde d Mäister/Rabbine vo de jüüdische Leere bezäichnet, wo spööter as autoritativ aagluegt und mündlig dur ständigi Widerhoolig witer gee worde si bis dr Jehuda ha-Nasi si am Aafang vom dritte Joorhundert gsammlet und ufgschriibe het. D Tannaite si die Gsetzleerer, wo d Leere von ene dr Inhalt vo dr Mischna bilde, also d Leerer vo dr *mischnaische Zit*.

Es het mee as 250 Tannaite gee und si häi fast alli in Palestina gläbt und gleert, die erste in de Schuele vom Hillel und Schammai, die letschte bim Juda ha-Nassi.

Zu iire Wärk ghööre d Mischna (d Hauptsammlig), d Tossefta (Ergänzige zur Mischna), d Baraita (tannaitischi Fragmänt im Talmud) und halachischi Midraschim (Usleegige noch dr Halacha).

## Liddratuur

* Jechiel Heilprin: *Seder ha-Dorot*, Warschau 1878 ff.
* Wilhelm Bacher: *Die Agada der Tannaiten*, 2 Bänd, 1884 ff.
* Aaron Hyman: *sefer toldot tannaim we-amoraim*, 3 Bänd, London 1910
* Nahum Norbert Glatzer: *Untersuchung zur Geschichtslehre der Tannaiten*, 1932
* M. Margolioth (Hg.): *Encyclopedia of Talmudic and Geonic Literature, being a Biographical Dictionary of the Tanaim, Amoraim and Geonim*, 2 Bänd, Tel Aviv 1960

## Fuessnoote
# Holozään

| Syschtem | Serie | Stapfle | ≈ Alter (mya) |
| --- | --- | --- | --- |
| Quartär | Holozän | Holozän | 0,0117–0 |
| Plaischtozän | Jungplaischtozän (Tarantium) | 0,126–0,0117 |
| Mittelplaischtozän (Ionium) | 0,781–0,126 |
| Altplaischtozän (Calabrium) | 1,806–0,781 |
| Gelasium | 2,588–1,806 |
| **diefer** | **diefer** | **diefer** | **elter** |

S **Holozään** (bopuläärwüsseschaftlig au **Noochiiszitalter**) isch dr geegewärtigi Zitabschnitt vo dr Ärdgschicht. In dr Chronostratigrafii und dr Geochronologii isch s Holozään e Serii bzw. Epoche und wird noch em Beschluss vo dr International Commission on Stratigraphy (ICS) sit 2018 in drei geoloogischi Stuefe iidäilt (Grönlandium, Northgrippium, Meghalayum). Es het vor öbbe 11'700 Joor mit dr Ufwermig vo dr Ärde am Ändi vom PLäistozään aagfange.

S Holozään und s Pläistozään ghööre zum Kwartäär, wo s jüngste Süsteem vom Känozoikum isch. In dr änglische Terminologii wird s Holozään mänggisch au as *Present* (dütsch „Geegewart“) bezäichnet.

## Dr Naame

D Bezäichnig *Holozään* stammt us em Altgriechische und bedütet em Sinn nooch „s ganz Nöije“ (ὅλος *hólos* ‚ganz‘ und καινός *kainós* ‚nöi‘). Dr Begriff wisch 1867/1869 bzw. scho 1850 vom franzöösische Zooloog Paul Gervais brägt worde.

## Kwelle

Dr Ardikel «Holozän» uf dr dütsche Wikipedia

## Liddratuur

* Anson Mackay (Hrsg.): Global change in the holocene. Hodder & Stoughton, London 2005, ISBN 0-340-81214-1.
* Neil Roberts: The Holocene. An environmental history. 2. Auflage. Oxford 1998, ISBN 0-631-18638-7.
* Christian-Dietrich Schönwiese]: Klimatologie. 2. Auflage. Stuttgart 2003, ISBN 3-8252-1793-0, S. 292–304.
* Thomas Terberger: Hunters in a changing world. Rahden (Westf.) 2004, ISBN 3-89646-435-3.
* Heinz Wanner: Klima und Mensch. Eine 12'000-jährige Geschichte. Haupt Verlag, Bern 2016, ISBN 978-3-258-07879-3 (Einführung, auch an Laien adressiert).

## Weblingg

* Literatur vu un iber Holozän im Katalog vu dr Dütsche Nazionalbibliothek
* International Chronostratigraphic Chart 2018 (PDF; 300 kB)

## Fuessnoote
# Hasenartigi

| Hasenartigi |
| --- |
|
Fäldhas (*Lepus europaeus*)
 |
| Systematik |
|

|  |  |
| --- | --- |
| *Überklass:* | Chiifermüüler (Gnathostomata) |
| *Reije:* | Landwirbeldier (Tetrapoda) |
| *Chlass:* | Säuger (Mammalia) |
| *Underchlass:* | Höcheri Säuger (Eutheria) |
| *Überordnig:* | Euarchontoglires |
| *Ordnig:* | Hasenartigi |

 |
| Wüsseschaftlige Name |
| Lagomorpha |
| Johann Friedrich vo Brandt 1855 |
| Familie |
| * Hase (Leporidae)
* Pfeifhasen (Ochotonidae)
 |

Die **Hasenartige** (Lagomorpha) si en Ornig vo de höchere Süügdier, wo zur Überornig vo de Euarchontoglires ghöre. Si si nooch verwandt mit de Nagdier (Rodentia) und bilde mit dene d Ornig *Glires*. Si underscheide sich vo de Nager im Bau vo de Hinderbei, vom Schädel und vom Gebiss.

D Ornig vo de Hasenartige bestoht us zwei Familie, de Pfiifhase (Ochotonidae) und de Hase (Leporidae)), wo zsämme 70 bis 80 Arte hai. As Huusdier us dere Ornig si d Chüngel, wo zur Familie vo de Hase ghöre, vo Bedütig, wo us em Wildchüngel in die verschiidenste Rasse züchdet worde si.

## Litratur

* Renate Angermann: *Lagomorpha, Hasentiere* in: W. Westheide und R. Rieger: *Spezielle Zoologie. Teil 2: Wirbel- oder Schädeltiere.* Spektrum Akademischer Verlag, München 2004. ISBN 3-8274-0307-3

## Weblingg

* **Commons: Hasenartige** – Sammlig vo Multimediadateie
* Hasenartige im Animal Diversity Net (englisch)
* IUCN/SSC Lagomorph Specialist Group Home Page (englisch)
* Liste gefährdeter Arten der Hasenartigen der IUCN
# Antarktika

**Antarktika**

Lage Antarktikas auf einer Weltkarte

|  |  |
| --- | --- |
| Flechi | 14.000.000 km² |
| Bevölkerig | käini im ängere Sinn, meereri hundert bis duusig Wüsseschaftler und Turiste |
| Bevölkerigsdichdi | — |
| Länder | käini |
| Regione | Westantarktika, Ostantarktika |

**Antarktika** (von griechisch *antarktikos* ἀνταρκτικός: wisawii vo dr Arktis) isch dr südligst Kontinänt uf dr Ärde. Er umfasst dr Südpol und lit zmizt in dr Antarktis, in dr Umgangssprooch wird er vilmol mit dere identifiziert. Anderi Bezäichnige si *Südkontinänt* und *antarktische Kontinänt*. D Antarktika het e Flechi vo öbbe 14 Millione Kwadratkilometer und isch fast vollständig vom Antarktische Iisschild zudeckt, wo die gröössti Iismasse uf dr Ärde isch. Wenn die ganz wurd schmelze, wurde d Ozean um 61 Meter aastiige, was für braktisch alli Länder, wo an en Ozean aagränze, en ökologischi Katastroofe wurd.

D Antarktika isch kä äigene Staat. Siibe Nazione, Argentinie, Australie, Chile, Frankriich, Nöiseeland, Norwääge und s Veräinigte Königriich, häi Gebietsaasprüch erhobe, wo sich zum Däil überschniide. 1961 isch dr Antarktisverdraag in Chraft drätte, wo alli Gebietsaasprüch uschlammeret und alle intressierte Nazione erlaubt, uf dr Antarktika frei für wüsseschaftligi Zwäck z forsche. Spööteri Zuesatzbrotokoll garantiere dr Schutz vo de natürlige Ressurse für d Zuekumft.

## Litratuur

* Deutsche Forschungsgemeinschaft: *Deutsche Forschung in der Antarktis. Wissenschaftlicher Fortschritt und Perspektiven.* Wiley-VCH, Weinheim 2005, ISBN 3-527-31251-X.
* Georg Kleinschmidt: *Die plattentektonische Rolle der Antarktis.* Carl-Friedrich-von-Siemens-Stiftung, Münche 2001. (Räije *Themen*, Band 73)
* John May: *Das Greenpeace-Buch der Antarktis.* Ravensburger Buchverlag, Raveschburg 1991, ISBN 3-473-46166-0.
* Norbert W. Roland: *Antarktis. Forschung im ewigen Eis.* Spektrum Akademischer Verlag, Häidelbärg 2009, ISBN 978-3-8274-1875-3.

*
*
*
*
*

## Weblingg

 **Commons: Antartica** – Album mit Multimediadateie
 **Commons: Antarktika** – Sammlig vo Multimediadateie
## Fuessnoote

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Antarktika“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |

-900