# Euro

**Die mees gebruikte geldeenhede volgens waarde**
Geldeenheidverspreiding van globale
buitelandse valutamarkte volgens omset.| Rang | Geldeenheid | Simbool ISO 4217 | % daaglikse aandeel (Des. 2015) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 |   Amerikaanse dollar | USD ($) | 87,0% |
| 2 |   Euro | EUR (€) | 33,4% |
| 3 |   Japannese jen | JPY (¥) | 23,0% |
| 4 |   Pond sterling | GBP (£) | 11,8% |
| 5 |   Switserse frank | CHF (CHF) | 8,6% |
| 6 |   Kanadese dollar | CAD ($) | 5,2% |
| 7 |   Australiese dollar | AUD ($) | 4,6% |
| 8 |   Meksikaanse peso | MXN ($) | 2,5% |
| 9 |   Chinese juan | CNY (¥) | 2,2% |
| 10 |   Nieu-Seelandse dollar | NZD ($) | 2,0% |
| 11 |   Sweedse kroon | SEK (kr) | 1,8% |
| 12 |   Russiese roebel | RUB (₽) | 1,6% |
| 13 |   Hongkong-dollar | HKD ($) | 1,4% |
| 14 |  Noorse kroon | NOK (kr) | 1,4% |
| 15 |   Singapoer-dollar | SGD ($) | 1,4% |
| 16 |   Turkse lira | TRY (₺) | 1,3% |
| 17 |  Suid-Koreaanse won | KRW (₩) | 1,2% |
| 18 |  Suid-Afrikaanse rand | ZAR (R) | 1,1% |
| 19 |  Brasiliaanse real | BRL ($) | 1,1% |
| 20 |  Indiese roepee | INR (₹) | 1,0% |
| Ander | 6,3% |
| **Totaal** | **200%** |

Die euro se valutateken
Die **euro** (Cyrilliese skrif: **Евро**, Griekse alfabet: **Ευρώ**, Lets: *Eiro*, Litaus: *Euras*, Maltees: *Ewro*, Sloweens: *Evro*; simbool: €, ISO-geldeenheidkode: EUR) is die geldeenheid van die Europese Ekonomiese en Monetêre Unie (EMU) – die sogenaamde Eurosone – en ná die Amerikaanse dollar die tweede belangrikste geldeenheid wêreldwyd.

Euromunte en -banknote
Die euro word deur die Europese Sentrale Bank in Frankfurt am Main beheer en is die wettige betaalmiddel in 21 van die 27 lande van die Europese Unie (EU). Die euro is daarbenewens die wettige geldeenheid van ses lande (Andorra, Kosovo, Monaco, Montenegro, San Marino en die Vatikaanstad) wat nie lidlande van die Europese Unie is nie. Andorra, Monaco, San Marino en die Vatikaanstad slaan hul eie euromunte wat (teoreties) dwarsdeur die euro-area langs die munte van ander lande sirkuleer. 'n Verdere vier lande en twee monetêre gebiede het hulle munteenheid met 'n vaste wisselkoers aan die euro gekoppel. In Zimbabwe is die euro een van verskeie buitelandse geldeenhede wat onder meer vir internasionale transaksies in gebruik is.

Alle bestaande lidlande van die Europese Unie (EU), wat aan sekere monetêre voorwaardes voldoen, mag by die eurostelsel aansluit. Nuwe lidlande van die EU is verplig om die euro in te voer, sodra hulle aan die voorwaardes voldoen. In Slowenië het die euro op 1 Januarie 2007 die Sloweense tolar vervang, op 1 Januarie 2008 is die euro ingevoer in Malta en Siprus, op 1 Januarie 2009 in Slowakye, op 1 Januarie 2011 in Estland, op 1 Januarie 2014 in Letland, op 1 Januarie 2015 in Litaue, op 1 Januarie 2023 in Kroasië en op 1 Januarie 2026 in Bulgarye.

Die euro is in die jaar 1999 as bankgeld en op 1 Januarie 2002 as "stoflike" betaalmiddel ingevoer. 'n Euro word verdeel in 100 sente (voorgestel deur die letter c). Daar is net een stel banknote ter waarde van 5, 10, 20, 50, 100, 200 en 500 euro beskikbaar, terwyl die muntstukke (1c, 2c, 5c, 10c, 20c, 50c, 1 € en 2 €) naas 'n identiese voorkant 'n nasionale agterkant het. Vanaf 2013 is 'n tweede reeks banknote ingevoer, die sogenaamde "Europa"-reeks, maar gelyktydig is die geleidelike uitfasering van die 500 €-banknoot aangekondig.

## Politieke oorwegings

Behalwe vir die ekonomiese motiverings vir die instelling van die euro, was die skepping daarvan ook deels geregverdig as 'n manier om 'n nader gevoel van gesamentlike identiteit tussen Europese burgers te bevorder. Verklarings oor hierdie doelwit is byvoorbeeld gemaak deur Wim Duisenberg, Europese Goewerneur van die Sentrale Bank, in 1998, Laurent Fabius, Franse Minister van Finansies, in 2000, en Romano Prodi, President van die Europese Kommissie, in 2002. Maar, 15 jaar na die instelling van die euro, het 'n studie geen bewyse gevind dat dit 'n positiewe invloed op 'n gedeelde gevoel van Europese identiteit gehad het nie (en geen bewys dat dit ook 'n negatiewe uitwerking gehad het nie).

## Wisselkoerse

Die Eurosone:
   21 EU-lande met euro

   Ander lande met euro

   6 EU-lande sonder euro

Setel van die Europese Sentrale Bank in Frankfurt am Main, Duitsland
Die Europese Ekonomiese en Monetêre Unie:
   Lidlande van die Eurosone

   Wisselkoersmeganisme II

   WKM-II-lidland met Opt-out-klousule

   Land met Opt-out-klousule

   Ander EU-lidlande

Gebruik van Amerikaanse dollar en euro wêreldwyd:

   Verenigde State van Amerika

   Ander lande wat die Amerikaanse dollar as geldeenheid gebruik

   Geldeenhede met 'n vaste wisselkoers aan die Amerikaanse dollar

   Geldeenhede met 'n smal wisselkoers aan die Amerikaanse dollar

   Europese Ekonomiese en Monetêre Unie

   Ander lande wat die Euro as geldeenheid gebruik

   Geldeenhede met 'n vaste wisselkoers aan die Euro

   Geldeenhede met 'n smal wisselkoers aan die Euro

Wisselkoers tussen euro en Amerikaanse dollar sedert 1999
Wisselkoers tussen euro en Jen sedert 1999
Wisselkoers tussen euro en Pond sterling sedert 1999
Wisselkoers tussen euro en Switserse frank sedert 1999
Wisselkoers tussen euro en Suid-Afrikaanse rand sedert 1999
Die amptelike wisselkoers van die euro ten opsigte van die ou nasionale munteenhede is soos volg vasgestel:

Voorafgaande nasionale geldeenhede van die Eurosone| Geldeenheid | Kode (ISO 4217) | Wisselkoers | Gevestig op | Opgelewer |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  Belgiese frank | `BEF` | 700140339900000000040,3399 | 31 Desember 1998 | 1 Januarie 1999 |
|  Bulgaarse lef | `BGN` | 70001955800000000001,9558 | 10 Julie 2020 | 1 Januarie 2026 |
|  Duitse mark | `DEM` | 70001955830000000001,95583 | 31 Desember 1998 | 1 Januarie 1999 |
|  Estniese kroon | `EEK` | 700115646600000000015,6466 | 13 Julie 2010 | 1 Januarie 2011 |
|  Finse markka | `FIM` | 70005945730000000005,94573 | 31 Desember 1998 | 1 Januarie 1999 |
|  Franse frank | `FRF` | 70006559570000000006,55957 | 31 Desember 1998 | 1 Januarie 1999 |
|  Griekse dragme | `GRD` | 7002340750000000000340,75 | 19 Junie 2000 | 1 Januarie 2001 |
|  Ierse pond | `IEP` | 69997875640000000000,787564 | 31 Desember 1998 | 1 Januarie 1999 |
|  Italiaanse lira | `ITL` | 70001936000000000001,936,27 | 31 Desember 1998 | 1 Januarie 1999 |
|  Kroatiese kuna | `HRK` | 70007534500000000007,5345 | 10 Julie 2010 | 1 Januarie 2023 |
|  Letse lats | `LVL` | 69997028040000000000,702804 | 9 Julie 2013 | 1 Januarie 2014 |
|  Litause litas | `LTL` | 70003452800000000003,4528 | 23 Julie 2014 | 1 Januarie 2015 |
|  Luxemburgse frank | `LUF` | 700140339900000000040,3399 | 31 Desember 1998 | 1 Januarie 1999 |
|  Maltese lira | `MTL` | 69994293000000000000,4293 | 10 Julie 2007 | 1 Januarie 2008 |
|  Monegaskiese frank | `MCF` | 70006559570000000006,55957 | 31 Desember 1998 | 1 Januarie 1999 |
|  Nederlandse gulden | `NLG` | 70002203710000000002,20371 | 31 Desember 1998 | 1 Januarie 1999 |
|  Oostenrykse schilling | `ATS` | 700113760300000000013,7603 | 31 Desember 1998 | 1 Januarie 1999 |
|  Portugese escudo | `PTE` | 7002200482000000000200,482 | 31 Desember 1998 | 1 Januarie 1999 |
|  San Marinese lira | `SML` | 70001936000000000001,936,27 | 31 Desember 1998 | 1 Januarie 1999 |
|  Sipriese pond | `CYP` | 69995852740000000000,585274 | 10 Julie 2007 | 1 Januarie 2008 |
|  Slowaakse koruna | `SKK` | 700130126000000000030,126 | 8 Julie 2008 | 1 Januarie 2009 |
|  Sloweense tolar | `SIT` | 7002239640000000000239,64 | 11 Julie 2006 | 1 Januarie 2007 |
|  Spaanse peseta | `ESP` | 7002166386000000000166,386 | 31 Desember 1998 | 1 Januarie 1999 |
|  Vatikaanse lira | `VAL` | 70001936000000000001,936,27 | 31 Desember 1998 | 1 Januarie 1999 |

## Banknote

2002-reeks| Beeld | Waarde | Afmetings (millimeter) | Hoofkleur | Ontwerp | Drukkerkodeposisie |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Voorkant | Agterkant | Argitektuur | Eeu |
|  |  | €5 | 120 × 62 |  | Grys | Klassiek | < 5de | Linker beeldrand |
|  |  | €10 | 127 × 67 |  | Rooi | Romaans | 11–12de | 8:00-uur ster |
|  |  | €20 | 133 × 72 |  | Blou | Goties | 12–14de | 9:00-uur ster |
|  |  | €50 | 140 × 77 |  | Oranje | Renaissance | 15–16de | Regter beeldrand |
|  |  | €100 | 147 × 82 |  | Groen | Barok & Rokoko | 17–18de | Regs van 9:00-uur ster |
|  |  | €200 | 153 × 82 |  | Geelbruin | Tydperk van yster en glas | 19–20ste | Bo 7:00-uur ster |
|  |  | €500 | 160 × 82 |  | Pers | Moderne 20ste eeu | 20–21ste | 9:00-uur ster |
| Hierdie beelde is volgens skaal op 0,7 pixels per millimeter. |

Europa-reeks| Beeld | Waarde | Jaar | Afmetings (millimeter) | Hoofkleur | Ontwerp | Drukkerkodeposisie |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Voorkant | Agterkant | Argitektuur | Eeu |
|  |  | €5 | 2013 | 120 × 62 |  | Grys | Klassiek | < 5de | Regs bo |
|  |  | €10 | 2014 | 127 × 67 |  | Rooi | Romaans | 11–12de | Regs bo |
|  |  | €20 | 2015 | 133 × 72 |  | Blou | Goties | 12–14de | Regs bo |
|  |  | €50 | 2017 | 140 × 77 |  | Oranje | Renaissance | 15–16de | Regs bo |
|  |  | €100 | 2019 | 147 × 82 |  | Groen | Barok & Rokoko | 17–18de | Regs bo |
|  |  | €200 | 2019 | 153 × 82 |  | Geelbruin | Tydperk van yster en glas | 19–20ste | Regs bo |
| Hierdie beelde is volgens skaal op 0,7 pixels per millimeter. |

## Spesiale muntstukke

Enige land van die Eurosone mag spesiale muntstukke vrystel, wat in alle lande van die Eurosone geldig is.

## Geskiedenis

### Aanvanklike suksesse

Die invoering van die euro in 1999 het sonder probleme verloop en Griekeland (2000), Slowenië (2006), Malta (2007) Siprus (2007), en Slowakye (2008) het tot die eurosone toegetree. Sommige ekonome en politici soos die vroeëre Duitse Minister van Buitelandse Sake, Joschka Fischer (Groen Party), wys daarop dat die euro as geldeenheid eerder om politieke as om ekonomiese redes ingevoer is – met die hoofdoelwit van ekonomiese en politieke integrasie van die deelnemende EU-lidstate. Enkele jare lank was die euro 'n stabiele geldeenheid vir ekonomieë met uiteenlopende strukture, sosiale en arbeidswetgewing en belastingtariewe. Dat nasionale reserwebanke die moontlikheid ontneem is om hul geldeenheid te re- of devalueer of staatsskuld deur 'n hoër inflasiekoers fakties te verminder, was aanvanklik geen probleem vir lidlande nie. Ander lande soos die Baltiese State het hulle munt aan die euro gekoppel en baie ekonomiese groei ervaar.

### Die eurokrisis

Eers later, ná die Beursineenstorting van 2008 het duidelik geword watter gevare 'n gemeenskaplike geldeenheid kan inhou sodra nie alle lidlande dieselfde ekonomiese en finansiële beleid volg nie.

Die finansiële krisis in Griekeland, wat sy toetreding tot die Eurosone slegs met gemanipuleerde statistieke kon bewerkstellig aangesien dit nie werklik aan die vereiste kriteria voldoen het nie, het die Eurosone in 2009 in 'n eerste ernstige krisis gedompel. Met sy lidmaatskap was 'n drastiese interne devaluasie – die grootskaalse verlaging van lone, salarisse en pensioene met 'n gepaardgaande besuinigingsprogram – die enigste oplossing en die voorwaarde vir finansiële steun deur ander lidstate deur middel van lenings. Die ander land van die sgn. PIIGS Portugal, Ierland, Italië, Griekeland en Spanje wat ook groot staatskulde gehad het het ook probleme gekry. Spekulasie teen hulle obligasies het hulle rentes doen styg, maar in 2012 het Mario Draghi die Europese Sentrale Bank tot *lender of last resort* verklaar. Hij begin om meer euros te druk en daarmee die obligasies op te koop. Dit het die krisis besweer. In Griekeland wat nooit die euro losgelaat het nie, het dit langer geduur en die IMF het lenings moet verstrek. Die besuinigings het die land in 'n diep krisis gestort maar die land is in 2023 terug op sy bene.

Die eurokrisis het die euro se geloofwaardigheid baie geskaad. Lande soos Tsjechië het van hulle planne om tot die eurosone toe te tree afgesien, maar nie die drie Baltiese state nie wat teenstelling tot die PIIGS kleine staatskulde het. Estland tree toe tot die eurosone in 2011 wanneer die kritiek op die euro die luidste isen Letland en Litoue volg later (in 2014 en 2015). Hulle het hoegenaamd geen probleme nie en gee minder geld uit om hulle rentes op die staatskuld te betaal.

### Ná die krisis

In die jare ná die krisis het die ECB 'n baie belangriker rol gespeel in die ekonomie van Europa en die wêreld. In 2023 is 50% van die invoer en uitvoer in die wêreld in Amerikaanse dollar betaal, met die Euro in die tweede plek met 42%. Om die ekonomiese probleme ingevolge die coronavirus te help oplos het die EU besluit om self skuld te maak. Hulle het besluit om 'n herstel- en stimuleerfonds van €2 264,3 miljard te skep om die ekonomieë weer op koers te sit. Dit sou sonder die euro se herstelde geloofwaardigheid nie moontlik gewees het nie. Op 1 Januarie 2023 het Kroasië die eurosone toegetree en op 1 Januarie 2026 het Bulgarye gevolg.

## Sien ook

* Schengen-ooreenkoms, nog 'n Europese instelling ten doeleinde van 'n Europese identiteit
* Vlag van Europa, nog 'n simbool van die Europese Unie
* IBAN, Internasionale bankrekeningnommer wat ontwikkel is om internasionale bankdienste binne die Europese Unie te fasiliteer.

## Notas

## Verwysings

## Bronnelys

* (en)  Bartram, Söhnke M.; Taylor, Stephen J.; Wang, Yaw-Huei (Mei 2007). "The Euro and European Financial Market Dependence". *Journal of Banking and Finance*. **51** (5): 1461–1481. SSRN 924333.
* (en)  Bartram, Söhnke M.; Karolyi, G. Andrew (Oktober 2006). "The Impact of the Introduction of the Euro on Foreign Exchange Rate Risk Exposures". *Journal of Empirical Finance*. **13** (4–5): 519–549. doi:10.1016/j.jempfin.2006.01.002. SSRN 299641.
* (en)  Baldwin, Richard; Wyplosz, Charles (2004). *The Economics of European Integration*. New York: McGraw Hill. ISBN 0-07-710394-7.
* (en)  Buti, Marco; Deroose, Servaas; Gaspar, Vitor; Nogueira Martins, João (2010). *The Euro*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-92-79-09842-0.
* (en)  Simonazzi, A.; Vianello, F. (2001). "Financial Liberalization, the European Single Currency and the Problem of Unemployment". In Franzini, R.; Pizzuti, R.F. (reds.). *Globalization, Institutions and Social Cohesion*. Springer. ISBN 3-540-67741-0.

## Eksterne skakels

* (en)  Amptelike webwerf van die Eurosone Geargiveer 6 Februarie 2016 op Wayback Machine
* (en)  Europese Sentrale Bank
* (en)  Die euro – Europa
* (en)  Europese Sentrale Bank – eurowisselkoerse